Interpelacja w sprawie systemowej niewydolności mechanizmów ochrony rolników przed zatorami płatniczymi oraz braku skutecznej interwencji państwa w sytuacji kryzysowej na rynku zbóż

Interpelacja nr 16585

do ministra rolnictwa i rozwoju wsi

w sprawie systemowej niewydolności mechanizmów ochrony rolników przed zatorami płatniczymi oraz braku skutecznej interwencji państwa w sytuacji kryzysowej na rynku zbóż

Zgłaszający: Krzysztof Lipiec

Data wpływu: 14-04-2026

Panie Ministrze,

składam interpelację w sprawie sytuacji rolników z województwa świętokrzyskiego (powiat buski, gmina Solec-Zdrój), którzy od wielu miesięcy nie otrzymują zapłaty za sprzedane zboże, co prowadzi do utraty płynności finansowej, zagrożenia kontynuacji działalności gospodarstw oraz realnego ryzyka obniżenia produkcji rolnej w skali regionu, a potencjalnie także kraju.

Do mojego biura poselskiego wpłynęły udokumentowane zgłoszenia dotyczące działalności podmiotu: Firma Handlowo-Usługowa – Mieczysław Wcisło, Kozłów 33, który pomimo upływu ustawowych i umownych terminów płatności nie reguluje zobowiązań wobec rolników. W jednym z przypadków brak zapłaty dotyczy trzech faktur VAT RR z dnia 30 września 2025 r. na łączną kwotę 166 141,12 zł, z terminami płatności przypadającymi na październik 2025 r.

Z relacji poszkodowanych wynika, że sytuacja ma charakter powtarzalny i dotyczy licznej grupy producentów rolnych, co wskazuje na problem o charakterze systemowym, a nie incydentalnym. Opisany stan faktyczny należy analizować nie tylko w kategoriach niewykonania zobowiązania cywilnoprawnego, lecz przede wszystkim jako przejaw strukturalnej nierównowagi w łańcuchu dostaw produktów rolnych oraz niewydolności państwa w zakresie zapewnienia realnej ochrony ekonomicznej producentom rolnym. Rolnicy funkcjonują jako podmioty o ograniczonej sile negocjacyjnej, pozbawione skutecznych narzędzi zabezpieczających zapłatę za dostarczony towar, co w praktyce prowadzi do przerzucenia na nich ryzyka niewypłacalności pośredników i dalszych ogniw obrotu gospodarczego.

W tym kontekście należy wskazać, że obowiązujące regulacje, w tym przepisy ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, pozostają w dużej mierze iluzoryczne z punktu widzenia producentów rolnych. Instrumenty przewidziane w tych przepisach nie zapewniają bowiem realnej, szybkiej ochrony płynności finansowej, a ich egzekwowanie wymaga wszczynania długotrwałych procedur sądowych, które są nieadekwatne do cyklu produkcji rolnej. W praktyce oznacza to, że państwo nie realizuje w sposób efektywny konstytucyjnego obowiązku ochrony gospodarstw rodzinnych (art. 23 Konstytucji RP) ani nie zapewnia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego w sektorze strategicznym dla państwa.

Szczególnie krytycznie należy ocenić brak skoordynowanej reakcji instytucjonalnej. Pomimo zgłoszeń kierowanych do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa rolnicy nie uzyskali dostępu do żadnego szybkiego instrumentu pomocowego ani nawet jednoznacznej informacji, która instytucja ponosi odpowiedzialność za koordynację działań. Taki stan rzeczy należy uznać za przejaw poważnej dysfunkcji państwa, polegającej na rozproszeniu kompetencji i braku procedur reagowania kryzysowego. Należy podkreślić, że skutki tej sytuacji mają charakter bezpośredni i nieodwracalny.

Brak środków finansowych uniemożliwia zakup podstawowych środków produkcji, takich jak nawozy, środki ochrony roślin czy paliwo. W konsekwencji część gospodarstw nie dokonała zasiewów jesiennych, a w gospodarstwach, które je przeprowadziły, istnieje realne ryzyko ograniczenia nawożenia i spadku plonów. Oznacza to, że problem niewypłacalności jednego podmiotu gospodarczego przekłada się na destabilizację całego lokalnego systemu produkcji rolnej, a w szerszej perspektywie może oddziaływać na poziom krajowego bezpieczeństwa żywnościowego.

W świetle powyższego szczególnie niepokojący jest brak jakichkolwiek nadzwyczajnych instrumentów interwencyjnych, które mogłyby zostać uruchomione w sytuacjach nagłych. Obecny system wsparcia rolnictwa opiera się na mechanizmach o charakterze długoterminowym i administracyjnie sformalizowanym, które nie odpowiadają na sytuacje wymagające natychmiastowej reakcji płynnościowej. Tym samym państwo nie dysponuje skutecznym narzędziem przeciwdziałania zatorom płatniczym w sektorze rolnym, mimo że zjawisko to ma charakter powtarzalny i przewidywalny.

Brak reakcji w opisanej sprawie może zostać odczytany jako faktyczne przyzwolenie na funkcjonowanie modelu gospodarczego, w którym ryzyko działalności podmiotów skupowych jest systemowo przenoszone na rolników. Taki stan rzeczy stoi w sprzeczności z deklarowanymi przez rząd celami polityki rolnej oraz zasadą ochrony słabszej strony stosunku gospodarczego.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Która instytucja publiczna została formalnie wyznaczona jako organ wiodący w przypadku zatorów płatniczych w sektorze rolnym oraz kto personalnie odpowiada za koordynację działań w tego typu sytuacjach?

2. Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz podległe mu instytucje w związku z opisaną sprawą oraz w jakim terminie zostały one zainicjowane?

3. Jakie instrumenty wsparcia płynnościowego mogą zostać uruchomione w trybie natychmiastowym dla rolników dotkniętych niewypłacalnością kontrahentów oraz dlaczego nie zostały one dotychczas zastosowane?

4. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie nadzwyczajnych rozwiązań, takich jak kredyty pomostowe z gwarancją Skarbu Państwa, bezpośrednie wsparcie finansowe lub fundusz kompensacyjny dla rolników poszkodowanych w wyniku zatorów płatniczych?

5. Jakie działania nadzorcze i kontrolne zostały podjęte wobec wskazanego podmiotu skupowego oraz czy przeprowadzono analizę jego sytuacji finansowej i wiarygodności płatniczej?

6. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie systemowych mechanizmów zabezpieczających rolników, w szczególności obowiązkowych gwarancji płatności, rachunków powierniczych lub instrumentów ubezpieczeniowych dla transakcji skupu produktów rolnych?

7. Czy sprawa zostanie niezwłocznie przedstawiona na forum Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi wraz z harmonogramem działań legislacyjnych i wykonawczych zmierzających do usunięcia wskazanych nieprawidłowości?

Z uwagi na sezonowy charakter produkcji rolnej oraz nieodwracalność skutków braku środków finansowych w kluczowych momentach agrotechnicznych wnoszę o udzielenie odpowiedzi w trybie pilnym oraz przedstawienie konkretnych, mierzalnych działań wraz z terminami ich realizacji. Dalsza bierność organów państwa w tej sprawie będzie skutkować nie tylko pogłębieniem strat ekonomicznych gospodarstw rolnych, ale również utratą zaufania obywateli do instytucji publicznych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo sektora rolnego.

Z poważaniem

Poseł Krzysztof Lipiec