Interpelacja w sprawie niewystarczającego kryterium dochodowego w systemie pomocy społecznej w stosunku do minimum egzystencji
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 16416
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie niewystarczającego kryterium dochodowego w systemie pomocy społecznej w stosunku do minimum egzystencji
Zgłaszający: Magdalena Sroka
Data wpływu: 07-04-2026
Szanowna Pani Minister,
system pomocy społecznej powinien stanowić realne wsparcie dla osób i rodzin znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji życiowej i materialnej. Jednym z podstawowych mechanizmów umożliwiających dostęp do tego wsparcia jest kryterium dochodowe, które obecnie wynosi 823 zł netto na osobę w rodzinie. Tymczasem według danych publikowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych wartość tzw. minimum egzystencji, czyli poziomu dochodu niezbędnego do biologicznego przetrwania, wynosił za rok 2024 około 949,89 zł na osobę miesięcznie. Już samo to zestawienie pokazuje, że obowiązujące kryterium dochodowe pomocy społecznej jest niższe niż granica skrajnego ubóstwa określana przez ekspertów.
Należy jednocześnie podkreślić, że wskazana wartość minimum egzystencji odnosi się do realiów cenowych z 2024 roku, podczas gdy w ostatnim okresie obserwowany jest dalszy wzrost kosztów życia, w szczególności cen żywności, energii, usług oraz kosztów utrzymania mieszkań. Oznacza to, że faktyczny poziom środków niezbędnych do zabezpieczenia najbardziej podstawowych potrzeb życiowych jest obecnie jeszcze wyższy. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której część osób żyjących w warunkach skrajnego ubóstwa pozostaje poza systemem wsparcia pomocy społecznej z powodu zbyt nisko ustalonego kryterium dochodowego.
Do mojego biura poselskiego napływają liczne sygnały od mieszkańców oraz pracowników ośrodków pomocy społecznej wskazujące, że obowiązujące obecnie przepisy w praktyce uniemożliwiają uzyskanie pomocy osobom, które faktycznie znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. W wielu przypadkach dochód gospodarstwa domowego jedynie nieznacznie przekracza ustawowe kryterium, jednak po uwzględnieniu kosztów życia, leczenia czy opieki nad osobą zależną, sytuacja finansowa takich rodzin pozostaje dramatyczna. Szczególnie dotkliwie problem ten dotyka osób z niepełnosprawnościami, osób przewlekle chorych oraz rodzin sprawujących nad nimi opiekę. W takich gospodarstwach domowych koszty funkcjonowania są znacznie wyższe ze względu na konieczność finansowania rehabilitacji, leków, wizyt specjalistycznych czy sprzętu medycznego. Formalne przekroczenie kryterium dochodowego nie oznacza w takich przypadkach faktycznej zdolności do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami kolejna ustawowa weryfikacja kryteriów dochodowych w pomocy społecznej przewidziana jest dopiero w 2028 roku. W obliczu rosnących kosztów życia, inflacji oraz pogarszającej się sytuacji wielu gospodarstw domowych tak odległy termin aktualizacji budzi poważne wątpliwości co do adekwatności obowiązujących regulacji. Obecny stan prawny, w którym próg uprawniający do pomocy społecznej pozostaje niższy niż poziom minimum egzystencji, może prowadzić do sytuacji, w której osoby żyjące w skrajnym ubóstwie pozostają poza systemem wsparcia państwa. W związku z powyższym zasadne wydaje się podjęcie pilnych działań legislacyjnych zmierzających do dostosowania kryterium dochodowego w pomocy społecznej co najmniej do poziomu minimum egzystencji, a także rozważenie wprowadzenia mechanizmów jego częstszej aktualizacji, tak aby system pomocy społecznej mógł skutecznie reagować na realne potrzeby obywateli.
Niniejszym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Z jakich powodów obowiązujące kryterium dochodowe w systemie pomocy społecznej zostało ustalone na poziomie niższym niż minimum egzystencji wyliczane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych?
2. Czy planowane są działania legislacyjne zmierzające do podniesienia kryterium dochodowego w pomocy społecznej tak, aby odpowiadało ono co najmniej poziomowi minimum egzystencji?
3. Ile osób w Polsce według dostępnych danych przekracza kryterium dochodowe pomocy społecznej, a jednocześnie znajduje się poniżej poziomu minimum egzystencji?
4. Czy rozważane jest wprowadzenie częstszej niż obecnie weryfikacji kryteriów dochodowych w pomocy społecznej, tak aby uwzględniały one zmieniające się koszty życia?
5. Jakie działania planowane są w celu poprawy dostępności pomocy społecznej dla osób z niepełnosprawnościami, których rzeczywiste koszty utrzymania są znacząco wyższe niż przeciętne?
6. Czy rozważane jest wprowadzenie dodatkowych mechanizmów wsparcia dla gospodarstw domowych opiekujących się osobami wymagającymi stałej opieki, które z powodu niewielkiego przekroczenia kryterium dochodowego tracą możliwość uzyskania pomocy?
7. Czy ministerstwo analizuje możliwość powiązania kryterium dochodowego pomocy społecznej z poziomem minimum egzystencji publikowanego przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych?
Z wyrazami szacunku Magdalena Sroka
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6582 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.238.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16416 Pani Posłanki Magdaleny Sroki, w sprawie
niewystarczającego kryterium dochodowego w systemie pomocy społecznej w stosunku do
minimum egzystencji, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie
osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, którym nie są one w
stanie sprostać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta ma
charakter pomocniczy, stanowi też dopełnienie świadczeń, które prawnie zabezpieczone są
przez inne systemy. Osoby ubiegające się o wsparcie z systemu pomocy społecznej powinny
w pierwszej kolejności skorzystać z uprawnień przysługujących im na gruncie innych
systemów, a także z własnych zasobów majątkowych (pieniężnych i niepieniężnych) oraz
możliwości działania.
Uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione są od wysokości dochodu.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej kryteria
dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyniku badań progu
interwencji socjalnej. Podobnie jak próg interwencji socjalnej, wartość koszyków minimum
egzystencji jest szacowana przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych. Minister właściwy do
spraw zabezpieczenia społecznego przedkłada rokrocznie, do 15 kwietnia, Radzie Dialogu
Społecznego informacje o wysokości minimum egzystencji.
Należy zaznaczyć, że w roku, na który przypada weryfikacja kryteria dochodowe
uprawniające do pomocy, tak jak wysokość świadczeń, są wyższe niż minimum egzystencji,
ale w kolejnych latach, do czasu przeprowadzenia następnej weryfikacji, dla niektórych
typów gospodarstw domowych kwota kryterium dochodowego może zejść poniżej poziomu
minimum egzystencji. W tym kontekście warto jednak podkreślić, że z ostatnich dostępnych
danych GUS wynika, iż w 2024 roku zasięg ubóstwa skrajnego w Polsce wyniósł 5,2%, co
oznacza spadek o 1,4 punktu procentowego w porównaniu do 6,6% w roku 2023.
Obecny system weryfikacji kryteriów dochodowych z pomocy społecznej nie odpowiada
w pełni na realne potrzeby osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Ostatnie lata ujawniły, że przeprowadzanie weryfikacji kryteriów dochodowych w 3 letnich
odstępach powoduje, że z roku na rok zwiększa się luka między nimi a obowiązującym
progiem interwencji socjalnej.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, we współpracy
z ekspertami i stroną społeczną podjęło prace zmierzające do wprowadzenia obowiązku
corocznej weryfikacji kryteriów dochodowych w pomocy społecznej, co pozwoli na realne
dostosowanie pomocy oferowanej najbardziej potrzebującym do zmieniających się
warunków ekonomicznych. Wniosek o wpis do wykazu prac Rady Ministrów projektu
ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej przewidującego to rozwiązanie skierowano
do Zespołu Programowania Prac Rządu w styczniu 2025 r. i ponownie w lutym br.
-- 1 of 2 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Do chwili obecnej Zespól Programowania Prac Rządu nie podjął decyzji w tej sprawie.
Warto podkreślić, że coroczna weryfikacja kryteriów dochodowych w pomocy społecznej
została wpisana do wykazu priorytetów polityki członków Rady Ministrów.
Kierownictwo resortu pomocy społecznej ma świadomość wyzwań, z jakimi mierzą się
osoby najuboższe oraz ich rodziny i dokłada wszelkich starań, by oferowane im wsparcie w
jak największym stopniu odpowiadało ich potrzebom i było dostosowane do zmieniającej
się sytuacji społeczno-gospodarczej. Z tego względu gminy, w celu umożliwienia im
podejmowania działań służących poprawie sytuacji bytowej osób samotnych, starszych
i z niepełnosprawnościami, otrzymują dofinansowanie z budżetu państwa na realizację
zadań własnych wynikających z ustawy o pomocy społecznej, co pozwala na objęcie
wsparciem szerszej grupy beneficjentów. Dofinansowanie dotyczy realizacji zadań z
pomocy społecznej wskazanych w programach:
— „Posiłek w szkole i w domu”, którego celem jest zapewnienie wsparcia w formie posiłku,
świadczenia pieniężnego na jego zakup oraz świadczenia rzeczowego w postaci
produktów żywnościowych. Pomoc udzielana jest zarówno dzieciom wychowywanym
w rodzinach znajdujących się w trudnej sytuacji (ważnym elementem programu jest
zapewnienie dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym możliwości zjedzenia gorącego
posiłku przygotowanego w stołówce szkolnej), jak i osobom starszym,
z niepełnosprawnościami czy o niskich dochodach. Ze środków przekazywanych
w ramach programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki wskazane
w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz tym, które spełniają
kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy.
Kryteria dochodowe w programie wynoszą 2020 zł dla osoby samotnie gospodarującej
i 1646 zł dla osoby w rodzinie;
— „Opieka 75+”, której celem jest zwiększenie dostępności usług opiekuńczych, w tym
specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i starszych, które są
samotne (zgodnie z art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej), samotnie gospodarują
(zgodnie z art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej) lub pozostają w rodzinie;
— „Korpus Wsparcia Seniorów” służący wsparciu finansowemu gmin w organizowaniu
usług opiekuńczych świadczonych w formie usług sąsiedzkich oraz w zapewnianiu
dostępu do tzw. „opieki na odległość”, której celem jest poprawa bezpieczeństwa
i możliwości samodzielnego funkcjonowania seniorek i seniorów w ich miejscu
zamieszkania.
Osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji mogą też korzystać z pomocy żywnościowej
w formie paczek z artykułami spożywczymi, świadczonej w ramach programu Fundusze
Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027, który współfinansowany jest ze środków
Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. Do udziału w programie uprawnia dochód na
poziomie 265% kryterium ustawowego oraz spełnienie przynajmniej jednej z przesłanek
trudnej sytuacji życiowej z art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Kryteria dochodowe
w programie to 2 676,50 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 2 180,95 zł dla osoby
w rodzinie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --