Interpelacja nr 16454
Interpelacja w sprawie braku implementacji standardów ochrony wierzycieli przed nadużyciami kapitałowymi wspólników w projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (UD260)
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Podatki, Finanse i Budżet (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie braku implementacji standardów ochrony wierzycieli przed nadużyciami kapitałowymi wspólników w projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (UD260)
Interpelacja nr 16454
do ministra sprawiedliwości
w sprawie braku implementacji standardów ochrony wierzycieli przed nadużyciami kapitałowymi wspólników w projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (UD260)
Zgłaszający: Piotr Górnikiewicz
Data wpływu: 09-04-2026
Szanowny Panie Premierze,
w toku prac nad rządowym projektem UD260, którego deklarowanym celem jest uszczelnienie i usprawnienie postępowań restrukturyzacyjnych, pominięto fundamentalny problem rzutujący na bezpieczeństwo obrotu gospodarczego w Polsce. Chodzi o zjawisko „substytucji kapitału”, czyli pozornego finansowania spółek znajdujących się w kryzysie za pomocą pożyczek wspólniczych zamiast wkładów na kapitał własny.
Obecny stan prawny w Polsce pozwala na sytuacje patologiczne, w których wspólnik – mając pełną wiedzę o ujemnym kapitale własnym spółki – zamiast dokapitalizować podmiot i ponieść ryzyko właścicielskie, udziela mu wysoko oprocentowanej pożyczki. W momencie upadłości takie wierzytelności często konkurują na równi z roszczeniami pracowników, dostawców oraz Skarbu Państwa. Co więcej, nagminną praktyką jest ustanawianie na rzecz osób powiązanych zabezpieczeń rzeczowych (hipotek, zastawów) na ostatnim etapie przed złożeniem wniosku o upadłość. Prowadzi to do drastycznego „oczyszczenia” majątku spółki z aktywów, które powinny służyć zaspokojeniu ogółu wierzycieli.
Polska staje się pod tym względem „prawną wyspą”. Większość krajów Unii Europejskiej, w tym nasi bezpośredni sąsiedzi, wprowadziła systemowe bariery dla takich działań (tzw. equity-substituting loans). Przykładowo:
Niemcy (§ 39 InsO) – wprowadzające ustawowe podporządkowanie pożyczek od udziałowców;
Czechy (ZOK) oraz Hiszpania (Ley Concursal) – uznające wspólników w kryzysie za wierzycieli podporządkowanych z mocy samego prawa;
Austria (EKEG) – stosująca rygorystyczne zasady zwrotu kapitału zastępującego pożyczkę.
Dalsza bierność legislacyjna w tym zakresie promuje nieuczciwe zachowania rynkowe i osłabia zaufanie do państwa jako gwaranta bezpiecznego obrotu. Wprowadzenie jasnych zasad subordynacji wierzytelności wspólników, wzorem rozwiązań czeskich czy niemieckich, nie tylko przyspieszy postępowania upadłościowe, ale przede wszystkim wymusi na właścicielach realną odpowiedzialność za kondycję finansową ich przedsiębiorstw.
W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się z następującymi pytaniami:
Z jakich przyczyn w projekcie UD260 zrezygnowano z implementacji sprawdzonych wzorców zachodnioeuropejskich, które wprowadzają automatyczne, ustawowe podporządkowanie (subordynację) wierzytelności wspólników powstałych w warunkach kryzysu finansowego spółki?
Czy rząd rozważa wprowadzenie przepisów przewidujących bezwzględną bezskuteczność z mocy prawa dla zabezpieczeń rzeczowych ustanowionych na rzecz podmiotów powiązanych w tzw. okresie podejrzanym (np. 12-24 miesiące przed niewypłacalnością)?
Czy rząd dysponuje rzetelnymi analizami dotyczącymi skali strat ponoszonych przez sektor MŚP (wierzycieli handlowych) w wyniku procederu wycofywania kapitału ze spółek pod pozorem spłaty pożyczek właścicielskich wraz z odsetkami bezpośrednio przed upadłością?
W jaki sposób rząd zamierza rozwiązać problem naliczania odsetek od pożyczek wspólniczych w trakcie postępowań restrukturyzacyjnych, co obecnie często uniemożliwia dłużnikom odzyskanie płynności i zawarcie układu z realnymi wierzycielami?
Z poważaniem
Poseł na Sejm RP
Piotr Górnikiewicz
Interpelacja nr 16454
do ministra sprawiedliwości
w sprawie braku implementacji standardów ochrony wierzycieli przed nadużyciami kapitałowymi wspólników w projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (UD260)
Zgłaszający: Piotr Górnikiewicz
Data wpływu: 09-04-2026
Szanowny Panie Premierze,
w toku prac nad rządowym projektem UD260, którego deklarowanym celem jest uszczelnienie i usprawnienie postępowań restrukturyzacyjnych, pominięto fundamentalny problem rzutujący na bezpieczeństwo obrotu gospodarczego w Polsce. Chodzi o zjawisko „substytucji kapitału”, czyli pozornego finansowania spółek znajdujących się w kryzysie za pomocą pożyczek wspólniczych zamiast wkładów na kapitał własny.
Obecny stan prawny w Polsce pozwala na sytuacje patologiczne, w których wspólnik – mając pełną wiedzę o ujemnym kapitale własnym spółki – zamiast dokapitalizować podmiot i ponieść ryzyko właścicielskie, udziela mu wysoko oprocentowanej pożyczki. W momencie upadłości takie wierzytelności często konkurują na równi z roszczeniami pracowników, dostawców oraz Skarbu Państwa. Co więcej, nagminną praktyką jest ustanawianie na rzecz osób powiązanych zabezpieczeń rzeczowych (hipotek, zastawów) na ostatnim etapie przed złożeniem wniosku o upadłość. Prowadzi to do drastycznego „oczyszczenia” majątku spółki z aktywów, które powinny służyć zaspokojeniu ogółu wierzycieli.
Polska staje się pod tym względem „prawną wyspą”. Większość krajów Unii Europejskiej, w tym nasi bezpośredni sąsiedzi, wprowadziła systemowe bariery dla takich działań (tzw. equity-substituting loans). Przykładowo:
Niemcy (§ 39 InsO) – wprowadzające ustawowe podporządkowanie pożyczek od udziałowców;
Czechy (ZOK) oraz Hiszpania (Ley Concursal) – uznające wspólników w kryzysie za wierzycieli podporządkowanych z mocy samego prawa;
Austria (EKEG) – stosująca rygorystyczne zasady zwrotu kapitału zastępującego pożyczkę.
Dalsza bierność legislacyjna w tym zakresie promuje nieuczciwe zachowania rynkowe i osłabia zaufanie do państwa jako gwaranta bezpiecznego obrotu. Wprowadzenie jasnych zasad subordynacji wierzytelności wspólników, wzorem rozwiązań czeskich czy niemieckich, nie tylko przyspieszy postępowania upadłościowe, ale przede wszystkim wymusi na właścicielach realną odpowiedzialność za kondycję finansową ich przedsiębiorstw.
W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się z następującymi pytaniami:
Z jakich przyczyn w projekcie UD260 zrezygnowano z implementacji sprawdzonych wzorców zachodnioeuropejskich, które wprowadzają automatyczne, ustawowe podporządkowanie (subordynację) wierzytelności wspólników powstałych w warunkach kryzysu finansowego spółki?
Czy rząd rozważa wprowadzenie przepisów przewidujących bezwzględną bezskuteczność z mocy prawa dla zabezpieczeń rzeczowych ustanowionych na rzecz podmiotów powiązanych w tzw. okresie podejrzanym (np. 12-24 miesiące przed niewypłacalnością)?
Czy rząd dysponuje rzetelnymi analizami dotyczącymi skali strat ponoszonych przez sektor MŚP (wierzycieli handlowych) w wyniku procederu wycofywania kapitału ze spółek pod pozorem spłaty pożyczek właścicielskich wraz z odsetkami bezpośrednio przed upadłością?
W jaki sposób rząd zamierza rozwiązać problem naliczania odsetek od pożyczek wspólniczych w trakcie postępowań restrukturyzacyjnych, co obecnie często uniemożliwia dłużnikom odzyskanie płynności i zawarcie układu z realnymi wierzycielami?
Z poważaniem
Poseł na Sejm RP
Piotr Górnikiewicz
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.4 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7766 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.221.2026
Warszawa, 08 maja 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16454 w sprawie braku implementacji standardów
ochrony wierzycieli przed nadużyciami kapitałowymi wspólników w projekcie ustawy
o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (UD260), którą
złożył Pan Poseł Piotr Górnikiewicz, przedstawiam następujące informacje.
Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega społeczno-ekonomiczną rolę i doniosłość
skutecznej restrukturyzacji i upadłości. Dlatego w sposób ciągły prowadzi intensywne
prace i analizy, które zmierzają do zwiększenia skuteczności postępowań
restrukturyzacyjnych i upadłościowych. Wszystkie zgłaszane do Ministerstwa postulaty
są analizowane i w miarę możliwości uwzględniane w kolejnych projektach.
Ad 1
Zgłoszone w interpelacji zagadnienia nie dotyczą rozwiązań zawartych w projekcie ustawy
o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe, ustawy – Prawo restrukturyzacyjne oraz ustawy
o Krajowym Rejestrze Zadłużonych, który oznaczony jest numerem UD260 w wykazie prac
legislacyjnych i programowych Rady Ministrów.
Projekt UD260 ma na celu zwiększenie efektywności w ostatniej fazie postępowań
w sprawie oddłużenia osób fizycznych, czyli na etapie wykonywania planu spłaty
-- 1 of 5 --
2
wierzycieli. W projekcie proponuje się zmianę zasad sprawowania nadzoru nad
wykonywaniem przez upadłego planu spłaty wierzycieli poprzez zniesienie nadzoru sądu
z urzędu. Ponadto projekt zakłada wprowadzenie ryczałtu na wydatki w tzw.
uproszczonym postępowaniu upadłościowym osoby fizycznej, która nie prowadzi
działalności gospodarczej. Dlatego projekt nie zawiera postulowanych zmian w zakresie
subordynacji ustawowej wierzytelności wspólników z tytułu pożyczek udzielonych spółce.
Projekt UD260 wraz z uzasadnieniem jest dostępny na stronie internetowej Rządowego
Centrum Legislacji:
https://legislacja.gov.pl/projekt/12404952/katalog/13173757#13173757.
Ad 2
Ministerstwo Sprawiedliwości nie przewiduje wprowadzenia przepisów zapewniających
bezwzględną bezskuteczność zabezpieczeń rzeczowych ustanowionych na rzecz
podmiotów powiązanych przed ogłoszeniem upadłości.
Ochronę przed działaniem dłużnika na szkodę wierzycieli przy ustanawianiu zabezpieczeń
rzeczowych na rzecz wspólników stanowią już przepisy zawarte w ustawie – Prawo
upadłościowe z 28 lutego 2003 r. Zgodnie z art. 127-131, bezskuteczne są czynności
prawne dokonane przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości, jeżeli mogą one choćby
hipotetycznie prowadzić do pokrzywdzenia wierzycieli.
Na uwagę zasługuje zwłaszcza art. 128 ust 2. Przepis ten stanowi, że sędzia-komisarz,
z urzędu albo na wniosek syndyka, uzna za bezskuteczną - w stosunku do masy upadłości
- odpłatną czynność prawną dokonaną przez upadłego (będącego spółką lub osobą
prawną) z jej wspólnikami w terminie sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku
o ogłoszenie upadłości. Chyba że druga strona czynności wykaże, że nie doszło
do pokrzywdzenia wierzycieli.
Warto również wspomnieć o art. 17 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady
(UE) 2019/1023 z 20 czerwca 2019 r. w sprawie ram restrukturyzacji zapobiegawczej,
-- 2 of 5 --
3
umorzenia długów i zakazów prowadzenia działalności oraz w sprawie środków
zwiększających skuteczność postępowań dotyczących restrukturyzacji, niewypłacalności
i umorzenia długów, a także zmieniającej dyrektywę (UE) 2017/1132 (dyrektywa
o restrukturyzacji i upadłości)
Zgodnie z tym przepisem, państwa członkowskie zapewniają należytą ochronę nowego
finansowania i finansowania przejściowego. W przypadku późniejszego ogłoszenia
upadłości dłużnika, nowe finansowanie i finansowanie przejściowe nie mogą być uznane
za bezskuteczne, nieważne lub niepodlegające wykonaniu. Podmioty zapewniające takie
finansowanie nie ponoszą odpowiedzialności cywilnej, administracyjnej ani karnej z tego
powodu, że finansowanie takie wiąże się ze szkodą dla ogółu wierzycieli.
Ad 3
W Ministerstwie Sprawiedliwości nie prowadzono analiz z zakresu pozornego
finansowania spółek, bezpośrednio przed ich upadłością, za pomocą pożyczek
od wspólników zamiast wkładów na kapitał własny.
Ad 4
W odniesieniu do kwestii odsetek od pożyczek udzielanych przez wspólników spółce,
należy stwierdzić, że odsetki pełnią zarówno funkcję wynagrodzenia za korzystanie
z kapitału, jak i funkcję kompensacyjną związaną z ryzykiem. Ograniczenia ustawowe
w tym zakresie mogą wpływać na równowagę stosunków zobowiązaniowych
oraz na decyzje inwestycyjne uczestników rynku.
Odpłatność nie należy do istotnych składników umowy pożyczki (art. 720 ustawy z dnia
23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny). Możliwa jest zatem pożyczka nieoprocentowana.
Wówczas jednak rynkowa wartość niezapłaconych przez spółkę odsetek stanowi dla niej
przychód podatkowy. Jednym z praktycznie istotnych elementów pożyczki wspólnika
na rzecz spółki jest zastrzeżenie określonego wynagrodzenia za korzystanie przez spółkę
z udostępnionego jej kapitału dłużnego, przy czym takie oprocentowanie powinno mieć
charakter rynkowy. Ma to istotne znaczenie w kontekście kontroli podatkowej, gdyż
-- 3 of 5 --
4
pożyczki wspólników świadczone spółce mogą być narażone na zarzut tzw. ceny
transferowej. Oprocentowanie pożyczki odbiegające istotnie „w dół” od średniej
rynkowej oprocentowania pożyczek danej kategorii może być potraktowane jako ukryty
transfer majątkowy na rzecz spółki, co rodzi ryzyko przypisu podatkowego po stronie
przychodów spółki. Z kolei zawyżone odsetki określone w umowie pożyczki mogą być
potraktowane jako nieekwiwalentne świadczenie na rzecz wspólnika, prowadzące
do nieuzasadnionego zawyżenia kosztów podatkowych spółki.
Zgodnie z ustawą - Prawo restrukturyzacyjne (art. 150 ust. 1 pkt 2), odsetki za okres
od dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego objęte są układem. Oznacza to,
że w czasie trwania postępowania restrukturyzacyjnego nie można dochodzić zapłaty
odsetek od wierzytelności układowych. Decyzje w zakresie dalszego losu tych odsetek
podejmowane są w układzie. Z kolei propozycje układowe w ramach postępowania
restrukturyzacyjnego bardzo często przewidują umorzenie odsetek w całości. Wyjątek
stanowią należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, których nie można umorzyć,
a jedynie rozłożyć na raty lub odroczyć ich termin płatności. Jest to jeden z najczęstszych
sposobów restrukturyzacji zobowiązań, obok redukcji kapitału głównego czy odroczenia
terminu płatności.
Mało realne jest doprowadzenie do sytuacji, w której układ przewidywałby zaspokojenie
odsetek, przy jednoczesnym jakimkolwiek ograniczeniu zaspokojenia wierzytelności
kategorii 1 albo 2 z art. 342 ustawy - Prawo upadłościowe. Takie działanie powodować
będzie bowiem wysokie prawdopodobieństwo skutecznego sprzeciwu grupy
redukowanej o wyższym pierwszeństwie i tym samym uniemożliwi stwierdzenie zawarcia
układu.
Wierzycielowi będą należały się odsetki za opóźnienie wtedy, gdy dłużnik opóźnia się
w spełnieniu świadczeń wynikających z układu, który przewiduje rozłożenie zobowiązań
dłużnika na raty. Stosownie bowiem do uchwały Sądu Najwyższego z 20 lutego 2013 r.
sygn. akt CZP 96/12 „zawarcie układu nie pozbawia wierzyciela roszczenia o zapłatę
pozostających poza układem odsetek za opóźnienie w zapłacie wierzytelności objętej
-- 4 of 5 --
5
układem za okres po ogłoszeniu upadłości”. Kwestia odsetek naliczanych od pożyczek
wspólników w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego nie powinna więc stanowić
istotnej przeszkody w zaspokojeniu uzasadnionych roszczeń wierzycieli.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.221.2026
Warszawa, 08 maja 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16454 w sprawie braku implementacji standardów
ochrony wierzycieli przed nadużyciami kapitałowymi wspólników w projekcie ustawy
o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (UD260), którą
złożył Pan Poseł Piotr Górnikiewicz, przedstawiam następujące informacje.
Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega społeczno-ekonomiczną rolę i doniosłość
skutecznej restrukturyzacji i upadłości. Dlatego w sposób ciągły prowadzi intensywne
prace i analizy, które zmierzają do zwiększenia skuteczności postępowań
restrukturyzacyjnych i upadłościowych. Wszystkie zgłaszane do Ministerstwa postulaty
są analizowane i w miarę możliwości uwzględniane w kolejnych projektach.
Ad 1
Zgłoszone w interpelacji zagadnienia nie dotyczą rozwiązań zawartych w projekcie ustawy
o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe, ustawy – Prawo restrukturyzacyjne oraz ustawy
o Krajowym Rejestrze Zadłużonych, który oznaczony jest numerem UD260 w wykazie prac
legislacyjnych i programowych Rady Ministrów.
Projekt UD260 ma na celu zwiększenie efektywności w ostatniej fazie postępowań
w sprawie oddłużenia osób fizycznych, czyli na etapie wykonywania planu spłaty
-- 1 of 5 --
2
wierzycieli. W projekcie proponuje się zmianę zasad sprawowania nadzoru nad
wykonywaniem przez upadłego planu spłaty wierzycieli poprzez zniesienie nadzoru sądu
z urzędu. Ponadto projekt zakłada wprowadzenie ryczałtu na wydatki w tzw.
uproszczonym postępowaniu upadłościowym osoby fizycznej, która nie prowadzi
działalności gospodarczej. Dlatego projekt nie zawiera postulowanych zmian w zakresie
subordynacji ustawowej wierzytelności wspólników z tytułu pożyczek udzielonych spółce.
Projekt UD260 wraz z uzasadnieniem jest dostępny na stronie internetowej Rządowego
Centrum Legislacji:
https://legislacja.gov.pl/projekt/12404952/katalog/13173757#13173757.
Ad 2
Ministerstwo Sprawiedliwości nie przewiduje wprowadzenia przepisów zapewniających
bezwzględną bezskuteczność zabezpieczeń rzeczowych ustanowionych na rzecz
podmiotów powiązanych przed ogłoszeniem upadłości.
Ochronę przed działaniem dłużnika na szkodę wierzycieli przy ustanawianiu zabezpieczeń
rzeczowych na rzecz wspólników stanowią już przepisy zawarte w ustawie – Prawo
upadłościowe z 28 lutego 2003 r. Zgodnie z art. 127-131, bezskuteczne są czynności
prawne dokonane przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości, jeżeli mogą one choćby
hipotetycznie prowadzić do pokrzywdzenia wierzycieli.
Na uwagę zasługuje zwłaszcza art. 128 ust 2. Przepis ten stanowi, że sędzia-komisarz,
z urzędu albo na wniosek syndyka, uzna za bezskuteczną - w stosunku do masy upadłości
- odpłatną czynność prawną dokonaną przez upadłego (będącego spółką lub osobą
prawną) z jej wspólnikami w terminie sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku
o ogłoszenie upadłości. Chyba że druga strona czynności wykaże, że nie doszło
do pokrzywdzenia wierzycieli.
Warto również wspomnieć o art. 17 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady
(UE) 2019/1023 z 20 czerwca 2019 r. w sprawie ram restrukturyzacji zapobiegawczej,
-- 2 of 5 --
3
umorzenia długów i zakazów prowadzenia działalności oraz w sprawie środków
zwiększających skuteczność postępowań dotyczących restrukturyzacji, niewypłacalności
i umorzenia długów, a także zmieniającej dyrektywę (UE) 2017/1132 (dyrektywa
o restrukturyzacji i upadłości)
Zgodnie z tym przepisem, państwa członkowskie zapewniają należytą ochronę nowego
finansowania i finansowania przejściowego. W przypadku późniejszego ogłoszenia
upadłości dłużnika, nowe finansowanie i finansowanie przejściowe nie mogą być uznane
za bezskuteczne, nieważne lub niepodlegające wykonaniu. Podmioty zapewniające takie
finansowanie nie ponoszą odpowiedzialności cywilnej, administracyjnej ani karnej z tego
powodu, że finansowanie takie wiąże się ze szkodą dla ogółu wierzycieli.
Ad 3
W Ministerstwie Sprawiedliwości nie prowadzono analiz z zakresu pozornego
finansowania spółek, bezpośrednio przed ich upadłością, za pomocą pożyczek
od wspólników zamiast wkładów na kapitał własny.
Ad 4
W odniesieniu do kwestii odsetek od pożyczek udzielanych przez wspólników spółce,
należy stwierdzić, że odsetki pełnią zarówno funkcję wynagrodzenia za korzystanie
z kapitału, jak i funkcję kompensacyjną związaną z ryzykiem. Ograniczenia ustawowe
w tym zakresie mogą wpływać na równowagę stosunków zobowiązaniowych
oraz na decyzje inwestycyjne uczestników rynku.
Odpłatność nie należy do istotnych składników umowy pożyczki (art. 720 ustawy z dnia
23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny). Możliwa jest zatem pożyczka nieoprocentowana.
Wówczas jednak rynkowa wartość niezapłaconych przez spółkę odsetek stanowi dla niej
przychód podatkowy. Jednym z praktycznie istotnych elementów pożyczki wspólnika
na rzecz spółki jest zastrzeżenie określonego wynagrodzenia za korzystanie przez spółkę
z udostępnionego jej kapitału dłużnego, przy czym takie oprocentowanie powinno mieć
charakter rynkowy. Ma to istotne znaczenie w kontekście kontroli podatkowej, gdyż
-- 3 of 5 --
4
pożyczki wspólników świadczone spółce mogą być narażone na zarzut tzw. ceny
transferowej. Oprocentowanie pożyczki odbiegające istotnie „w dół” od średniej
rynkowej oprocentowania pożyczek danej kategorii może być potraktowane jako ukryty
transfer majątkowy na rzecz spółki, co rodzi ryzyko przypisu podatkowego po stronie
przychodów spółki. Z kolei zawyżone odsetki określone w umowie pożyczki mogą być
potraktowane jako nieekwiwalentne świadczenie na rzecz wspólnika, prowadzące
do nieuzasadnionego zawyżenia kosztów podatkowych spółki.
Zgodnie z ustawą - Prawo restrukturyzacyjne (art. 150 ust. 1 pkt 2), odsetki za okres
od dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego objęte są układem. Oznacza to,
że w czasie trwania postępowania restrukturyzacyjnego nie można dochodzić zapłaty
odsetek od wierzytelności układowych. Decyzje w zakresie dalszego losu tych odsetek
podejmowane są w układzie. Z kolei propozycje układowe w ramach postępowania
restrukturyzacyjnego bardzo często przewidują umorzenie odsetek w całości. Wyjątek
stanowią należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, których nie można umorzyć,
a jedynie rozłożyć na raty lub odroczyć ich termin płatności. Jest to jeden z najczęstszych
sposobów restrukturyzacji zobowiązań, obok redukcji kapitału głównego czy odroczenia
terminu płatności.
Mało realne jest doprowadzenie do sytuacji, w której układ przewidywałby zaspokojenie
odsetek, przy jednoczesnym jakimkolwiek ograniczeniu zaspokojenia wierzytelności
kategorii 1 albo 2 z art. 342 ustawy - Prawo upadłościowe. Takie działanie powodować
będzie bowiem wysokie prawdopodobieństwo skutecznego sprzeciwu grupy
redukowanej o wyższym pierwszeństwie i tym samym uniemożliwi stwierdzenie zawarcia
układu.
Wierzycielowi będą należały się odsetki za opóźnienie wtedy, gdy dłużnik opóźnia się
w spełnieniu świadczeń wynikających z układu, który przewiduje rozłożenie zobowiązań
dłużnika na raty. Stosownie bowiem do uchwały Sądu Najwyższego z 20 lutego 2013 r.
sygn. akt CZP 96/12 „zawarcie układu nie pozbawia wierzyciela roszczenia o zapłatę
pozostających poza układem odsetek za opóźnienie w zapłacie wierzytelności objętej
-- 4 of 5 --
5
układem za okres po ogłoszeniu upadłości”. Kwestia odsetek naliczanych od pożyczek
wspólników w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego nie powinna więc stanowić
istotnej przeszkody w zaspokojeniu uzasadnionych roszczeń wierzycieli.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --