Interpelacja nr 16417
Interpelacja w sprawie systemowego wsparcia dla dorosłych osób ze spektrum autyzmu oraz ich rodzin i opiekunów
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie systemowego wsparcia dla dorosłych osób ze spektrum autyzmu oraz ich rodzin i opiekunów
Interpelacja nr 16417
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie systemowego wsparcia dla dorosłych osób ze spektrum autyzmu oraz ich rodzin i opiekunów
Zgłaszający: Magdalena Sroka
Data wpływu: 07-04-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego coraz częściej trafiają sygnały od rodziców i opiekunów osób ze spektrum autyzmu, dotyczące poważnych luk w systemie wsparcia dla dorosłych osób z autyzmem, zwłaszcza tych z głębokimi zaburzeniami funkcjonowania, zachowaniami agresywnymi lub autoagresywnymi oraz znaczną niesamodzielnością.
W Polsce funkcjonuje wiele form wsparcia kierowanych do dzieci z autyzmem, w szczególności w obszarze edukacji i wczesnej terapii. Jednak po osiągnięciu pełnoletności wiele osób ze spektrum oraz ich rodzin doświadcza nagłego ograniczenia dostępnych form pomocy, co prowadzi do poczucia pozostawienia bez realnego wsparcia ze strony państwa.
Rodziny podkreślają, że osoby dorosłe z autyzmem często wymagają stałej opieki, specjalistycznych terapii oraz środowiska dostosowanego do ich potrzeb sensorycznych i społecznych. W wielu przypadkach występują również trudne zachowania, takie jak agresja lub autoagresja, które wymagają profesjonalnej pomocy terapeutycznej i odpowiednio przygotowanej infrastruktury opiekuńczej.
Obecny system wsparcia, mimo funkcjonowania takich instytucji jak środowiskowe domy samopomocy czy warsztaty terapii zajęciowej – nie zapewnia wystarczającej liczby miejsc ani specjalistycznych placówek dla osób z autyzmem o wysokim poziomie wsparcia. W konsekwencji wielu opiekunów jest zmuszonych do rezygnacji z pracy zawodowej i sprawowania całodobowej opieki w warunkach domowych.
W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której zarówno osoby z autyzmem, jak i ich rodziny doświadczają społecznej izolacji, a brak dostępnych usług wsparcia powoduje, że system w sposób pośredni skazuje te osoby na funkcjonowanie wyłącznie w przestrzeni prywatnej, często bez możliwości aktywizacji społecznej czy terapeutycznej.
Jednocześnie warto podkreślić, że Polska ratyfikując Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, zobowiązała się do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami możliwości prowadzenia możliwie niezależnego życia oraz pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Wymaga to tworzenia systemu wsparcia obejmującego także osoby dorosłe, w szczególności te o największych potrzebach opiekuńczych.
Zasadne wydaje się zorganizowanie spotkania konsultacyjnego z rodzicami i opiekunami dorosłych osób z autyzmem, aby umożliwić bezpośrednie przedstawienie ich doświadczeń, problemów i propozycji zmian w systemie wsparcia. Rodziny te od lat podkreślają, że ich wiedza i doświadczenie wynikające z codziennej opieki nad osobami z autyzmem mogą stanowić cenne źródło informacji dla tworzenia skutecznych rozwiązań systemowych.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo prowadzi obecnie analizy dotyczące liczby dorosłych osób ze spektrum autyzmu w Polsce wymagających stałego wsparcia opiekuńczego?
Jakie działania planuje resort w celu zwiększania dostępności placówek wsparcia dla dorosłych osób z autyzmem, w szczególności tych z wysokim poziomem potrzeb opiekuńczych?
Czy planowane jest zwiększenie liczby miejsc w środowiskowych domach samopomocy oraz innych wyspecjalizowanych ośrodkach dla osób z autyzmem?
Czy ministerstwo rozważa stworzenie dedykowanego programu wsparcia dla dorosłych osób ze spektrum autyzmu oraz ich opiekunów?
Czy w najbliższym czasie planowane jest zorganizowanie spotkania lub konsultacji z rodzicami i opiekunami osób z autyzmem w celu wysłuchania ich doświadczeń i postulatów?
Jakie działania podejmuje resort w celu przeciwdziałania społecznemu wykluczeniu dorosłych osób z autyzmem, które ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie podjąć pracy ani funkcjonować samodzielnie?
Czy planowane jest zwiększenie wsparcia dla opiekunów osób z autyzmem, którzy często przez wiele lat sprawują całodobową opiekę nad niesamodzielnymi członkami rodziny?
Z wyrazami szacunku Magdalena Sroka
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 16417
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie systemowego wsparcia dla dorosłych osób ze spektrum autyzmu oraz ich rodzin i opiekunów
Zgłaszający: Magdalena Sroka
Data wpływu: 07-04-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego coraz częściej trafiają sygnały od rodziców i opiekunów osób ze spektrum autyzmu, dotyczące poważnych luk w systemie wsparcia dla dorosłych osób z autyzmem, zwłaszcza tych z głębokimi zaburzeniami funkcjonowania, zachowaniami agresywnymi lub autoagresywnymi oraz znaczną niesamodzielnością.
W Polsce funkcjonuje wiele form wsparcia kierowanych do dzieci z autyzmem, w szczególności w obszarze edukacji i wczesnej terapii. Jednak po osiągnięciu pełnoletności wiele osób ze spektrum oraz ich rodzin doświadcza nagłego ograniczenia dostępnych form pomocy, co prowadzi do poczucia pozostawienia bez realnego wsparcia ze strony państwa.
Rodziny podkreślają, że osoby dorosłe z autyzmem często wymagają stałej opieki, specjalistycznych terapii oraz środowiska dostosowanego do ich potrzeb sensorycznych i społecznych. W wielu przypadkach występują również trudne zachowania, takie jak agresja lub autoagresja, które wymagają profesjonalnej pomocy terapeutycznej i odpowiednio przygotowanej infrastruktury opiekuńczej.
Obecny system wsparcia, mimo funkcjonowania takich instytucji jak środowiskowe domy samopomocy czy warsztaty terapii zajęciowej – nie zapewnia wystarczającej liczby miejsc ani specjalistycznych placówek dla osób z autyzmem o wysokim poziomie wsparcia. W konsekwencji wielu opiekunów jest zmuszonych do rezygnacji z pracy zawodowej i sprawowania całodobowej opieki w warunkach domowych.
W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której zarówno osoby z autyzmem, jak i ich rodziny doświadczają społecznej izolacji, a brak dostępnych usług wsparcia powoduje, że system w sposób pośredni skazuje te osoby na funkcjonowanie wyłącznie w przestrzeni prywatnej, często bez możliwości aktywizacji społecznej czy terapeutycznej.
Jednocześnie warto podkreślić, że Polska ratyfikując Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, zobowiązała się do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami możliwości prowadzenia możliwie niezależnego życia oraz pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Wymaga to tworzenia systemu wsparcia obejmującego także osoby dorosłe, w szczególności te o największych potrzebach opiekuńczych.
Zasadne wydaje się zorganizowanie spotkania konsultacyjnego z rodzicami i opiekunami dorosłych osób z autyzmem, aby umożliwić bezpośrednie przedstawienie ich doświadczeń, problemów i propozycji zmian w systemie wsparcia. Rodziny te od lat podkreślają, że ich wiedza i doświadczenie wynikające z codziennej opieki nad osobami z autyzmem mogą stanowić cenne źródło informacji dla tworzenia skutecznych rozwiązań systemowych.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo prowadzi obecnie analizy dotyczące liczby dorosłych osób ze spektrum autyzmu w Polsce wymagających stałego wsparcia opiekuńczego?
Jakie działania planuje resort w celu zwiększania dostępności placówek wsparcia dla dorosłych osób z autyzmem, w szczególności tych z wysokim poziomem potrzeb opiekuńczych?
Czy planowane jest zwiększenie liczby miejsc w środowiskowych domach samopomocy oraz innych wyspecjalizowanych ośrodkach dla osób z autyzmem?
Czy ministerstwo rozważa stworzenie dedykowanego programu wsparcia dla dorosłych osób ze spektrum autyzmu oraz ich opiekunów?
Czy w najbliższym czasie planowane jest zorganizowanie spotkania lub konsultacji z rodzicami i opiekunami osób z autyzmem w celu wysłuchania ich doświadczeń i postulatów?
Jakie działania podejmuje resort w celu przeciwdziałania społecznemu wykluczeniu dorosłych osób z autyzmem, które ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie podjąć pracy ani funkcjonować samodzielnie?
Czy planowane jest zwiększenie wsparcia dla opiekunów osób z autyzmem, którzy często przez wiele lat sprawują całodobową opiekę nad niesamodzielnymi członkami rodziny?
Z wyrazami szacunku Magdalena Sroka
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
20%
Konkretność
80%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
2 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
14
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.3 / 1k zn.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (14)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
20126 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.242.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16417 Pani Posłanki Magdaleny Sroki, w sprawie
systemowego wsparcia dla dorosłych osób ze spektrum autyzmu oraz ich rodzin
i opiekunów, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W 2022 r. zatwierdzona została polityka publiczna wyznaczająca strategiczne kierunki
deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce. Uchwałą nr 135 Rady Ministrów z dnia
15 czerwca 2022 r. przyjęto dokument pn. Strategia rozwoju usług społecznych, polityka
publiczna do roku 2030 (z perspektywą do 2035 r.) (M.P. poz. 767), który wyznacza kierunki
rozwijania usług społecznych w Polsce.
Jednym z przyjętych celów strategicznych jest zbudowanie skutecznego i trwałego systemu
świadczenia usług społecznych dla osób potrzebujących wsparcia w codziennym
funkcjonowaniu.
Proces wprowadzania zmian legislacyjnych mających na celu wdrażanie kierunków
określonych w Strategii trwa. Prowadzone są prace zmierzające do reformy i usprawnienia
systemu pomocy społecznej w taki sposób, by wszystkie osoby wymagające wsparcia
otrzymały adekwatną do potrzeb ofertę usług w swoim miejscu zamieszkania.
Niemniej już obecnie system oferuje liczne formy wsparcia dostosowane do potrzeb osób,
które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają codziennej opieki.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osoby te mogą
korzystać ze świadczonych w środowisku lokalnym:
— specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
— usług w ośrodku wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - środowiskowym
domu samopomocy lub klubie samopomocy,
— pobytu i usług w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym.
Środowiskowe domy samopomocy (śds), w tym śds typu D, posiadające dodatkowe
wsparcie finansowe osób ze spektrum autyzmu (zgodnie z art. 51 c ww. ustawy), świadczą
usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi umiejętności
społecznych oraz komunikacji, a także różne formy terapii zajęciowej i inne usługi
dostosowane do potrzeb uczestników – także osób o wzmożonych potrzebach
opiekuńczych. Skierowanie do śds wydawane jest na podstawie decyzji administracyjnej
poprzedzonej wywiadem środowiskowym.
Obowiązujące rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r.
w sprawie środowiskowych domów samopomocy (t.j. Dz. U. 2020 r. poz. 249) określa
standardy funkcjonowania tych jednostek. W odniesieniu do osób w spektrum autyzmu
należy przede wszystkim zwrócić uwagę na standardy świadczonych usług, wyposażenia
obiektu oraz wskaźnik zatrudnienia.
-- 1 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W przypadku uczestników śds z niepełnoprawnością sprzężoną lub spektrum autyzmu,
którzy posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem
konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie
ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, kwota dotacji może być zwiększona do
30% w stosunku do innych uczestników śds. Pozwala to na zatrudnienie dodatkowej kadry
opiekuńczej lub kadry specjalistów - także w ramach umów zlecenia lub zakupu usług.
Dodatkowe środki umożliwiają też przeprowadzanie szkoleń i podwyższanie kwalifikacji
pracowników oraz zakup niezbędnego specjalistycznego wyposażenia i pomocy do pracy
z ww. grupą osób.
Dostępność usług w środowiskowych domach samopomocy jest stale poszerzana.
Rozwijanie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi – m.in. w ramach
działania 3.2 kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” - finansowane jest z rezerwy
celowej budżetu państwa cz. 83 poz. 25.
Tworzenie nowych środowiskowych domów samopomocy dla osób ze spektrum autyzmu
i niepełnosprawnościami sprzężonymi jest priorytetem wskazywanym przez Ministra
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przy podziale środków rezerwy na rozwój sieci
ośrodków wsparcia. W roku 2024 na rozwój ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami
psychicznymi rozdysponowano 28 090 659,60 zł, z których utworzono 9 środowiskowych
domów samopomocy oraz 2 kluby samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi i 459
nowych miejsc. Ponadto w 2024 r., w związku z art. 51c ust. 5 ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej, zwiększono dotację dla 9 458 uczestników środowiskowych
domów samopomocy ze spektrum autyzmu oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi.
W podziale rezerwy celowej budżetu państwa na rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób
z zaburzeniami psychicznymi w 2025 r. w kwocie 47 138 907, 95 zł uwzględniono środki
na utworzenie 16 śdś (w tym 3 na terenie powiatów pozbawionych takich placówek) oraz 2
filii śdś. Zaplanowano też uruchomienie 740 miejsc w nowych i istniejących
środowiskowych domach samopomocy, w tym 325 z podwyższoną dotacją w ramach
programu „Za życiem”.
Należy przy tym podkreślić, że to od decyzji jednostek samorządu terytorialnego –
podejmowanych na podstawie rozeznania potrzeb lokalnych w zakresie pomocy społecznej
i ich analizy oraz w oparciu o założenia opracowanej gminnej/powiatowej strategii
rozwiązywania problemów społecznych – zależy rozwój środowiskowych domów
samopomocy.
Wspomnieć również należy o zadaniu samorządu gminnego, wynikającym z przepisu art. 17
ust. 1, pkt 12 ww. ustawy, które ma charakter obowiązkowy - wsparcie w mieszkaniu
treningowym lub wspomaganym. Zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214) osobie pełnoletniej, która ze względu na
trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebuje wsparcia
w codziennym funkcjonowaniu, ale nie wymaga usług w zakresie świadczonym przez
jednostkę całodobowej opieki, a także cudzoziemcowi, który uzyskał w Rzeczypospolitej
Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy, może
zostać przyznane wsparcie w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym. Mieszkania
treningowe i wspomagane, zgodnie z art. 53 ust. 2 ww. aktu, są formą przygotowania
przebywających w nich osób do prowadzenia niezależnego życia i wspierania ich
w codziennym funkcjonowaniu.
Usługi świadczone w mieszkaniu treningowym mają charakter okresowy i służą
wspomaganiu osiągnięcia częściowej lub całkowitej samodzielności przez zakwalifikowane
do kreślonych kategorii osoby, m.in. poprzez trening samodzielności, poradnictwo, pracę
socjalną lub inne usługi aktywnej integracji. Z kolei zakres usług świadczonych w mieszkaniu
-- 2 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wspomaganym obejmuje pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w życiu
codziennym, nie zapewnia jednak tak szerokiego wsparcia jak jednostki świadczące
całodobową opiekę (profesjonalnych usług specjalistycznych). Świadczone w mieszkaniu
wspomaganym usługi mogą stanowić alternatywę dla pobytu w palcówce o charakterze
instytucjonalnym. Mają one charakter pobytu stałego lub okresowego i kierowane są do
osób niesamodzielnych, w szczególności starszych i z niepełnosprawnościami. Mieszkania
są w pełni wyposażone i dostosowane do potrzeb lokatorów. W przypadku korzystania ze
wsparcia przez osoby z niepełnosprawnością fizyczną, pomieszczenia w mieszkaniach są
pozbawione barier architektonicznych i dostępne dla tych osób z zewnątrz.
Również ta forma pomocy jest rozwijana poprzez środki oferowane samorządom gminnym
i powiatowym na tworzenie mieszkań treningowych i wspomaganych, w ramach działania
4.4 Programu „Za życiem”. W ramach realizacji zadania w 2025 r. łączna kwota dotacji na
działanie 4.4 wynosiła 20 578 901 zł dla 16 województw, przy czym wysokość
dofinasowania dla samorządów mogła wynieść do 80% kosztów całego przedsięwzięcia.
Informuję, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej złożył wniosek o wprowadzenie
zmian do ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw, któremu w wykazie
prac legislacyjnych nadano numer UD315. Wśród zmian zaproponowanych w ramach
projektu ustawy znajdują się m.in. zmiany dotyczące uporządkowania oraz rozwoju
mieszkalnictwa wspomaganego i treningowego tj.:
— wskazanie możliwości tworzenia zespołów mieszkań treningowych i wspomaganych
oraz doprecyzowanie, iż usługi świadczone w mieszkaniach treningowych mają
charakter krótkoterminowy, a we wspomaganych długoterminowy;
— wskazanie, że pobyt w mieszkaniu treningowym nie zaspokaja potrzeb mieszkaniowych,
a pobyt w mieszkaniu wspomaganym może je zaspokajać;
— umożliwienie korzystania ze wsparcia w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym
osobom wymagającym opieki całodobowej.
Jedną z form wsparcia, która może stanowić pomoc dla opiekunów osób
z niepełnosprawnościami wymagającymi wzmożonej opieki jest przyznawana na podstawie
art. 55 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej usługa wsparcia
krótkoterminowego, realizowana w domu pomocy społecznej.
Dom pomocy społecznej może świadczyć usługi wsparcia krótkoterminowego w formie
pobytu całodobowego lub w formie dziennej osobom pełnoletnim, wymagającym wsparcia
z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niebędącym mieszkańcami placówki.
Usługi można przyznać na czas określony nie dłuższy niż 30 dni w roku, z możliwością
przedłużenia w szczególnie uzasadnionych przypadkach, ale nie dłużej niż o kolejne 30 dni.
Ustawa zakłada ograniczenie do minimum związanych z tym formalności, a w przypadku
gdy osoba deklaruje ponoszenie pełnej odpłatności za usługę, odstępuje się również od
ustalenia jej sytuacji dochodowej i majątkowej.
Na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
i zgodnie z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r.
w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych realizowane są też specjalistyczne usługi
opiekuńcze dla dzieci i młodzieży oraz osób dorosłych m.in. z autyzmem, świadczone
w miejscu zamieszkania i dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju
schorzenia. Usługi mają na celu poprawę jakości życia beneficjentów, wsparcie
i umożliwienie im funkcjonowania w środowisku rodzinnym lub społecznym. Przyznawane
są przez ośrodki pomocy społecznej/centra usług społecznych i finansowane z budżetu
państwa.
-- 3 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Celem realizacji zadań pomocy społecznej, np. organizacji wsparcia dla osób ze spektrum
autyzmu, gmina może tworzyć też inne niż wskazane w ustawie o pomocy społecznej
jednostki organizacyjne.
Niezależnie od wskazanych rozwiązań, wspomnieć należy o programie resortowym MRPiPS
pn. „Centra Opiekuńczo-Mieszkalne” (COM) realizowanym ze środków Funduszu
Solidarnościowego, a także programie „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!”
Wspomagane Społeczności Mieszkaniowe prowadzonym przez PFRON. Źródłem ich
finansowania są środki ujęte w projekcie planu finansowego funduszu, którego
dysponentem jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.
Podstawą prawną pierwszego z nich jest art. 7 ust. 5 ustawy o Funduszu Solidarnościowym.
Program realizowany jest od 2019 r., w kolejnych edycjach ogłaszanych w 2019 r., 2021 r.,
2023 r., 2024 r. oraz 2025 r. Do 31 grudnia 2025 r. uruchomiono w jego ramach 89 centrów
i zainwestowano w 49 kolejnych. W 2025 r. na cel utworzenia COM oraz na dofinansowanie
ich funkcjonowania przeznaczono łącznie 137 mln zł. W 2026 r. budżet ten wynosi 250 mln
zł. Planowane otwarcie powstających placówek nastąpi do 2028 r. Realizacja programu ma
pozwolić na stworzenie warunków do niezależnego życia i funkcjonowania dorosłym
osobom z niepełnosprawnościami z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności lub orzeczeniem traktowanym na równi z tymi orzeczeniami, o których
mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913), poprzez udostępnienie
miejsc pobytu całodobowego i dziennego zapewniających usługi opiekuńcze oraz
specjalistyczne usługi opiekuńcze. W 2026 r. zwiększono dofinansowanie na
funkcjonowanie COM ze środków z funduszu: w zakresie usług pobytu całodobowego do
nie więcej niż 6000 zł miesięcznie na jednego mieszkańca; w zakresie usług pobytu
dziennego do nie więcej niż 27 zł za godzinę pobytu na jednego mieszkańca Centrum
(wzrost o 5 zł/h).
Program „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” Wspomagane Społeczności
Mieszkaniowe realizowany jest od 2022 r. Do tej pory przeprowadzono dwie edycje
programu. W wyniku pierwszego naboru wyłoniono 23 organizacje pozarządowe, które na
podstawie zawartych z PFRON umów wybudują WSM, w których łącznie będzie 259
mieszkań. W wyniku drugiego naboru wyłoniono 29 organizacji pozarządowych. Wybudują
one WSM, w których łącznie będzie 297 mieszkań. Fundusz – po zapoznaniu się z wynikami
kontroli programu „S – A – M!” WSM prowadzonej przez NIK w 2025 r. i wprowadzeniu
zmian w jego treści – planuje przedstawić Radzie Nadzorczej PFRON propozycję zmian
w programie i ogłoszenie kolejnego naboru. Wnioskodawcami w programie mogą być
wyłącznie organizacje pozarządowe lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia
24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Koncepcja
programu uwzględnia potrzeby wszystkich osób z niepełnosprawnością, w tym osób
z autyzmem i niepełnosprawnością intelektualną. Kluczowym założeniem programu jest
budowa wspomaganych społeczności mieszkaniowych dla maksymalnie 12 osób,
dodatkowo z podziałem na minimum 2 zespoły mieszkalne. Otwarty charakter programu
umożliwia ponadto wnioskodawcom tworzenie wspomaganych społeczności
mieszkaniowych w dowolnej lokalizacji, dzięki czemu planowane inwestycje usytuowane są
w środowisku lokalnym sprzyjającym integracji. Oprócz obowiązku spełnienia wymogów
architektoniczno-budowlanych wynikających z ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu
dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1411 t.j.), na
wnioskodawców nakłada się obowiązek określenia wysokich kompetencji kadry, która
wspierać będzie mieszkańców WSM poprzez zapewnienie im niezbędnych usług
terapeutycznych i socjalno-bytowych. Program wpisuje się w ideę deinstytucjonalizacji
wynikającą zarówno z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, jak i Strategii na
-- 4 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030, której celem jest przejście od opieki
instytucjonalnej do wsparcia świadczonego na poziomie społeczności lokalnych.
Programem uzupełniającym względem programu SAM WSM jest przyjęte w październiku
2025 r. „Wsparcie mieszkańców Wspomaganych Społeczności Mieszkaniowych”.
W jego ramach PFRON będzie dofinansowywał świadczenie usług wspomagających
dostosowanych do indywidualnych potrzeb mieszkańcom WSM. Nabór wniosków
uruchomiono 12 lutego 2026 r. Założenia programu opracowano we współpracy
z organizacjami pozarządowymi, które budowały WSM w ramach dedykowanej grupy
roboczej. Wspomagane Społeczności Mieszkaniowe w obecnej formule umożliwiają
mieszkańcom wybór niezbędnych im usług wspomagających, przy zachowaniu ponoszenia
przez osoby z niepełnosprawnościami oraz organizacje pozarządowe zarządzające WSM-
ami wydatków na utrzymanie mieszkań analogicznie, jak w przypadku każdego mieszkańca
innych wspólnot mieszkaniowych.
Rozwijane są ponadto formy wsparcia wykorzystujące rozwiązania stanowiące odpowiedź
na potrzeby beneficjentów usług opieki wytchnieniowej. Program „Opieka wytchnieniowa”
finansowany ze środków Funduszu Solidarnościowego ma umożliwić odciążenie członków
rodzin i opiekunów osób z niepełnosprawnościami w codziennych obowiązkach związanych
ze sprawowaniem opieki, zapewniając im czas na odpoczynek, regenerację, wzmocnienie
osobistego potencjału i ograniczenie wpływu obciążeń psychofizycznych związanych z tym
związanych poprzez wsparcie psychologiczne lub terapeutyczne, a także podniesienie
poziomu kompetencji dotyczących wsparcia osoby niepełnosprawnej poprzez naukę
technik wspomagania, pielęgnacji, prowadzenia działań rehabilitacyjnych w warunkach
domowych, jak również objęcie sprawujących opiekę specjalistycznym poradnictwem w
zakresie zarówno psychologicznych i społecznych aspektów wsparcia osób z
niepełnosprawnościami, jak i zagadnień dotyczących profilaktyki zdrowotnej i zdrowego
stylu życia.
Przykładem może tu być realizowany przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych projekt pn. „Urlop od opieki. Model turystyki wytchnieniowej” (Oś
priorytetowa FERS.01 Umiejętności, w ramach Działania 01.01 Współpraca
ponadnarodowa Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego na lata 2021-
2027). Jego celem jest wypracowanie i wdrożenie nowego kompleksowego modelu
turystyki wytchnieniowej, który kierowany będzie do organizacji świadczących usługi
turystyczne dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów.
Informuję, że uchwałą nr 7/2026 Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób
Niepełnosprawnych powołano 2 kwietnia 2026 r. doraźny zespół problemowy dotyczący
opieki wytchnieniowej. Zespół ma charakter doradczy i jego zadania związane są ze
wsparciem Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych w kształtowaniu
zapisów przyszłorocznej edycji programów „Opieki wytchnieniowej” finansowanych ze
środków Funduszu Solidarnościowego.
Ze środków tych finansowany jest też program „Asystent Osobisty Osoby
z Niepełnosprawnością”, którego celem jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami
możliwości skorzystania z pomocy asystenta przy wykonywaniu codziennych czynności
i uczestniczeniu w życiu społecznym, ograniczenie skutków niepełnosprawności oraz
stymulowanie zmagających się z nią osób do aktywności i korzystania z prawa do
niezależnego życia. Ważnym aspektem jest w tym wypadku przeciwdziałanie dyskryminacji
ze względu na niepełnosprawność oraz towarzyszącemu jej wykluczeniu społecznemu.
Aktualnie trwają też prace legislacyjne nad ustawą o asystencji osobistej, która ma na celu
uregulowanie i zagwarantowanie systemowego dostępu do usług asystenckich.
-- 5 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W najbliższym czasie rozpocznie się realizacja projektu niekonkurencyjnego pt. „Mobilny
Doradca Włączenia Społecznego” w ramach działania 03.04 Nowe rozwiązania na rzecz
osób z niepełnosprawnościami w Programie Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego 2021-2027 (FERS). Celem projektu jest przygotowanie uruchomienia systemu
realizacji usług mobilnego doradcy włączenia społecznego (MDWS). Usługi mobilnego
doradcy włączenia społecznego będą kierowane m.in. do rodzin, w których przyszło na
świat dziecko z niepełnosprawnością lub którym potrzebna jest pomoc w uzyskaniu
odpowiedniej diagnozy niepełnosprawności. Mobilni doradcy będą wspierać rodziny w
uzyskaniu dostępu do środowiskowych form pomocy. Efektem projektu będzie
przygotowanie szczegółowych rozwiązań prawnych i organizacyjnych uwzględniających
wnioski wynikające ze wstępnego etapu wdrożenia MDWS, służących wprowadzeniu tego
instrumentu do systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami.
Informuję, że MRPiPS nie dysponuje szczegółowymi analizami statystycznymi
wyodrębniającymi liczbę odrosłych osób ze spektrum autyzmu, które wymagają stałego
wsparcia opiekuńczego.
Intencją działań podejmowanych przez kierownictwo ministerstwa jest zwiększanie
podmiotowości osób z niepełnosprawnościami i zapewnienie im dostępu do
zróżnicowanych form wsparcia, dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb, w duchu
Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych i zgodnie z założeniami Strategii na rzecz
Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 6 of 6 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.242.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16417 Pani Posłanki Magdaleny Sroki, w sprawie
systemowego wsparcia dla dorosłych osób ze spektrum autyzmu oraz ich rodzin
i opiekunów, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W 2022 r. zatwierdzona została polityka publiczna wyznaczająca strategiczne kierunki
deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce. Uchwałą nr 135 Rady Ministrów z dnia
15 czerwca 2022 r. przyjęto dokument pn. Strategia rozwoju usług społecznych, polityka
publiczna do roku 2030 (z perspektywą do 2035 r.) (M.P. poz. 767), który wyznacza kierunki
rozwijania usług społecznych w Polsce.
Jednym z przyjętych celów strategicznych jest zbudowanie skutecznego i trwałego systemu
świadczenia usług społecznych dla osób potrzebujących wsparcia w codziennym
funkcjonowaniu.
Proces wprowadzania zmian legislacyjnych mających na celu wdrażanie kierunków
określonych w Strategii trwa. Prowadzone są prace zmierzające do reformy i usprawnienia
systemu pomocy społecznej w taki sposób, by wszystkie osoby wymagające wsparcia
otrzymały adekwatną do potrzeb ofertę usług w swoim miejscu zamieszkania.
Niemniej już obecnie system oferuje liczne formy wsparcia dostosowane do potrzeb osób,
które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają codziennej opieki.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osoby te mogą
korzystać ze świadczonych w środowisku lokalnym:
— specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
— usług w ośrodku wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - środowiskowym
domu samopomocy lub klubie samopomocy,
— pobytu i usług w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym.
Środowiskowe domy samopomocy (śds), w tym śds typu D, posiadające dodatkowe
wsparcie finansowe osób ze spektrum autyzmu (zgodnie z art. 51 c ww. ustawy), świadczą
usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi umiejętności
społecznych oraz komunikacji, a także różne formy terapii zajęciowej i inne usługi
dostosowane do potrzeb uczestników – także osób o wzmożonych potrzebach
opiekuńczych. Skierowanie do śds wydawane jest na podstawie decyzji administracyjnej
poprzedzonej wywiadem środowiskowym.
Obowiązujące rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r.
w sprawie środowiskowych domów samopomocy (t.j. Dz. U. 2020 r. poz. 249) określa
standardy funkcjonowania tych jednostek. W odniesieniu do osób w spektrum autyzmu
należy przede wszystkim zwrócić uwagę na standardy świadczonych usług, wyposażenia
obiektu oraz wskaźnik zatrudnienia.
-- 1 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W przypadku uczestników śds z niepełnoprawnością sprzężoną lub spektrum autyzmu,
którzy posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem
konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie
ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, kwota dotacji może być zwiększona do
30% w stosunku do innych uczestników śds. Pozwala to na zatrudnienie dodatkowej kadry
opiekuńczej lub kadry specjalistów - także w ramach umów zlecenia lub zakupu usług.
Dodatkowe środki umożliwiają też przeprowadzanie szkoleń i podwyższanie kwalifikacji
pracowników oraz zakup niezbędnego specjalistycznego wyposażenia i pomocy do pracy
z ww. grupą osób.
Dostępność usług w środowiskowych domach samopomocy jest stale poszerzana.
Rozwijanie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi – m.in. w ramach
działania 3.2 kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” - finansowane jest z rezerwy
celowej budżetu państwa cz. 83 poz. 25.
Tworzenie nowych środowiskowych domów samopomocy dla osób ze spektrum autyzmu
i niepełnosprawnościami sprzężonymi jest priorytetem wskazywanym przez Ministra
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przy podziale środków rezerwy na rozwój sieci
ośrodków wsparcia. W roku 2024 na rozwój ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami
psychicznymi rozdysponowano 28 090 659,60 zł, z których utworzono 9 środowiskowych
domów samopomocy oraz 2 kluby samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi i 459
nowych miejsc. Ponadto w 2024 r., w związku z art. 51c ust. 5 ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej, zwiększono dotację dla 9 458 uczestników środowiskowych
domów samopomocy ze spektrum autyzmu oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi.
W podziale rezerwy celowej budżetu państwa na rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób
z zaburzeniami psychicznymi w 2025 r. w kwocie 47 138 907, 95 zł uwzględniono środki
na utworzenie 16 śdś (w tym 3 na terenie powiatów pozbawionych takich placówek) oraz 2
filii śdś. Zaplanowano też uruchomienie 740 miejsc w nowych i istniejących
środowiskowych domach samopomocy, w tym 325 z podwyższoną dotacją w ramach
programu „Za życiem”.
Należy przy tym podkreślić, że to od decyzji jednostek samorządu terytorialnego –
podejmowanych na podstawie rozeznania potrzeb lokalnych w zakresie pomocy społecznej
i ich analizy oraz w oparciu o założenia opracowanej gminnej/powiatowej strategii
rozwiązywania problemów społecznych – zależy rozwój środowiskowych domów
samopomocy.
Wspomnieć również należy o zadaniu samorządu gminnego, wynikającym z przepisu art. 17
ust. 1, pkt 12 ww. ustawy, które ma charakter obowiązkowy - wsparcie w mieszkaniu
treningowym lub wspomaganym. Zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214) osobie pełnoletniej, która ze względu na
trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebuje wsparcia
w codziennym funkcjonowaniu, ale nie wymaga usług w zakresie świadczonym przez
jednostkę całodobowej opieki, a także cudzoziemcowi, który uzyskał w Rzeczypospolitej
Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy, może
zostać przyznane wsparcie w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym. Mieszkania
treningowe i wspomagane, zgodnie z art. 53 ust. 2 ww. aktu, są formą przygotowania
przebywających w nich osób do prowadzenia niezależnego życia i wspierania ich
w codziennym funkcjonowaniu.
Usługi świadczone w mieszkaniu treningowym mają charakter okresowy i służą
wspomaganiu osiągnięcia częściowej lub całkowitej samodzielności przez zakwalifikowane
do kreślonych kategorii osoby, m.in. poprzez trening samodzielności, poradnictwo, pracę
socjalną lub inne usługi aktywnej integracji. Z kolei zakres usług świadczonych w mieszkaniu
-- 2 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wspomaganym obejmuje pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w życiu
codziennym, nie zapewnia jednak tak szerokiego wsparcia jak jednostki świadczące
całodobową opiekę (profesjonalnych usług specjalistycznych). Świadczone w mieszkaniu
wspomaganym usługi mogą stanowić alternatywę dla pobytu w palcówce o charakterze
instytucjonalnym. Mają one charakter pobytu stałego lub okresowego i kierowane są do
osób niesamodzielnych, w szczególności starszych i z niepełnosprawnościami. Mieszkania
są w pełni wyposażone i dostosowane do potrzeb lokatorów. W przypadku korzystania ze
wsparcia przez osoby z niepełnosprawnością fizyczną, pomieszczenia w mieszkaniach są
pozbawione barier architektonicznych i dostępne dla tych osób z zewnątrz.
Również ta forma pomocy jest rozwijana poprzez środki oferowane samorządom gminnym
i powiatowym na tworzenie mieszkań treningowych i wspomaganych, w ramach działania
4.4 Programu „Za życiem”. W ramach realizacji zadania w 2025 r. łączna kwota dotacji na
działanie 4.4 wynosiła 20 578 901 zł dla 16 województw, przy czym wysokość
dofinasowania dla samorządów mogła wynieść do 80% kosztów całego przedsięwzięcia.
Informuję, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej złożył wniosek o wprowadzenie
zmian do ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw, któremu w wykazie
prac legislacyjnych nadano numer UD315. Wśród zmian zaproponowanych w ramach
projektu ustawy znajdują się m.in. zmiany dotyczące uporządkowania oraz rozwoju
mieszkalnictwa wspomaganego i treningowego tj.:
— wskazanie możliwości tworzenia zespołów mieszkań treningowych i wspomaganych
oraz doprecyzowanie, iż usługi świadczone w mieszkaniach treningowych mają
charakter krótkoterminowy, a we wspomaganych długoterminowy;
— wskazanie, że pobyt w mieszkaniu treningowym nie zaspokaja potrzeb mieszkaniowych,
a pobyt w mieszkaniu wspomaganym może je zaspokajać;
— umożliwienie korzystania ze wsparcia w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym
osobom wymagającym opieki całodobowej.
Jedną z form wsparcia, która może stanowić pomoc dla opiekunów osób
z niepełnosprawnościami wymagającymi wzmożonej opieki jest przyznawana na podstawie
art. 55 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej usługa wsparcia
krótkoterminowego, realizowana w domu pomocy społecznej.
Dom pomocy społecznej może świadczyć usługi wsparcia krótkoterminowego w formie
pobytu całodobowego lub w formie dziennej osobom pełnoletnim, wymagającym wsparcia
z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niebędącym mieszkańcami placówki.
Usługi można przyznać na czas określony nie dłuższy niż 30 dni w roku, z możliwością
przedłużenia w szczególnie uzasadnionych przypadkach, ale nie dłużej niż o kolejne 30 dni.
Ustawa zakłada ograniczenie do minimum związanych z tym formalności, a w przypadku
gdy osoba deklaruje ponoszenie pełnej odpłatności za usługę, odstępuje się również od
ustalenia jej sytuacji dochodowej i majątkowej.
Na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
i zgodnie z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r.
w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych realizowane są też specjalistyczne usługi
opiekuńcze dla dzieci i młodzieży oraz osób dorosłych m.in. z autyzmem, świadczone
w miejscu zamieszkania i dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju
schorzenia. Usługi mają na celu poprawę jakości życia beneficjentów, wsparcie
i umożliwienie im funkcjonowania w środowisku rodzinnym lub społecznym. Przyznawane
są przez ośrodki pomocy społecznej/centra usług społecznych i finansowane z budżetu
państwa.
-- 3 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Celem realizacji zadań pomocy społecznej, np. organizacji wsparcia dla osób ze spektrum
autyzmu, gmina może tworzyć też inne niż wskazane w ustawie o pomocy społecznej
jednostki organizacyjne.
Niezależnie od wskazanych rozwiązań, wspomnieć należy o programie resortowym MRPiPS
pn. „Centra Opiekuńczo-Mieszkalne” (COM) realizowanym ze środków Funduszu
Solidarnościowego, a także programie „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!”
Wspomagane Społeczności Mieszkaniowe prowadzonym przez PFRON. Źródłem ich
finansowania są środki ujęte w projekcie planu finansowego funduszu, którego
dysponentem jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.
Podstawą prawną pierwszego z nich jest art. 7 ust. 5 ustawy o Funduszu Solidarnościowym.
Program realizowany jest od 2019 r., w kolejnych edycjach ogłaszanych w 2019 r., 2021 r.,
2023 r., 2024 r. oraz 2025 r. Do 31 grudnia 2025 r. uruchomiono w jego ramach 89 centrów
i zainwestowano w 49 kolejnych. W 2025 r. na cel utworzenia COM oraz na dofinansowanie
ich funkcjonowania przeznaczono łącznie 137 mln zł. W 2026 r. budżet ten wynosi 250 mln
zł. Planowane otwarcie powstających placówek nastąpi do 2028 r. Realizacja programu ma
pozwolić na stworzenie warunków do niezależnego życia i funkcjonowania dorosłym
osobom z niepełnosprawnościami z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności lub orzeczeniem traktowanym na równi z tymi orzeczeniami, o których
mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913), poprzez udostępnienie
miejsc pobytu całodobowego i dziennego zapewniających usługi opiekuńcze oraz
specjalistyczne usługi opiekuńcze. W 2026 r. zwiększono dofinansowanie na
funkcjonowanie COM ze środków z funduszu: w zakresie usług pobytu całodobowego do
nie więcej niż 6000 zł miesięcznie na jednego mieszkańca; w zakresie usług pobytu
dziennego do nie więcej niż 27 zł za godzinę pobytu na jednego mieszkańca Centrum
(wzrost o 5 zł/h).
Program „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” Wspomagane Społeczności
Mieszkaniowe realizowany jest od 2022 r. Do tej pory przeprowadzono dwie edycje
programu. W wyniku pierwszego naboru wyłoniono 23 organizacje pozarządowe, które na
podstawie zawartych z PFRON umów wybudują WSM, w których łącznie będzie 259
mieszkań. W wyniku drugiego naboru wyłoniono 29 organizacji pozarządowych. Wybudują
one WSM, w których łącznie będzie 297 mieszkań. Fundusz – po zapoznaniu się z wynikami
kontroli programu „S – A – M!” WSM prowadzonej przez NIK w 2025 r. i wprowadzeniu
zmian w jego treści – planuje przedstawić Radzie Nadzorczej PFRON propozycję zmian
w programie i ogłoszenie kolejnego naboru. Wnioskodawcami w programie mogą być
wyłącznie organizacje pozarządowe lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia
24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Koncepcja
programu uwzględnia potrzeby wszystkich osób z niepełnosprawnością, w tym osób
z autyzmem i niepełnosprawnością intelektualną. Kluczowym założeniem programu jest
budowa wspomaganych społeczności mieszkaniowych dla maksymalnie 12 osób,
dodatkowo z podziałem na minimum 2 zespoły mieszkalne. Otwarty charakter programu
umożliwia ponadto wnioskodawcom tworzenie wspomaganych społeczności
mieszkaniowych w dowolnej lokalizacji, dzięki czemu planowane inwestycje usytuowane są
w środowisku lokalnym sprzyjającym integracji. Oprócz obowiązku spełnienia wymogów
architektoniczno-budowlanych wynikających z ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu
dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1411 t.j.), na
wnioskodawców nakłada się obowiązek określenia wysokich kompetencji kadry, która
wspierać będzie mieszkańców WSM poprzez zapewnienie im niezbędnych usług
terapeutycznych i socjalno-bytowych. Program wpisuje się w ideę deinstytucjonalizacji
wynikającą zarówno z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, jak i Strategii na
-- 4 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030, której celem jest przejście od opieki
instytucjonalnej do wsparcia świadczonego na poziomie społeczności lokalnych.
Programem uzupełniającym względem programu SAM WSM jest przyjęte w październiku
2025 r. „Wsparcie mieszkańców Wspomaganych Społeczności Mieszkaniowych”.
W jego ramach PFRON będzie dofinansowywał świadczenie usług wspomagających
dostosowanych do indywidualnych potrzeb mieszkańcom WSM. Nabór wniosków
uruchomiono 12 lutego 2026 r. Założenia programu opracowano we współpracy
z organizacjami pozarządowymi, które budowały WSM w ramach dedykowanej grupy
roboczej. Wspomagane Społeczności Mieszkaniowe w obecnej formule umożliwiają
mieszkańcom wybór niezbędnych im usług wspomagających, przy zachowaniu ponoszenia
przez osoby z niepełnosprawnościami oraz organizacje pozarządowe zarządzające WSM-
ami wydatków na utrzymanie mieszkań analogicznie, jak w przypadku każdego mieszkańca
innych wspólnot mieszkaniowych.
Rozwijane są ponadto formy wsparcia wykorzystujące rozwiązania stanowiące odpowiedź
na potrzeby beneficjentów usług opieki wytchnieniowej. Program „Opieka wytchnieniowa”
finansowany ze środków Funduszu Solidarnościowego ma umożliwić odciążenie członków
rodzin i opiekunów osób z niepełnosprawnościami w codziennych obowiązkach związanych
ze sprawowaniem opieki, zapewniając im czas na odpoczynek, regenerację, wzmocnienie
osobistego potencjału i ograniczenie wpływu obciążeń psychofizycznych związanych z tym
związanych poprzez wsparcie psychologiczne lub terapeutyczne, a także podniesienie
poziomu kompetencji dotyczących wsparcia osoby niepełnosprawnej poprzez naukę
technik wspomagania, pielęgnacji, prowadzenia działań rehabilitacyjnych w warunkach
domowych, jak również objęcie sprawujących opiekę specjalistycznym poradnictwem w
zakresie zarówno psychologicznych i społecznych aspektów wsparcia osób z
niepełnosprawnościami, jak i zagadnień dotyczących profilaktyki zdrowotnej i zdrowego
stylu życia.
Przykładem może tu być realizowany przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych projekt pn. „Urlop od opieki. Model turystyki wytchnieniowej” (Oś
priorytetowa FERS.01 Umiejętności, w ramach Działania 01.01 Współpraca
ponadnarodowa Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego na lata 2021-
2027). Jego celem jest wypracowanie i wdrożenie nowego kompleksowego modelu
turystyki wytchnieniowej, który kierowany będzie do organizacji świadczących usługi
turystyczne dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów.
Informuję, że uchwałą nr 7/2026 Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób
Niepełnosprawnych powołano 2 kwietnia 2026 r. doraźny zespół problemowy dotyczący
opieki wytchnieniowej. Zespół ma charakter doradczy i jego zadania związane są ze
wsparciem Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych w kształtowaniu
zapisów przyszłorocznej edycji programów „Opieki wytchnieniowej” finansowanych ze
środków Funduszu Solidarnościowego.
Ze środków tych finansowany jest też program „Asystent Osobisty Osoby
z Niepełnosprawnością”, którego celem jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami
możliwości skorzystania z pomocy asystenta przy wykonywaniu codziennych czynności
i uczestniczeniu w życiu społecznym, ograniczenie skutków niepełnosprawności oraz
stymulowanie zmagających się z nią osób do aktywności i korzystania z prawa do
niezależnego życia. Ważnym aspektem jest w tym wypadku przeciwdziałanie dyskryminacji
ze względu na niepełnosprawność oraz towarzyszącemu jej wykluczeniu społecznemu.
Aktualnie trwają też prace legislacyjne nad ustawą o asystencji osobistej, która ma na celu
uregulowanie i zagwarantowanie systemowego dostępu do usług asystenckich.
-- 5 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W najbliższym czasie rozpocznie się realizacja projektu niekonkurencyjnego pt. „Mobilny
Doradca Włączenia Społecznego” w ramach działania 03.04 Nowe rozwiązania na rzecz
osób z niepełnosprawnościami w Programie Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego 2021-2027 (FERS). Celem projektu jest przygotowanie uruchomienia systemu
realizacji usług mobilnego doradcy włączenia społecznego (MDWS). Usługi mobilnego
doradcy włączenia społecznego będą kierowane m.in. do rodzin, w których przyszło na
świat dziecko z niepełnosprawnością lub którym potrzebna jest pomoc w uzyskaniu
odpowiedniej diagnozy niepełnosprawności. Mobilni doradcy będą wspierać rodziny w
uzyskaniu dostępu do środowiskowych form pomocy. Efektem projektu będzie
przygotowanie szczegółowych rozwiązań prawnych i organizacyjnych uwzględniających
wnioski wynikające ze wstępnego etapu wdrożenia MDWS, służących wprowadzeniu tego
instrumentu do systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami.
Informuję, że MRPiPS nie dysponuje szczegółowymi analizami statystycznymi
wyodrębniającymi liczbę odrosłych osób ze spektrum autyzmu, które wymagają stałego
wsparcia opiekuńczego.
Intencją działań podejmowanych przez kierownictwo ministerstwa jest zwiększanie
podmiotowości osób z niepełnosprawnościami i zapewnienie im dostępu do
zróżnicowanych form wsparcia, dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb, w duchu
Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych i zgodnie z założeniami Strategii na rzecz
Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 6 of 6 --