Interpelacja nr 16719
Interpelacja w sprawie zwrotu nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Podatki i Finanse (75%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zwrotu nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym
Interpelacja nr 16719
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie zwrotu nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym
Zgłaszający: Anita Kucharska-Dziedzic
Data wpływu: 20-04-2026
Szanowny Panie Ministrze,
zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym „Właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego.”.
Przejęte, na podstawie przepisów o ubezpieczeniach społecznych rolników indywidualnych, obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r., działki bywały dzielone przez Skarb Państwa na mniejsze, w taki sposób, że na jednej z powstałych działek posadowione były zabudowania, a druga działka pozostawała nieruchomością niezabudowaną. W efekcie podziału geodezyjnego dochodziło do powstania stanu faktycznego, w którym działka, na której posadowiony jest budynek, była oddzielana od reszty nieruchomości, przekazanej na rzecz Skarbu Państwa w myśl obowiązujących wówczas przepisów.
Właściciele budynków znajdujących się na takich działkach, występując do właściwych organów (obecnie starosta powiatu), celem uzyskania własności gruntu, na którym posadowiony jest budynek, napotykają na problem geodezyjnego podziału pierwotnej działki, którego zwykle nie są świadomi. Zdarza się, że organ administracji publicznej odmawia przywrócenia własności całego terenu, jakim objęta była działka, na której wzniesiony został budynek, w chwili przekazania jej na rzecz Skarbu Państwa, argumentując, że obecnie budynek jest posadowiony na wydzielonej części działki. W efekcie zachodzi spór pomiędzy właścicielem starającym się odzyskać prawo do gruntu, a organem administracji publicznej, właściwym do załatwienia sprawy.
Wobec powyższego, zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy przyznanie, właścicielowi budynków, własności działki, na której budynki te zostały wzniesione, a która została w myśl obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r. przepisów, przekazana na rzecz państwa, powinno być dokonane poprzez przekazanie całości działki, która została przejęta przez państwo, niezależnie od późniejszych podziałów geodezyjnych czy z uwzględnieniem podziałów dokonanych już po przejęciu działki przez państwo?
Czy art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym upoważnia organ administracji publicznej, do dowolnego kształtowania wielkości działki terenu, jaka podlega przeniesieniu własności na podstawie tego przepisu?
Z poważaniem
dra Anita Kucharska-Dziedzic
Posłanka na Sejm RP
Interpelacja nr 16719
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie zwrotu nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym
Zgłaszający: Anita Kucharska-Dziedzic
Data wpływu: 20-04-2026
Szanowny Panie Ministrze,
zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym „Właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego.”.
Przejęte, na podstawie przepisów o ubezpieczeniach społecznych rolników indywidualnych, obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r., działki bywały dzielone przez Skarb Państwa na mniejsze, w taki sposób, że na jednej z powstałych działek posadowione były zabudowania, a druga działka pozostawała nieruchomością niezabudowaną. W efekcie podziału geodezyjnego dochodziło do powstania stanu faktycznego, w którym działka, na której posadowiony jest budynek, była oddzielana od reszty nieruchomości, przekazanej na rzecz Skarbu Państwa w myśl obowiązujących wówczas przepisów.
Właściciele budynków znajdujących się na takich działkach, występując do właściwych organów (obecnie starosta powiatu), celem uzyskania własności gruntu, na którym posadowiony jest budynek, napotykają na problem geodezyjnego podziału pierwotnej działki, którego zwykle nie są świadomi. Zdarza się, że organ administracji publicznej odmawia przywrócenia własności całego terenu, jakim objęta była działka, na której wzniesiony został budynek, w chwili przekazania jej na rzecz Skarbu Państwa, argumentując, że obecnie budynek jest posadowiony na wydzielonej części działki. W efekcie zachodzi spór pomiędzy właścicielem starającym się odzyskać prawo do gruntu, a organem administracji publicznej, właściwym do załatwienia sprawy.
Wobec powyższego, zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy przyznanie, właścicielowi budynków, własności działki, na której budynki te zostały wzniesione, a która została w myśl obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r. przepisów, przekazana na rzecz państwa, powinno być dokonane poprzez przekazanie całości działki, która została przejęta przez państwo, niezależnie od późniejszych podziałów geodezyjnych czy z uwzględnieniem podziałów dokonanych już po przejęciu działki przez państwo?
Czy art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym upoważnia organ administracji publicznej, do dowolnego kształtowania wielkości działki terenu, jaka podlega przeniesieniu własności na podstawie tego przepisu?
Z poważaniem
dra Anita Kucharska-Dziedzic
Posłanka na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Jacek Czerniak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
20%
Konkretność
80%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
20
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
7 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (20)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9130 znaków
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 13 maja 2026 r.
znak sprawy: DNI.gn.058.1.2026
identyfikator koszulki: 5152071
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację z dnia 22 kwietnia 2026 r.
nr 16719 wniesioną przez Panią Poseł Anitę Kucharską-Dziedzic w sprawie zwrotu
nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie
ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. nr 10, poz. 53), wyjaśniając co
następuje.
Ustawodawstwo regulujące przekazywanie gospodarstw rolnych w zamian za rentę
lub emeryturę przed 1 stycznia 1983 r. ulegało zmianom. Jedną z takich zmian była
regulacja związana z prawem do zatrzymania budynków wchodzących w skład
gospodarstwa rolnego i uprawnień do gruntu pod zatrzymywanym budynkiem
stanowiącym odrębny od gruntu przedmiot własności. W latach 1962 – 1982 kwestię
tę regulowały:
w ustawie z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości
rolnych w zagospodarowanie lub na własność państwa oraz o zaopatrzeniu
emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166)
- art. 7 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2;
w ustawie z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla
rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność państwa (Dz. U. Nr
3, poz. 15) – art. 4;
w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na
własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) – art. 11
ust. 1 i 12 ust. 1;
w ustawie z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz
innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) – art. 51
i 55 oraz
-- 1 of 4 --
2
w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40 poz. 268) – art. 56 i 57 .
Każda z tych ustaw nieco odmiennie kształtowała uprawnienia rolnika
przekazującego gospodarstwo rolne na Skarb Państwa w zamian za emeryturę lub
rentę oraz możliwość przyznania mu własności działki, na której posadowione były
budynki wchodzące w skład tego gospodarstwa. W ustawie z dnia 24 stycznia 1968 r.
wprowadzone zostało uregulowanie, zgodnie z którym, rolnik mógł zatrzymać na
własność budynki wchodzące w skład przekazanych państwu nieruchomości, które
stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Rozwiązanie to zostało
powielone w kolejnych ustawach z dnia 29 maja 1974 r. oraz z dnia 27 października
1977 r. Prawo własności budynków nie było jednak związane z przyznaniem prawa
własności do gruntu, na którym budynki te były posadowione. Własność gruntu
przechodziła bowiem na Skarb Państwa.
Dopiero ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
indywidualnych i członków ich rodzin, która weszła w życie 1 stycznia 1983 r., odrębnie
uregulowała kwestię prawa rolnika do gruntu, na którym posadowione były budynki
należące do przekazywanego gospodarstwa rolnego. Na jej podstawie rolnik mógł
wyłączyć z przekazywanego gospodarstwa i zachować na własność działkę gruntu, na
której znajdowały się budynki. Z własnością wyłączonej nieruchomości związana była
służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z tej nieruchomości.
Istotne zmiany w tym zakresie wprowadził następnie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego
1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych
i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Przepis ten zrównał
uprawnienia właścicieli budynków znajdujących się na działkach gruntu
wchodzących w skład gospodarstw rolnych przekazanych państwu na podstawie
regulacji obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r. Na mocy wskazanej nowelizacji
właścicielom budynków przysługiwało prawo do nieodpłatnego nabycia na własność
działki gruntu, na której budynki te zostały wzniesione. Z własnością działki
związana była również służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania
z niej. Nowelizacja z 1989 r. zmierzała do usunięcia dysproporcji pomiędzy
uprawnieniami właścicieli, którzy przekazali gospodarstwa rolne na rzecz państwa
przed dniem 1 stycznia 1983 r., a sytuacją prawną osób objętych regulacjami
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. poprzez przyznanie właścicielom budynków prawa
do nieodpłatnego nabycia na własność działki gruntu, na której budynki te zostały
-- 2 of 4 --
3
wzniesione. Oznaczało to, że osoby, które wcześniej zachowały jedynie własność
budynków, mogły uzyskać także tytuł własności do gruntu niezbędnego do
korzystania z tych budynków. Rozwiązanie to stanowiło realizację zasady związania
prawa własności budynku z prawem do gruntu. O przeniesieniu własności działki, jej
powierzchni oraz ustanowieniu służebności orzekał terenowy organ administracji
państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego, obecnie
kompetencje te wykonuje właściwy miejscowo starosta.
Przeniesienie prawa własności realizowane na podstawie art. 6 wskazanej ustawy
nie dotyczy jednak całej nieruchomości przejętej uprzednio przez państwo ani całej
działki w znaczeniu geodezyjnym istniejącej w dacie przejęcia gospodarstwa
rolnego. Przedmiotem przeniesienia własności jest wyłącznie wyodrębniona działka
gruntu o takich granicach, powierzchni i cechach geometrycznych, które pozostają
funkcjonalnie związane z istniejącym budynkiem lub zespołem budynków.
Oznacza to, że działka przekazywana właścicielowi budynków powinna odpowiadać
rzeczywistym potrzebom prawidłowego i racjonalnego korzystania z budynków
zgodnie z ich przeznaczeniem. Przepisy nie przewidują natomiast obowiązku zwrotu
całej działki przejętej przez państwo ani przywrócenia stanu własności sprzed
przekazania gospodarstwa rolnego. Celem regulacji nie było bowiem odwrócenie
skutków przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, lecz jedynie zapewnienie
właścicielowi budynków odpowiedniego prawa do gruntu niezbędnego do
korzystania z zachowanych budynków.
Z tego względu przekazanie własności działki właścicielowi budynków może, lecz
nie musi, uwzględniać późniejsze podziały geodezyjne dokonane po przejęciu
nieruchomości przez Państwo. Istotne znaczenie ma bowiem nie historyczny
przebieg granic ewidencyjnych, lecz funkcjonalny związek wydzielanego gruntu
z budynkiem oraz możliwość prawidłowego korzystania z nieruchomości.
Przepis art. 6 stanowi ponadto, że z własnością wyłączonej nieruchomości powinna
być związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej.
Oznacza to, że przewidziana tutaj została możliwość zapewnienia właścicielowi
działki odpowiedniego dostępu do drogi oraz innych uprawnień koniecznych do
prawidłowego korzystania z nieruchomości bez potrzeby przenoszenia własności
wszystkich gruntów wykorzystywanych pomocniczo. Nie ma zatem potrzeby
powiększania działki wydzielanej pod budynkami o teren obejmujący drogę
-- 3 of 4 --
4
dojazdową, jeżeli prawidłowe korzystanie z nieruchomości może zostać zapewnione
poprzez ustanowienie stosownej służebności.
Odnosząc się do drugiego z pytań postawionych przez Panią Poseł, dotyczącego
powierzchni działki, której własność może zostać przeniesiona na podstawie art. 6
ustawy z dnia 24 lutego 1989 r., należy wskazać, że przepisy ustawy nie określają
sztywnych norm powierzchniowych dotyczących działki przyznawanej
uprawnionemu właścicielowi budynków.
Brak ustawowego wskazania konkretnej powierzchni nie oznacza jednak, że organ
rozstrzygający sprawę może ustalać jej rozmiar w sposób dowolny. Zakres działki
podlegającej wydzieleniu i przeniesieniu powinien być każdorazowo oceniany
indywidualnie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Przyznawana
działka powinna przede wszystkim umożliwiać prawidłowe i racjonalne korzystanie
z budynków znajdujących się na nieruchomości. W konsekwencji art. 6 ustawy nie
może być interpretowany jako podstawa do żądania zwrotu gruntów niezwiązanych
funkcjonalnie z istniejącą zabudową ani jako instrument służący uzyskaniu
dodatkowych korzyści majątkowych przez następców prawnych dawnych właścicieli
gospodarstw rolnych. Uprawnienie przewidziane w tym przepisie ogranicza się
wyłącznie do działki gruntu pozostającej w ścisłym związku z budynkami
zachowanymi przez właściciela, a jego zasadniczym celem jest doprowadzenie do
sytuacji, w której własność budynków oraz gruntu stanowić będzie jednolite i spójne
prawo rzeczowe. Warto zarazem podkreślić, że przeniesienie prawa własności,
o którym mowa w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r., następuje w drodze decyzji
wydawanej przez organ administracji. Jeżeli więc osoba uprawniona nie zgadza się
z treścią wydanego rozstrzygnięcia, w szczególności z ustaloną powierzchnią
działki, przebiegiem jej granic albo zakresem ustanowionej służebności gruntowej,
przysługuje jej prawo wniesienia środków zaskarżenia właściwych dla decyzji
administracyjnych.
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 4 of 4 --
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 13 maja 2026 r.
znak sprawy: DNI.gn.058.1.2026
identyfikator koszulki: 5152071
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację z dnia 22 kwietnia 2026 r.
nr 16719 wniesioną przez Panią Poseł Anitę Kucharską-Dziedzic w sprawie zwrotu
nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie
ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. nr 10, poz. 53), wyjaśniając co
następuje.
Ustawodawstwo regulujące przekazywanie gospodarstw rolnych w zamian za rentę
lub emeryturę przed 1 stycznia 1983 r. ulegało zmianom. Jedną z takich zmian była
regulacja związana z prawem do zatrzymania budynków wchodzących w skład
gospodarstwa rolnego i uprawnień do gruntu pod zatrzymywanym budynkiem
stanowiącym odrębny od gruntu przedmiot własności. W latach 1962 – 1982 kwestię
tę regulowały:
w ustawie z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości
rolnych w zagospodarowanie lub na własność państwa oraz o zaopatrzeniu
emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166)
- art. 7 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2;
w ustawie z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla
rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność państwa (Dz. U. Nr
3, poz. 15) – art. 4;
w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na
własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) – art. 11
ust. 1 i 12 ust. 1;
w ustawie z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz
innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) – art. 51
i 55 oraz
-- 1 of 4 --
2
w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40 poz. 268) – art. 56 i 57 .
Każda z tych ustaw nieco odmiennie kształtowała uprawnienia rolnika
przekazującego gospodarstwo rolne na Skarb Państwa w zamian za emeryturę lub
rentę oraz możliwość przyznania mu własności działki, na której posadowione były
budynki wchodzące w skład tego gospodarstwa. W ustawie z dnia 24 stycznia 1968 r.
wprowadzone zostało uregulowanie, zgodnie z którym, rolnik mógł zatrzymać na
własność budynki wchodzące w skład przekazanych państwu nieruchomości, które
stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Rozwiązanie to zostało
powielone w kolejnych ustawach z dnia 29 maja 1974 r. oraz z dnia 27 października
1977 r. Prawo własności budynków nie było jednak związane z przyznaniem prawa
własności do gruntu, na którym budynki te były posadowione. Własność gruntu
przechodziła bowiem na Skarb Państwa.
Dopiero ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
indywidualnych i członków ich rodzin, która weszła w życie 1 stycznia 1983 r., odrębnie
uregulowała kwestię prawa rolnika do gruntu, na którym posadowione były budynki
należące do przekazywanego gospodarstwa rolnego. Na jej podstawie rolnik mógł
wyłączyć z przekazywanego gospodarstwa i zachować na własność działkę gruntu, na
której znajdowały się budynki. Z własnością wyłączonej nieruchomości związana była
służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z tej nieruchomości.
Istotne zmiany w tym zakresie wprowadził następnie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego
1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych
i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Przepis ten zrównał
uprawnienia właścicieli budynków znajdujących się na działkach gruntu
wchodzących w skład gospodarstw rolnych przekazanych państwu na podstawie
regulacji obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r. Na mocy wskazanej nowelizacji
właścicielom budynków przysługiwało prawo do nieodpłatnego nabycia na własność
działki gruntu, na której budynki te zostały wzniesione. Z własnością działki
związana była również służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania
z niej. Nowelizacja z 1989 r. zmierzała do usunięcia dysproporcji pomiędzy
uprawnieniami właścicieli, którzy przekazali gospodarstwa rolne na rzecz państwa
przed dniem 1 stycznia 1983 r., a sytuacją prawną osób objętych regulacjami
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. poprzez przyznanie właścicielom budynków prawa
do nieodpłatnego nabycia na własność działki gruntu, na której budynki te zostały
-- 2 of 4 --
3
wzniesione. Oznaczało to, że osoby, które wcześniej zachowały jedynie własność
budynków, mogły uzyskać także tytuł własności do gruntu niezbędnego do
korzystania z tych budynków. Rozwiązanie to stanowiło realizację zasady związania
prawa własności budynku z prawem do gruntu. O przeniesieniu własności działki, jej
powierzchni oraz ustanowieniu służebności orzekał terenowy organ administracji
państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego, obecnie
kompetencje te wykonuje właściwy miejscowo starosta.
Przeniesienie prawa własności realizowane na podstawie art. 6 wskazanej ustawy
nie dotyczy jednak całej nieruchomości przejętej uprzednio przez państwo ani całej
działki w znaczeniu geodezyjnym istniejącej w dacie przejęcia gospodarstwa
rolnego. Przedmiotem przeniesienia własności jest wyłącznie wyodrębniona działka
gruntu o takich granicach, powierzchni i cechach geometrycznych, które pozostają
funkcjonalnie związane z istniejącym budynkiem lub zespołem budynków.
Oznacza to, że działka przekazywana właścicielowi budynków powinna odpowiadać
rzeczywistym potrzebom prawidłowego i racjonalnego korzystania z budynków
zgodnie z ich przeznaczeniem. Przepisy nie przewidują natomiast obowiązku zwrotu
całej działki przejętej przez państwo ani przywrócenia stanu własności sprzed
przekazania gospodarstwa rolnego. Celem regulacji nie było bowiem odwrócenie
skutków przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, lecz jedynie zapewnienie
właścicielowi budynków odpowiedniego prawa do gruntu niezbędnego do
korzystania z zachowanych budynków.
Z tego względu przekazanie własności działki właścicielowi budynków może, lecz
nie musi, uwzględniać późniejsze podziały geodezyjne dokonane po przejęciu
nieruchomości przez Państwo. Istotne znaczenie ma bowiem nie historyczny
przebieg granic ewidencyjnych, lecz funkcjonalny związek wydzielanego gruntu
z budynkiem oraz możliwość prawidłowego korzystania z nieruchomości.
Przepis art. 6 stanowi ponadto, że z własnością wyłączonej nieruchomości powinna
być związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej.
Oznacza to, że przewidziana tutaj została możliwość zapewnienia właścicielowi
działki odpowiedniego dostępu do drogi oraz innych uprawnień koniecznych do
prawidłowego korzystania z nieruchomości bez potrzeby przenoszenia własności
wszystkich gruntów wykorzystywanych pomocniczo. Nie ma zatem potrzeby
powiększania działki wydzielanej pod budynkami o teren obejmujący drogę
-- 3 of 4 --
4
dojazdową, jeżeli prawidłowe korzystanie z nieruchomości może zostać zapewnione
poprzez ustanowienie stosownej służebności.
Odnosząc się do drugiego z pytań postawionych przez Panią Poseł, dotyczącego
powierzchni działki, której własność może zostać przeniesiona na podstawie art. 6
ustawy z dnia 24 lutego 1989 r., należy wskazać, że przepisy ustawy nie określają
sztywnych norm powierzchniowych dotyczących działki przyznawanej
uprawnionemu właścicielowi budynków.
Brak ustawowego wskazania konkretnej powierzchni nie oznacza jednak, że organ
rozstrzygający sprawę może ustalać jej rozmiar w sposób dowolny. Zakres działki
podlegającej wydzieleniu i przeniesieniu powinien być każdorazowo oceniany
indywidualnie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Przyznawana
działka powinna przede wszystkim umożliwiać prawidłowe i racjonalne korzystanie
z budynków znajdujących się na nieruchomości. W konsekwencji art. 6 ustawy nie
może być interpretowany jako podstawa do żądania zwrotu gruntów niezwiązanych
funkcjonalnie z istniejącą zabudową ani jako instrument służący uzyskaniu
dodatkowych korzyści majątkowych przez następców prawnych dawnych właścicieli
gospodarstw rolnych. Uprawnienie przewidziane w tym przepisie ogranicza się
wyłącznie do działki gruntu pozostającej w ścisłym związku z budynkami
zachowanymi przez właściciela, a jego zasadniczym celem jest doprowadzenie do
sytuacji, w której własność budynków oraz gruntu stanowić będzie jednolite i spójne
prawo rzeczowe. Warto zarazem podkreślić, że przeniesienie prawa własności,
o którym mowa w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r., następuje w drodze decyzji
wydawanej przez organ administracji. Jeżeli więc osoba uprawniona nie zgadza się
z treścią wydanego rozstrzygnięcia, w szczególności z ustaloną powierzchnią
działki, przebiegiem jej granic albo zakresem ustanowionej służebności gruntowej,
przysługuje jej prawo wniesienia środków zaskarżenia właściwych dla decyzji
administracyjnych.
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 4 of 4 --