+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.73.2024
Warszawa, 29 marca 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 1679 złożoną przez posła Daniela Milewskiego, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Zmiany w zakresie Trybunału Konstytucyjnego, zainicjowane pod koniec 2015 r.
uchwaleniem przez Sejm, w nocy z 23 na 24 grudnia, nowelizacji ustawy o Trybunale
Konstytucyjnym, a także praktyka ich stosowania w następnych latach, zdeformowały
Trybunał, co skutkowało utratą przez ten organ zdolności do realizacji konstytucyjnej
funkcji strażnika nadrzędności Konstytucji, zasad demokratycznego państwa prawnego,
a w konsekwencji również organu stojącego na straży ochrony wolności i praw jednostki.
W obecnym składzie Trybunału Konstytucyjnego zasiadają osoby nieuprawnione do
orzekania, ponieważ ich wybór do Trybunału nastąpił z naruszeniem postanowień
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (dalej: Konstytucja).
Twierdzenie to znajduje oparcie w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego: z 9 grudnia 2015
r. (sygn. akt K 35/15) oraz z 9 marca 2016 r. (sygn. akt K 47/15), jak również w wyroku
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPCz) z 7 maja 2021 r. w sprawie Xero
Flor przeciwko Polsce (sygn. 4907/18) wskazującym, że obecność w składzie Trybunału
osób nieuprawnionych do orzekania narusza art. 6 Europejskiej Konwencji Praw
Człowieka. W efekcie, szereg orzeczeń wydanych przez Trybunał pod rządami aktualnie
obowiązujących przepisów ustawowych nie wywiera skutków prawnych określonych
w art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji, co potwierdza m.in. postanowienie Sądu Najwyższego
z 16 września 2021 r. (sygn. akt I KZ 29/21).
Stan chaosu ustrojowego wywołany wprowadzonymi regulacjami spotęgowany został
niezgodnym z Konstytucją (art. 194 ust. 2) powołaniem Prezesa i Wiceprezesa Trybunału,
co zostało stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 7 listopada 2016 r. (sygn.
akt K 44/16). Nadmienić należy, że drugą z wymienionych funkcji pełniła osoba
nieuprawniona do orzekania w Trybunale.

-- 1 of 5 --

Z uwagi na jednoznacznie polityczne zaangażowanie większości sędziów wybranych do
Trybunału po wyborach parlamentarnych z 2015 r., nie wyłączając osób wykonujących
odpowiednio funkcje Prezesa i Wiceprezesa tego organu, Trybunał Konstytucyjny
w obecnym składzie personalnym i praktyce działania stał się par excellence instytucją
polityczną, która pod pozorem kontroli konstytucyjności prawa legalizuje akty prawne
niezgodne z podstawowymi wartościami wyrażonymi w Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r.
W efekcie Trybunał w obecnym składzie nie tylko nie realizuje standardu niezależności,
ale również nie spełnia wymogu bezstronności w orzekaniu w konkretnych sprawach.
Jaskrawym przykładem wskazanego stanu jest przede wszystkim udział w składach
orzekających Trybunału byłych posłów (K. Pawłowicz, S. Piotrowicz) aktywnie
zaangażowanych w okresie pełnienia mandatu parlamentarnego w prace nad ustawami
poddanymi następnie kontroli konstytucyjności przed Trybunałem. Co więcej, organ ten
nie tylko legalizuje bezprawie, ale wykorzystywany jest również do kreowania nowego
stanu prawnego z pominięciem demokratycznych procedur parlamentarnego procesu
ustawodawczego. Dowodzi tego m.in. wyrok Trybunału z 22 października 2020 r. (sygn.
akt K 1/20) podważający konstytucyjność niekwestionowanej od 8 1993 roku przesłanki
dopuszczalności przerywania ciąży, zatem w istocie wprowadzający nowe, restrykcyjne
prawo antyaborcyjne, a także wyrok z 15 kwietnia 2021 r. (sygn. akt K 20/20) w sprawie
ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich, kreujący nieznaną zarówno Konstytucji, jak
i ustawie formułę przerwania ciągłości funkcjonowania tego organu konstytucyjnego wraz
z upływem okresu jego kadencji, mimo braku wyboru przez Sejm i Senat jego następcy.
W praktyce funkcjonowania Trybunał jest również wykorzystywany jako narzędzie
w prawnym konflikcie pomiędzy władzą wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej, a Unią
Europejską. Mimo braku podstaw formalnych i merytorycznych Trybunał podejmuje
rozstrzygnięcia jednoznacznie kwestionujące obowiązek respektowania wyroków
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyrok z 7 października 2021 r., sygn.
akt K 3/21), pogłębiając tym samym chaos prawny godzący w zasadę zaufania obywateli
do państwa i tworzonego przezeń prawa, tj. jedną z podstawowych wartości
demokratycznego państwa prawnego.
Podporządkowanie Trybunału interesom politycznym, a w istocie poleceniom partyjnych
liderów większościowej koalicji sejmowej w latach 2015 – 2023, doprowadziło do utraty
przez ten organ zdolności do realizacji konstytucyjnej funkcji strażnika nadrzędności
Konstytucji, zasad demokratycznego państwa prawnego, a w konsekwencji również
organu stojącego na straży ochrony wolności i praw jednostki. Z uwagi na jednoznacznie
polityczne zaangażowanie większości sędziów oraz osób nie będących sędziami,
wybranych do Trybunału po wyborach parlamentarnych z 2015 r., Trybunał stał się par
excellence instytucją polityczną, która pod pozorem kontroli konstytucyjności prawa
legalizuje akty prawne niezgodne z podstawowymi wartościami wyrażonymi
w Konstytucji.

-- 2 of 5 --

W aktualnym składzie personalnym, organ ten nie tylko nie realizuje standardu
niezależności, ale ponadto nie spełnia wymogu bezstronności w orzekaniu w konkretnych
sprawach. Stan ten potwierdza swoisty „dialog” prowadzony pomiędzy ETPCz,
a Trybunałem Konstytucyjnym. W wyroku Xero Flor Sp. z o.o. przeciwko Polsce ETPCz
stwierdził, że Sejm RP VIII kadencji oraz Prezydent RP naruszyli fundamentalną zasadę
wyborów sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Sejm RP VIII kadencji dokonał wyboru
trzech osób na stanowiska sędziów TK, które były już obsadzone przez sędziów wybranych
przez Sejm poprzedniej kadencji. Natomiast Prezydent RP odmówił odebrania przysięgi
od trzech sędziów wybranych przez Sejm poprzedniej kadencji, a następnie przyjął
przysięgę od tzw. „sędziów grudniowych”. W konsekwencji ETPCz orzekł, że poprzez
udział w postępowaniu przed Trybunałem jednego z „sędziów grudniowych” Xero Flor
w Polsce sp. z o.o. została pozbawiona prawa do rozpoznania sprawy przez sąd
ustanowiony ustawą. ETPCz dodał również, iż wybór wskazanej osoby do Trybunału został
wypaczony ciężkimi nieprawidłowościami przez co narusza samą istotę tego prawa.
W reakcji na przywołany wyroku ETPCz, Trybunał wydał dwa rozstrzygnięcia, zmierzające
do uniemożliwienia jego stosowania. Nie mając ku temu kompetencji, a zatem bez
podstawy prawnej zakwestionował zgodność z Konstytucją przepisu ujętego w art. 6 ust.
1 zdanie pierwsze EKPCz, w zakresie, w jakim umożliwia on skuteczne podnoszenie
w skargach indywidualnych do ETPCz nie tylko zarzutu nielegalności funkcjonowania
samego Trybunału, ale również zarzutów dotyczących ustaw dotyczących ustroju
sądownictwa.1
Przywołane rozstrzygnięcia nie tylko pogłębiły narastający od siedmiu lat chaos prawny,
ale wprost zakwestionowały konstytucyjną zasadę prawa do sądu oraz niezależności
sądów, jak również wskazane wyżej zasady dotyczące miejsca i rangi prawa
międzynarodowego w polskim porządku prawnym.
Funkcjonujący obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej system kontroli konstytucyjności
prawa nie spełnia demokratycznego standardu niezależności Trybunału i niezawisłości
jego sędziów. W zakresie kontroli abstrakcyjnej Trybunał nie realizuje funkcji
rzeczywistego i efektywnego strażnika wartości konstytucyjnych państwa
demokratycznego, natomiast w zakresie kontroli konkretnej nie jest w stanie realizować
standardu sądu niezależnego, chroniącego wolności i prawa jednostki. W konsekwencji
skutkuje to znaczącym obniżeniem merytorycznej jakości wydawanych rozstrzygnięć oraz
zapaścią organizacyjną tej instytucji. Jest to stan głęboko niepożądany z punktu widzenia
przyjętych w Konstytucji wartości ustrojowych, w szczególności zasady demokratycznego
państwa prawnego, legalizmu działania organów władzy publicznej oraz niezależności
i niezawisłości władzy sądowniczej.
1 Rozstrzygnięcie z 24 listopada 2021 r., sygn. akt K 6/21 (Dz. U. z 2021 r. poz. 2161) oraz z 10 marca
2022 r., sygn. akt K 7/21 (Dz. U. z 2022 r. poz. 643).

-- 3 of 5 --

Trwający kryzys systemu kontroli konstytucyjności prawa przekłada się na szersze
zjawisko kryzysu praworządności w Rzeczypospolitej Polskiej. W procesie jej odbudowy
kluczową rolę odgrywa przywrócenie prawidłowego funkcjonowania Trybunału
Konstytucyjnego jako rzeczywistego i efektywnego strażnika wartości konstytucyjnych,
wyznaczających rację stanu Rzeczypospolitej Polskiej w systemie państw
demokratycznych, w szczególności w strukturach Rady Europy, Unii Europejskiej i Paktu
Północnoatlantyckiego.
Ukształtowanie składu osobowego sądu musi odpowiadać wymogom prawa UE, a proces
nominacji sędziów w nim orzekających i obsadzenie tego organu musi odbywać się
zgodnie z kryteriami zasady skutecznej ochrony sądowej. Gwarancje niezawisłości
i bezstronności wymagają istnienia zasad, w szczególności co do składu organu,
powoływania jego członków, okresu trwania ich kadencji oraz powodów ich wyłączania
lub odwołania pozwalających wykluczyć, w przekonaniu uczestników postępowania,
wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niezależności tego organu od czynników
zewnętrznych oraz neutralności względem ścierających się przed nim interesów. Ponadto,
zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE),
sędziowie powinni być osobiście i służbowo niezawiśli w zakresie swoich zadań i powinni
być chronieni przed odwołaniem przez wprowadzenie skutecznych zabezpieczeń przed
bezpodstawną interwencją lub naciskami władzy wykonawczej.
W ostatnich latach TSUE wydał szereg orzeczeń, które wskazywały na pogarszający się
poziom niezależności polskich sądów i niezawisłości sędziów. Efektem wprowadzanych
w latach 2016-2023 reform sądownictwa było zainicjowanie przeciwko Polsce
postępowania z art. 7 TUE.
Analiza treści wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje na brak
wystarczających gwarancji niezależności sędziów Polsce. Zgodnie z orzecznictwem ETPCz,
skład sądu, którego członkowie zostali wybrani w procedurze przed Krajową Radą
Sądownictwa (dalej: KRS) ustanowioną na mocy ustawy zmieniającej z 2017 r. , nie można
uznać za niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony na mocy ustawy, jeżeli z całokształtu
warunków i okoliczności, w jakich został przeprowadzony proces powołania tego sędziego
orzekającego jednoosobowo, wynika, że owo powołanie nastąpiło z rażącym naruszeniem
podstawowych norm stanowiących integralną część ustroju i funkcjonowania
rozpatrywanego systemu sądownictwa oraz że zagrożona jest prawidłowość skutku, do
którego doprowadził wspomniany proces, przez co w przekonaniu jednostek mogły
powstać uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziego, o którym
mowa.
W konsekwencji od 2018 r. KRS jest uważana za organ upolityczniony, co podważa
niezależność sądownictwa. Powyższe jednoznacznie wskazuje na potrzebę wprowadzania
zmian systemowych dotyczących powoływania sędziów, w tym w ramach ustawy o KRS,
które wpłyną na kwestie niezależności sądów oraz niezawisłości i bezstronności sędziów.

-- 4 of 5 --

Zasadniczym celem prowadzonych prac jest doprowadzenie do takich reform w zakresie
wymiaru sprawiedliwości, które doprowadzą do przywrócenia praworządności. Ponadto,
kierownictwo resortu podjęło działania mające na celu uzdrowienie współpracy
z samorządem sędziowskim, który w ostatnich latach był pomijany w procesie
powoływania prezesów sądów. W ocenie obecnego Ministra Sprawiedliwości sprawnie
działający samorząd sędziowski winien stać się w przyszłości jednym z najważniejszych
gwarantów niezależności sądownictwa.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że zgodnie z ustawą o Narodowym Banku Polskim
odwołanie Prezesa NBP może nastąpić, gdy:
1) nie wypełnia on swych obowiązków na skutek długotrwałej choroby;
2) został skazany prawomocnym wyrokiem sądu za popełnione przestępstwo;
2a) złożył on niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, stwierdzone prawomocnym
orzeczeniem sądu;
3) Trybunał Stanu orzekł wobec niego zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub
pełnienia funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością w organach państwowych.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 5 of 5 --