Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
1
Warszawa, data: 29 kwietnia 2026
znak sprawy: DSR-VIIa.054.3.2026.RJ
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 16346 Pana Posła Marka
Matuszewskiego w sprawie skutków depopulacji
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację przedstawiam następujące informacje.
Ad 1.
Wnioski z prac analitycznych i diagnostycznych na potrzeby wdrażania polityki
rozwoju i opracowania Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. (SRP 2035) oraz
rozwiązań w zakresie polityki regionalnej wskazują, że w Polsce postępuje
depopulacja, spada dzietność i liczba urodzeń, społeczeństwo się starzeje
i pogłębia się deformacja struktur demograficznych. Prognozy demograficzne
przygotowane na potrzeby SRP 2035 pokazują, że procesy depopulacyjne
w Polsce, zwłaszcza na obszarach pozaaglomeracyjnych, będą postępować.
W ciągu dekady prognozuje się tam ubytek liczby ludności o 6%. Obszary
o największej skali depopulacji charakteryzować się będą wysokim odsetkiem
osób starszych oraz bardzo niskim udziałem osób w wieku 0-14 lat. Liczba
seniorów powyżej 80 r.ż. wzrośnie na obszarach pozaaglomeracyjnych o ponad
71%, a liczba dzieci zmniejszy się o niemal 27%.
Te zjawiska składają się na bardzo niekorzystny trend demograficzny, który jest
istotnym wyzwaniem rozwojowym Polski – zarówno w skali ogólnokrajowej, jak
również regionalnej i lokalnej. Po okresie względnej stabilności demograficznej

-- 1 of 7 --

2
w latach 1990-2020, Polska znalazła się u progu procesu depopulacji. Do
nielicznych obszarów wzrostu ludnościowego zaliczają się głównie obszary
metropolitalne i strefy podmiejskie dużych i średnich miast, jako następstwo
metropolizacji i suburbanizacji. Do tej grupy obszarów należą także regiony
o tradycyjnie wysokiej dzietności: Kaszuby i Kociewie, Podhale i Sądecczyzna.
W przeważającej części kraju postępuje regres demograficzny o różnej skali
nasilenia. Problem depopulacji w największym stopniu dotyczy regionów Polski
Wschodniej, Pomorza Zachodniego i Środkowego, Śląska i Opolszczyzny,
Sudetów czy województwa łódzkiego. W sposób szczególny uwidacznia się na
pozaaglomeracyjnych obszarach wiejskich, oddalonych od głównych centrów
gospodarczych, zwłaszcza na północno-wschodnich terenach przygranicznych
i peryferiach wewnętrznych usytuowanych wzdłuż granic poszczególnych
województw. Poważnym problemem demograficznym w Polsce jest ponadto
postępujący proces kurczenia się miast, dotykający przede wszystkim miast
średnich, mających kluczowe znaczenie dla utrzymania policentrycznej sieci
osadniczej kraju. W części dużych aglomeracji, np. w metropoliach górnośląsko-
zagłębiowskiej i łódzkiej, depopulacja przyjmuje postać dezurbanizacji szerszych
struktur miejskich.
Ad 2.
Zgodnie z zapisami SRP 2035 w regionach najbardziej dotkniętych depopulacją,
wskazanych w odpowiedzi na pytanie 1., w szczególności na
pozaaglomeracyjnych obszarach wiejskich i obszarach peryferyjnych, dostęp do
usług publicznych pozostaje wyraźnie niższy niż w głównych ośrodkach miejskich.
Dostępność ta staje się także coraz trudniejsza do utrzymania, ponieważ odpływ
ludności i postępujące starzenie się mieszkańców, zwiększają zapotrzebowanie
na usługi zdrowotne, opiekuńcze, społeczne i transport zbiorowy. Jednocześnie
depopulacja osłabia lokalną bazę demograficzną, instytucjonalną oraz finansową.
Należy odnotować, że dostępność części usług i infrastruktury na tych obszarach
ulegała w ostatnich latach stopniowej poprawie. W latach 2010-2024 odsetek
ludności korzystającej z sieci wodociągowej w Polsce wzrósł z 87,4% do 92,7%,
zaś na obszarach wiejskich z 75,1% do 86,6%, natomiast z kanalizacji z 62,0% do
72,9%, podczas gdy na obszarach wiejskich z 24,8% do 46,2%. Równolegle
poprawił się stan infrastruktury i taboru systemów publicznego transportu
zbiorowego oraz dostępność przestrzenna części obszarów peryferyjnych
w wyniku inwestycji drogowych i transportowych. Poprawa ta ma jednak
charakter nierównomierny i nie wyczerpuje potrzebnych działań wynikających
z procesu depopulacji. Gminy oddalone od dużych i średnich miast nadal cechuje
niższy poziom dostępności do publicznego transportu zbiorowego – wciąż
występują obszary pozbawione dostępu do sieci publicznego transportu
zbiorowego.

-- 2 of 7 --

3
Równocześnie, mimo że w zdecydowanej większości gmin funkcjonuje co
najmniej jedna przychodnia lekarska i działa apteka lub punkt apteczny,
dostępność lekarzy i usług opiekuńczych pozostaje silnie zróżnicowana
terytorialnie, a starzenie się ludności zwiększa presję na dalsze wzmacnianie
dostępności przestrzennej ochrony zdrowia i usług opiekuńczych właśnie na
obszarach najbardziej dotkniętych odpływem ludzi młodych. Nasilanie się
dysproporcji w dostępie m.in. do ochrony zdrowia, edukacji, kultury, wymiaru
sprawiedliwości i transportu publicznego, w sprzężeniu z niską dostępnością
przestrzenną usług, pogłębia marginalizację terytoriów najbardziej wrażliwych
na skutki depopulacji, czyniąc koniecznymi działania nakierowane na
wzmacnianie dostępności wybranych usług publicznych.
Administracja rządowa, w tym Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej,
prowadzi konsekwentne działania na rzecz poprawy dostępności usług
publicznych, w szczególności na obszarach słabiej rozwiniętych i wrażliwych na
skutki depopulacji (identyfikowanych m.in. na bazie wskaźników dotyczących
obciążenia demograficznego czy migracji), obejmujące rozwój infrastruktury,
wzmacnianie transportu zbiorowego oraz wspieranie samorządów
w zapewnianiu oferty usług dopasowanej do potrzeb ich mieszkańców.
Ad 3. i 4.
Opracowany w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej projekt
średniookresowej strategii rozwoju kraju z horyzontem czasowym do 2035 r. –
Strategia Rozwoju Polski do 2035 (SRP 2035), który 5 marca br. został przyjęty
przez Stały Komitet Rady Ministrów, uwzględnia cel dedykowany depopulacji.
Działania w ramach tego celu będą polegały na łagodzeniu zachodzących zmian
demograficznych i adaptacji do nich, jako jednego z trzech głównych elementów
polityki rozwoju państwa w najbliższej dekadzie. Diagnoza strategiczna do tego
celu pokazuje, że zmiany demograficzne w Polsce w najbliższej dekadzie znacząco
zmienią dotychczasowy porządek ekonomiczny i społeczny. Do 2035 r. nastąpi
istotny spadek liczby dzieci oraz osób w wieku produkcyjnym w populacji Polski
przy równoczesnym wzroście liczby osób starszych, w tym zwłaszcza w wieku
75+. Zmiany te wpłyną m.in. na popyt na dobra i usługi, zarówno prywatne, jak
i publiczne, sytuację na rynku pracy oraz relacje społeczne. SRP 2035 proponuje
dwutorową odpowiedź na zmiany demograficzne: łagodzenie zmian, czyli ich
spowalnianie w strukturze wieku populacji, oraz adaptowanie się do zmian –
przystosowując usługi publiczne, infrastrukturę i regulacje do nowych
okoliczności.
W tym zakresie SRP 2035 przewiduje skoordynowane działania służące
przeciwdziałaniu skutkom zmian demograficznych, obejmujące zarówno
zahamowanie trendu spadku dzietności, jak i lepsze wykorzystanie zasobów
pracy oraz rozwój usług publicznych. Obejmują one m.in. poprawę dostępności
mieszkań, opieki nad małymi dziećmi i wsparcia dla rodzin, zwiększanie
aktywności zawodowej różnych grup społecznych, rozwój instrumentów uczenia

-- 3 of 7 --

4
się dorosłych i odpowiednio prowadzonej imigracji, a także dostosowanie
ochrony zdrowia, opieki długoterminowej i usług społecznych do rosnącej liczby
osób starszych, przy istotnej roli samorządów lokalnych, szczególnie na
obszarach wiejskich.
Wśród działań realizowanych w ramach rozwoju systemu opieki nad dziećmi do
lat 3 jako przykład warto podać realizowany w większości ze środków
europejskich program Aktywny Maluch na lata 2022-2029 (wcześniej: Maluch+).
Program łączy w sobie dofinansowanie krajowe ze środkami z EFS+ w ramach
programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS) oraz środkami
z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Na ten cel
przeznaczono blisko 6,5 mld zł, co pozwoli na stworzenie ponad 102 tys. nowych
miejsc opieki nad najmłodszymi dziećmi. Oprócz tworzenia nowych miejsc opieki
w żłobkach, klubach dziecięcych lub w formie dziennego opiekuna, w programie
założono, że dodatkowo ze środków EFS+ dofinansowane będzie funkcjonowanie
miejsc opieki w początkowym okresie (tj. przez pierwsze 36 miesięcy). Działania
te mają na celu zwiększenie zarówno terytorialnej, jak i cenowej dostępności
formalnej opieki nad małymi dziećmi i są elementem adaptacji do zmian
w strukturze wieku mieszkańców Polski.
Specjalnym wsparciem – jako obszary strategicznej interwencji (OSI) – zostaną
objęte te części kraju, w których zmiany demograficzne będą najsilniejsze.
W związku z tym w ramach SRP 2035 wyodrębniona została kategoria OSI
wsparcia dla obszarów wiejskich wymagających większego włączenia w procesy
rozwojowe. Obejmują one obszary, w odniesieniu do których zidentyfikowano
największe ryzyko utraty żywotności w wyniku niekorzystnych procesów
demograficznych. Za podstawowe kryterium delimitacji przyjęto prognozowany
spadek liczby ludności (na poziomie powiatu) o co najmniej 5% między 2024
a 2035 r. (według prognozy demograficznej Głównego Urzędu Statystycznego).
Z delimitacji w ramach tego OSI wyłączono miasta na prawach powiatu oraz
powiaty znajdujące się w pobliżu dużych aglomeracji, ponieważ ryzyko utraty
żywotności jest tam mniejsze. Wynika to z obecności ośrodków miejskich
pełniących konkretne funkcje, a także z faktu, że większość z nich jest objęta
odrębną kategorią wsparcia (w ramach OSI policentrycznej sieci miast i ich
obszarów funkcjonalnych).
Celem interwencji SRP 2035 skierowanej do OSI wsparcia dla obszarów wiejskich
wymagających większego włączenia w procesy rozwojowe jest zapewnienie
żywotności obszarów wiejskich doświadczających silnych zmian
demograficznych. Interwencja ma włączyć te obszary w procesy rozwojowe przez
wzmocnienie ich potencjałów, budując w ten sposób większą odporność na
kryzysy i negatywne skutki zmian demograficznych.

-- 4 of 7 --

5
Cel ten można podzielić na dwie części. Po pierwsze, chodzi o wzmacnianie
spójności społecznej i terytorialnej tych obszarów poprzez rozwój
infrastrukturalny i inwestycje na rzecz mieszkańców: tworzenie nowych trwałych
miejsc pracy, pobudzanie przedsiębiorczości i zachęty dla podnoszenia
kompetencji i umiejętności. Po drugie, celem interwencji jest spowalnianie
negatywnych zmian demograficznych przez tworzenie warunków do
pozostawania i osiedlania się tam młodych osób i rodzin, a także adaptacja do
zmian demograficznych przez podniesienie poziomu i dostępności wybranych
usług publicznych.
Uznając silne powiązania funkcjonalne w układach lokalnych, w uzasadnionych
przypadkach, możliwa będzie realizacja przedsięwzięć w lokalnych ośrodkach
miejskich, powiązanych funkcjonalnie z danym obszarem wiejskim.
Zapisy SRP 2035 dot. interwencji w ramach poszczególnych kategorii OSI, w tym
OSI wsparcia dla obszarów wiejskich wymagających większego włączenia
w procesy rozwojowe, zostaną rozwinięte w opracowywanej obecnie
w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej nowej krajowej strategii rozwoju
regionalnego 2035. W przyjętych przez Podkomitet ds. wymiaru terytorialnego
Założeniach nowej polityki regionalnej i krajowej strategii rozwoju regionalnego
2035 jako jedno z kluczowych wyzwań rozwojowych wskazano szybkie tempo
depopulacji miast i obszarów peryferyjnych (poza kilkoma największymi
obszarami metropolitalnymi, zwłaszcza tzw. „wielką piątką), a także niski
współczynnik dzietności i starzenie się społeczeństwa. Jednym z celów
strategicznych określonych w tym dokumencie jest zmniejszanie społecznie
nieakceptowalnych różnic w dostępie do dobrej jakości miejsc pracy oraz
podstawowych usług i dóbr publicznych. Wpisuje się to w realizację traktatowego
filaru UE dotyczącego spójności terytorialnej i niwelowania zróżnicowań
rozwojowych.
Ad 5.
Dotychczasowe działania ukierunkowane na obszary dotknięte depopulacją
przyczyniły się do poprawy ich warunków rozwojowych, w szczególności poprzez
wzmacnianie przedsiębiorczości, poprawę dostępności usług publicznych
i infrastruktury. W latach 2021-2027 na wsparcie obszarów wiejskich, gdzie ten
trend jest obecnie najbardziej widoczny, w ramach funduszy europejskich
(programy krajowe i regionalne), przewidziano około 10 mld euro. Z samych
16 programów regionalnych na rozwój obszarów wiejskich oraz wzmocnienie
powiązań miasto-wieś do końca 2025 r. zakontraktowano już kwotę 49,4 mld
złotych. Wsparcie to jest komplementarne z działaniami adresowanymi do
rolników, zawodów rolniczych, produkcji rolnej i infrastruktury gospodarstw
rolnych, przewidzianych w Planie Strategicznym Wspólnej Polityki Rolnej 2023-
2027.

-- 5 of 7 --

6
Jednocześnie wnioski z analizy sytuacji społeczno-gospodarczej obszarów
strategicznej interwencji wskazują, że obszary wiejskie wymagające większego
włączenia w procesy rozwojowe, obejmują 182 powiaty i 11,8 mln mieszkańców.
W latach 2010-2024 depopulacja wyniosła tam średnio -9,3% wobec -2,7%
stanowiących średnią krajową. Wskaźnik przedsiębiorczości (liczba podmiotów
gospodarczych na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym) na tych obszarach
wynosi 180,7 wobec 242,8 średnio w Polsce, a dochody własne gmin są na
poziomie 3 369,6 zł per capita wobec 4 703,1 zł średnio w kraju, co potwierdza
utrzymywanie się istotnych barier rozwojowych mimo dotychczasowego
wsparcia. Mając powyższe na względzie, należy zauważyć, że skala i trwałość
niekorzystnych procesów demograficznych oraz utrzymujące się bariery
rozwojowe wskazują, że interwencja ta wymaga kontynuacji oraz dopracowania
w zakresie lepszego ukierunkowania terytorialnego. Oznacza to zarazem, że na
obecnym etapie byłoby przedwczesne formułowanie definitywnej oceny
skuteczności dotychczasowych programów, skoro obok dostrzegalnej poprawy
części warunków rozwojowych utrzymują się niskie inwestycje prywatne, słabości
lokalnych gospodarek oraz ograniczenia w efektywności wykorzystania wsparcia
finansowego. Z tego względu dokumenty strategiczne w gestii Ministerstwa
Funduszy i Polityki Regionalnej, tj. SRP 2035 oraz ksrr 2035, programują dalsze
wsparcie dla terytoriów dotkniętych negatywnymi zmianami demograficznymi.
Ad 6.
Symulacja liczby ludności do 2060 r. opracowana przez Główny Urząd
Statystyczny1 prezentuje scenariusz, w którym przewidywana liczba ludności
Polski w 2060 r., przy założeniu niskiej dzietności na poziomie z 2024 r., wyniesie
28,4 mln. To o 2,5 mln mieszkańców mniej w porównaniu ze scenariuszem
prognozy ludności z 2023 r.
Prognozowana zmiana liczby ludności w Polsce w latach 2024-2040 będzie miała
w przeważającej mierze charakter ujemny. Spadki liczby ludności obejmą znaczną
część terytorium kraju i będą szczególnie wyraźnie (do nawet 20% spadku) na
dotkniętych procesami depopulacyjnymi obszarach peryferyjnych, oddalonych
od głównych ośrodków wzrostu społeczno-gospodarczego.
Analizując przestrzenne zróżnicowanie zjawiska, należy zauważyć, że relatywnie
korzystniejsze prognozy dotyczą przede wszystkim stref oddziaływania większych
miast oraz wybranych lokalnych centrów rozwojowych, gdzie przewidywany jest
wzrost liczby mieszkańców (lub ograniczony spadek w porównaniu do obszarów
peryferyjnych). Oznacza to, że procesy demograficzne będą w dalszym ciągu
przebiegały nierównomiernie – będą wzmacniać koncentrację ludności
w obszarach miejskich i podmiejskich, a jednocześnie prowadzić do
1 GUS, „Symulacja liczby ludności do 2060 r. (opracowanie eksperymentalne)”, 2025
https://stat.gov.pl/obszary tematyczne/ludnosc/prognoza-ludnosci/symulacja-liczby-ludnosci-do-
2060-r-opracowanie-eksperymentalne,17,1.html

-- 6 of 7 --

7
postępującego wyludniania wielu jednostek położonych poza głównymi
ośrodkami rozwoju.
Szczegółową prognozowaną zmianę liczby mieszkańców w Polsce według
poszczególnych gmin w ujęciu procentowym na okres od 2024 r. do 2040 r.
prezentuje załączona mapa.
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/
Załącznik: Prognozowana zmiana liczby mieszkańców w Polsce wg gmin 2024-2040

-- 7 of 7 --