Interpelacja nr 16768
Interpelacja w sprawie projektowanych zmian w ustawie o pomocy społecznej (UD315) oraz ich potencjalnych skutków dla systemu opieki społecznej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie projektowanych zmian w ustawie o pomocy społecznej (UD315) oraz ich potencjalnych skutków dla systemu opieki społecznej
Interpelacja nr 16768
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie projektowanych zmian w ustawie o pomocy społecznej (UD315) oraz ich potencjalnych skutków dla systemu opieki społecznej
Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Krzysztof Ciecióra, Anna Dąbrowska-Banaszek, Lidia Czechak
Data wpływu: 21-04-2026
Szanowna Pani Minister,
do naszych biur poselskich wpłynęły stanowiska przedstawicieli środowiska dyrektorów domów pomocy społecznej oraz organizacji branżowych, w których wskazuje się na poważne ryzyka związane z wdrożeniem zmian w ustawie o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw w kształcie w wykazie praz legislacyjnych nr UD315.
Z przekazanych informacji wynika, że szczególne obawy budzą rozwiązania ograniczające możliwość kierowania dzieci z najcięższymi niepełnosprawnościami do domów pomocy społecznej, przy jednoczesnym braku przygotowanych realnych alternatyw systemowych. Wskazuje się również na problem wprowadzenia koncepcji czasowości pobytu dla osób dorosłych wymagających całodobowej opieki, co pozostaje w sprzeczności z charakterem wielu schorzeń o trwałym i nieodwracalnym przebiegu.
Dodatkowo podnoszona jest kwestia nieuwzględnienia rzeczywistych możliwości kadrowych i infrastrukturalnych systemu usług środowiskowych, które w obecnym stanie nie są przygotowane do przejęcia ciężaru opieki nad osobami o najwyższych potrzebach. Szczególne zaniepokojenie budzi także przenoszenie odpowiedzialności za opiekę na rodziny i jednostki samorządu terytorialnego bez zapewnienia adekwatnych mechanizmów finansowych i organizacyjnych.
W ocenie przedstawicieli środowiska istnieje realne ryzyko, że proponowane zmiany – mimo deklarowanych celów – mogą doprowadzić do destabilizacji systemu pomocy społecznej oraz pogorszenia sytuacji osób najbardziej zależnych od wsparcia instytucjonalnego, a w skrajnych przypadkach nawet do zagrożenia ich życia i zdrowia.
W związku z powyższym zwracamy się do Pani Minister z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo przeprowadziło kompleksową analizę ryzyk związanych z wdrożeniem projektowanych zmian, w szczególności w zakresie ograniczenia dostępu do opieki instytucjonalnej dla osób z najcięższymi niepełnosprawnościami?
Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi realnych możliwości systemu usług środowiskowych w zakresie przejęcia opieki nad tymi osobami?
Jakie konkretne rozwiązania mają zastąpić opiekę instytucjonalną w przypadku osób wymagających całodobowego wsparcia oraz w jaki sposób zostanie zapewniona ich dostępność w całym kraju?
Czy planowane jest zapewnienie dodatkowego finansowania dla samorządów oraz rodzin, które miałyby przejąć większą odpowiedzialność za opiekę?
Czy ministerstwo prowadziło szerokie konsultacje społeczne z przedstawicielami środowiska domów pomocy społecznej oraz czy zgłaszane uwagi zostaną uwzględnione w dalszych pracach legislacyjnych? Czy rozważane jest wprowadzenie zmian do projektu ustawy przed jego dalszym procedowaniem?
Kiedy planowane jest zakończenie prac nad projektem oraz wdrożenie nowych przepisów i czy ministerstwo przewiduje okresy przejściowe umożliwiające dostosowanie systemu do nowych regulacji?
Czy ministerstwo bierze pod uwagę ryzyko pogorszenia sytuacji osób najbardziej zależnych od systemu pomocy społecznej oraz jakie działania zamierza podjąć w celu jego minimalizacji?
Interpelacja nr 16768
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie projektowanych zmian w ustawie o pomocy społecznej (UD315) oraz ich potencjalnych skutków dla systemu opieki społecznej
Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Krzysztof Ciecióra, Anna Dąbrowska-Banaszek, Lidia Czechak
Data wpływu: 21-04-2026
Szanowna Pani Minister,
do naszych biur poselskich wpłynęły stanowiska przedstawicieli środowiska dyrektorów domów pomocy społecznej oraz organizacji branżowych, w których wskazuje się na poważne ryzyka związane z wdrożeniem zmian w ustawie o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw w kształcie w wykazie praz legislacyjnych nr UD315.
Z przekazanych informacji wynika, że szczególne obawy budzą rozwiązania ograniczające możliwość kierowania dzieci z najcięższymi niepełnosprawnościami do domów pomocy społecznej, przy jednoczesnym braku przygotowanych realnych alternatyw systemowych. Wskazuje się również na problem wprowadzenia koncepcji czasowości pobytu dla osób dorosłych wymagających całodobowej opieki, co pozostaje w sprzeczności z charakterem wielu schorzeń o trwałym i nieodwracalnym przebiegu.
Dodatkowo podnoszona jest kwestia nieuwzględnienia rzeczywistych możliwości kadrowych i infrastrukturalnych systemu usług środowiskowych, które w obecnym stanie nie są przygotowane do przejęcia ciężaru opieki nad osobami o najwyższych potrzebach. Szczególne zaniepokojenie budzi także przenoszenie odpowiedzialności za opiekę na rodziny i jednostki samorządu terytorialnego bez zapewnienia adekwatnych mechanizmów finansowych i organizacyjnych.
W ocenie przedstawicieli środowiska istnieje realne ryzyko, że proponowane zmiany – mimo deklarowanych celów – mogą doprowadzić do destabilizacji systemu pomocy społecznej oraz pogorszenia sytuacji osób najbardziej zależnych od wsparcia instytucjonalnego, a w skrajnych przypadkach nawet do zagrożenia ich życia i zdrowia.
W związku z powyższym zwracamy się do Pani Minister z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo przeprowadziło kompleksową analizę ryzyk związanych z wdrożeniem projektowanych zmian, w szczególności w zakresie ograniczenia dostępu do opieki instytucjonalnej dla osób z najcięższymi niepełnosprawnościami?
Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi realnych możliwości systemu usług środowiskowych w zakresie przejęcia opieki nad tymi osobami?
Jakie konkretne rozwiązania mają zastąpić opiekę instytucjonalną w przypadku osób wymagających całodobowego wsparcia oraz w jaki sposób zostanie zapewniona ich dostępność w całym kraju?
Czy planowane jest zapewnienie dodatkowego finansowania dla samorządów oraz rodzin, które miałyby przejąć większą odpowiedzialność za opiekę?
Czy ministerstwo prowadziło szerokie konsultacje społeczne z przedstawicielami środowiska domów pomocy społecznej oraz czy zgłaszane uwagi zostaną uwzględnione w dalszych pracach legislacyjnych? Czy rozważane jest wprowadzenie zmian do projektu ustawy przed jego dalszym procedowaniem?
Kiedy planowane jest zakończenie prac nad projektem oraz wdrożenie nowych przepisów i czy ministerstwo przewiduje okresy przejściowe umożliwiające dostosowanie systemu do nowych regulacji?
Czy ministerstwo bierze pod uwagę ryzyko pogorszenia sytuacji osób najbardziej zależnych od systemu pomocy społecznej oraz jakie działania zamierza podjąć w celu jego minimalizacji?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
21%
Konkretność
79%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
3 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.5 / 1k zn.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12548 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.268.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16768 Pani Posłanki Agnieszki Ścigaj wraz z grupą posłów,
w sprawie projektowanych zmian w ustawie o pomocy społecznej (UD315) oraz ich
potencjalnych skutków dla systemu opieki społecznej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy wyjaśnić, że Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej stoi na stanowisku, że domy pomocy społecznej pozostają istotnym elementem
systemu wsparcia w ramach opieki długoterminowej, a planowana nowelizacja ustawy
o pomocy społecznej ma na celu uporządkowanie dostępu do różnych form wsparcia
i zwiększenie dostępności środowiskowych form wsparcia w tym mieszkań wspomaganych.
Celem projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych
ustaw, wpisanego do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod
numerem UD315, jest zainicjowanie reformy ukierunkowanej na zwiększenie dostępności i
jakości usług społecznych, poprawę efektywności działań pomocowych oraz zapewnienie
skuteczniejszych i lepiej skoordynowanych form wsparcia dla osób i rodzin wymagających
wsparcia.
Bezpośrednią przyczyną podjęcia prac legislacyjnych jest konieczność dostosowania
przepisów ustawy o pomocy społecznej do aktualnych wyzwań, w tym potrzeb
wynikających z procesu rozwoju usług, rozwoju mieszkalnictwa wspomaganego i
środowiskowych form wsparcia.
Całość aktualnych działań w obszarze polityki społecznej, zwłaszcza w sferze rozwoju usług
społecznych, podejmowanych jest przy uwzględnieniu idei deinstytucjonalizacji. Jest
to podejście przyjęte zarówno na szczeblu ogólnoeuropejskim, w licznych inicjatywach Unii
Europejskiej o wymiarze społecznym, jak również od lat obecne w polskiej polityce
społecznej, w planowanych i wdrażanych rozwiązaniach z zakresu zabezpieczenia
społecznego, rozwoju usług społecznych i wsparcia osób najbardziej potrzebujących
pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
Koncepcja ta, rozumiana jest jako dążenie do zapewnienia różnych możliwości i form opieki
jak najbliżej środowiska osoby będącej ich beneficjentką lub beneficjentem. Zakłada
również zapewnienie prawa wyboru i prawa do niezależnego życia w środowisku znanym
osobom korzystającym ze wsparcia tak długo, jak będą sobie tego życzyły i będą do tego
zdolne w zakresie psychicznym, fizycznym i intelektualnym.
Trzeba podkreślić, że deinstytucjonalizacja nie wiąże się z zamknięciem instytucji
funkcjonujących w obszarze wsparcia. Wyznacza kierunek rozwoju polityki społecznej w
taki sposób by zwiększać dostęp i rodzaje form wsparcia oparte na usługach świadczonych
w środowisku, formach wsparcia dziennego, mieszkaniach wspomaganych (również dla
osób wymagających wsparcia całodobowego).
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Projekt ustawy stanowi odpowiedź między innymi na postulaty od lat zgłaszane przez
stronę społeczną i przedstawicieli samorządów wszystkich szczebli. Proponowane
rozwiązania uwzględniają też wnioski przedstawione m.in. w raportach Najwyższej Izby
Kontroli, wystąpieniach generalnych i stanowiskach Rzecznika Praw Obywatelskich oraz
Rzecznika Praw Dziecka. Wypracowane rozwiązania są także efektem prac Zespołu do
spraw reformy systemu pomocy społecznej powołanego jako organ opiniodawczodoradczy
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w skład którego weszli zarówno eksperci jak i
praktycy zajmujący się obszarem pomocy społecznej.
Zwracam szczególną uwagę na fakt, że ostateczny kształt projektowanych przepisów
zależy od dalszych etapów procesu legislacyjnego. Zakończony został pierwszy etap
konsultacji publicznych projektu, trwa analiza zebranych opinii i na dalszych etapach będą
komunikowane ewentualne zmiany wynikające z uwzględnienia zgłoszonych propozycji.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) dysponuje
częściowymi danymi dotyczącymi funkcjonowania systemu usług środowiskowych,
gromadzonymi m.in. w ramach sprawozdania resortowego MRPiPS-03 pn. „Sprawozdanie
z udzielonych świadczeń pomocy społecznej – pieniężnych, w naturze i usługach”.
Sprawozdanie obejmuje informacje dotyczące liczby osób i rodzin korzystających z pomocy
społecznej, rodzaju udzielanych świadczeń, powodów przyznania pomocy oraz form
wsparcia realizowanych przez gminy i powiaty.
W ramach sprawozdania gromadzone są informacje o powodach udzielenia osobom
i rodzinom wsparcia z pomocy społecznej i typach rodzin objętych pomocą. Dane
w sprawozdaniu są zbierane i prezentowane w ujęciu rocznym (za dany rok kalendarzowy).
Sprawozdanie MRPiPS-03 wchodzi w skład programu badań statystycznych statystyki
publicznej, który corocznie ustala się w oparciu o art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca
1995 r. o statystyce publicznej i przyjmuje rozporządzeniem Rady Ministrów.
Dane gromadzone w ramach sprawozdawczości publicznej stanowią istotne źródło
informacji wykorzystywane przy monitorowaniu systemu pomocy społecznej i planowaniu
kierunków jego rozwoju.
Analiza danych pokazuje, iż w Polsce jest nadal odsetek gmin, które nie realizują zadania
własnego jakim jest świadczenie usług opiekuńczych, co może utrudniać osobom
wymagającym wsparcia uzyskanie pomocy odpowiadającej ich potrzebom. Nowelizacja
przepisów ustawy o pomocy społecznej ma ułatwiać rozwój usług środowiskowych,
porządkować kwestię przyjmowania lokalnych strategii usług lokalnym
i deinstytucjonalizacji, a także jasno wskazywać konieczność zaoferowania usług
środowiskowych (również w formie mieszkania wspomaganego) w każdym przypadku, gdy
sytuacja danej osoby na to pozwala. Zmiana ta ma na celu doprecyzowanie kolejności
proponowanych form wsparcia oraz rozwój usług dostępnych w środowisku równocześnie
zachowując prawo do uzyskania wsparcia w domu pomocy społecznej.
Istotną zaproponowaną zmianą w ustawie jest umożliwienie skorzystania ze wsparcia w
mieszkaniu wspomaganym osobom z najwyższą potrzebą wsparcia i koniecznością wsparcia
całodobowego.
Równocześnie trwają prace nad nowelizacją ustawy o pomocy społecznej w zakresie
standardów usług opiekuńczych. Rada Ministrów 5 maja br. przyjęła projekt ustawy o
zmianie ustawy o pomocy społecznej (UD340). Celem tego aktu jest wprowadzenie do
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nowych regulacji w zakresie usług
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
opiekuńczych, w tym upoważnienia do wydania aktu wykonawczego, jakim jest
rozporządzenie ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w sprawie usług
opiekuńczych. Projektowana nowelizacja wprowadzi do ustawy o pomocy społecznej
obowiązek świadczenia przez gminę usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania osób
będących ich beneficjentami, zgodnie z przyjętym standardem, a także obowiązek
monitorowania i oceny świadczenia usług. Wprowadzenie proponowanych regulacji
zapewni przejrzystość prawa, pozwoli na lepsze dostosowanie przepisów do potrzeb osób
korzystających z pomocy społecznej, a także ujednolici zasady świadczenia usług
opiekuńczych w skali kraju.
Trzeba podkreślić, że wsparcie środowiskowe w ramach systemu pomocy społecznej jest
zadaniem własnym samorządów (np. świadczenie usług opiekuńczych, prowadzenie
mieszkań wspomaganych czy treningowych). W resorcie rodziny prowadzone są programy
zapewniające samorządom gminnym i powiatowym wsparcie w realizacji ich zadań
własnych.
Program „Opieka 75+” kierowany jest do gmin liczących do 60 tys. mieszkańców. Jego
celem jest zwiększenie dostępności usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług
opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i starszych. W bieżącym roku na realizację programu
zaplanowano 80 mln zł.
Realizowany jest również Program „Korpus wsparcia seniorów”, składający się z dwóch
Modułów. Celem Modułu I jest wsparcie finansowe gmin w organizowaniu usług
opiekuńczych świadczonych w formie usług sąsiedzkich dla osób w grupie wiekowej 60+.
Celem Modułu II jest za to wsparcie finansowe gmin w zakresie dofinansowania zakupu i
użytkowania tzw. opasek lub innych urządzeń bezpieczeństwa. W br. zaplanowano na ten
cel 65 mln zł.
W 2026 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dysponuje możliwością wsparcia
finansowego działań samorządów w obszarze rozwoju sieci mieszkań treningowych
i wspomaganych dla osób z niepełnosprawnościami. Środki przewidziane na realizację
działania 4.4. Kompleksowego programu wsparcia dla rodzin „Za życiem” to w br. 24 mln zł.
Ze środków budżetu państwa przekazywanych rokrocznie rozbudowywana jest również
sieć ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi (środowiskowych domów
samopomocy).
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z Ministrem Zdrowia oraz
Kancelarią Prezesa Rady Ministrów realizują w ramach Krajowego Planu Odbudowy
i Zwiększania Odporności reformę nr A4.6 pn. „Wzrost współczynnika aktywności
zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej”. Reforma obejmuje
dwa kamienie milowe, tj. Strategiczny przegląd opieki długoterminowej w Polsce w celu
określenia priorytetów reformy oraz opracowanie i wejście w życie nowelizacji
odpowiednich aktów prawnych w celu wdrożenia priorytetów reform określonych
w strategicznym przeglądzie.
Na podstawie opracowanego przez Bank Światowy raportu pn. „Strategiczny przegląd
opieki długoterminowej w Polsce w celu określenia priorytetów w zakresie reform”
realizowane są następujące działania w ramach kamienia milowego A70G:
— analiza obowiązujących standardów jakości opieki długoterminowej w obszarze
pomocy społecznej oraz przygotowanie projektu przepisów prawnych dotyczących
standardów wybranych elementów jakości opieki w obszarze pomocy społecznej;
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
— wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki
długoterminowej, ogół działań w zakresie monitorowania i ewaluacji jakości oraz
działalność informacyjną;
— przegląd wydatków publicznych w celu oceny efektywności finansowania opieki
długoterminowej ze środków publicznych;
— przyjęcie dokumentu, w którym zaproponowany zostanie zintegrowany system
monitorowania i ewaluacji jakości, gromadzenia danych ich i wykorzystywania.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw
skierowano do konsultacji publicznych 26 marca 2026 r. Obecnie zbierane są uwagi
zgłaszane w ramach konsultacji. Dodatkowo, 10, 16 i 17 kwietnia br. zorganizowano
spotkania z przedstawicielami samorządów terytorialnych oraz domów pomocy społecznej
poświęcone omówieniu planowanych zmian.
Z uwagi na aktualny etap prac legislacyjnych nad projektem oraz wieloaspektowość
planowanych zmian nie jest możliwe precyzyjne określenie daty zakończenia trwających
prac. Aktualna wersja projektu opracowana po zakończeniu konsultacji publicznych
w MRPiPS zostanie przekazana do rozpatrzenia przez Radę Ministrów. Następnie projekt
zostanie skierowany do dalszych prac legislacyjnych w Sejmie.
W przekazanym do konsultacji projekcie proponuje się, aby projektowane przepisy weszły
w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 2 miesięcy od ich ogłoszenia,
z wyjątkiem regulacji dotyczącej opracowania strategii polityki społecznej przez gminę
powiat i samorząd województwa oraz dotyczących konieczności ustanawiania lokalnych
planów usług społecznych i deinstytucjonalizacji, które to mają wejść w życie 1 stycznia
2030 r.
Projekt zawiera przepisy przejściowe dotyczące strategii rozwiązywania problemów
społecznych oraz strategii w zakresie polityki społecznej, a także przepisy dotyczące osób
zatrudnionych w ośrodkach interwencji kryzysowej. W razie stwierdzenia konieczności
wprowadzenia innych regulacji przejściowych, zostaną one dodane do projektu.
Reasumując projekt ustawy przekazany do konsultacji społecznych ma na celu i zawiera
zapisy dotyczące zwiększenia wsparcia świadczonego jak najbliżej osób go potrzebujących,
poszerzenia dostępu do mieszkalnictwa wspomaganego oraz poszerzenia wsparcia
całodobowego równocześnie zachowując dostęp do wsparcia w domach pomocy
społecznego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.268.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16768 Pani Posłanki Agnieszki Ścigaj wraz z grupą posłów,
w sprawie projektowanych zmian w ustawie o pomocy społecznej (UD315) oraz ich
potencjalnych skutków dla systemu opieki społecznej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy wyjaśnić, że Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej stoi na stanowisku, że domy pomocy społecznej pozostają istotnym elementem
systemu wsparcia w ramach opieki długoterminowej, a planowana nowelizacja ustawy
o pomocy społecznej ma na celu uporządkowanie dostępu do różnych form wsparcia
i zwiększenie dostępności środowiskowych form wsparcia w tym mieszkań wspomaganych.
Celem projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych
ustaw, wpisanego do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod
numerem UD315, jest zainicjowanie reformy ukierunkowanej na zwiększenie dostępności i
jakości usług społecznych, poprawę efektywności działań pomocowych oraz zapewnienie
skuteczniejszych i lepiej skoordynowanych form wsparcia dla osób i rodzin wymagających
wsparcia.
Bezpośrednią przyczyną podjęcia prac legislacyjnych jest konieczność dostosowania
przepisów ustawy o pomocy społecznej do aktualnych wyzwań, w tym potrzeb
wynikających z procesu rozwoju usług, rozwoju mieszkalnictwa wspomaganego i
środowiskowych form wsparcia.
Całość aktualnych działań w obszarze polityki społecznej, zwłaszcza w sferze rozwoju usług
społecznych, podejmowanych jest przy uwzględnieniu idei deinstytucjonalizacji. Jest
to podejście przyjęte zarówno na szczeblu ogólnoeuropejskim, w licznych inicjatywach Unii
Europejskiej o wymiarze społecznym, jak również od lat obecne w polskiej polityce
społecznej, w planowanych i wdrażanych rozwiązaniach z zakresu zabezpieczenia
społecznego, rozwoju usług społecznych i wsparcia osób najbardziej potrzebujących
pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
Koncepcja ta, rozumiana jest jako dążenie do zapewnienia różnych możliwości i form opieki
jak najbliżej środowiska osoby będącej ich beneficjentką lub beneficjentem. Zakłada
również zapewnienie prawa wyboru i prawa do niezależnego życia w środowisku znanym
osobom korzystającym ze wsparcia tak długo, jak będą sobie tego życzyły i będą do tego
zdolne w zakresie psychicznym, fizycznym i intelektualnym.
Trzeba podkreślić, że deinstytucjonalizacja nie wiąże się z zamknięciem instytucji
funkcjonujących w obszarze wsparcia. Wyznacza kierunek rozwoju polityki społecznej w
taki sposób by zwiększać dostęp i rodzaje form wsparcia oparte na usługach świadczonych
w środowisku, formach wsparcia dziennego, mieszkaniach wspomaganych (również dla
osób wymagających wsparcia całodobowego).
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Projekt ustawy stanowi odpowiedź między innymi na postulaty od lat zgłaszane przez
stronę społeczną i przedstawicieli samorządów wszystkich szczebli. Proponowane
rozwiązania uwzględniają też wnioski przedstawione m.in. w raportach Najwyższej Izby
Kontroli, wystąpieniach generalnych i stanowiskach Rzecznika Praw Obywatelskich oraz
Rzecznika Praw Dziecka. Wypracowane rozwiązania są także efektem prac Zespołu do
spraw reformy systemu pomocy społecznej powołanego jako organ opiniodawczodoradczy
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w skład którego weszli zarówno eksperci jak i
praktycy zajmujący się obszarem pomocy społecznej.
Zwracam szczególną uwagę na fakt, że ostateczny kształt projektowanych przepisów
zależy od dalszych etapów procesu legislacyjnego. Zakończony został pierwszy etap
konsultacji publicznych projektu, trwa analiza zebranych opinii i na dalszych etapach będą
komunikowane ewentualne zmiany wynikające z uwzględnienia zgłoszonych propozycji.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) dysponuje
częściowymi danymi dotyczącymi funkcjonowania systemu usług środowiskowych,
gromadzonymi m.in. w ramach sprawozdania resortowego MRPiPS-03 pn. „Sprawozdanie
z udzielonych świadczeń pomocy społecznej – pieniężnych, w naturze i usługach”.
Sprawozdanie obejmuje informacje dotyczące liczby osób i rodzin korzystających z pomocy
społecznej, rodzaju udzielanych świadczeń, powodów przyznania pomocy oraz form
wsparcia realizowanych przez gminy i powiaty.
W ramach sprawozdania gromadzone są informacje o powodach udzielenia osobom
i rodzinom wsparcia z pomocy społecznej i typach rodzin objętych pomocą. Dane
w sprawozdaniu są zbierane i prezentowane w ujęciu rocznym (za dany rok kalendarzowy).
Sprawozdanie MRPiPS-03 wchodzi w skład programu badań statystycznych statystyki
publicznej, który corocznie ustala się w oparciu o art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca
1995 r. o statystyce publicznej i przyjmuje rozporządzeniem Rady Ministrów.
Dane gromadzone w ramach sprawozdawczości publicznej stanowią istotne źródło
informacji wykorzystywane przy monitorowaniu systemu pomocy społecznej i planowaniu
kierunków jego rozwoju.
Analiza danych pokazuje, iż w Polsce jest nadal odsetek gmin, które nie realizują zadania
własnego jakim jest świadczenie usług opiekuńczych, co może utrudniać osobom
wymagającym wsparcia uzyskanie pomocy odpowiadającej ich potrzebom. Nowelizacja
przepisów ustawy o pomocy społecznej ma ułatwiać rozwój usług środowiskowych,
porządkować kwestię przyjmowania lokalnych strategii usług lokalnym
i deinstytucjonalizacji, a także jasno wskazywać konieczność zaoferowania usług
środowiskowych (również w formie mieszkania wspomaganego) w każdym przypadku, gdy
sytuacja danej osoby na to pozwala. Zmiana ta ma na celu doprecyzowanie kolejności
proponowanych form wsparcia oraz rozwój usług dostępnych w środowisku równocześnie
zachowując prawo do uzyskania wsparcia w domu pomocy społecznej.
Istotną zaproponowaną zmianą w ustawie jest umożliwienie skorzystania ze wsparcia w
mieszkaniu wspomaganym osobom z najwyższą potrzebą wsparcia i koniecznością wsparcia
całodobowego.
Równocześnie trwają prace nad nowelizacją ustawy o pomocy społecznej w zakresie
standardów usług opiekuńczych. Rada Ministrów 5 maja br. przyjęła projekt ustawy o
zmianie ustawy o pomocy społecznej (UD340). Celem tego aktu jest wprowadzenie do
ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nowych regulacji w zakresie usług
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
opiekuńczych, w tym upoważnienia do wydania aktu wykonawczego, jakim jest
rozporządzenie ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w sprawie usług
opiekuńczych. Projektowana nowelizacja wprowadzi do ustawy o pomocy społecznej
obowiązek świadczenia przez gminę usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania osób
będących ich beneficjentami, zgodnie z przyjętym standardem, a także obowiązek
monitorowania i oceny świadczenia usług. Wprowadzenie proponowanych regulacji
zapewni przejrzystość prawa, pozwoli na lepsze dostosowanie przepisów do potrzeb osób
korzystających z pomocy społecznej, a także ujednolici zasady świadczenia usług
opiekuńczych w skali kraju.
Trzeba podkreślić, że wsparcie środowiskowe w ramach systemu pomocy społecznej jest
zadaniem własnym samorządów (np. świadczenie usług opiekuńczych, prowadzenie
mieszkań wspomaganych czy treningowych). W resorcie rodziny prowadzone są programy
zapewniające samorządom gminnym i powiatowym wsparcie w realizacji ich zadań
własnych.
Program „Opieka 75+” kierowany jest do gmin liczących do 60 tys. mieszkańców. Jego
celem jest zwiększenie dostępności usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług
opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i starszych. W bieżącym roku na realizację programu
zaplanowano 80 mln zł.
Realizowany jest również Program „Korpus wsparcia seniorów”, składający się z dwóch
Modułów. Celem Modułu I jest wsparcie finansowe gmin w organizowaniu usług
opiekuńczych świadczonych w formie usług sąsiedzkich dla osób w grupie wiekowej 60+.
Celem Modułu II jest za to wsparcie finansowe gmin w zakresie dofinansowania zakupu i
użytkowania tzw. opasek lub innych urządzeń bezpieczeństwa. W br. zaplanowano na ten
cel 65 mln zł.
W 2026 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dysponuje możliwością wsparcia
finansowego działań samorządów w obszarze rozwoju sieci mieszkań treningowych
i wspomaganych dla osób z niepełnosprawnościami. Środki przewidziane na realizację
działania 4.4. Kompleksowego programu wsparcia dla rodzin „Za życiem” to w br. 24 mln zł.
Ze środków budżetu państwa przekazywanych rokrocznie rozbudowywana jest również
sieć ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi (środowiskowych domów
samopomocy).
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z Ministrem Zdrowia oraz
Kancelarią Prezesa Rady Ministrów realizują w ramach Krajowego Planu Odbudowy
i Zwiększania Odporności reformę nr A4.6 pn. „Wzrost współczynnika aktywności
zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej”. Reforma obejmuje
dwa kamienie milowe, tj. Strategiczny przegląd opieki długoterminowej w Polsce w celu
określenia priorytetów reformy oraz opracowanie i wejście w życie nowelizacji
odpowiednich aktów prawnych w celu wdrożenia priorytetów reform określonych
w strategicznym przeglądzie.
Na podstawie opracowanego przez Bank Światowy raportu pn. „Strategiczny przegląd
opieki długoterminowej w Polsce w celu określenia priorytetów w zakresie reform”
realizowane są następujące działania w ramach kamienia milowego A70G:
— analiza obowiązujących standardów jakości opieki długoterminowej w obszarze
pomocy społecznej oraz przygotowanie projektu przepisów prawnych dotyczących
standardów wybranych elementów jakości opieki w obszarze pomocy społecznej;
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
— wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki
długoterminowej, ogół działań w zakresie monitorowania i ewaluacji jakości oraz
działalność informacyjną;
— przegląd wydatków publicznych w celu oceny efektywności finansowania opieki
długoterminowej ze środków publicznych;
— przyjęcie dokumentu, w którym zaproponowany zostanie zintegrowany system
monitorowania i ewaluacji jakości, gromadzenia danych ich i wykorzystywania.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw
skierowano do konsultacji publicznych 26 marca 2026 r. Obecnie zbierane są uwagi
zgłaszane w ramach konsultacji. Dodatkowo, 10, 16 i 17 kwietnia br. zorganizowano
spotkania z przedstawicielami samorządów terytorialnych oraz domów pomocy społecznej
poświęcone omówieniu planowanych zmian.
Z uwagi na aktualny etap prac legislacyjnych nad projektem oraz wieloaspektowość
planowanych zmian nie jest możliwe precyzyjne określenie daty zakończenia trwających
prac. Aktualna wersja projektu opracowana po zakończeniu konsultacji publicznych
w MRPiPS zostanie przekazana do rozpatrzenia przez Radę Ministrów. Następnie projekt
zostanie skierowany do dalszych prac legislacyjnych w Sejmie.
W przekazanym do konsultacji projekcie proponuje się, aby projektowane przepisy weszły
w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 2 miesięcy od ich ogłoszenia,
z wyjątkiem regulacji dotyczącej opracowania strategii polityki społecznej przez gminę
powiat i samorząd województwa oraz dotyczących konieczności ustanawiania lokalnych
planów usług społecznych i deinstytucjonalizacji, które to mają wejść w życie 1 stycznia
2030 r.
Projekt zawiera przepisy przejściowe dotyczące strategii rozwiązywania problemów
społecznych oraz strategii w zakresie polityki społecznej, a także przepisy dotyczące osób
zatrudnionych w ośrodkach interwencji kryzysowej. W razie stwierdzenia konieczności
wprowadzenia innych regulacji przejściowych, zostaną one dodane do projektu.
Reasumując projekt ustawy przekazany do konsultacji społecznych ma na celu i zawiera
zapisy dotyczące zwiększenia wsparcia świadczonego jak najbliżej osób go potrzebujących,
poszerzenia dostępu do mieszkalnictwa wspomaganego oraz poszerzenia wsparcia
całodobowego równocześnie zachowując dostęp do wsparcia w domach pomocy
społecznego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --