Interpelacja nr 16744
Interpelacja w sprawie zmian w przepisach dotyczących uzgadniania planów ogólnych gmin oraz odpowiedzialności za skutki ograniczeń planistycznych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zmian w przepisach dotyczących uzgadniania planów ogólnych gmin oraz odpowiedzialności za skutki ograniczeń planistycznych
Interpelacja nr 16744
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie zmian w przepisach dotyczących uzgadniania planów ogólnych gmin oraz odpowiedzialności za skutki ograniczeń planistycznych
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 20-04-2026
Szanowna Pani Minister!
Do mojego biura poselskiego wpływają sygnały od jednostek samorządu terytorialnego, które wskazują na problemy związane z praktyką stosowaną przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska w toku uzgadniania projektów planów ogólnych.
Z przekazywanych informacji wynika, że organy ochrony środowiska uzależniają uzgodnienie planów ogólnych od wprowadzania daleko idących ograniczeń w zagospodarowaniu przestrzennym, w tym od eliminacji terenów przeznaczonych pod zabudowę, które zostały wcześniej uchwalone i obowiązują w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Plany te były przyjmowane zgodnie z obowiązującymi przepisami, po przeprowadzeniu wymaganych procedur, w tym uzgodnień środowiskowych.
Taka praktyka budzi wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnych zasad ochrony praw nabytych oraz zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Wprowadzenie ograniczeń w planie ogólnym, które de facto znoszą wcześniejsze ustalenia planów miejscowych, prowadzi do pogorszenia sytuacji właścicieli nieruchomości oraz destabilizacji obrotu prawnego.
Jednocześnie problem ten ma wymiar systemowy. W szczególności na obszarach objętych formami ochrony przyrody, w tym Natura 2000, obserwuje się praktykę traktowania samego faktu położenia nieruchomości w granicach obszaru chronionego jako przesłanki do wprowadzania generalnych zakazów zabudowy, bez wykazania konkretnego, znacząco negatywnego oddziaływania na cele ochrony.
Szczególnie istotne są konsekwencje finansowe tej sytuacji. W przypadku wprowadzenia ograniczeń planistycznych sprzecznych z obowiązującymi planami miejscowymi powstają roszczenia odszkodowawcze wobec gmin na podstawie art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W wielu przypadkach ich skala może wielokrotnie przekraczać możliwości finansowe samorządów, prowadząc do realnego zagrożenia dla stabilności ich budżetów.
W praktyce oznacza to, że ciężar finansowy decyzji i ograniczeń faktycznie inicjowanych przez organy administracji rządowej przerzucany jest na gminy, które nie mają realnego wpływu na ich ostateczny kształt. Taka konstrukcja systemu w ocenie samorządów zgłaszających się do biura poselskiego budzi wątpliwości co do jej sprawiedliwości oraz zgodności z zasadą adekwatności środków do zadań.
Obecna sytuacja prowadzi również do zahamowania prac nad planami ogólnymi gmin, które obawiają się konsekwencji finansowych wynikających z potencjalnych roszczeń odszkodowawczych. W efekcie zagrożona jest skuteczna realizacja reformy systemu planowania przestrzennego.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi analizy dotyczące praktyki uzgadniania planów ogólnych przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska, w szczególności w zakresie wprowadzania ograniczeń wykraczających poza ustalenia obowiązujących planów miejscowych?
Czy planowane jest doprecyzowanie przepisów prawa w zakresie zasad uzgadniania dokumentów planistycznych, tak aby wykluczyć możliwość wprowadzania generalnych zakazów zabudowy wyłącznie na podstawie położenia nieruchomości w obszarze Natura 2000, bez wykazania konkretnego oddziaływania na cele ochrony?
Czy ministerstwo rozważa zmianę przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności art. 36, w kierunku przeniesienia odpowiedzialności finansowej za skutki ograniczeń planistycznych na organy administracji rządowej, które faktycznie je inicjują lub wymuszają?
Czy planowane jest wprowadzenie mechanizmów zabezpieczających gminy przed nadmiernymi obciążeniami finansowymi wynikającymi z roszczeń odszkodowawczych w sytuacjach, gdy ograniczenia planistyczne wynikają z decyzji organów ochrony środowiska?
W jakim terminie możliwe jest podjęcie ewentualnych inicjatyw legislacyjnych w powyższym zakresie?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 16744
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie zmian w przepisach dotyczących uzgadniania planów ogólnych gmin oraz odpowiedzialności za skutki ograniczeń planistycznych
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 20-04-2026
Szanowna Pani Minister!
Do mojego biura poselskiego wpływają sygnały od jednostek samorządu terytorialnego, które wskazują na problemy związane z praktyką stosowaną przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska w toku uzgadniania projektów planów ogólnych.
Z przekazywanych informacji wynika, że organy ochrony środowiska uzależniają uzgodnienie planów ogólnych od wprowadzania daleko idących ograniczeń w zagospodarowaniu przestrzennym, w tym od eliminacji terenów przeznaczonych pod zabudowę, które zostały wcześniej uchwalone i obowiązują w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Plany te były przyjmowane zgodnie z obowiązującymi przepisami, po przeprowadzeniu wymaganych procedur, w tym uzgodnień środowiskowych.
Taka praktyka budzi wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnych zasad ochrony praw nabytych oraz zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Wprowadzenie ograniczeń w planie ogólnym, które de facto znoszą wcześniejsze ustalenia planów miejscowych, prowadzi do pogorszenia sytuacji właścicieli nieruchomości oraz destabilizacji obrotu prawnego.
Jednocześnie problem ten ma wymiar systemowy. W szczególności na obszarach objętych formami ochrony przyrody, w tym Natura 2000, obserwuje się praktykę traktowania samego faktu położenia nieruchomości w granicach obszaru chronionego jako przesłanki do wprowadzania generalnych zakazów zabudowy, bez wykazania konkretnego, znacząco negatywnego oddziaływania na cele ochrony.
Szczególnie istotne są konsekwencje finansowe tej sytuacji. W przypadku wprowadzenia ograniczeń planistycznych sprzecznych z obowiązującymi planami miejscowymi powstają roszczenia odszkodowawcze wobec gmin na podstawie art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W wielu przypadkach ich skala może wielokrotnie przekraczać możliwości finansowe samorządów, prowadząc do realnego zagrożenia dla stabilności ich budżetów.
W praktyce oznacza to, że ciężar finansowy decyzji i ograniczeń faktycznie inicjowanych przez organy administracji rządowej przerzucany jest na gminy, które nie mają realnego wpływu na ich ostateczny kształt. Taka konstrukcja systemu w ocenie samorządów zgłaszających się do biura poselskiego budzi wątpliwości co do jej sprawiedliwości oraz zgodności z zasadą adekwatności środków do zadań.
Obecna sytuacja prowadzi również do zahamowania prac nad planami ogólnymi gmin, które obawiają się konsekwencji finansowych wynikających z potencjalnych roszczeń odszkodowawczych. W efekcie zagrożona jest skuteczna realizacja reformy systemu planowania przestrzennego.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi analizy dotyczące praktyki uzgadniania planów ogólnych przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska, w szczególności w zakresie wprowadzania ograniczeń wykraczających poza ustalenia obowiązujących planów miejscowych?
Czy planowane jest doprecyzowanie przepisów prawa w zakresie zasad uzgadniania dokumentów planistycznych, tak aby wykluczyć możliwość wprowadzania generalnych zakazów zabudowy wyłącznie na podstawie położenia nieruchomości w obszarze Natura 2000, bez wykazania konkretnego oddziaływania na cele ochrony?
Czy ministerstwo rozważa zmianę przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności art. 36, w kierunku przeniesienia odpowiedzialności finansowej za skutki ograniczeń planistycznych na organy administracji rządowej, które faktycznie je inicjują lub wymuszają?
Czy planowane jest wprowadzenie mechanizmów zabezpieczających gminy przed nadmiernymi obciążeniami finansowymi wynikającymi z roszczeń odszkodowawczych w sytuacjach, gdy ograniczenia planistyczne wynikają z decyzji organów ochrony środowiska?
W jakim terminie możliwe jest podjęcie ewentualnych inicjatyw legislacyjnych w powyższym zakresie?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Mikołaj Dorożała
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.4 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10106 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.0500.30.2026.KB
4340669.17793360.14420283
Warszawa, 14-05-2026
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Dotyczy: interpelacja Posłanki Małgorzaty Pępek nr K10INT16744
Temat: zmiany w przepisach dotyczących uzgadniania planów ogólnych gmin oraz
odpowiedzialności za skutki ograniczeń planistycznych.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
W nawiązaniu do interpelacji Posłanki Małgorzaty Pępek nr K10INT16744 przekazuję
odpowiedź w zakresie kompetencji Ministra Klimatu i Środowiska w odniesieniu do
poszczególnych zagadnień.
Prowadzenie analiz dotyczących praktyki uzgadniania planów ogólnych przez
regionalne dyrekcje ochrony środowiska, w szczególności w zakresie wprowadzania
ograniczeń wykraczających poza ustalenia obowiązujących planów miejscowych.
Poprawność rozstrzygnięć wydanych przez regionalnych dyrektorów ochrony środowiska
(dalej: „RDOŚ”), analizuje Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (dalej: „GDOŚ”)1, który
jest organem wyższego stopnia w stosunku do regionalnych dyrektorów ochrony
środowiska2. Jako organ II instancji, pełni funkcję nadzorczą nad RDOŚ. Do zakresu zadań
GDOŚ należy m. in. rozpatrywanie zażaleń złożonych na konkretne rozstrzygnięcia.
Postępowanie odwoławcze wszczyna się na żądanie strony (po złożeniu zażalenia na
postanowienie konkretnego RDOŚ). Niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania
odwoławczego z urzędu (bez prawidłowo złożonego przez uprawniony podmiot zażalenia).
Odnosząc się zatem do przywołanego zagadnienia wskazuję, że rozstrzygnięcia RDOŚ
analizowane są przede wszystkim w toku postępowania odwoławczego, prowadzonego na
skutek złożenia zażalenia na konkretne postanowienie. Jest to właściwy środek prawny,
który przysługuje gminom i pozwala na pełną weryfikację postanowienia wydanego przez
organ I instancji.
Doprecyzowanie przepisów prawa w zakresie zasad uzgadniania dokumentów
planistycznych w celu wprowadzania generalnych zakazów zabudowy, wyłącznie na
podstawie położenia nieruchomości w obszarze Natura 2000, bez wykazania
konkretnego oddziaływania na cele ochrony.
1 art. 121 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego
ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1112, z późn. zm.)
2 art. 127 ust. 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji (…).
-- 1 of 4 --
W ocenie resortu środowiska nie ma konieczności doprecyzowania przepisów, gdyż kwestia
ta została już uregulowana aktualnie obowiązującymi normami prawnymi. W art. 33 ust. 1
ustawy o ochronie przyrody3 wskazano generalny zakaz obwiązujący na obszarach Natura
2000 dotyczący podejmowania działań (osobno i/lub w połączeniu z innymi działaniami),
mogących wywołać znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura
2000, w szczególności:
1) pogorszyć stan siedlisk przedmiotów ochrony danego obszaru Natura 2000;
2) wpłynąć negatywnie na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000;
3) pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi
obszarami.
Zatem, na obszarze Natura 2000 nie został wprowadzony bezwzględny zakaz zabudowy.
W trakcie prowadzonego postępowania uzgadniającego organy wyspecjalizowane
w ochronie przyrody (RDOŚ i GDOŚ) analizują ustalenia planów ogólnych gminy (dalej
„POG”), pod kątem działań mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony
obszaru Natura 2000. Pod uwagę brane jest występowanie siedlisk i/lub gatunków i to jak
konkretne ustalenia będą oddziaływać na ten przedmiot ochrony. Organy sprawdzają cechy
charakterystyczne danego siedliska/gatunku. Liczą się m.in. preferowane uwarunkowania
siedliskowe, a w przypadku zwierząt również tryb życia i obecność bazy pokarmowej.
Analizie poddawane są również zagrożenia dla gatunku/siedliska oraz cele ochrony
wskazane w planie zadań ochronnych (jeśli został ustanowiony) lub literaturze
specjalistycznej. Istotna jest także odległość ustanowionej strefy od miejsca stwierdzenia
występowania przedmiotu ochrony.
Istotnym jest, że nie wszystkie ustalenia projektu będą miały negatywny wpływ na
konkretne siedlisko czy dany gatunek. Rolą RDOŚ i/lub GDOŚ jest ustalenie czy taki wpływ
może wystąpić. Jeżeli ustalenia POG nie wywołają negatywnego wpływu na dany
gatunek/siedlisko, to w tym zakresie przedłożony projekt zostaje uzgodniony. Pod uwagę
bierze się stan faktyczny, wstępujący na danym terenie. Ani RDOŚ ani GDOŚ nie odmawiają
uzgodnienia POG w zakresie ustaleń, które aktualnie mają odzwierciedlenie w stanie
faktycznym. Jednak, część ustalonych w POG stref dopuszczających zabudowę wyznaczono
na obszarach, na których w obowiązujących planach miejscowych wydzielono teren zwartej
zabudowy, a aktualnie tereny te nie zostały jeszcze zabudowane. Niektóre z tych planów
nie były uzgadniane z RDOŚ. Z kolei, na części obszarów objętych tymi planami,
inwentaryzacje przyrodnicze przeprowadzono po wejściu w życie planów miejscowych.
Jednocześnie, obszary Natura 2000 mogły zostać ustanowione na danych obszarach
w czasie, gdy te plany miejscowe już obowiązywały.
Zatem, jeśli na obszarze Natura 2000, w granicach ustalonej w POG strefy dopuszczającej
zabudowę w obowiązującym planie miejscowym wydzielono teren zwartej zabudowy, a
aktualnie obszar ten nie został jeszcze zabudowany, to o uzgodnieniu POG w tym zakresie
decyduje możliwość wykluczenia wystąpienia negatywnego oddziaływania na cele ochrony
obszaru Natura 2000.
Podsumowując, każdorazowo w treści rozstrzygnięcia znajduje się informacja, co stanowi
powód odmowy uzgodnienia danego projektu dokumentu planistycznego. Organy
uzgadniające wyspecjalizowane w ochronie przyrody (RDOŚ i GDOŚ) przytaczają
merytoryczne przesłanki wskazujące na wystąpienie negatywnego wpływu realizacji
danych ustaleń projektowanego dokumentu na obszar Natura 2000. Wystąpienie
przesłanek świadczących o wystąpieniu negatywnego wpływu powoduje, że RDOŚ i GDOŚ
zobligowane są do odmowy uzgodnienia POG. Jednocześnie podkreślam, że sam fakt
3 Dz. U. z 2026 r. poz. 13 i 426.
-- 2 of 4 --
położenia nieruchomości na obszarze Natura 2000 nie stanowi podstawy do odmowy
uzgodnienia POG.
Rozważenie zmiany przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym i przeniesienie odpowiedzialności finansowej za skutki ograniczeń
planistycznych na organy administracji rządowej, które faktycznie je inicjują lub
wymuszają,
Rozważenie wprowadzenia mechanizmów zabezpieczających gminy przed
nadmiernymi obciążeniami finansowymi wynikającymi z roszczeń
odszkodowawczych w sytuacjach, gdy ograniczenia planistyczne wynikają z decyzji
organów ochrony środowiska.
W ocenie resortu środowiska nie ma konieczności podjęcia inicjatywy legislacyjnej
w zakresie nowelizacji art. 36 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i
zagospodarowaniu przestrzennym4 (dalej „u.p.z.p.”), gdyż kwestia odpowiedzialności
finansowej w poruszonym zakresie została już uregulowana przepisami. W obecnym stanie
prawnym roszczenia spowodowane uchwaleniem planu ogólnego z uwzględnieniem
warunków sformułowanych przez organy ochrony przyrody (RDOŚ i w II instancji GDOŚ)
nie obciążają budżetu gminy.
Zgodnie ze wskazanym art. 36 ust. 1 u.p.z.p. jeśli w związku z uchwaleniem planu
miejscowego albo jego zmianą korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy
sposób lub zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie
ograniczone, właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości może żądać od gminy:
1) odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo;
2) wykupienia nieruchomości lub jej części.
Jednak zgodnie z art. 36 ust. 1a pkt 3 u.p.z.p. możliwość ta nie występuje, jeżeli treść planu
miejscowego powodująca ograniczenie wynika m. in. z ograniczeń lub zakazów
wynikających z ustawy o ochronie przyrody lub aktów wykonawczych oraz aktów prawa
miejscowego wydanych na jej podstawie.
Plan ogólny jest aktem prawa miejscowego5, dlatego musi zostać uchwalony zgodnie
z ograniczeniami zabudowy i zagospodarowania terenu wynikającymi m. in. z ustawy
o ochronie przyrody. Zatem art. 36 ust. 1 u.p.z.p. nie ma zastosowania do ograniczeń
konkretyzowanych w postanowieniach RDOŚ i GDOŚ na podstawie przepisów o ochronie
przyrody. Wobec tego przepis ten nie wymaga zmiany.
Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z ochroną zasobów
środowiska może nastąpić również przez poddanie ochronie obszarów lub obiektów na
podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody, niezależnie od możliwości ograniczenia
sposobu korzystania z nieruchomości w celu ochrony zasobów środowiska na podstawie
przepisów u.p.z.p.
Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska6
obowiązanymi do wypłaty odszkodowania lub wykupu nieruchomości są:
1) właściwa jednostka samorządu terytorialnego - jeżeli ograniczenie sposobu
2) korzystania z nieruchomości nastąpiło w wyniku uchwalenia aktu prawa
miejscowego przez organ samorządu terytorialnego; reprezentowany przez
wojewodę Skarb Państwa - jeżeli ograniczenie sposobu korzystania z
4 Dz.U. z 2026 r. poz. 538,
5 art. 13a ust. 7 u.p.z.p.
6 Dz.U. z 2025 r. poz. 647 z póżn. zm.
-- 3 of 4 --
nieruchomości nastąpiło w wyniku wydania rozporządzenia Rady Ministrów,
właściwego ministra albo wojewody.
Ograniczenie sposobu użytkowania nieruchomości na terenie objętym POG, wynikające z
utworzenia obszarów Natura 2000 następuje w związku z wydaniem rozporządzeń
organów administracji rządowej i wynika z art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.
Odpowiedzialność za ewentualne roszczenia finansowe we wskazanym zakresie spoczywa
zatem na Skarbie Państwa.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
-- 4 of 4 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.0500.30.2026.KB
4340669.17793360.14420283
Warszawa, 14-05-2026
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Dotyczy: interpelacja Posłanki Małgorzaty Pępek nr K10INT16744
Temat: zmiany w przepisach dotyczących uzgadniania planów ogólnych gmin oraz
odpowiedzialności za skutki ograniczeń planistycznych.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
W nawiązaniu do interpelacji Posłanki Małgorzaty Pępek nr K10INT16744 przekazuję
odpowiedź w zakresie kompetencji Ministra Klimatu i Środowiska w odniesieniu do
poszczególnych zagadnień.
Prowadzenie analiz dotyczących praktyki uzgadniania planów ogólnych przez
regionalne dyrekcje ochrony środowiska, w szczególności w zakresie wprowadzania
ograniczeń wykraczających poza ustalenia obowiązujących planów miejscowych.
Poprawność rozstrzygnięć wydanych przez regionalnych dyrektorów ochrony środowiska
(dalej: „RDOŚ”), analizuje Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (dalej: „GDOŚ”)1, który
jest organem wyższego stopnia w stosunku do regionalnych dyrektorów ochrony
środowiska2. Jako organ II instancji, pełni funkcję nadzorczą nad RDOŚ. Do zakresu zadań
GDOŚ należy m. in. rozpatrywanie zażaleń złożonych na konkretne rozstrzygnięcia.
Postępowanie odwoławcze wszczyna się na żądanie strony (po złożeniu zażalenia na
postanowienie konkretnego RDOŚ). Niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania
odwoławczego z urzędu (bez prawidłowo złożonego przez uprawniony podmiot zażalenia).
Odnosząc się zatem do przywołanego zagadnienia wskazuję, że rozstrzygnięcia RDOŚ
analizowane są przede wszystkim w toku postępowania odwoławczego, prowadzonego na
skutek złożenia zażalenia na konkretne postanowienie. Jest to właściwy środek prawny,
który przysługuje gminom i pozwala na pełną weryfikację postanowienia wydanego przez
organ I instancji.
Doprecyzowanie przepisów prawa w zakresie zasad uzgadniania dokumentów
planistycznych w celu wprowadzania generalnych zakazów zabudowy, wyłącznie na
podstawie położenia nieruchomości w obszarze Natura 2000, bez wykazania
konkretnego oddziaływania na cele ochrony.
1 art. 121 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego
ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1112, z późn. zm.)
2 art. 127 ust. 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji (…).
-- 1 of 4 --
W ocenie resortu środowiska nie ma konieczności doprecyzowania przepisów, gdyż kwestia
ta została już uregulowana aktualnie obowiązującymi normami prawnymi. W art. 33 ust. 1
ustawy o ochronie przyrody3 wskazano generalny zakaz obwiązujący na obszarach Natura
2000 dotyczący podejmowania działań (osobno i/lub w połączeniu z innymi działaniami),
mogących wywołać znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura
2000, w szczególności:
1) pogorszyć stan siedlisk przedmiotów ochrony danego obszaru Natura 2000;
2) wpłynąć negatywnie na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000;
3) pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi
obszarami.
Zatem, na obszarze Natura 2000 nie został wprowadzony bezwzględny zakaz zabudowy.
W trakcie prowadzonego postępowania uzgadniającego organy wyspecjalizowane
w ochronie przyrody (RDOŚ i GDOŚ) analizują ustalenia planów ogólnych gminy (dalej
„POG”), pod kątem działań mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony
obszaru Natura 2000. Pod uwagę brane jest występowanie siedlisk i/lub gatunków i to jak
konkretne ustalenia będą oddziaływać na ten przedmiot ochrony. Organy sprawdzają cechy
charakterystyczne danego siedliska/gatunku. Liczą się m.in. preferowane uwarunkowania
siedliskowe, a w przypadku zwierząt również tryb życia i obecność bazy pokarmowej.
Analizie poddawane są również zagrożenia dla gatunku/siedliska oraz cele ochrony
wskazane w planie zadań ochronnych (jeśli został ustanowiony) lub literaturze
specjalistycznej. Istotna jest także odległość ustanowionej strefy od miejsca stwierdzenia
występowania przedmiotu ochrony.
Istotnym jest, że nie wszystkie ustalenia projektu będą miały negatywny wpływ na
konkretne siedlisko czy dany gatunek. Rolą RDOŚ i/lub GDOŚ jest ustalenie czy taki wpływ
może wystąpić. Jeżeli ustalenia POG nie wywołają negatywnego wpływu na dany
gatunek/siedlisko, to w tym zakresie przedłożony projekt zostaje uzgodniony. Pod uwagę
bierze się stan faktyczny, wstępujący na danym terenie. Ani RDOŚ ani GDOŚ nie odmawiają
uzgodnienia POG w zakresie ustaleń, które aktualnie mają odzwierciedlenie w stanie
faktycznym. Jednak, część ustalonych w POG stref dopuszczających zabudowę wyznaczono
na obszarach, na których w obowiązujących planach miejscowych wydzielono teren zwartej
zabudowy, a aktualnie tereny te nie zostały jeszcze zabudowane. Niektóre z tych planów
nie były uzgadniane z RDOŚ. Z kolei, na części obszarów objętych tymi planami,
inwentaryzacje przyrodnicze przeprowadzono po wejściu w życie planów miejscowych.
Jednocześnie, obszary Natura 2000 mogły zostać ustanowione na danych obszarach
w czasie, gdy te plany miejscowe już obowiązywały.
Zatem, jeśli na obszarze Natura 2000, w granicach ustalonej w POG strefy dopuszczającej
zabudowę w obowiązującym planie miejscowym wydzielono teren zwartej zabudowy, a
aktualnie obszar ten nie został jeszcze zabudowany, to o uzgodnieniu POG w tym zakresie
decyduje możliwość wykluczenia wystąpienia negatywnego oddziaływania na cele ochrony
obszaru Natura 2000.
Podsumowując, każdorazowo w treści rozstrzygnięcia znajduje się informacja, co stanowi
powód odmowy uzgodnienia danego projektu dokumentu planistycznego. Organy
uzgadniające wyspecjalizowane w ochronie przyrody (RDOŚ i GDOŚ) przytaczają
merytoryczne przesłanki wskazujące na wystąpienie negatywnego wpływu realizacji
danych ustaleń projektowanego dokumentu na obszar Natura 2000. Wystąpienie
przesłanek świadczących o wystąpieniu negatywnego wpływu powoduje, że RDOŚ i GDOŚ
zobligowane są do odmowy uzgodnienia POG. Jednocześnie podkreślam, że sam fakt
3 Dz. U. z 2026 r. poz. 13 i 426.
-- 2 of 4 --
położenia nieruchomości na obszarze Natura 2000 nie stanowi podstawy do odmowy
uzgodnienia POG.
Rozważenie zmiany przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym i przeniesienie odpowiedzialności finansowej za skutki ograniczeń
planistycznych na organy administracji rządowej, które faktycznie je inicjują lub
wymuszają,
Rozważenie wprowadzenia mechanizmów zabezpieczających gminy przed
nadmiernymi obciążeniami finansowymi wynikającymi z roszczeń
odszkodowawczych w sytuacjach, gdy ograniczenia planistyczne wynikają z decyzji
organów ochrony środowiska.
W ocenie resortu środowiska nie ma konieczności podjęcia inicjatywy legislacyjnej
w zakresie nowelizacji art. 36 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i
zagospodarowaniu przestrzennym4 (dalej „u.p.z.p.”), gdyż kwestia odpowiedzialności
finansowej w poruszonym zakresie została już uregulowana przepisami. W obecnym stanie
prawnym roszczenia spowodowane uchwaleniem planu ogólnego z uwzględnieniem
warunków sformułowanych przez organy ochrony przyrody (RDOŚ i w II instancji GDOŚ)
nie obciążają budżetu gminy.
Zgodnie ze wskazanym art. 36 ust. 1 u.p.z.p. jeśli w związku z uchwaleniem planu
miejscowego albo jego zmianą korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy
sposób lub zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie
ograniczone, właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości może żądać od gminy:
1) odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo;
2) wykupienia nieruchomości lub jej części.
Jednak zgodnie z art. 36 ust. 1a pkt 3 u.p.z.p. możliwość ta nie występuje, jeżeli treść planu
miejscowego powodująca ograniczenie wynika m. in. z ograniczeń lub zakazów
wynikających z ustawy o ochronie przyrody lub aktów wykonawczych oraz aktów prawa
miejscowego wydanych na jej podstawie.
Plan ogólny jest aktem prawa miejscowego5, dlatego musi zostać uchwalony zgodnie
z ograniczeniami zabudowy i zagospodarowania terenu wynikającymi m. in. z ustawy
o ochronie przyrody. Zatem art. 36 ust. 1 u.p.z.p. nie ma zastosowania do ograniczeń
konkretyzowanych w postanowieniach RDOŚ i GDOŚ na podstawie przepisów o ochronie
przyrody. Wobec tego przepis ten nie wymaga zmiany.
Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z ochroną zasobów
środowiska może nastąpić również przez poddanie ochronie obszarów lub obiektów na
podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody, niezależnie od możliwości ograniczenia
sposobu korzystania z nieruchomości w celu ochrony zasobów środowiska na podstawie
przepisów u.p.z.p.
Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska6
obowiązanymi do wypłaty odszkodowania lub wykupu nieruchomości są:
1) właściwa jednostka samorządu terytorialnego - jeżeli ograniczenie sposobu
2) korzystania z nieruchomości nastąpiło w wyniku uchwalenia aktu prawa
miejscowego przez organ samorządu terytorialnego; reprezentowany przez
wojewodę Skarb Państwa - jeżeli ograniczenie sposobu korzystania z
4 Dz.U. z 2026 r. poz. 538,
5 art. 13a ust. 7 u.p.z.p.
6 Dz.U. z 2025 r. poz. 647 z póżn. zm.
-- 3 of 4 --
nieruchomości nastąpiło w wyniku wydania rozporządzenia Rady Ministrów,
właściwego ministra albo wojewody.
Ograniczenie sposobu użytkowania nieruchomości na terenie objętym POG, wynikające z
utworzenia obszarów Natura 2000 następuje w związku z wydaniem rozporządzeń
organów administracji rządowej i wynika z art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.
Odpowiedzialność za ewentualne roszczenia finansowe we wskazanym zakresie spoczywa
zatem na Skarbie Państwa.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
-- 4 of 4 --