Interpelacja nr 16809
Interpelacja w sprawie ograniczenia luki fiskalnej w podatku od sprzedaży detalicznej oraz przeciwdziałania nadużyciom w modelu franczyzowym
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (75%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie ograniczenia luki fiskalnej w podatku od sprzedaży detalicznej oraz przeciwdziałania nadużyciom w modelu franczyzowym
Interpelacja nr 16809
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie ograniczenia luki fiskalnej w podatku od sprzedaży detalicznej oraz przeciwdziałania nadużyciom w modelu franczyzowym
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 23-04-2026
Szanowny Panie Ministrze,
do mojego biura poselskiego zgłosiło się Stowarzyszenie Ajentów i Franczyzobiorców, które przedstawiło wyniki raportu przygotowanego we współpracy z Instytutem Finansów Publicznych oraz Krajowym Sekretariatem Banków, Handlu i Ubezpieczeń NSZZ „Solidarność“.
Z przekazanych informacji wynika, że obecna konstrukcja podatku od sprzedaży detalicznej (PSD), obowiązującego od 2021 r., może prowadzić do poważnych zakłóceń na rynku pracy oraz istotnych strat dla finansów publicznych.
Podatek ten obejmuje sieci handlowe osiągające powyżej 17 mln zł miesięcznego przychodu, natomiast sklepy funkcjonujące w modelu franczyzowym są z niego wyłączone – niezależnie od rzeczywistego stopnia powiązania z siecią.
Jak wskazują autorzy raportu, taka konstrukcja przepisów tworzy silną zachętę do przekształcania etatów w działalność franczyzową, co skutkuje:
przenoszeniem ryzyka gospodarczego na osoby fizyczne prowadzące działalność,
spadkiem stabilności zatrudnienia,
ograniczeniem wpływów podatkowych do budżetu państwa.
Z przedstawionych danych wynika, że:
ok. 7,5 mld zł rocznie – to szacowana górna granica luki fiskalnej,
9 940 etatów mniej – spadek zatrudnienia w handlu po wprowadzeniu PSD,
543 zł miesięcznie mniej – spadek przeciętnego wynagrodzenia brutto w sektorze,
18 416 nowych mikropodmiotów – wzrost liczby małych działalności prowadzących 1-2 sklepy,
859 zł miesięcznie (10 310 zł rocznie) – korzyść fiskalna dla sieci z zastąpienia jednego etatu franczyzą (prognozowany wzrost do 985 zł miesięcznie).
Zwraca uwagę fakt, że – jak podnoszą autorzy raportu – różnice między siecią działającą w modelu scentralizowanym a siecią opartą na franczyzie mają charakter wyłącznie formalnoprawny. W praktyce funkcjonują one w oparciu o te same marki, systemy, dostawy i politykę cenową. Jednocześnie wskazuje się, że obecnie nie ma narzędzi analitycznych i sprawozdawczych, które pozwalałyby organom państwa precyzyjnie ocenić skalę zjawiska oraz oddzielić naturalny rozwój franczyzy od działań optymalizacyjnych.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Finansów prowadzi analizy dotyczące wpływu konstrukcji podatku od sprzedaży detalicznej na rynek pracy oraz strukturę zatrudnienia w handlu detalicznym?
Jak ministerstwo odnosi się do szacunków wskazujących na lukę fiskalną sięgającą ok. 7,5 mld zł rocznie? Czy istnieją własne wyliczenia w tym zakresie?
Czy są rozważane zmiany legislacyjne w zakresie PSD, które ograniczyłyby możliwość omijania podatku przez formalne rozproszenie działalności w modelu franczyzowym?
Czy jest planowane wprowadzenie dodatkowych obowiązków sprawozdawczych dla sieci franczyzowych, które umożliwiłyby lepszą ocenę ich rzeczywistej struktury ekonomicznej?
Czy są prowadzone prace nad kompleksowym uregulowaniem statusu franczyzy w polskim systemie prawnym – zarówno w obszarze prawa cywilnego, jak i prawa pracy?
Jakie działania zamierza podjąć rząd, aby zapewnić równe warunki konkurencji między podmiotami działającymi w różnych modelach organizacyjnych?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 16809
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie ograniczenia luki fiskalnej w podatku od sprzedaży detalicznej oraz przeciwdziałania nadużyciom w modelu franczyzowym
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 23-04-2026
Szanowny Panie Ministrze,
do mojego biura poselskiego zgłosiło się Stowarzyszenie Ajentów i Franczyzobiorców, które przedstawiło wyniki raportu przygotowanego we współpracy z Instytutem Finansów Publicznych oraz Krajowym Sekretariatem Banków, Handlu i Ubezpieczeń NSZZ „Solidarność“.
Z przekazanych informacji wynika, że obecna konstrukcja podatku od sprzedaży detalicznej (PSD), obowiązującego od 2021 r., może prowadzić do poważnych zakłóceń na rynku pracy oraz istotnych strat dla finansów publicznych.
Podatek ten obejmuje sieci handlowe osiągające powyżej 17 mln zł miesięcznego przychodu, natomiast sklepy funkcjonujące w modelu franczyzowym są z niego wyłączone – niezależnie od rzeczywistego stopnia powiązania z siecią.
Jak wskazują autorzy raportu, taka konstrukcja przepisów tworzy silną zachętę do przekształcania etatów w działalność franczyzową, co skutkuje:
przenoszeniem ryzyka gospodarczego na osoby fizyczne prowadzące działalność,
spadkiem stabilności zatrudnienia,
ograniczeniem wpływów podatkowych do budżetu państwa.
Z przedstawionych danych wynika, że:
ok. 7,5 mld zł rocznie – to szacowana górna granica luki fiskalnej,
9 940 etatów mniej – spadek zatrudnienia w handlu po wprowadzeniu PSD,
543 zł miesięcznie mniej – spadek przeciętnego wynagrodzenia brutto w sektorze,
18 416 nowych mikropodmiotów – wzrost liczby małych działalności prowadzących 1-2 sklepy,
859 zł miesięcznie (10 310 zł rocznie) – korzyść fiskalna dla sieci z zastąpienia jednego etatu franczyzą (prognozowany wzrost do 985 zł miesięcznie).
Zwraca uwagę fakt, że – jak podnoszą autorzy raportu – różnice między siecią działającą w modelu scentralizowanym a siecią opartą na franczyzie mają charakter wyłącznie formalnoprawny. W praktyce funkcjonują one w oparciu o te same marki, systemy, dostawy i politykę cenową. Jednocześnie wskazuje się, że obecnie nie ma narzędzi analitycznych i sprawozdawczych, które pozwalałyby organom państwa precyzyjnie ocenić skalę zjawiska oraz oddzielić naturalny rozwój franczyzy od działań optymalizacyjnych.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Finansów prowadzi analizy dotyczące wpływu konstrukcji podatku od sprzedaży detalicznej na rynek pracy oraz strukturę zatrudnienia w handlu detalicznym?
Jak ministerstwo odnosi się do szacunków wskazujących na lukę fiskalną sięgającą ok. 7,5 mld zł rocznie? Czy istnieją własne wyliczenia w tym zakresie?
Czy są rozważane zmiany legislacyjne w zakresie PSD, które ograniczyłyby możliwość omijania podatku przez formalne rozproszenie działalności w modelu franczyzowym?
Czy jest planowane wprowadzenie dodatkowych obowiązków sprawozdawczych dla sieci franczyzowych, które umożliwiłyby lepszą ocenę ich rzeczywistej struktury ekonomicznej?
Czy są prowadzone prace nad kompleksowym uregulowaniem statusu franczyzy w polskim systemie prawnym – zarówno w obszarze prawa cywilnego, jak i prawa pracy?
Jakie działania zamierza podjąć rząd, aby zapewnić równe warunki konkurencji między podmiotami działającymi w różnych modelach organizacyjnych?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
2 kwot, 5 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.9 / 1k zn.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (5)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11175 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 15 maja 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 16809
Znak sprawy: PT8.054.3.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 16809 Pani poseł Małgorzaty Pępek proszę o przyjęcie
następujących wyjaśnień.
Odpowiedź na pyt. 1
W ramach dokonanej oceny funkcjonowania ustawy z dnia 6 lipca 2016 r. o podatku
od sprzedaży detalicznej1 (OSR ex-post) Ministerstwo Finansów odniosło się do
kwestii wpływu podatku od sprzedaży detalicznej na rynek pracy.
Okres obowiązywania ustawy o podatku od sprzedaży detalicznej jest zbyt krótki,
by móc wnioskować o tym, że nowa danina mogła mieć jakikolwiek wpływ na liczbę
miejsc pracy. Porównując dane GUS sprzed wejścia w życie regulacji do pierwszych
lat obowiązywania podatku dotyczące liczby pracujących w handlu, zauważalny jest
wzrost z 2 235,1 tys. zatrudnionych osób w 2015 r. do 2 349,3 tys. osób w 2021 r.,
2 266,6 tys. osób w 2022 r. i 2 240 tys. w 2023 r. Na podstawie wzrostu o 4,9 %
pomiędzy 2015 r. a 2021 r., o 1,4 % pomiędzy 2015 r. a 2022 r. i o 0,2 % pomiędzy
2015 r. a 2023 r. można przypuszczać, że podatek od sprzedaży detalicznej nie
wpłynął negatywnie na liczbę miejsc pracy. Wprawdzie liczba miejsc pracy w tym
sektorze spadła między 2022 r. a 2021 r. o blisko 4 % i między 2023 r. a 2022 r.
o nieco ponad 1 %, jednak raczej należałoby to wiązać przede wszystkim ze
spadkiem w tych latach liczby najmniejszych placówek handlowych, a także
zapewne ze zmianami organizacyjnymi w średnich i większych sklepach
np. rozpowszechnianie bezobsługowych kas.
Po realnym wprowadzeniu podatku od sprzedaży detalicznej (od 2021 r.), liczba
najmniejszych placówek detalicznych nieznacznie wzrosła. Podatek ten mógł mieć
1 Dz. U. z 2023 r. poz. 148.
-- 1 of 5 --
2/5
zatem wpływ na powstrzymanie spadku liczby małych placówek prowadzących
sprzedaż detaliczną. W tym aspekcie nie można jednoznacznie stwierdzić, że to
założenie ustawy zostało spełnione, bo zbyt dużo innych zmiennych wpływało na
liczbę najmniejszych placówek detalicznych.
Odnosząc się natomiast do kwestii wpływu podatku na strukturę zatrudnienia
w handlu detalicznym, w ramach OSR ex-post Ministerstwo Finansów wzięło pod
uwagę zestawienia dotyczące sklepów według powierzchni sprzedażowej,
podmiotów gospodarczych według liczby prowadzonych sklepów, a także
pracujących w handlu. W zestawieniach tych zauważalny jest trend wzrostu
wartości w roku 2021 w porównaniu do danych z roku 2020. Należy jednak
pamiętać, że rok 2020 to rok pandemiczny, w którym obowiązywały różne
obostrzenia gospodarcze, w tym lockdown. Poluzowanie wspomnianych restrykcji
w 2021 r. uwolniło wiele gałęzi gospodarczych, w tym handel detaliczny. Uwolnienie
to mogło spowodować chwilowe wzrosty liczby małych i średnich pod kątem
powierzchni sklepów oraz wzrost zatrudnienia w tych placówkach.
Zatem w ocenie Ministerstwa Finansów nie jest uzasadniona teza, że obecna
konstrukcja podatku od sprzedaży detalicznej może prowadzić do poważnych
zakłóceń na rynku pracy.
Odpowiedź na pyt. 2
Co do opisanej w interpelacji luki fiskalnej sięgającej ok. 7,5 mld zł rocznie – zgodnie
z twierdzeniami raportu Instytutu Finansów Publicznych – stanowi ona całkowity
ubytek dochodów państwa w wyniku „franczyzacji” ogólnospożywczego handlu
detalicznego. W raporcie wskazano, że owe 7,5 mld zł to kwota, jaką państwo
otrzymałoby, gdyby wszystkie sieci handlowe, które funkcjonują w modelu
franczyzowym, działały w sposób zintegrowany. Jednocześnie w tym samym
raporcie stwierdzono, że oszacowanego ubytku dochodów państwa nie można
interpretować jako skutku unikania podatku od sprzedaży detalicznej – sieci
franczyzowe istniały bowiem na długo przed podjęciem prac legislacyjnych nad
wprowadzeniem w Polsce tego podatku.
Od początku funkcjonowania podatku od sprzedaży detalicznej – czyli na
przestrzeni lat 2021-2025 – nie odnotowano przypadków, które ewidentnie
dowodziłyby, że podatnik podatku od sprzedaży detalicznej dokonał zmian
strukturalnych i prawnych na rzecz franczyzy w celu zaprzestania zapłaty tego
podatku.
Odpowiedź na pyt. 3
Obecnie nie planuje się dokonania zmian w podatku od sprzedaży detalicznej,
w zakresie w jakim odmiennie regulowałyby opodatkowanie w odniesieniu do
przychodu ze sprzedaży realizowanej w modelu franczyzowym. Do momentu braku
uregulowania umowy franczyzy w prawie cywilnym, wszelkie zmiany dotyczące
opodatkowania w sposób szczególny przychodów uzyskiwanych w związku
z funkcjonowaniem w ramach stosunków cywilnoprawnych tej umowy nienazwanej
wydają się przedwczesne.
Odpowiedź na pyt. 4
Przepisy o podatkach dochodowych, o podatku od towarów i usług oraz o podatku
od sprzedaży detalicznej nie zawierają szczególnych regulacji w zakresie
-- 2 of 5 --
3/5
opodatkowania w związku z zawartą umową franczyzy, w tym również w zakresie
obowiązków sprawozdawczych w związku z zawarciem takiej umowy.
Do opodatkowania ww. podatkami w związku z prowadzeniem działalności
w modelu franczyzowym znajdują zastosowanie ogólne zasady dotyczące
przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, w tym również w zakresie
wypełniania obowiązków ewidencyjnych (sprawozdawczych).
Podatnicy prowadzący działalność w modelu franczyzowym, podobnie jak inni
podatnicy, są obowiązani do prowadzenia określonych ksiąg podatkowych
(JPK_VAT z deklaracją, księgi rachunkowe, podatkowa księga przychodów
i rozchodów, ewidencja przychodów oraz ewidencja/wykaz środków trwałych oraz
wartości niematerialnych i prawnych). Nie są to zatem obowiązki, które
różnicowałyby sposób dokumentowania transakcji w zależności od tego, czy
podatnik funkcjonuje w modelu franczyzowym, czy nie.
Istniejące w poszczególnych podatkach obowiązki w zakresie raportowania
i ewidencjonowania mają na celu umożliwienie administracji skarbowej wykrywanie
nadużyć podatkowych, uszczelnianie systemu podatkowego, w szczególności
poprzez weryfikację prawidłowości rozliczeń podatników, wgląd w operacje
księgowe, porównywanie danych między kontrahentami.
Jednocześnie Ministerstwo Finansów informuje, że z uwagi na brak uregulowania
umowy franczyzy w prawie cywilnym, nie jest obecnie przewidziane odrębne
ustanowienie w prawie podatkowym obowiązków sprawozdawczych dla sieci
franczyzowych, które umożliwiłyby lepszą ocenę ich rzeczywistej struktury
ekonomicznej.
Odpowiedź na pyt. 5
Zgodnie z informacjami pozyskanymi z Ministerstwa Sprawiedliwości, nie są obecnie
prowadzone prace nad projektem dotyczącym uregulowania umowy franczyzy.
Niemniej jednak, w ramach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, działającej
przy Ministrze Sprawiedliwości, został powołany Zespół problemowy do spraw
ochrony słabszej strony umowy (B2B). Jego prace dotyczą stosunków prawnych
pomiędzy przedsiębiorcami oraz ochrony słabszej strony umowy B2B. W ramach
prac ww. Zespołu mogą zatem zostać wypracowane rozwiązania, które będą się
odnosiły także do stosunku prawnego między franczyzodawcą i franczyzobiorcą,
zapewniając odpowiednią ochronę słabszej stronie umowy.
Mając powyższe na uwadze ewentualne podjęcie prac w zakresie dotyczącym umów
franczyzowych będzie możliwe dopiero po zakończeniu prac Komisji Kodyfikacyjnej
Prawa Cywilnego w tym przedmiocie i wskazaniu przez nią założeń oraz kierunków
zmian w prawie cywilnym.
Dodatkowo w ramach Grupy Roboczej ds. CSDDD (ang. Corporate Sustainability
Due Diligence Directive) oraz należytej staranności przedsiębiorstw w obszarach
praw człowieka i ochrony środowiska w biznesie, działającej w zakresie Zespołu ds.
wsparcia zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw przy Ministerstwie Rozwoju
i Technologii, są organizowane tematyczne spotkania dedykowane omówieniu
podejścia do poszczególnych przepisów dyrektywy w sprawie należytej staranności
przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSDDD). Jednym
z obszarów tematycznych, którymi ma się zajmować ww. Grupa, ma być, według
najlepszej wiedzy Ministerstwa Sprawiedliwości, zagadnienie franczyzy oraz
przepisów dot. podmiotów zawierających umowy franczyzowe.
-- 3 of 5 --
4/5
Dodatkowo przedstawiciele resortu finansów uczestniczą również w posiedzeniach
sejmowej Podkomisji stałej do spraw rynku pracy w ramach Komisji Polityki
Społecznej i Rodziny, na których prowadzona jest dyskusja na temat potrzeby
uregulowania franczyzy w Polsce.
Odpowiedź na pyt. 6
Ministerstwo Finansów stale monitoruje uwarunkowania gospodarcze w jakich
funkcjonują przedsiębiorcy, dążąc do tego, aby prowadzone działania przyczyniały
się do poprawy warunków prowadzenia działalności gospodarczej i poprawy pozycji
konkurencyjnej uczciwych przedsiębiorstw.
Generalnie konkurencja rynkowa między przedsiębiorcami doznaje uszczerbku
między innymi poprzez nieuczciwe zachowania podmiotów prowadzących
działalność gospodarczą, polegających na agresywnej optymalizacji podatkowej.
Podatnicy stosujący schematy działania, których celem jest głównie uzyskanie
korzyści w związku z unikaniem opodatkowania, zdobywają przewagę
konkurencyjną nad podmiotami, które takich metod nie stosują.
Jednym z głównych instrumentów prawnych, który wprowadzono w celu
zapobiegania tego typu zjawiskom, jest ogólna klauzula przeciwko unikaniu
opodatkowania, uregulowana w Dziale IIIA ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. –
Ordynacja podatkowa2. Klauzula obejmuje swoim zakresem działania zmierzające
do osiągnięcia korzyści podatkowej sprzecznej w danych okolicznościach
z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisów, gdzie sposób
działania jest sztuczny a osiągnięcie tej korzyści jest głównym lub jednym
z głównych celów jej dokonania. Stosując klauzulę, Szef KAS ma możliwość
zniwelowania sztucznie uzyskanej korzyści podatkowej. Regulacja ta znajduje
zastosowanie także w zakresie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 2016 r. o podatku od
sprzedaży detalicznej.
Klauzula generalna ma przede wszystkim charakter prewencyjny – zapobiega takim
działaniom, które choć formalnie mogą być zgodne z prawem, to jednak podważają
założenia obowiązujących regulacji podatkowych. Funkcjonowanie tej regulacji
przyczynia się więc do zachowania uczciwej konkurencji gospodarczej podmiotów,
niezależnie od stosowanej przez nie formy prawnej prowadzenia działalności.
W Ministerstwie Finansów trwają aktualnie prace nad ewaluacją przepisów
dotyczących klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.
Niezależnie od powyższego, jak wskazano, umowa franczyzowa jest nadal umową
nienazwaną, co czyni zapisy tych umów bardziej wymagającymi do właściwej
interpretacji obowiązków stron, w szczególności franczyzobiorcy. Jednocześnie,
pomimo wskazanych trudności, posiadane dane nie wskazują na problemy
w stosowaniu prawa podatkowego przez organy podatkowe.
Dodatkowo wskazać należy, że w zakresie działań podejmowanych w celu
zapewnienia równych warunków konkurencji właściwy jest UOKiK.
Z wyrazami szacunku
2 Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.
-- 4 of 5 --
5/5
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 5 of 5 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 15 maja 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 16809
Znak sprawy: PT8.054.3.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 16809 Pani poseł Małgorzaty Pępek proszę o przyjęcie
następujących wyjaśnień.
Odpowiedź na pyt. 1
W ramach dokonanej oceny funkcjonowania ustawy z dnia 6 lipca 2016 r. o podatku
od sprzedaży detalicznej1 (OSR ex-post) Ministerstwo Finansów odniosło się do
kwestii wpływu podatku od sprzedaży detalicznej na rynek pracy.
Okres obowiązywania ustawy o podatku od sprzedaży detalicznej jest zbyt krótki,
by móc wnioskować o tym, że nowa danina mogła mieć jakikolwiek wpływ na liczbę
miejsc pracy. Porównując dane GUS sprzed wejścia w życie regulacji do pierwszych
lat obowiązywania podatku dotyczące liczby pracujących w handlu, zauważalny jest
wzrost z 2 235,1 tys. zatrudnionych osób w 2015 r. do 2 349,3 tys. osób w 2021 r.,
2 266,6 tys. osób w 2022 r. i 2 240 tys. w 2023 r. Na podstawie wzrostu o 4,9 %
pomiędzy 2015 r. a 2021 r., o 1,4 % pomiędzy 2015 r. a 2022 r. i o 0,2 % pomiędzy
2015 r. a 2023 r. można przypuszczać, że podatek od sprzedaży detalicznej nie
wpłynął negatywnie na liczbę miejsc pracy. Wprawdzie liczba miejsc pracy w tym
sektorze spadła między 2022 r. a 2021 r. o blisko 4 % i między 2023 r. a 2022 r.
o nieco ponad 1 %, jednak raczej należałoby to wiązać przede wszystkim ze
spadkiem w tych latach liczby najmniejszych placówek handlowych, a także
zapewne ze zmianami organizacyjnymi w średnich i większych sklepach
np. rozpowszechnianie bezobsługowych kas.
Po realnym wprowadzeniu podatku od sprzedaży detalicznej (od 2021 r.), liczba
najmniejszych placówek detalicznych nieznacznie wzrosła. Podatek ten mógł mieć
1 Dz. U. z 2023 r. poz. 148.
-- 1 of 5 --
2/5
zatem wpływ na powstrzymanie spadku liczby małych placówek prowadzących
sprzedaż detaliczną. W tym aspekcie nie można jednoznacznie stwierdzić, że to
założenie ustawy zostało spełnione, bo zbyt dużo innych zmiennych wpływało na
liczbę najmniejszych placówek detalicznych.
Odnosząc się natomiast do kwestii wpływu podatku na strukturę zatrudnienia
w handlu detalicznym, w ramach OSR ex-post Ministerstwo Finansów wzięło pod
uwagę zestawienia dotyczące sklepów według powierzchni sprzedażowej,
podmiotów gospodarczych według liczby prowadzonych sklepów, a także
pracujących w handlu. W zestawieniach tych zauważalny jest trend wzrostu
wartości w roku 2021 w porównaniu do danych z roku 2020. Należy jednak
pamiętać, że rok 2020 to rok pandemiczny, w którym obowiązywały różne
obostrzenia gospodarcze, w tym lockdown. Poluzowanie wspomnianych restrykcji
w 2021 r. uwolniło wiele gałęzi gospodarczych, w tym handel detaliczny. Uwolnienie
to mogło spowodować chwilowe wzrosty liczby małych i średnich pod kątem
powierzchni sklepów oraz wzrost zatrudnienia w tych placówkach.
Zatem w ocenie Ministerstwa Finansów nie jest uzasadniona teza, że obecna
konstrukcja podatku od sprzedaży detalicznej może prowadzić do poważnych
zakłóceń na rynku pracy.
Odpowiedź na pyt. 2
Co do opisanej w interpelacji luki fiskalnej sięgającej ok. 7,5 mld zł rocznie – zgodnie
z twierdzeniami raportu Instytutu Finansów Publicznych – stanowi ona całkowity
ubytek dochodów państwa w wyniku „franczyzacji” ogólnospożywczego handlu
detalicznego. W raporcie wskazano, że owe 7,5 mld zł to kwota, jaką państwo
otrzymałoby, gdyby wszystkie sieci handlowe, które funkcjonują w modelu
franczyzowym, działały w sposób zintegrowany. Jednocześnie w tym samym
raporcie stwierdzono, że oszacowanego ubytku dochodów państwa nie można
interpretować jako skutku unikania podatku od sprzedaży detalicznej – sieci
franczyzowe istniały bowiem na długo przed podjęciem prac legislacyjnych nad
wprowadzeniem w Polsce tego podatku.
Od początku funkcjonowania podatku od sprzedaży detalicznej – czyli na
przestrzeni lat 2021-2025 – nie odnotowano przypadków, które ewidentnie
dowodziłyby, że podatnik podatku od sprzedaży detalicznej dokonał zmian
strukturalnych i prawnych na rzecz franczyzy w celu zaprzestania zapłaty tego
podatku.
Odpowiedź na pyt. 3
Obecnie nie planuje się dokonania zmian w podatku od sprzedaży detalicznej,
w zakresie w jakim odmiennie regulowałyby opodatkowanie w odniesieniu do
przychodu ze sprzedaży realizowanej w modelu franczyzowym. Do momentu braku
uregulowania umowy franczyzy w prawie cywilnym, wszelkie zmiany dotyczące
opodatkowania w sposób szczególny przychodów uzyskiwanych w związku
z funkcjonowaniem w ramach stosunków cywilnoprawnych tej umowy nienazwanej
wydają się przedwczesne.
Odpowiedź na pyt. 4
Przepisy o podatkach dochodowych, o podatku od towarów i usług oraz o podatku
od sprzedaży detalicznej nie zawierają szczególnych regulacji w zakresie
-- 2 of 5 --
3/5
opodatkowania w związku z zawartą umową franczyzy, w tym również w zakresie
obowiązków sprawozdawczych w związku z zawarciem takiej umowy.
Do opodatkowania ww. podatkami w związku z prowadzeniem działalności
w modelu franczyzowym znajdują zastosowanie ogólne zasady dotyczące
przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, w tym również w zakresie
wypełniania obowiązków ewidencyjnych (sprawozdawczych).
Podatnicy prowadzący działalność w modelu franczyzowym, podobnie jak inni
podatnicy, są obowiązani do prowadzenia określonych ksiąg podatkowych
(JPK_VAT z deklaracją, księgi rachunkowe, podatkowa księga przychodów
i rozchodów, ewidencja przychodów oraz ewidencja/wykaz środków trwałych oraz
wartości niematerialnych i prawnych). Nie są to zatem obowiązki, które
różnicowałyby sposób dokumentowania transakcji w zależności od tego, czy
podatnik funkcjonuje w modelu franczyzowym, czy nie.
Istniejące w poszczególnych podatkach obowiązki w zakresie raportowania
i ewidencjonowania mają na celu umożliwienie administracji skarbowej wykrywanie
nadużyć podatkowych, uszczelnianie systemu podatkowego, w szczególności
poprzez weryfikację prawidłowości rozliczeń podatników, wgląd w operacje
księgowe, porównywanie danych między kontrahentami.
Jednocześnie Ministerstwo Finansów informuje, że z uwagi na brak uregulowania
umowy franczyzy w prawie cywilnym, nie jest obecnie przewidziane odrębne
ustanowienie w prawie podatkowym obowiązków sprawozdawczych dla sieci
franczyzowych, które umożliwiłyby lepszą ocenę ich rzeczywistej struktury
ekonomicznej.
Odpowiedź na pyt. 5
Zgodnie z informacjami pozyskanymi z Ministerstwa Sprawiedliwości, nie są obecnie
prowadzone prace nad projektem dotyczącym uregulowania umowy franczyzy.
Niemniej jednak, w ramach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, działającej
przy Ministrze Sprawiedliwości, został powołany Zespół problemowy do spraw
ochrony słabszej strony umowy (B2B). Jego prace dotyczą stosunków prawnych
pomiędzy przedsiębiorcami oraz ochrony słabszej strony umowy B2B. W ramach
prac ww. Zespołu mogą zatem zostać wypracowane rozwiązania, które będą się
odnosiły także do stosunku prawnego między franczyzodawcą i franczyzobiorcą,
zapewniając odpowiednią ochronę słabszej stronie umowy.
Mając powyższe na uwadze ewentualne podjęcie prac w zakresie dotyczącym umów
franczyzowych będzie możliwe dopiero po zakończeniu prac Komisji Kodyfikacyjnej
Prawa Cywilnego w tym przedmiocie i wskazaniu przez nią założeń oraz kierunków
zmian w prawie cywilnym.
Dodatkowo w ramach Grupy Roboczej ds. CSDDD (ang. Corporate Sustainability
Due Diligence Directive) oraz należytej staranności przedsiębiorstw w obszarach
praw człowieka i ochrony środowiska w biznesie, działającej w zakresie Zespołu ds.
wsparcia zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw przy Ministerstwie Rozwoju
i Technologii, są organizowane tematyczne spotkania dedykowane omówieniu
podejścia do poszczególnych przepisów dyrektywy w sprawie należytej staranności
przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSDDD). Jednym
z obszarów tematycznych, którymi ma się zajmować ww. Grupa, ma być, według
najlepszej wiedzy Ministerstwa Sprawiedliwości, zagadnienie franczyzy oraz
przepisów dot. podmiotów zawierających umowy franczyzowe.
-- 3 of 5 --
4/5
Dodatkowo przedstawiciele resortu finansów uczestniczą również w posiedzeniach
sejmowej Podkomisji stałej do spraw rynku pracy w ramach Komisji Polityki
Społecznej i Rodziny, na których prowadzona jest dyskusja na temat potrzeby
uregulowania franczyzy w Polsce.
Odpowiedź na pyt. 6
Ministerstwo Finansów stale monitoruje uwarunkowania gospodarcze w jakich
funkcjonują przedsiębiorcy, dążąc do tego, aby prowadzone działania przyczyniały
się do poprawy warunków prowadzenia działalności gospodarczej i poprawy pozycji
konkurencyjnej uczciwych przedsiębiorstw.
Generalnie konkurencja rynkowa między przedsiębiorcami doznaje uszczerbku
między innymi poprzez nieuczciwe zachowania podmiotów prowadzących
działalność gospodarczą, polegających na agresywnej optymalizacji podatkowej.
Podatnicy stosujący schematy działania, których celem jest głównie uzyskanie
korzyści w związku z unikaniem opodatkowania, zdobywają przewagę
konkurencyjną nad podmiotami, które takich metod nie stosują.
Jednym z głównych instrumentów prawnych, który wprowadzono w celu
zapobiegania tego typu zjawiskom, jest ogólna klauzula przeciwko unikaniu
opodatkowania, uregulowana w Dziale IIIA ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. –
Ordynacja podatkowa2. Klauzula obejmuje swoim zakresem działania zmierzające
do osiągnięcia korzyści podatkowej sprzecznej w danych okolicznościach
z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisów, gdzie sposób
działania jest sztuczny a osiągnięcie tej korzyści jest głównym lub jednym
z głównych celów jej dokonania. Stosując klauzulę, Szef KAS ma możliwość
zniwelowania sztucznie uzyskanej korzyści podatkowej. Regulacja ta znajduje
zastosowanie także w zakresie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 2016 r. o podatku od
sprzedaży detalicznej.
Klauzula generalna ma przede wszystkim charakter prewencyjny – zapobiega takim
działaniom, które choć formalnie mogą być zgodne z prawem, to jednak podważają
założenia obowiązujących regulacji podatkowych. Funkcjonowanie tej regulacji
przyczynia się więc do zachowania uczciwej konkurencji gospodarczej podmiotów,
niezależnie od stosowanej przez nie formy prawnej prowadzenia działalności.
W Ministerstwie Finansów trwają aktualnie prace nad ewaluacją przepisów
dotyczących klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.
Niezależnie od powyższego, jak wskazano, umowa franczyzowa jest nadal umową
nienazwaną, co czyni zapisy tych umów bardziej wymagającymi do właściwej
interpretacji obowiązków stron, w szczególności franczyzobiorcy. Jednocześnie,
pomimo wskazanych trudności, posiadane dane nie wskazują na problemy
w stosowaniu prawa podatkowego przez organy podatkowe.
Dodatkowo wskazać należy, że w zakresie działań podejmowanych w celu
zapewnienia równych warunków konkurencji właściwy jest UOKiK.
Z wyrazami szacunku
2 Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.
-- 4 of 5 --
5/5
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 5 of 5 --