Interpelacja w sprawie zasad przyznawania tzw. renty wdowiej oraz decyzji odmownych ZUS wobec wdów, które utraciły małżonka przed osiągnięciem ustawowego wieku
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 16717
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zasad przyznawania tzw. renty wdowiej oraz decyzji odmownych ZUS wobec wdów, które utraciły małżonka przed osiągnięciem ustawowego wieku
Zgłaszający: Gabriela Lenartowicz
Data wpływu: 20-04-2026
Racibórz, 16.04.2026 r.
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego z prośbą o podjęcie interwencji w ramach wykonywania mandatu poselskiego zwracają się mieszkanki mojego okręgu wyborczego z prośbą o interwencję w sprawie odmowy przyznania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia określanego jako tzw. renta wdowia.
Z przekazanych informacji wynika, że wnioskodawczyni została wdową w wieku 49 lat, a następnie – po spełnieniu innych warunków – wystąpiła do ZUS z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Organ rentowy wydał jednak decyzję odmowną.
Analiza obowiązujących przepisów wskazuje, że sytuacja ta może wynikać z konstrukcji systemu świadczeń:
zgodnie z przepisami prawo do renty rodzinnej przysługuje wdowie m.in. wtedy, gdy w chwili śmierci małżonka ukończyła 50 lat lub spełni inne warunki (np. wychowuje dzieci) ,
jednocześnie wdowa może nabyć to prawo także później – jeśli osiągnie wiek 50 lat w ciągu 5 lat od śmierci małżonka,
natomiast tzw. renta wdowia (czyli możliwość łączenia świadczeń) wymaga spełnienia znacznie bardziej rygorystycznych warunków, w tym osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet) oraz nabycia prawa do renty rodzinnej nie wcześniej niż w wieku 55 lat.
W praktyce oznacza to, że kobiety, które zostały wdowami przed ukończeniem 50. roku życia (jak w opisanym przypadku) mogą zostać trwale wykluczone z możliwości skorzystania z renty wdowiej, nawet jeśli spełniają inne przesłanki i znajdują się w trudnej sytuacji życiowej.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Jakie są najczęstsze przyczyny wydawania decyzji odmownych przez ZUS w sprawach dotyczących renty wdowiej w przypadku kobiet, które zostały wdowami przed ukończeniem 50. roku życia?
Ile takich decyzji odmownych wydano w latach 2024-2026 (z podziałem na wiek wnioskodawczyń w chwili śmierci małżonka)?
Czy ministerstwo analizuje wpływ obecnych przepisów na sytuację kobiet, które owdowiały przed osiągnięciem wieku 50 lat i nie mogą skorzystać z renty wdowiej?
Czy rozważane są zmiany legislacyjne w kierunku:
obniżenia progów wiekowych,
albo uznania wcześniejszego owdowienia jako szczególnej przesłanki uprawniającej do świadczenia?
Czy planowane jest wprowadzenie mechanizmów osłonowych dla tej grupy wdów, które mimo długoletniego stażu małżeńskiego i pracy pozostają poza systemem wsparcia?
Opisany przypadek wskazuje na potencjalną lukę systemową, w której osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej nie uzyskują wsparcia ze względu na sztywne kryteria wiekowe, nie zawsze odpowiadające realiom społecznym.
Bardzo proszę o szybką odpowiedź.
Z poważaniem Gabriela Lenartowicz
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7336 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.253.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16717 Pani Posłanki Gabrieli Lenartowicz, w sprawie zasad
przyznawania tzw. renty wdowiej oraz decyzji odmownych ZUS wobec wdów, które utraciły
małżonka przed osiągnięciem ustawowego wieku, proszę przyjąć poniższe informacje.
Ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1243) wprowadziła od
1 stycznia 2025 r. nową regułę zbiegu prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku
z prawem do własnego świadczenia o charakterze emerytalno-rentowym. Przepisy ustawy
przewidują, że w przypadku zbiegu prawa do tych świadczeń, począwszy od 1 lipca 2025 r.,
jedno świadczenie wypłacane jest wdowie lub wdowcowi w całości, a drugie w wysokości
25% (w okresie przejściowym, tj. od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. będzie to 15%).
Przywołany akt wprowadza nową regułę zbiegu prawa do nabytej renty rodzinnej, którą
wnioskodawcy ustawy nazwali „rentą wdowią”, szczegółowo określając warunki nabycia
prawa do pobierania tych świadczeń w zbiegu i określając ich limit na poziomie trzykrotności
najniższej emerytury.
Ustanowione warunki wynikają z konieczności skierowania renty wdowiej do osób
najbardziej potrzebujących, które w sposób szczególnie dotkliwy odczuły finansowe skutki
utraty współmałżonka, a ze względu na wiek mają ograniczone możliwości poprawy swojej
sytuacji bytowej. Ograniczenia przewidziane w ustawie służą skierowaniu tego instrumentu
do osób, które nabyły prawo do renty rodzinnej w końcowym okresie aktywności
zawodowej lub po jej zakończeniu, a tym samym praktycznie utraciły możliwość zwiększenia
swoich dochodów. Jest to rozwiązanie kompromisowe, wynikające z potrzeby
odpowiedzialnego wdrożenia nowej instytucji do systemu emerytalno-rentowego.
Uwzględnia ono zarówno oczekiwania wnioskodawców projektu obywatelskiego, jak i
możliwości finansowe Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz budżetu państwa, z
którego fundusz ten jest dotowany.
Należy podkreślić, że renta wdowia nie stanowi odrębnego świadczenia, lecz szczególną
instytucję w systemie ubezpieczeń społecznych, polegającą na możliwości łączenia dwóch
świadczeń (jednego w całości oraz drugiego w części). Ze względu na odmienny charakter
tego uprawnienia względem renty rodzinnej ustawodawca określił odrębne warunki
nabywania do niego prawa, uznając, że osoby tracące współmałżonka w późniejszym
okresie życia znajdują się w trudniejszej sytuacji niż osoby młodsze.
Zgodnie z danymi przekazanymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) najczęstszymi
przyczynami decyzji odmownych w sprawach dotyczących tzw. renty wdowiej w przypadku
kobiet, które zostały wdowami przed ukończeniem 50 roku życia, są nabycie prawa do renty
rodzinnej po zmarłym małżonku wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem powszechnego
wieku emerytalnego, brak prawa do renty rodzinnej oraz brak prawa do własnego
świadczenia.
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Jednocześnie należy wskazać, że dane za 2024 r. nie są dostępne, co wynika z faktu, iż
przepisy dotyczące tzw. renty wdowiej weszły w życie dopiero 1 stycznia 2025 r., a
ustalenie prawa do tego zbiegu rozpoczęło się 1 lipca 2025 r. W 2025 r. oraz w I kwartale
2026 r. wydano decyzje odmowne wobec 11,9 tys. kobiet, które w chwili śmierci małżonka
nie ukończyły 50 roku życia. Wśród kobiet, którym odmówiono prawa do tzw. renty
wdowiej, 0,3 tys. stanowiły kobiety poniżej 30 roku życia, 2,1 tys. kobiety w wieku od 30
do 40 lat oraz 9,5 tys. kobiety powyżej 40 roku życia. Dane dotyczą kobiet, które ukończyły
18 rok życia i nie przekroczyły 50 roku życia.
W nawiązaniu do kwestii wdów i wdowców pozostających poza systemem wsparcia należy
wskazać, że obecnie podstawowym instrumentem zabezpieczenia po śmierci małżonka
pozostaje renta rodzinna. Jest to świadczenie z ubezpieczenia społecznego, którego celem
jest zapewnienie środków utrzymania członkom rodziny zmarłego, którzy wraz z jego
śmiercią utracili żywiciela. Świadczenie to ma charakter zarówno majątkowy, jak
i alimentacyjny, stanowiąc formę kompensaty utraconych dochodów. Będąca fundamentem
systemowego wsparcia osób, które utraciły żywiciela rodziny renta rodzinna stanowi
kluczowy instrument zabezpieczenia społecznego. Również osoba owdowiała przed 50
rokiem życia może nabyć prawo do renty rodzinnej po spełnieniu ustawowych przesłanek
– zwłaszcza, jeśli wychowuje uprawnione dzieci lub osiągnęła wymagany wiek w okresie
wskazanym w ustawie albo w razie stwierdzenia jej niezdolności do pracy. Nie można zatem
uznać, że ustawodawca pozostawił tę grupę bez wsparcia, ukształtowano bowiem
mechanizmy pomocy w sposób powiązany z określonymi przesłankami społecznymi
i sytuacją życiową uprawnionych.
Opisany w interpelacji indywidualny przypadek braku prawa do renty rodzinnej oraz tzw.
renty wdowiej, wynikający z niespełnienia ustawowych kryteriów wieku w chwili
owdowienia, nie stanowi sam w sobie dowodu istnienia luki systemowej. System
ubezpieczeń społecznych opiera się na jednolitych i obiektywnych przesłankach, które
muszą mieć charakter generalny i jednakowo dotyczyć wszystkich ubezpieczonych.
Wprowadzenie kryteriów takich jak wiek czy okres ubezpieczenia, służy zapewnieniu
przejrzystości, stabilności oraz finansowej równowagi systemu świadczeń. Należy mieć na
uwadze, że świadczenia z ubezpieczeń społecznych mają charakter warunkowy, a ich
przyznanie możliwe jest wyłącznie po spełnieniu przesłanek określonych w ustawie. System
zabezpieczenia społecznego obejmuje również inne instrumenty wsparcia kierowane do
osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej.
Trzeba podkreślić, że każda zmiana w systemie emerytalno-rentowym pociąga z sobą
istotne skutki finansowe i oddziałuje na szeroką grupę świadczeniobiorców, dlatego
wymaga szczególnie wnikliwej oceny. W kontekście aktualnej i prognozowanej sytuacji FUS
rozszerzenie katalogu uprawnionych oznaczałoby konieczność zwiększenia dotacji do
funduszu z budżetu państwa. W tym zakresie kluczowe znaczenie ma stanowisko Ministra
Finansów i Gospodarki, zgodnie z którym obowiązujące rozwiązania są optymalne i
odpowiadają aktualnym możliwościom budżetowym.
Jednocześnie należy podkreślić, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 26 lipca 2024 r. Rada
Ministrów przeprowadzi weryfikację obowiązujących rozwiązań, z uwzględnieniem sytuacji
społeczno-gospodarczej kraju oraz sytuacji osób uprawnionych. Przegląd będzie obejmował
ocenę funkcjonowania przepisów, w tym ich wpływu na różne grupy wdów i wdowców,
a także ocenę zasadności zmodyfikowania tych regulacji, w szczególności w zakresie
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wysokości świadczeń oraz kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczeń w zbiegu
w ramach tzw. renty wdowiej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --