Interpelacja w sprawie skali szarej strefy w Polsce oraz działań podejmowanych w celu jej ograniczenia
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 16510
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie skali szarej strefy w Polsce oraz działań podejmowanych w celu jej ograniczenia
Zgłaszający: Olga Ewa Semeniuk-Patkowska
Data wpływu: 11-04-2026
Szanowny Panie Ministrze,
szara strefa stanowi istotne wyzwanie dla funkcjonowania gospodarki oraz systemu finansów publicznych. Działalność prowadzona poza oficjalnym obiegiem gospodarczym prowadzi do ograniczenia wpływów budżetowych, zakłócenia konkurencji rynkowej oraz osłabienia stabilności systemu podatkowego. Jednocześnie skala szarej strefy jest często wskazywana jako jeden z istotnych czynników ograniczających potencjał rozwojowy gospodarki, ponieważ część aktywności ekonomicznej pozostaje poza oficjalnymi statystykami oraz systemem podatkowym.
W debacie publicznej pojawiają się również pytania dotyczące skuteczności działań podejmowanych przez państwo w zakresie ograniczania szarej strefy oraz możliwości zwiększenia dochodów budżetowych poprzez jej redukcję.
W związku z powyższym zasadne jest uzyskanie szczegółowych informacji dotyczących skali zjawiska oraz działań podejmowanych w celu jego ograniczenia.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jak szacowana jest obecnie skala szarej strefy w Polsce (w relacji do PKB) w latach 2023-2026?
Jak zmieniała się skala szarej strefy w Polsce w ostatnich latach?
W których sektorach gospodarki zjawisko szarej strefy jest najbardziej rozpowszechnione?
Jakie są szacowane straty budżetu państwa wynikające z funkcjonowania szarej strefy?
Jakie działania podejmowane są przez administrację publiczną w celu ograniczenia szarej strefy?
Jak ministerstwo ocenia skuteczność dotychczasowych działań w tym zakresie?
Czy prowadzone są analizy dotyczące przyczyn funkcjonowania szarej strefy w Polsce?
Jakie czynniki (np. poziom obciążeń podatkowych, regulacje) sprzyjają rozwojowi szarej strefy?
Czy ministerstwo analizuje potencjalne zwiększenie dochodów budżetowych w przypadku ograniczenia skali szarej strefy?
Jakie działania planowane są w celu dalszego ograniczenia szarej strefy w Polsce?
Czy rozważane są zmiany legislacyjne mające na celu ograniczenie działalności nierejestrowanej oraz zwiększenie przejrzystości obrotu gospodarczego?
Z wyrazami szacunku Olga Semeniuk-Patkowska
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (15)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
22681 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/9
Warszawa, 4 maja 2026 roku
Sprawa: Odpowiedź na interpelację nr 16510
Znak sprawy: PT11.054.1.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 16510 złożoną przez Posłankę na Sejm Rzeczypospolitej
Polskiej Panią Olgę Ewę Semeniuk – Patkowską w sprawie skali szarej strefy
w Polsce oraz działań podejmowanych w celu jej ograniczenia, proszę przyjąć
następujące wyjaśnienia.
1) Jak szacowana jest obecnie skala szarej strefy w Polsce (w relacji do PKB) w latach
2023–2026?
Oficjalnym organem administracji publicznej właściwym w przedmiocie szacowania
rozmiarów gospodarki nieobserwowanej, w tym jej części będącej szarą gospodarką,
rozumianą również jako szara strefa – jest Główny Urząd Statystyczny (GUS).
Ministerstwo Finansów nie prowadzi w tym zakresie odrębnych badań ani nie
sporządza własnych prognoz, korzystając w procesach analitycznych z danych
publikowanych przez GUS.
Metodologia szacowania gospodarki nieobserwowanej stosowana przez GUS
Zgodnie z metodologią zawartą w Europejskim Systemie Rachunków Narodowych
i Regionalnych (ESA2010), wartość dodana brutto uwzględnia wartość działalności
produkcyjnej, której nie można bezpośrednio zaobserwować, czyli tzw. gospodarkę
nieobserwowaną, która jest pojęciem szerszym niż pojęcie szarej gospodarki.
Gospodarka nieobserwowana obejmuje bowiem:
-- 1 of 9 --
2/9
działalność ukrytą – obejmującą transakcje zgodne z prawem, które nie
zostały zgłoszone właściwym organom w celu uniknięcia nadzoru
administracyjnego;
działalność nielegalną – w ramach której strony są dobrowolnymi
uczestnikami transakcji gospodarczej zabronionej przez prawo;
działalność określaną jako „nieformalna” – prowadzona zazwyczaj w skali
niewymagającej formalnej rejestracji.
Oznacza to, że obok produkcji bezpośrednio obserwowalnej na podstawie danych
z badań statystycznych i danych administracyjnych, uwzględniana jest również
produkcja nieobserwowana, w tym szara gospodarka. Pod pojęciem „szarej
gospodarki”, stosowanym przez GUS, rozumie się działania produkcyjne w sensie
ekonomicznym, całkowicie legalne (pod względem spełniania norm i regulacji
prawnych), ale ukrywane przed władzami publicznymi, np. aby uniknąć płacenia
podatków, składek na ubezpieczenie społeczne lub aby uniknąć procedur
administracyjnych, takich jak wypełnianie kwestionariuszy statystycznych itp. Tak
pojmowaną istotą szarej gospodarki jest zatem m.in.: ukrywanie części dochodu
w celu uniknięcia opodatkowania, zatrudnianie pracowników „na czarno”,
rejestrowanie się pracujących na własny rachunek jako bezrobotni.
W celu zestawienia produktu krajowego brutto (PKB) i dochodu narodowego brutto,
GUS dokonuje szacunków rozmiarów szarej gospodarki dla zarejestrowanych
podmiotów gospodarczych z liczbą pracujących do 9 osób bez względu na formę
prawną oraz dla podmiotów sektora prywatnego (bez spółdzielni) zatrudniających
od 10 do 49 osób. Analizie podlegają w szczególności: zjawisko zaniżonej produkcji
i dochodów w informacjach przekazywanych do statystyki, uchylanie się od płacenia
podatku od towarów i usług (tzw. VAT fraud) oraz wykonywanie pracy
nierejestrowanej przez osoby fizyczne (głównie w działalności usługowej).
Wpływ szacunków szarej gospodarki i działalności nielegalnej na poziom PKB został
przedstawiony w corocznej publikacji dostępnej na Portalu Informacyjnym GUS
„Rachunki narodowe według sektorów i podsektorów instytucjonalnych w latach 2020–
2023”1.
2) Jak zmieniała się skala szarej strefy w Polsce w ostatnich latach?
Precyzyjne określenie skali szarej strefy jest ściśle uwarunkowane przyjętą
metodologią badawczą oraz zakresem pojęciowym analizowanego zjawiska.
Istotnym wyzwaniem w procesie estymacji pozostaje brak jednolitej definicji
ustawowej tego zjawiska. W zależności od przyjętego podejścia – węższego lub
szerszego – zakres przedmiotowy zjawiska ujmowany jest odmiennie, co
determinuje rozbieżności w prezentowanych wynikach szacunkowych.
Zgodnie z oficjalnymi danymi GUS, w latach 2020-2023 odnotowano systematyczną
tendencję spadkową udziału gospodarki nieobserwowanej w tworzeniu PKB.
Łączny udział tego zjawiska ukształtował się na poziomie 11,9% PKB w 2020 r.,
obniżając się do poziomu 8,3% PKB w 2023 r.
1 https://publikacje.new.stat.gov.pl/portal-publikacje/rachunki-narodowe-wedlug-
sektorow-i-podsektorow-instytucjonalnych-w-latach-2020-2023
-- 2 of 9 --
3/9
Wyszczególnienie składowych gospodarki nieobserwowanej w omawianym okresie
przedstawia się następująco:
1. Szara gospodarka (działalność legalna, lecz ukryta): odnotowano spadek
z poziomu 11,5% w 2020 r. do 8,1% w 2023 r.
1) Udział jednostek zarejestrowanych w tym segmencie zmniejszył się
z 9,4% do 6,7%.
2) Udział z tytułu wykonywania pracy nierejestrowanej spadł z 2,1% do
1,4%.
2. Działalność nielegalna: jej udział w relacji do PKB obniżył się
w raportowanym okresie do poziomu 0,2%.
Szczegółowe informacje dot. szacunków rozmiarów szarej gospodarki i działalności
nielegalnej w tworzeniu PKB zawiera aneks nr 3 „Szara gospodarka i działalność
nielegalna w rachunkach narodowych2” (plik pdf, od strony 113). Kolejne wydanie
tej publikacji, obejmujące szacunki dla lat 2021-2024, planowane jest na 30 lipca
2026 r.
Niezależnie od oficjalnych statystyk publicznych (publikowanych przez GUS)
monitoringiem oraz analizą skali szarej strefy w Polsce zajmują się również
wyspecjalizowane ośrodki analityczne, m.in. Instytut Prognoz i Analiz
Gospodarczych (IPAG) oraz Polski Instytut Ekonomiczny (PIE).
Należy podkreślić, że ze względu na zróżnicowane cele badawcze oraz dobór
mierników prezentowane przez te ośrodki wyniki mogą odbiegać od danych
urzędowych.
3) W których sektorach gospodarki zjawisko szarej strefy jest najbardziej
rozpowszechnione?
Zgodnie z wynikami pomiarów prowadzonych przez GUS, najwyższą intensywność
aktywności w ramach szarej gospodarki zdiagnozowano m.in. w sektorze
budowlanym oraz w obszarze handlu i naprawy pojazdów samochodowych.
Biorąc pod uwagę udział poszczególnych sekcji klasyfikacji PKD 2007 w tworzeniu
PKB, największy udział szarej gospodarki w 2023 r. odnotowano w następujących
obszarach:
handel i naprawa pojazdów samochodowych oraz zakwaterowanie
i gastronomia - 2,9% PKB;
budownictwo – 1,5% PKB;
obsługa rynku nieruchomości - 1,0% PKB.
4) Jakie są szacowane straty budżetu państwa wynikające z funkcjonowania szarej
strefy?
Ministerstwo Finansów nie prowadzi własnych badań w zakresie szacunków
gospodarki nieobserwowanej w Polsce, w tym szarej strefy, nie sporządza również
własnych prognoz w tym zakresie. W razie potrzeby, jak wskazano wyżej,
Ministerstwo Finansów korzysta przede wszystkim z danych publikowanych przez
Główny Urząd Statystyczny. Są one - w ramach prac nad rachunkami narodowymi –
2 https://publikacje.new.stat.gov.pl/portal-publikacje/rachunki-narodowe-wedlug-
sektorow-i-podsektorow-instytucjonalnych-w-latach-2020-2023
-- 3 of 9 --
4/9
corocznie aktualizowane, choć z perspektywy okresu, jakiego dotyczą,
charakteryzują się pewnym opóźnieniem (np. 31.07.2025 r. opublikowano szacunki
obejmujące lata 2020 -20233).
Bez względu na powyższe, działania ukierunkowane na ograniczenie szarej strefy
w Polsce stanowią jednak również przedmiot prac gremiów powołanych na
podstawie Zarządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 marca 2025 r. w sprawie
Międzyresortowego Zespołu do spraw Przeciwdziałania Szarej Strefie4 (dalej:
Zarządzenie). Wyniki prac Międzyresortowego Zespołu do spraw Przeciwdziałania
Szarej Strefie (dalej: Zespół) powinny wnosić potencjał do przeprowadzenia
odpowiedniej estymacji strat budżetowych państwa wynikających z funkcjonowania
szarej strefy oraz w implementacji efektywnych mechanizmów naprawczych.
Dodam także, że Resort Finansów prowadzi systematyczne szacunki luki w podatku
od towarów i usług (luka w VAT). Należy zaznaczyć, że parametr ten nie stanowi
najbardziej właściwej miary do oceny skutków szarej strefy w Polsce, niemniej
pozostaje istotnym wskaźnikiem efektywności państwa w obszarze poboru
należności podatkowych w VAT. Najwyższy wymiar luki w VAT w ujęciu kwotowym
odnotowano w 2015 r. (41,5 mld zł). W latach późniejszych – z wyłączeniem okresu
2022-2023 – obserwowano tendencję spadkową, przy czym w 2021 r. wartość ta
obniżyła się do poziomu poniżej 5 mld zł.5
5) Jakie działania podejmowane są przez administrację publiczną w celu ograniczenia
szarej strefy?
10) Jakie działania planowane są w celu dalszego ograniczenia szarej strefy w Polsce?
Ministerstwo Finansów podejmuje działania ograniczające szarą strefę na kilku
uzupełniających się płaszczyznach: regulacyjnej, organizacyjnej, analitycznej,
kontrolnej oraz prewencyjnej. Ich celem jest zarówno identyfikowanie
i ograniczanie nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych, jak również
wzmacnianie dobrowolnego wykonywania obowiązków publicznoprawnych przez
podatników.
W ostatnich latach istotne znaczenie miały działania regulacyjne oraz rozwój
narzędzi informatycznych i analitycznych służących uszczelnieniu systemu
podatkowego. Do najważniejszych rozwiązań należą m.in. system monitorowania
przewozu i obrotu określonymi towarami, tj. SENT, system STIR, JPK_VAT
z deklaracją, mechanizm podzielonej płatności w podatku od towarów i usług, kasy
rejestrujące on-line, a także prace związane z wdrożeniem obligatoryjnego
Krajowego Systemu e-Faktur. Narzędzia te istotnie wzmocniły zdolność
administracji do identyfikowania ryzyk i ograniczania nadużyć, ponieważ pozwalają
na sprawniejsze wykorzystywanie danych dotyczących obrotu gospodarczego,
przepływów płatniczych, przewozu towarów oraz rozliczeń podatkowych. Tym
samym ograniczyły anonimowość obrotu gospodarczego i ułatwiły typowanie
obszarów podwyższonego ryzyka. Tam, gdzie jest to uzasadnione skalą lub
charakterem ryzyk, narzędzia te są rozwijane, czego przykładem jest obejmowanie
systemem SENT kolejnych kategorii towarów.
3 https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rachunki-narodowe/rocznerachunki-
narodowe/rachunki-narodowe-wedlug-sektorow-i-podsektorowinstytucjonalnych-w-
latach-2020-2023,4,20.html
4 Zarządzenie nr 12 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 marca 2025 r. w sprawie
Międzyresortowego Zespołu do spraw Przeciwdziałania Szarej Strefie (M. P. 2025 poz. 263)
5 https://www.gov.pl/web/finanse/sprawozdania-roczne
-- 4 of 9 --
5/9
Równolegle prowadzone są działania kontrolne i analityczne. Ministerstwo
Finansów prowadzi stały monitoring, wykorzystując szeroki katalog instrumentów,
takich jak czynności sprawdzające, działania kontrolne oraz zaawansowaną analizę
ryzyka bazującą na zasobach danych resortu finansów. Podejmowane działania mają
na celu zapewnienie pełnej transparentności i rzetelności rozliczeń podatkowych.
Dobór procedur – w tym czynności sprawdzających, kontroli podatkowych, kontroli
celno-skarbowych – jest ściśle uzależniony od charakteru zidentyfikowanych
naruszeń. Działania kontrolne koncentrują się w obszarach o najwyższym stopniu
prawdopodobieństwa wystąpienia nieprawidłowości.
Istotnym elementem obecnego podejścia jest również wzmacnianie działań
organizacyjnych i międzyinstytucjonalnych. Jak wskazałem wyżej, w 2025 r.
powołano Zespół. Zgodnie z zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów do zadań
Zespołu należy m.in. przygotowanie projektu strategii i planu działania dla
administracji rządowej, wypracowanie metodyki szacowania szarej strefy,
opracowanie rekomendacji dotyczących działań przeciwdziałających szarej strefie,
w tym propozycji zmian prawnych, a także przegląd rozwiązań stosowanych
w innych państwach i analiza możliwości ich adaptacji w Polsce.
Powołanie Zespołu oznacza przejście od działań prowadzonych głównie w ramach
poszczególnych instytucji do bardziej skoordynowanego modelu współpracy
administracji rządowej w celu przeciwdziałania szarej strefie. Przyjęta
w Zarządzeniu struktura ma charakter trójstopniowy i obejmuje Międzyresortowy
Zespół, stały zespół roboczy oraz grupy zadaniowe.
Planowane działania w zakresie dalszego ograniczania szarej strefy będą zatem
związane przede wszystkim z pracami Zespołu i jego gremiów: stałego zespołu
roboczego oraz poszczególnych grup zadaniowych. Działania te powinny umożliwić
bardziej systemowe monitorowanie skali zjawiska, lepszą wymianę informacji
pomiędzy instytucjami oraz identyfikację barier prawnych i organizacyjnych
utrudniających skuteczne przeciwdziałanie szarej strefie.
Szczególna uwaga ma zostać poświęcona obszarom najbardziej narażonym na
występowanie szarej strefy, w tym sektorowi budowlanemu oraz sektorowi handlu
i naprawy pojazdów samochodowych. W tych obszarach planowane działania
powinny obejmować zarówno identyfikację mechanizmów ukrywania działalności
gospodarczej, jak i opracowanie rozwiązań ograniczających – przykładowo –
nieewidencjonowany obrót, nierejestrowane zatrudnienie, zaniżanie podstaw
opodatkowania oraz inne formy uchylania się od obowiązków publicznoprawnych.
Dalsze ograniczanie szarej strefy wymaga nie tylko działań kontrolnych, ale również
prewencyjnych, analitycznych i edukacyjnych. Ministerstwo Finansów jest
świadome, że istotnym kierunkiem powinno być wzmacnianie dobrowolnego
przestrzegania obowiązków podatkowych, w tym budowanie świadomości
podatników, upraszczanie komunikacji administracji z obywatelami
i przedsiębiorcami, dalsze rozwijanie narzędzi analitycznych oraz wykorzystywanie
podejścia behawioralnego w kontaktach z podatnikami. Takie podejście pozwali
przeciwdziałać szarej strefie nie tylko przez wykrywanie naruszeń, ale również
przez ograniczanie bodźców do ich powstawania.
W konsekwencji działania administracji publicznej w zakresie ograniczania szarej
strefy mają już obecnie, i będą miały w przyszłości, charakter wielowymiarowy.
-- 5 of 9 --
6/9
Obejmują one zarówno rozwój narzędzi cyfrowych i kontrolnych, jak i budowę
stałego mechanizmu koordynacji międzyinstytucjonalnej. Prace nad strategią
przeciwdziałania szarej strefie, metodyką jej szacowania oraz rekomendacjami
legislacyjnymi i organizacyjnymi umożliwią natomiast bardziej spójne, oparte na
danych i ukierunkowane sektorowo ograniczanie szarej strefy w Polsce.
6) Jak Ministerstwo ocenia skuteczność dotychczasowych działań w tym zakresie?
W ocenie Ministerstwa Finansów dotychczas podejmowane działania w obszarze
ograniczania szarej strefy, w ujęciu ogólnorządowym, nie były wystarczająco
skoordynowane. Przyjęto zatem założenie, że podejście oparte na konsolidacji
potencjału różnych organów administracji rządowej wraz z ujednoliceniem
procedur operacyjnych pozwoli na znaczący wzrost skuteczności w zwalczaniu
zjawiska szarej strefy. Kluczowym instrumentem realizacji tego celu było powołanie
w 2025 r. trójstopniowej struktury Zespołu. Systemowe podejście, oparte na
pogłębionej współpracy międzyresortowej, umożliwi nie tylko bieżącą identyfikację
zagrożeń, ale przede wszystkim efektywniejsze uszczelnianie systemu finansowego
państwa.
7) Czy prowadzone są analizy dotyczące przyczyn funkcjonowania szarej strefy
w Polsce?
Badania nad determinantami rozwoju szarej strefy prowadzone są obecnie
dwutorowo – w ujęciu statystyki publicznej oraz w ramach specjalistycznych
projektów analitycznych administracji rządowej.
Działania statystyki publicznej (GUS)
Główny Urząd Statystyczny monitoruje czynniki utrudniające prowadzenie
działalności gospodarczej, które w konsekwencji mogą zachęcać przedsiębiorców
do działania w szarej strefie, w ramach cyklicznego Badania podmiotów o liczbie
pracujących do 49 osób (formularz CBSG-01)6.
Działania Ministerstwa Finansów
Resort Finansów w ramach projektu Instrumentu Wsparcia Technicznego (ang.
Technical Support Instrument – TSI) realizuje obecnie we współpracy z Komisją
Europejską i Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW) oraz przy
wsparciu merytorycznym GUS projekt pod nazwą „Zwiększenie zdolności Polski do
lepszej oceny i przeciwdziałania szarej strefie i agresywnemu planowaniu
podatkowemu”. Jego celem jest wzmocnienie zdolności administracji publicznej do
diagnozowania skali, struktury i przyczyn szarej strefy, a także do projektowania
działań ograniczających to zjawisko. Efektem prac jest m.in. wypracowanie
podejścia ogólnorządowego w administracji publicznej mającego na celu
przeciwdziałanie szarej strefie.
W ramach projektu prowadzone są również prace dotyczące badania luk
podatkowych, w szczególności luki w VAT oraz luki w CIT. Ma to istotne znaczenie
dla analizy szarej strefy, ponieważ luki podatkowe odzwierciedlają również część
skutków działalności prowadzonej poza oficjalnym obrotem lub w sposób niezgodny
z obowiązkami publicznoprawnymi. Prace te służą także wzmocnieniu zdolności
6 https://form.stat.gov.pl/formularze/2026/passive/CBSG-01.pdf
-- 6 of 9 --
7/9
administracji do monitorowania skali uszczupleń dochodów publicznych oraz
projektowania działań ograniczających ryzyka podatkowe w najbardziej narażonych
obszarach.
Ministerstwo Finansów uczestniczy również w pracach dotyczących szarej strefy
i luk podatkowych na forum europejskim w ramach grup roboczych Komisji
Europejskiej oraz Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang.
Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD).
8) Jakie czynniki (np. poziom obciążeń podatkowych, regulacje) sprzyjają rozwojowi
szarej strefy?
Determinanty rozwoju szarej strefy w Polsce
Identyfikacja czynników sprzyjających rozwojowi szarej strefy stanowi kluczowy
element prac analitycznych prowadzonych przez GUS oraz Ministerstwo Finansów.
Czynniki te można sklasyfikować w dwóch grupach: bariery ekonomiczne
wskazywane bezpośrednio przez przedsiębiorców oraz uwarunkowania społeczno-
systemowe.
Czynniki ekonomiczne w opinii przedsiębiorców
Zgodnie z wynikami cyklicznych badań GUS7, podmioty gospodarcze
konsekwentnie wskazują na obciążenia finansowe jako główne motywatory do
podejmowania aktywności w szarej strefie. Do najważniejszych należą:
obciążenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (ZUS) – wskazywane
przez ok. 80% badanych;
obciążenia podatkowe (podatek dochodowy, VAT oraz inne daniny) –
podnoszone przez ponad 65% respondentów;
ogólne koszty zatrudnienia – deklarowane przez ok. 30% podmiotów.
Uwarunkowania społeczno-systemowe
Ministerstwo Finansów zidentyfikowało dodatkowe uwarunkowania:
niska świadomość społeczna oraz brak skutecznej komunikacji – brak
powszechnej wiedzy na temat korelacji między rzetelnym płaceniem podatków
a jakością usług publicznych oraz dochodami budżetu państwa;
wysoki poziom społecznej akceptacji – stosunkowo szeroka ogólnospołeczna
tolerancja wobec nieformalnej działalności gospodarczej postrzegana jest jako
kluczowy czynnik skłaniający przedsiębiorców do podejmowania aktywności w
szarej strefie.
Znaczącym uwarunkowaniem społeczno-systemowym są także:
wyzwania w obszarze stosowania i przestrzegania istniejącego prawa – które
należy rozpatrywać w dwóch płaszczyznach:
7 Badania podmiotów o liczbie pracujących do 49 osób (formularz CBSG-01);
https://form.stat.gov.pl/formularze/2026/passive/CBSG-01.pdf
-- 7 of 9 --
8/9
a) wzrostu efektywności egzekwowania obowiązujących przepisów prawa
oraz poprawy skuteczności mechanizmów kontrolnych;
b) ograniczenia zbędnych lub nieproporcjonalnych obciążeń regulacyjnych,
które mogą hamować rozwój gospodarczy, innowacje, konkurencję, przy
jednoczesnym zachowaniu tych, które chronią interes publiczny.
Odpowiedzią na to wyzwanie jest m.in. rządowa inicjatywa deregulacji, tj.
systemowego upraszczania przepisów prawa, w której aktywny udział ma
resort finansów.
W ramach prac wspomnianego Zespołu planowane są m.in. działania mające na celu
zmianę postaw społecznych oraz budowanie partnerstwa z obywatelami w zakresie
identyfikacji nadużyć i promowania postaw etycznych, co ma doprowadzić do
systematycznego zmniejszania skali zjawiska szarej strefy.
9) Czy Ministerstwo analizuje potencjalne zwiększenie dochodów budżetowych
w przypadku ograniczenia skali szarej strefy?
W procesie szacowania potencjalnego wzrostu dochodów Ministerstwo Finansów
opiera się na dwóch kluczowych płaszczyznach:
1. Monitorowanie luki w VAT: z uwagi na wiodącą rolę podatków pośrednich
w strukturze dochodów państwa, Ministerstwo Finansów kładzie
szczególny nacisk na bieżące monitorowanie wpływów z tytułu VAT jako
głównego źródła zasilania budżetu, w tym systematycznie bada poziom luki
w VAT. Parametr ten pozwala na określenie teoretycznych wpływów
budżetowych, które mogłyby zostać wygenerowane przy założeniu pełnej
transparentności i rzetelności rozliczeń podmiotów gospodarczych.
2. Wykorzystanie ujednoliconej metodyki szacowania szarej strefy:
wypracowanie ujednoliconego podejścia administracji rządowej do
obliczania wielkości szarej strefy w ramach prac Zespołu.
Należy podkreślić, że rzetelna ocena potencjalnego wzrostu dochodów
budżetowych wymaga uwzględnienia dynamiki czynników
makroekonomicznych oraz skuteczności wdrażanych mechanizmów
kontrolnych i rozwiązań legislacyjnych. Na bieżąco prowadzone są prace
dotyczące uszczelniania systemu podatkowego, co ma na celu zapewnienie
stabilnych i przewidywalnych wpływów do budżetu państwa.
11) Czy rozważane są zmiany legislacyjne mające na celu ograniczenie działalności
nierejestrowanej oraz zwiększenie przejrzystości obrotu gospodarczego?
W mojej ocenie pytanie sformułowano nieprecyzyjnie. Zakładam, że nie chodzi
w nim o „działalność nierejestrowaną” przewidzianą w ustawie – Prawo
przedsiębiorców8.
Przyjmując, że pytanie Pani Posłanki dotyczy potocznego rozumienia działalności
gospodarczej prowadzonej w szarej strefie, to podjęcie prac legislacyjnych
8 Ustawa z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.)
-- 8 of 9 --
9/9
w przedmiotowym zakresie, jak również określenie ich szczegółowego formatu,
uzależnione jest m.in. od wyników prac Zespołu. Wypracowane wnioski
i rekomendacje posłużą do zdefiniowania obszarów wymagających interwencji
ustawodawczej oraz ewentualnie zainicjowania wprowadzenia regulacji prawnych
nakierowanych bezpośrednio na zwalczanie szarej strefy w gospodarce.
Oprócz prac wspomnianego Zespołu Ministerstwo Finansów na bieżąco analizuje
sposoby ograniczania szarej strefy i wprowadza stosowne rozwiązania legislacyjne,
a dodatkowo, co już zostało wspomniane, aktywnie uczestniczy w przygotowaniu
zmian deregulacyjnych, które powinny przyczynić się do zwiększenia przejrzystości
obrotu gospodarczego.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki/
W zastępstwie Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 9 of 9 --