Interpelacja nr 16798
Interpelacja w sprawie niesprawiedliwego ustalania emerytur w oparciu o kapitał początkowy oraz potrzeby zmiany obowiązujących przepisów
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (55%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie niesprawiedliwego ustalania emerytur w oparciu o kapitał początkowy oraz potrzeby zmiany obowiązujących przepisów
Interpelacja nr 16798
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie niesprawiedliwego ustalania emerytur w oparciu o kapitał początkowy oraz potrzeby zmiany obowiązujących przepisów
Zgłaszający: Tomasz Kostuś
Data wpływu: 23-04-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam uwagę na systemowy problem związany z ustalaniem wysokości emerytur w oparciu o kapitał początkowy, który w szczególny sposób dotyka kobiet urodzonych w latach 60. Mechanizm ten – choć formalnie zgodny z obowiązującym prawem – w praktyce prowadzi do rezultatów rażąco niesprawiedliwych, nieuwzględniających realnego przebiegu kariery zawodowej, długoletniego stażu pracy oraz wkładu w system ubezpieczeń społecznych.
Punktem wyjścia jest przykład bardzo typowy dla tego pokolenia:
Kobieta rozpoczęła pracę zawodową w 1983 r. W 1988 r. urodziła pierwsze dziecko, w 1994 r. – drugie, korzystając z urlopów macierzyńskich i wychowawczych. Do 1 stycznia 1999 r. ma około 15 lat aktywności zawodowej i okresów związanych z macierzyństwem. Są to jednocześnie lata:
- rozpoczynania pracy i relatywnie niskich zarobków,
- największego obciążenia obowiązkami rodzinnymi,
- niewystarczającego uwzględnienia urlopów wychowawczych w systemie emerytalnym.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami przy ustalaniu kapitału początkowego uwzględnia się zarobki z 10 kolejnych lat kalendarzowych wybranych sprzed 1 stycznia 1999 r. Oznacza to, że nawet jeśli ubezpieczona przepracowała 15 lat przed reformą, tylko 10 z nich może być brane pod uwagę przy obliczaniu kapitału początkowego. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której:
- pomija się część realnie przepracowanych lat,
- ocenie podlegają wyłącznie lata najniższych wynagrodzeń,
- całkowicie ignoruje się fakt, że najlepsze zawodowo i finansowo lata przypadały po 1999 r.
Dodatkowo, urlopy wychowawcze sprzed 1999 r. traktowane są jako okresy nieskładkowe: wliczają się do stażu emerytalnego, ale nie wpływają na wysokość kapitału początkowego, ponieważ w tamtym okresie nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne.
Po 1999 r. ta sama kobieta pracuje nieprzerwanie przez kolejne 25-26 lat, często osiągając wysokie wynagrodzenia i pełniąc funkcje kierownicze. Łącznie w 2026 r. legitymuje się około 43 latami aktywności zawodowej. Mimo tak długiego stażu oraz wieloletniego odprowadzania składek, jej prognozowana emerytura pozostaje rażąco niska i nieadekwatna do wkładu w system.
Obecnie przepisy pozwalają na ponowne przeliczenie kapitału początkowego wyłącznie w przypadku przedstawienia nowych dokumentów potwierdzających wyższe zarobki sprzed 1999 r. Nie istnieje natomiast żaden mechanizm korekty kapitału początkowego uwzględniający długość późniejszej kariery zawodowej czy wysokość składek odprowadzonych po 1999 r.
Ponadto w polskim systemie emerytalnym nie funkcjonuje instytucja emerytury stażowej gwarantującej minimalne świadczenie dla osób z bardzo długim stażem pracy (np. 40-45 lat), niezależnie od struktury kapitału początkowego. Wysokość emerytury zależy niemal wyłącznie od sumy zwaloryzowanych składek i kapitału początkowego, co w opisanych przypadkach prowadzi do rezultatów społecznie trudnych do zaakceptowania.
W związku z powyższym przedstawiam następujące postulaty zmian systemowych:
a) wprowadzenie możliwości ponownego przeliczenia kapitału początkowego na wniosek ubezpieczonego, uwzględniającego także przebieg kariery zawodowej po 1999 r., a nie wyłącznie zarobki sprzed reformy,
b) uwzględnianie pełnych 15 lat sprzed 1999 r. zamiast ograniczenia do 10 lat – jeśli ubezpieczony ma taki staż, te wszystkie lata powinny być brane pod uwagę przy ustalaniu kapitału początkowego,
c) zmienione zasady uwzględniania urlopów macierzyńskich i wychowawczych sprzed 1999 r., tak aby realnie rekompensowały utracone możliwości budowania kapitału emerytalnego,
d) wprowadzenie gwarantowanej minimalnej emerytury dla osób z bardzo długim stażem pracy (40-45 lat), na poziomie co najmniej minimalnego wynagrodzenia lub jego określonej części,
e) rozważenie wprowadzenia mechanizmu „emerytury stażowej z korektą kapitałową“, która nie opierałaby się wyłącznie na matematycznym podziale zgromadzonych składek, lecz uwzględniałaby całokształt aktywności zawodowej i wkładu pracy w skali życia.
Przedstawiony problem nie dotyczy pojedynczych przypadków, lecz tysięcy kobiet, które przez ponad cztery dekady pracowały, wychowywały dzieci i odprowadzały składki, a dziś otrzymują świadczenia rażąco nieadekwatne do ich wkładu w system.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo dostrzega systemową niesprawiedliwość w obecnym sposobie ustalania kapitału początkowego, szczególnie wobec kobiet urodzonych w latach 60.?
Czy są rozważane zmiany legislacyjne umożliwiające ponowne przeliczenie kapitału początkowego z uwzględnieniem przebiegu kariery zawodowej po 1999 r.?
Czy ministerstwo analizuje możliwość uwzględniania pełnych 15 lat sprzed 1999 r. przy ustalaniu kapitału początkowego zamiast obecnego ograniczenia do 10 lat?
Czy są planowane zmiany w sposobie uwzględniania okresów urlopów macierzyńskich i wychowawczych sprzed 1999 r. przy obliczaniu kapitału początkowego?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie gwarantowanej minimalnej emerytury dla osób z bardzo długim stażem pracy?
Czy jest rozważane wprowadzenie rozwiązania zbliżonego do „emerytury stażowej z korektą kapitałową“?
Będę wdzięczny za pisemną odpowiedź.
Z poważaniem
Tomasz Kostuś
Interpelacja nr 16798
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie niesprawiedliwego ustalania emerytur w oparciu o kapitał początkowy oraz potrzeby zmiany obowiązujących przepisów
Zgłaszający: Tomasz Kostuś
Data wpływu: 23-04-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam uwagę na systemowy problem związany z ustalaniem wysokości emerytur w oparciu o kapitał początkowy, który w szczególny sposób dotyka kobiet urodzonych w latach 60. Mechanizm ten – choć formalnie zgodny z obowiązującym prawem – w praktyce prowadzi do rezultatów rażąco niesprawiedliwych, nieuwzględniających realnego przebiegu kariery zawodowej, długoletniego stażu pracy oraz wkładu w system ubezpieczeń społecznych.
Punktem wyjścia jest przykład bardzo typowy dla tego pokolenia:
Kobieta rozpoczęła pracę zawodową w 1983 r. W 1988 r. urodziła pierwsze dziecko, w 1994 r. – drugie, korzystając z urlopów macierzyńskich i wychowawczych. Do 1 stycznia 1999 r. ma około 15 lat aktywności zawodowej i okresów związanych z macierzyństwem. Są to jednocześnie lata:
- rozpoczynania pracy i relatywnie niskich zarobków,
- największego obciążenia obowiązkami rodzinnymi,
- niewystarczającego uwzględnienia urlopów wychowawczych w systemie emerytalnym.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami przy ustalaniu kapitału początkowego uwzględnia się zarobki z 10 kolejnych lat kalendarzowych wybranych sprzed 1 stycznia 1999 r. Oznacza to, że nawet jeśli ubezpieczona przepracowała 15 lat przed reformą, tylko 10 z nich może być brane pod uwagę przy obliczaniu kapitału początkowego. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której:
- pomija się część realnie przepracowanych lat,
- ocenie podlegają wyłącznie lata najniższych wynagrodzeń,
- całkowicie ignoruje się fakt, że najlepsze zawodowo i finansowo lata przypadały po 1999 r.
Dodatkowo, urlopy wychowawcze sprzed 1999 r. traktowane są jako okresy nieskładkowe: wliczają się do stażu emerytalnego, ale nie wpływają na wysokość kapitału początkowego, ponieważ w tamtym okresie nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne.
Po 1999 r. ta sama kobieta pracuje nieprzerwanie przez kolejne 25-26 lat, często osiągając wysokie wynagrodzenia i pełniąc funkcje kierownicze. Łącznie w 2026 r. legitymuje się około 43 latami aktywności zawodowej. Mimo tak długiego stażu oraz wieloletniego odprowadzania składek, jej prognozowana emerytura pozostaje rażąco niska i nieadekwatna do wkładu w system.
Obecnie przepisy pozwalają na ponowne przeliczenie kapitału początkowego wyłącznie w przypadku przedstawienia nowych dokumentów potwierdzających wyższe zarobki sprzed 1999 r. Nie istnieje natomiast żaden mechanizm korekty kapitału początkowego uwzględniający długość późniejszej kariery zawodowej czy wysokość składek odprowadzonych po 1999 r.
Ponadto w polskim systemie emerytalnym nie funkcjonuje instytucja emerytury stażowej gwarantującej minimalne świadczenie dla osób z bardzo długim stażem pracy (np. 40-45 lat), niezależnie od struktury kapitału początkowego. Wysokość emerytury zależy niemal wyłącznie od sumy zwaloryzowanych składek i kapitału początkowego, co w opisanych przypadkach prowadzi do rezultatów społecznie trudnych do zaakceptowania.
W związku z powyższym przedstawiam następujące postulaty zmian systemowych:
a) wprowadzenie możliwości ponownego przeliczenia kapitału początkowego na wniosek ubezpieczonego, uwzględniającego także przebieg kariery zawodowej po 1999 r., a nie wyłącznie zarobki sprzed reformy,
b) uwzględnianie pełnych 15 lat sprzed 1999 r. zamiast ograniczenia do 10 lat – jeśli ubezpieczony ma taki staż, te wszystkie lata powinny być brane pod uwagę przy ustalaniu kapitału początkowego,
c) zmienione zasady uwzględniania urlopów macierzyńskich i wychowawczych sprzed 1999 r., tak aby realnie rekompensowały utracone możliwości budowania kapitału emerytalnego,
d) wprowadzenie gwarantowanej minimalnej emerytury dla osób z bardzo długim stażem pracy (40-45 lat), na poziomie co najmniej minimalnego wynagrodzenia lub jego określonej części,
e) rozważenie wprowadzenia mechanizmu „emerytury stażowej z korektą kapitałową“, która nie opierałaby się wyłącznie na matematycznym podziale zgromadzonych składek, lecz uwzględniałaby całokształt aktywności zawodowej i wkładu pracy w skali życia.
Przedstawiony problem nie dotyczy pojedynczych przypadków, lecz tysięcy kobiet, które przez ponad cztery dekady pracowały, wychowywały dzieci i odprowadzały składki, a dziś otrzymują świadczenia rażąco nieadekwatne do ich wkładu w system.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo dostrzega systemową niesprawiedliwość w obecnym sposobie ustalania kapitału początkowego, szczególnie wobec kobiet urodzonych w latach 60.?
Czy są rozważane zmiany legislacyjne umożliwiające ponowne przeliczenie kapitału początkowego z uwzględnieniem przebiegu kariery zawodowej po 1999 r.?
Czy ministerstwo analizuje możliwość uwzględniania pełnych 15 lat sprzed 1999 r. przy ustalaniu kapitału początkowego zamiast obecnego ograniczenia do 10 lat?
Czy są planowane zmiany w sposobie uwzględniania okresów urlopów macierzyńskich i wychowawczych sprzed 1999 r. przy obliczaniu kapitału początkowego?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie gwarantowanej minimalnej emerytury dla osób z bardzo długim stażem pracy?
Czy jest rozważane wprowadzenie rozwiązania zbliżonego do „emerytury stażowej z korektą kapitałową“?
Będę wdzięczny za pisemną odpowiedź.
Z poważaniem
Tomasz Kostuś
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 4 %
Precyzyjne daty
29
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
7.1 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (29)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13190 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.264.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16798 Pana Posła Tomasza Kostusia, w sprawie
niesprawiedliwego ustalania emerytur w oparciu o kapitał początkowy oraz potrzeby
zmiany obowiązujących przepisów, proszę przyjąć poniższe informacje.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) jest organem, który wykonuje przepisy z zakresu
ubezpieczeń społecznych. W związku z tym przyznaje i ustala wysokość świadczeń w
sposób wskazany w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm., dalej jako: „ustawa
emerytalna”).
Wysokość emerytury według nowych zasad stanowi równowartość kwoty będącej
wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia
dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego.
Podstawę obliczenia emerytury stanowi:
— kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek
zapisanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS do końca miesiąca
poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury,
— kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego.
Kapitał początkowy to hipotetyczna emerytura, jaką ubezpieczony otrzymałby 1 stycznia
1999 r., za przebyte przed tym dniem okresy składkowe i nieskładkowe. Do ustalenia
kapitału początkowego przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku 62 lat,
ustalone na 1 stycznia 1999 r., które wynosi 209 miesięcy dla kobiet i mężczyzn. Oznacza
to, że nie jest możliwa realizacja postulatu oznaczonego w interpelacji literą A oraz
pozytywna odpowiedź na pytanie 2 interpelacji Pana Posła. Okresy składkowe przebyte po
1998 roku są jednak uwzględniane w podstawie obliczenia emerytur, obok okresów
zawartych w kapitale początkowym, jako okresy osobne, gdyż podstawa ta obejmuje
wszystkie kwoty składek na ubezpieczenie emerytalne zapisane na indywidualnym koncie
ubezpieczonego w ZUS do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje
mu wypłata emerytury. Zmiany w systemie emerytalnym mają bowiem na celu ścisłe,
adekwatne, odzwierciedlenie w wysokości emerytury wkładu ubezpieczonych do systemu
emerytalnego. Kapitał początkowy jest ustalany:
— ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie
ustawy emerytalnej, tj. 1 stycznia 1999 r. opłacali składki na ubezpieczenie społeczne
lub za których składki opłacali płatnicy składek,
— ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., jeżeli: złożyli wniosek o emeryturę
z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego po 31 grudnia 2008 r. i jej
obliczenie według nowych zasad, w przypadku mężczyzn mają co najmniej 25 lat
okresów składkowych i nieskładkowych oraz kontynuowali ubezpieczenia emerytalne
i rentowe po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Informuję, że podstawa wymiaru kapitału początkowego jest ustalana1:
— z kolejnych 10 lat kalendarzowych przed 1 stycznia 1999 r.,
— z 20 lat kalendarzowych dowolnie wybranych z całego okresu podlegania
ubezpieczeniu przed dniem 1 stycznia 1999 r.
Przepis ustawy emerytalnej, który gwarantuje możliwość ustalenia podstawy wymiaru
kapitału początkowego z 10 kolejnych lat kalendarzowych z całego okresu przed 1 stycznia
1999 r. obowiązuje od 23 września 2011 r.2
Jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru kapitału początkowego na zasadach wskazanych
wyżej, do jej ustalenia przyjmuje się podstawę wymiaru składek za okres faktycznego
podlegania ubezpieczeniu. Obliczenie podstawy wymiaru kapitału początkowego
z zastosowaniem wariantu faktycznego dotyczy osób, które:
— urodziły się 31 grudnia 1968 r. lub później i nie mogą udowodnić 10 kolejnych lat
kalendarzowych, w których osiągały zarobki;
— urodziły się przed 31 grudnia 1968 r. i nie mogą udowodnić przychodów z 10 kolejnych
lat kalendarzowych, w których osiągały zarobki z powodu: odbywania czynnej służby
wojskowej lub pełnienia zastępczej służby wojskowej, korzystania z urlopu
wychowawczego, nauki w szkole wyższej na jednym kierunku pod warunkiem, że nauka
ta została ukończona;
— nie mogą udowodnić zarobków z co najmniej 10 kolejnych lat kalendarzowych
z powodu posiadania pełnych lat kalendarzowych okresu ubezpieczenia za granicą
w państwach członkowskich UE/ EFTA, Wielkiej Brytanii lub w państwach, z którymi
Polska zawarła umowę dwustronną o zabezpieczeniu społecznym.
Przyjęcie do podstawy wymiaru emerytury kolejnych 10 lat kalendarzowych przed 1
stycznia 1999 r. albo 20 lat kalendarzowych dowolnie wybranych z całego okresu
podlegania ubezpieczeniu przed 1 stycznia 1999 r. służy ustaleniu jej w wysokości
najbardziej korzystnej dla ubezpieczonego. Jednocześnie w wysokości kapitału
początkowego (emerytury w starym systemie emerytalnym) nie są pomijane żadne okresy
składkowe i nieskładkowe, gdyż zgodnie z art. 53 ustawy emerytalnej każdy z nich liczony
jest odpowiednio po 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składkowych i po
0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych.
Oznacza to, że nie można przyjąć postulatu określnego w interpelacji literą B oraz
pozytywnie odnieść się do pytania 3 interpelacji. Kapitał początkowy ma bowiem za zadanie
odzwierciedlenie nabytych przez ubezpieczonego uprawnień w tzw. starym systemie
emerytalnym i przeniesienie ich do nowego systemu emerytalnego, tak aby możliwe było
ustalenie wysokości emerytury dla ubezpieczonych objętych reformą emerytalną
(urodzonych po 1948 r.). Zasady stosowane przy wliczaniu kapitału początkowego są więc
zasadami wynikającymi z przepisów stosowanych w starym systemie emerytalnym, w
związku z czym nie są planowane zmiany legislacyjne w tym zakresie. Ponowne obliczenie
kapitału początkowego może nastąpić na wniosek ubezpieczonego, gdy:
— przedłoży nowe dokumenty potwierdzające dotychczas nieuwzględnione okresy
składkowe i nieskładkowe (staż) lub zarobki,
— zmienią się przepisy o sposobie obliczania wcześniej ustalonego kapitału
początkowego.
1 na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18 ustawy emerytalnej;
2 art. 174 ust. 3 w brzmieniu nadanym ustawą z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 187, poz. 1112);
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Oznacza to, że wbrew tezie postawionej w interpelacji obowiązujące przepisy pozwalają na
przeliczenie kapitału początkowego nie tylko w przypadku przedstawienia nowych
dokumentów, potwierdzających wyższe zarobki sprzed 1999 r., lecz również gdy zmienią
się przepisy o sposobie obliczania wcześniej ustalonego kapitału początkowego.
Przepisy dotyczące kapitału początkowego i sposób ich funkcjonowania były wielokrotnie
poddawane ocenie Sejmu RP, który w razie potrzeby dokonywał ich modyfikacji. Zmiany
były inicjowane zarówno przez Rząd RP, jak i posłów. Obecne zasady obliczania kapitału
początkowego wynikają ze zmiany tych przepisów, a w szczególności ze:
— zmiany ustawy emerytalnej od 1 lipca 2004 r., która dotyczyła: uwzględniania okresów
opieki nad dzieckiem bez ich ograniczania do 1/3 udowodnionych okresów
składkowych oraz ustalania podstawy wymiaru z faktycznego okresu ubezpieczenia
osobom urodzonym przed 31 grudnia 1968 r., które z powodu nauki w szkole wyższej
nie mogły udowodnić 10 kolejnych lat ubezpieczenia,
— wejścia Polski do UE,
— podpisania umowy międzynarodowej o zabezpieczeniu społecznym,
— zmiany ustawy od 23 września 2011 r., która umożliwiła: przyjęcie stażu określonego
w dniach do ustalenia współczynnika „p”, jeżeli jest to korzystniejsze; ustalenia kapitału
początkowego dla osób, które przed 1 stycznia 1999 r. udokumentowały staż
ubezpieczeniowy krótszy niż 6 miesięcy i 1 dzień; przyjęcie do ustalenia podstawy
wymiaru za rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony po raz pierwszy podjął pracę,
wskaźnika wynagrodzenia dla tego roku obliczonego proporcjonalnie do liczby
przepracowanych miesięcy; ustalenie podstawy wymiaru kapitału początkowego
w przypadku podlegania ubezpieczeniu przez okres krótszy niż 1 rok kalendarzowy
przed 1 stycznia 1999 r.; obliczenie podstawy wymiaru kapitału początkowego z okresu
kolejnych 10 lat kalendarzowych z okresu przed 1 stycznia 1999 r., tj. również z lat
przypadających przed 1 stycznia 1980 r.,
— zmiany ustawy od 1 października 2013 r., zgodnie z którą przy obliczeniu podstawy
wymiaru kapitału początkowego z uwzględnieniem lat, w których zatrudnienie trwało
tylko przez część roku kalendarzowego, wskaźnik wynagrodzenia dla danego roku
ustala się porównując osiągnięte wynagrodzenie do przeciętnego wynagrodzenia za ten
rok proporcjonalnie do ilości przepracowanych miesięcy,
— zmiany ustawy od 1 maja 2015 r., która dotyczyła: przyjmowania przy ustalaniu kapitału
początkowego okresów opieki nad dziećmi po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok
okresu (czyli jak okres składkowy); przeliczenia kapitału początkowego przy ustaleniu
wysokości emerytury dla osób nabywających prawo do emerytury powszechnej lub
z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
z uwzględnieniem okresów nauki w szkole wyższej w wymiarze nieprzekraczającym 1/3
okresów składkowych udowodnionych do dnia zgłoszenia wniosku o emeryturę.
Jak z powyższego wynika, nie ma również potrzeby realizacji postulatu C, gdyż jak wskazano
okresy opieki nad dziećmi przyjmowane przy ustalaniu kapitału początkowego
przyjmowane są po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok okresu (czyli jak okres składkowy).
Tym samym nie ma również potrzeby realizacji postulatu zawartego w pytaniu 4. Przepisy
ustawy (zmiany od 1 października 2013 r.) uwzględniają również sytuację, dotyczącą lat, w
których zatrudnienie trwało tylko przez część roku kalendarzowego.
Jak widać, Sejm RP dokonywał modyfikacji przepisów w zakresie ustalania kapitału
początkowego, co następowało w wyniku rozpatrzenia racji przedkładanych przez różne
strony. Prowadziło to do łagodzenia przepisów emerytalnych w tym zakresie w stosunku
do regulacji obowiązujących w starym systemie emerytalnym. Przebieg dyskusji
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
parlamentarnych wskazuje na przyjęcie tych rozwiązań po ich szczegółowym rozpatrzeniu
i w wyniku uznania, że wprowadzające je modyfikacje są racjonalne, a zaproponowane
zmiany wypełniają normy stosowane w ubezpieczeniach społecznych, zachowując przy tym
ekonomikę funkcjonowania systemu ubezpieczeń społecznych.
Nie występuje tym samym w przyjętych rozwiązaniach podniesiona w pytaniu 1 systemowa
niesprawiedliwość dotycząca metody ustalania kapitału początkowego, szczególnie wobec
kobiet urodzonych w latach 60. Propozycje zgłoszone przez Pana Posła wykraczają poza
przyjętą w ustawie emerytalnej zasadę, że kapitał początkowy jest pochodną ustalonej na
starych zasadach emerytury, jaką ubezpieczony otrzymałby 1 stycznia 1999 r. za przebyte
przed tym dniem okresy składkowe i nieskładkowe. Z uwagi na powyższe w Ministerstwie
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są prowadzone prace nad zmianą przepisów w tym
zakresie.
Odnosząc się do postulatu nazwanego w interpelacji literą D oraz pytania 5 zwracam też
uwagę, że przepisy ustawy emerytalnej zawierają już regulacje dotyczące emerytury
minimalnej dla osób posiadających odpowiednio długie okresy ubezpieczeniowe. Zgodnie
bowiem z art. 87 ustawy emerytalnej emerytura najniższa, wynosząca od 1 marca 2026 r.
1 978,49 zł brutto, przysługuje osobom, które osiągnęły wiek emerytalny (60 i 65 lat
odpowiednio dla kobiet i mężczyzn) i posiadają wymagany staż ubezpieczeniowy (co
najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn).
W Sejmie RP procedowane są obecnie dwa projekty ustaw normujących materię emerytur
stażowych: obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw (druk nr 27), a także
poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych oraz niektórych innych ustaw w celu wprowadzenia emerytury stażowej (druk
nr 187). Oba projekty w czasie pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu skierowano
8 lutego 2024 r. do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wyznaczono do
przygotowania projektu stanowiska Rady Ministrów w sprawie wskazanych projektów
ustaw. Opracowywany dokument zawiera propozycję przychylnego odniesienia się do
zaproponowanych w obywatelskim i poselskim projekcie rozwiązań prawnych,
z zastrzeżeniem konieczności dokonania pewnych zmian. Dokument poddano
uzgodnieniom międzyresortowym.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.264.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16798 Pana Posła Tomasza Kostusia, w sprawie
niesprawiedliwego ustalania emerytur w oparciu o kapitał początkowy oraz potrzeby
zmiany obowiązujących przepisów, proszę przyjąć poniższe informacje.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) jest organem, który wykonuje przepisy z zakresu
ubezpieczeń społecznych. W związku z tym przyznaje i ustala wysokość świadczeń w
sposób wskazany w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm., dalej jako: „ustawa
emerytalna”).
Wysokość emerytury według nowych zasad stanowi równowartość kwoty będącej
wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia
dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego.
Podstawę obliczenia emerytury stanowi:
— kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek
zapisanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS do końca miesiąca
poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury,
— kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego.
Kapitał początkowy to hipotetyczna emerytura, jaką ubezpieczony otrzymałby 1 stycznia
1999 r., za przebyte przed tym dniem okresy składkowe i nieskładkowe. Do ustalenia
kapitału początkowego przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku 62 lat,
ustalone na 1 stycznia 1999 r., które wynosi 209 miesięcy dla kobiet i mężczyzn. Oznacza
to, że nie jest możliwa realizacja postulatu oznaczonego w interpelacji literą A oraz
pozytywna odpowiedź na pytanie 2 interpelacji Pana Posła. Okresy składkowe przebyte po
1998 roku są jednak uwzględniane w podstawie obliczenia emerytur, obok okresów
zawartych w kapitale początkowym, jako okresy osobne, gdyż podstawa ta obejmuje
wszystkie kwoty składek na ubezpieczenie emerytalne zapisane na indywidualnym koncie
ubezpieczonego w ZUS do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje
mu wypłata emerytury. Zmiany w systemie emerytalnym mają bowiem na celu ścisłe,
adekwatne, odzwierciedlenie w wysokości emerytury wkładu ubezpieczonych do systemu
emerytalnego. Kapitał początkowy jest ustalany:
— ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie
ustawy emerytalnej, tj. 1 stycznia 1999 r. opłacali składki na ubezpieczenie społeczne
lub za których składki opłacali płatnicy składek,
— ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., jeżeli: złożyli wniosek o emeryturę
z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego po 31 grudnia 2008 r. i jej
obliczenie według nowych zasad, w przypadku mężczyzn mają co najmniej 25 lat
okresów składkowych i nieskładkowych oraz kontynuowali ubezpieczenia emerytalne
i rentowe po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Informuję, że podstawa wymiaru kapitału początkowego jest ustalana1:
— z kolejnych 10 lat kalendarzowych przed 1 stycznia 1999 r.,
— z 20 lat kalendarzowych dowolnie wybranych z całego okresu podlegania
ubezpieczeniu przed dniem 1 stycznia 1999 r.
Przepis ustawy emerytalnej, który gwarantuje możliwość ustalenia podstawy wymiaru
kapitału początkowego z 10 kolejnych lat kalendarzowych z całego okresu przed 1 stycznia
1999 r. obowiązuje od 23 września 2011 r.2
Jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru kapitału początkowego na zasadach wskazanych
wyżej, do jej ustalenia przyjmuje się podstawę wymiaru składek za okres faktycznego
podlegania ubezpieczeniu. Obliczenie podstawy wymiaru kapitału początkowego
z zastosowaniem wariantu faktycznego dotyczy osób, które:
— urodziły się 31 grudnia 1968 r. lub później i nie mogą udowodnić 10 kolejnych lat
kalendarzowych, w których osiągały zarobki;
— urodziły się przed 31 grudnia 1968 r. i nie mogą udowodnić przychodów z 10 kolejnych
lat kalendarzowych, w których osiągały zarobki z powodu: odbywania czynnej służby
wojskowej lub pełnienia zastępczej służby wojskowej, korzystania z urlopu
wychowawczego, nauki w szkole wyższej na jednym kierunku pod warunkiem, że nauka
ta została ukończona;
— nie mogą udowodnić zarobków z co najmniej 10 kolejnych lat kalendarzowych
z powodu posiadania pełnych lat kalendarzowych okresu ubezpieczenia za granicą
w państwach członkowskich UE/ EFTA, Wielkiej Brytanii lub w państwach, z którymi
Polska zawarła umowę dwustronną o zabezpieczeniu społecznym.
Przyjęcie do podstawy wymiaru emerytury kolejnych 10 lat kalendarzowych przed 1
stycznia 1999 r. albo 20 lat kalendarzowych dowolnie wybranych z całego okresu
podlegania ubezpieczeniu przed 1 stycznia 1999 r. służy ustaleniu jej w wysokości
najbardziej korzystnej dla ubezpieczonego. Jednocześnie w wysokości kapitału
początkowego (emerytury w starym systemie emerytalnym) nie są pomijane żadne okresy
składkowe i nieskładkowe, gdyż zgodnie z art. 53 ustawy emerytalnej każdy z nich liczony
jest odpowiednio po 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składkowych i po
0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych.
Oznacza to, że nie można przyjąć postulatu określnego w interpelacji literą B oraz
pozytywnie odnieść się do pytania 3 interpelacji. Kapitał początkowy ma bowiem za zadanie
odzwierciedlenie nabytych przez ubezpieczonego uprawnień w tzw. starym systemie
emerytalnym i przeniesienie ich do nowego systemu emerytalnego, tak aby możliwe było
ustalenie wysokości emerytury dla ubezpieczonych objętych reformą emerytalną
(urodzonych po 1948 r.). Zasady stosowane przy wliczaniu kapitału początkowego są więc
zasadami wynikającymi z przepisów stosowanych w starym systemie emerytalnym, w
związku z czym nie są planowane zmiany legislacyjne w tym zakresie. Ponowne obliczenie
kapitału początkowego może nastąpić na wniosek ubezpieczonego, gdy:
— przedłoży nowe dokumenty potwierdzające dotychczas nieuwzględnione okresy
składkowe i nieskładkowe (staż) lub zarobki,
— zmienią się przepisy o sposobie obliczania wcześniej ustalonego kapitału
początkowego.
1 na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18 ustawy emerytalnej;
2 art. 174 ust. 3 w brzmieniu nadanym ustawą z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 187, poz. 1112);
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Oznacza to, że wbrew tezie postawionej w interpelacji obowiązujące przepisy pozwalają na
przeliczenie kapitału początkowego nie tylko w przypadku przedstawienia nowych
dokumentów, potwierdzających wyższe zarobki sprzed 1999 r., lecz również gdy zmienią
się przepisy o sposobie obliczania wcześniej ustalonego kapitału początkowego.
Przepisy dotyczące kapitału początkowego i sposób ich funkcjonowania były wielokrotnie
poddawane ocenie Sejmu RP, który w razie potrzeby dokonywał ich modyfikacji. Zmiany
były inicjowane zarówno przez Rząd RP, jak i posłów. Obecne zasady obliczania kapitału
początkowego wynikają ze zmiany tych przepisów, a w szczególności ze:
— zmiany ustawy emerytalnej od 1 lipca 2004 r., która dotyczyła: uwzględniania okresów
opieki nad dzieckiem bez ich ograniczania do 1/3 udowodnionych okresów
składkowych oraz ustalania podstawy wymiaru z faktycznego okresu ubezpieczenia
osobom urodzonym przed 31 grudnia 1968 r., które z powodu nauki w szkole wyższej
nie mogły udowodnić 10 kolejnych lat ubezpieczenia,
— wejścia Polski do UE,
— podpisania umowy międzynarodowej o zabezpieczeniu społecznym,
— zmiany ustawy od 23 września 2011 r., która umożliwiła: przyjęcie stażu określonego
w dniach do ustalenia współczynnika „p”, jeżeli jest to korzystniejsze; ustalenia kapitału
początkowego dla osób, które przed 1 stycznia 1999 r. udokumentowały staż
ubezpieczeniowy krótszy niż 6 miesięcy i 1 dzień; przyjęcie do ustalenia podstawy
wymiaru za rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony po raz pierwszy podjął pracę,
wskaźnika wynagrodzenia dla tego roku obliczonego proporcjonalnie do liczby
przepracowanych miesięcy; ustalenie podstawy wymiaru kapitału początkowego
w przypadku podlegania ubezpieczeniu przez okres krótszy niż 1 rok kalendarzowy
przed 1 stycznia 1999 r.; obliczenie podstawy wymiaru kapitału początkowego z okresu
kolejnych 10 lat kalendarzowych z okresu przed 1 stycznia 1999 r., tj. również z lat
przypadających przed 1 stycznia 1980 r.,
— zmiany ustawy od 1 października 2013 r., zgodnie z którą przy obliczeniu podstawy
wymiaru kapitału początkowego z uwzględnieniem lat, w których zatrudnienie trwało
tylko przez część roku kalendarzowego, wskaźnik wynagrodzenia dla danego roku
ustala się porównując osiągnięte wynagrodzenie do przeciętnego wynagrodzenia za ten
rok proporcjonalnie do ilości przepracowanych miesięcy,
— zmiany ustawy od 1 maja 2015 r., która dotyczyła: przyjmowania przy ustalaniu kapitału
początkowego okresów opieki nad dziećmi po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok
okresu (czyli jak okres składkowy); przeliczenia kapitału początkowego przy ustaleniu
wysokości emerytury dla osób nabywających prawo do emerytury powszechnej lub
z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
z uwzględnieniem okresów nauki w szkole wyższej w wymiarze nieprzekraczającym 1/3
okresów składkowych udowodnionych do dnia zgłoszenia wniosku o emeryturę.
Jak z powyższego wynika, nie ma również potrzeby realizacji postulatu C, gdyż jak wskazano
okresy opieki nad dziećmi przyjmowane przy ustalaniu kapitału początkowego
przyjmowane są po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok okresu (czyli jak okres składkowy).
Tym samym nie ma również potrzeby realizacji postulatu zawartego w pytaniu 4. Przepisy
ustawy (zmiany od 1 października 2013 r.) uwzględniają również sytuację, dotyczącą lat, w
których zatrudnienie trwało tylko przez część roku kalendarzowego.
Jak widać, Sejm RP dokonywał modyfikacji przepisów w zakresie ustalania kapitału
początkowego, co następowało w wyniku rozpatrzenia racji przedkładanych przez różne
strony. Prowadziło to do łagodzenia przepisów emerytalnych w tym zakresie w stosunku
do regulacji obowiązujących w starym systemie emerytalnym. Przebieg dyskusji
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
parlamentarnych wskazuje na przyjęcie tych rozwiązań po ich szczegółowym rozpatrzeniu
i w wyniku uznania, że wprowadzające je modyfikacje są racjonalne, a zaproponowane
zmiany wypełniają normy stosowane w ubezpieczeniach społecznych, zachowując przy tym
ekonomikę funkcjonowania systemu ubezpieczeń społecznych.
Nie występuje tym samym w przyjętych rozwiązaniach podniesiona w pytaniu 1 systemowa
niesprawiedliwość dotycząca metody ustalania kapitału początkowego, szczególnie wobec
kobiet urodzonych w latach 60. Propozycje zgłoszone przez Pana Posła wykraczają poza
przyjętą w ustawie emerytalnej zasadę, że kapitał początkowy jest pochodną ustalonej na
starych zasadach emerytury, jaką ubezpieczony otrzymałby 1 stycznia 1999 r. za przebyte
przed tym dniem okresy składkowe i nieskładkowe. Z uwagi na powyższe w Ministerstwie
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są prowadzone prace nad zmianą przepisów w tym
zakresie.
Odnosząc się do postulatu nazwanego w interpelacji literą D oraz pytania 5 zwracam też
uwagę, że przepisy ustawy emerytalnej zawierają już regulacje dotyczące emerytury
minimalnej dla osób posiadających odpowiednio długie okresy ubezpieczeniowe. Zgodnie
bowiem z art. 87 ustawy emerytalnej emerytura najniższa, wynosząca od 1 marca 2026 r.
1 978,49 zł brutto, przysługuje osobom, które osiągnęły wiek emerytalny (60 i 65 lat
odpowiednio dla kobiet i mężczyzn) i posiadają wymagany staż ubezpieczeniowy (co
najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn).
W Sejmie RP procedowane są obecnie dwa projekty ustaw normujących materię emerytur
stażowych: obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw (druk nr 27), a także
poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych oraz niektórych innych ustaw w celu wprowadzenia emerytury stażowej (druk
nr 187). Oba projekty w czasie pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu skierowano
8 lutego 2024 r. do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wyznaczono do
przygotowania projektu stanowiska Rady Ministrów w sprawie wskazanych projektów
ustaw. Opracowywany dokument zawiera propozycję przychylnego odniesienia się do
zaproponowanych w obywatelskim i poselskim projekcie rozwiązań prawnych,
z zastrzeżeniem konieczności dokonania pewnych zmian. Dokument poddano
uzgodnieniom międzyresortowym.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --