tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.230.2026
Warszawa,/elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16342 Pana Posła Marka Matuszewskiego, w sprawie
długoterminowej stabilności systemu emerytalnego, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zmiany demograficzne i starzenie się społeczeństw to zjawiska o charakterze
powszechnym, które obecnie dotyczą większości krajów europejskich. W tej sytuacji
szczególnego znaczenia nabiera konieczność stałego monitorowania i bieżącej analizy
sytuacji systemu emerytalnego.
Problem obniżania się przeciętnej wysokości emerytury w stosunku do przeciętnego
wynagrodzenia w gospodarce narodowej jest wskazywany od wielu lat w analizach
dotyczących systemu emerytalnego. W dużej mierze zjawisko to wynika z faktu, że coraz
mniej świadczeń jest wypłacanych według starego systemu emerytalnego, tj. systemu
zdefiniowanego świadczenia1, a coraz więcej – z nowego, czyli w formule zdefiniowanej
składki.
Podstawowym celem wprowadzonej w 1999 r. reformy ubezpieczeń społecznych,
w szczególności reformy emerytalnej, było zapewnienie wypłat świadczeń, w sytuacji
przewidywanych niekorzystnych zmian demograficznych. Z tego względu zdecydowano się
zmienić sposób naliczania świadczeń na taki, w którym wysokość emerytury zależy od
wpłaconego przez ubezpieczonego zwaloryzowanego kapitału składkowego (na koncie
i subkoncie) w czasie jego aktywności zawodowej oraz od wieku, w którym osoba
uprawniona wystąpi o emeryturę. Im później to nastąpi (moment przejścia na emeryturę jest
prawem ubezpieczonego, a nie jego obowiązkiem), im więcej składek zostanie
odprowadzonych do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), tym świadczenie
emerytalne będzie wyższe. Jednocześnie w nowym systemie wystarczy tylko jedna składka
emerytalna, by uzyskać status emeryta (i emeryturę w odpowiedniej do wkładu wysokości).
Założeniem wprowadzonych regulacji ustawowych było ograniczenie ryzyk rzutujących na
wysokość emerytur, uniezależnienie ich wysokości od wahań na rynku kapitałowym,
stworzenie warunków do wzrostu gospodarczego kraju, a więc w konsekwencji
zapewnienie bezpieczeństwa wypłat emerytur przyszłym rocznikom świadczeniobiorców,
w wysokości adekwatnej do wkładu włożonego do systemu emerytalnego.
Informuję, że zarówno wskaźnik zastąpienia, jak i współczynnik obciążenia systemowego
stanowią narzędzia analityczne służące do monitorowania długookresowej stabilności
systemu emerytalnego, jednakże należy mieć na uwadze, że mają one charakter
zagregowany i prognostyczny. Nie uwzględniają pełnego zróżnicowania sytuacji
ubezpieczonych oraz wpływu takich mechanizmów, jak np. gwarancja najniższego
świadczenia. Są też silnie zależne od przyjętych założeń demograficznych i ekonomicznych
1 Należy oczekiwać, że w 2050 r. wszystkie świadczenia będą wypłacane według nowego systemu emerytalnego.

-- 1 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i mogą ulegać zmianom wraz z rozwojem sytuacji na rynku pracy. Z tego względu zawsze
powinny być interpretowane w szerszym kontekście społeczno-gospodarczym.
Dane dotyczące prognozowanego współczynnika obciążenia systemowego i
prognozowanej stopy zastąpienia zamieszczone zostały w długoterminowej prognozy
wpływów i wydatków funduszu emerytalnego do 2080 roku2, opracowanej przez Zakład
Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Wskazać przy tym należy, że wskaźnik zastąpienia
pokazuje przeciętną sytuację w skali makro, czyli relację przeciętnej emerytury z FUS do
przeciętnego wynagrodzenia. Podkreślić przy tym trzeba, że w polskim systemie, gdzie dla
wyliczenia wysokości świadczenia znaczenie ma głównie wysokość odprowadzonych
składek oraz średnie dalsze trwanie życia w chwili przejścia na emeryturę, relacja przeciętnej
emerytury do przeciętnego wynagrodzenia nie jest miarodajna w odniesieniu do świadczeń
indywidualnych.
Do sporządzania analiz w obszarze ubezpieczeń społecznych, w tym wpływu zmian
parametrów systemu na jego długoterminową stabilność, zobowiązany jest ZUS. Zakład
sporządza zarówno średnioterminowe prognozy wpływów i wydatków Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (co rok), jak i długoterminowe prognozy wpływów i wydatków
funduszu emerytalnego (co trzy lata). Pozwala to ocenić sytuację finansową systemu
w krótkim i długim horyzoncie czasowym, zawsze w trzech wariantach (optymistycznym,
pesymistycznym i pośrednim) przy założeniu niezmienności obowiązujących przepisów.
Krótkoterminowe prognozy uwzględniają aktualną sytuację na rynku pracy, dynamikę
zatrudnienia i wynagrodzeń. Długoterminowa prognoza ma charakter bardziej strategiczny
i pokazuje, w jaki sposób zmiany demograficzne, społeczne i ekonomiczne wpłyną na system
emerytalny. Prognozy mają charakter informacyjny i są udostępniane na portalu
statystycznym ZUS3.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej co trzy lata przygotowuje się dwa
przeglądy systemu emerytalnego – z zakresu kapitałowej części systemu i powszechnej. Po
przyjęciu przez Radę Ministrów są one przedkładane Sejmowi RP celem przedstawienia
informacji, analiz i wynikających z nich wniosków, a także rekomendacji przyszłych działań.
Rok 2025 był kolejnym, kiedy przeglądy przedłożono Radzie Ministrów4.
Przechodząc do pytania o odsetek przyszłych emerytów mogących otrzymywać
świadczenia poniżej minimum socjalnego informuję, że na koniec grudnia 2025 r. wartość
minimum socjalnego dla samotnie gospodarującej osoby w wieku powyżej 60 lat wynosiła
1931,97 zł brutto. Wartość najniższej emerytury przekracza wysokość minimum socjalnego.
Można oczekiwać, że w kolejnych latach świadczenie poniżej minimum socjalnego będą
otrzymywać osoby, które nie wypracowały stażu ubezpieczeniowego wymaganego do
podwyższenia świadczenia do wysokości najniższej emerytury gwarantowanej przez
2https://www.zus.pl/documents/10182/167761/Publikacja_Fundusz_Emerytalny_2026_2080.pdf/54000d69-
b2f3-96cc-5814-9b6524f3d231?t=1766410217052
3 f8bee9a5-c9a2-dd9f-5ddb-c52fbabf665a
4 „Informacja o skutkach obowiązywania ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw w okresie 2022-2024.”
https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/druk.xsp?nr=1943
„Informacja Rady Ministrów dla Sejmu RP o skutkach obowiązywania ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie
niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 6 grudnia
2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych
w otwartych funduszach emerytalnych.” - https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/druk.xsp?nr=2084

-- 2 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
państwo5. Osoby takie nabywają prawo do emerytury w niewielkiej (niekiedy nawet
kilkuzłotowej) wysokości, proporcjonalnej do swojej aktywności ekonomicznej6.
Trzeba zaznaczyć, że ocena sytuacji materialnej rodzin wyłącznie przez pryzmat wysokości
minimum socjalnego jest dużym uproszczeniem. Najniższe świadczenia mogą bowiem
stanowić uzupełniające, względem dochodów uzyskiwanych z pracy lub drugiego
świadczenia emerytalno-rentowego, źródło przychodów rodziny. Istotne jest także, że
emerytura jest prawem, a nie obowiązkiem. Ustawowy wiek emerytalny umożliwia nabycie
prawa do emerytury, ale nie obliguje osoby uprawnionej do korzystania z niego. Oznacza
to, że ubezpieczony sam może podjąć decyzję o momencie przejścia na emeryturę.
Pragnę podkreślić, że dobrowolne oszczędzanie w ramach III filaru to istotny element
systemu zabezpieczenia społecznego, uzupełniający świadczenia z systemu powszechnego
i sprzyjający stabilizacji sytuacji dochodowej osób w wieku emerytalnym, pozwalający na
utrzymanie świadczeń na odpowiednim poziomie, a także na uniknięcie nadmiernego
obciążenia systemu emerytalnego. Zakładając wzrost realnych wynagrodzeń w przyszłości,
dostępna oferta dobrowolnych form oszczędzania powinna zachęcić do korzystania z tych
możliwości.
Problematyka dobrowolnego oszczędzania emerytalnego jest przedmiotem prac grupy
roboczej do spraw oszczędzania w IKE, IKZE, PPE i PPK funkcjonującej w ramach Rady
Dialogu Społecznego. W jej posiedzeniach biorą też czynny udział przedstawiciele MRPiPS.
W ramach prac prowadzone są analizy i konsultacje z partnerami społecznymi dotyczące
możliwych kierunków zmian legislacyjnych i organizacyjnych, które mogłyby przyczynić się
do zwiększenia partycypacji obywateli w systemie dodatkowego zabezpieczenia
emerytalnego. Jednym z częściej wymienianych tematów jest konieczność podnoszenia
świadomości emerytalnej obywateli w zakresie dodatkowego oszczędzania na emeryturę.
Wypracowane rekomendacje będą stanowiły istotne wsparcie dla dalszych działań w tym
obszarze.
W ramach szerzenia wiedzy na temat ubezpieczeń społecznych ZUS włącza się w działania
na rzecz promocji dobrowolnych form oszczędzania na emeryturę (np. poprzez
zamieszczanie stosownych informacji o produktach III-o filarowych na stronie internetowej
Zakładu7, czy wydawanie ulotek uwzględniających ten obszar8). Zwiększanie świadomości
dotyczącej zabezpieczenia swojej sytuacji finansowej na czas emerytury jest też jednym
z kluczowych priorytetów Krajowej Strategii Edukacji Finansowej, przyjętej przez Radę
Ministrów 25 czerwca 2024 r.9. Jest to dokument, którego powstanie postulowało
środowisko osób i podmiotów zaangażowanych w edukację finansową w Polsce.
5 System ubezpieczeń społecznych gwarantuje wypłatę najniższej emerytury. Prawo do tego świadczenia uzyskuje
się pod warunkiem posiadania co najmniej 20 i 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych odpowiednio
w przypadku kobiet i mężczyzn. Długość stażu pracy ma znaczenie, jeżeli okazałoby się, że wyliczona kwota
należnego świadczenia jest niższa od obowiązującej kwoty najniższej emerytury. W takim przypadku świadczenie
jest podwyższane do tej wysokości. Gdy emeryt nie posiada wymaganego stażu, jego emerytury nie podwyższa się
do wysokości najniższej emerytury.
6 W grudniu 2025 r. wypłacono 459 317 emerytur nowosystemowych w wysokości niższej niż najniższa ustawowa
wysokość emerytury. Udział emerytur nowosystemowych wypłacanych w wysokości niższej niż najniższa
emerytura w liczbie wypłacanych emerytur nowosystemowych w grudniu 2025 r. wyniósł 10,1%.
7 https://www.zus.pl/aktywni-50-plus/przygotuj-sie-na-swoja-emeryture
8https://www.zus.pl/documents/10182/13627647/0_Ulotka_Aktywni_50%252B.pdf/214c898d-3ce6-9959-
a9a0-59dfcbb43a30
9 Uchwała Rady Ministrów nr 71 z dnia 25 czerwca 2024 r. w sprawie przyjęcia polityki publicznej „Krajowa
Strategia Edukacji Finansowej. Polityka na rzecz rozwijania kompetencji finansowych”
https://www.gov.pl/web/finanse/krajowa-strategia-edukacji-finansowej

-- 3 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Co do luki dochodowej w przyszłych pokoleniach emerytów należy podkreślić, że jej
ograniczenie zależy nie tylko od działań systemowych, ale też aktywności zawodowej
obywateli i rozwoju dobrowolnych form długoterminowego oszczędzania.
Przede wszystkim, jak już na wstępie wspominano, obecnie funkcjonujący w Polsce
powszechny system emerytalny, oparty na zasadzie zdefiniowanej składki, wprowadził
ścisłą zależność pomiędzy odprowadzanymi składkami, a wypłacanymi świadczeniami. Jest
on ekwiwalentny w wymiarze indywidualnym, co oznacza, że im więcej składek zostanie
odprowadzonych do FUS, tym wyższe będzie wypłacane świadczenie emerytalne. Wpływa
to pozytywnie na równoważenie wpływów i wydatków na poziomie funduszu w długim
okresie. Zależność ta sama w sobie stanowi też zachętę do przedłużania aktywności
zawodowej oraz wyraz odpowiedzialności indywidualnej każdego ubezpieczonego za
kształtowanie własnego zabezpieczenia społecznego. Dlatego też długość okresu pracy,
wysokość wynagrodzenia otrzymywanego w czasie aktywności zawodowej czy wybór
formy zatrudnienia mają istotny wpływ na wysokość emerytury.
W Polsce zarówno osoby wykonujące umowy cywilnoprawne, jak i samozatrudnione mają
zagwarantowane prawo uczestniczenia w systemie ochrony socjalnej, w tym emerytalnej,
gromadzenia środków i korzystania z wynikających z tego uprawnień. Kierownictwo
MRPiPS podchodzi ze zrozumieniem do trudnej i specyficznej sytuacji przedsiębiorców,
zwłaszcza tych działających jednoosobowo lub na niewielką skalę, szczególnie wrażliwych
na różnego rodzaju negatywne zjawiska rynkowe dotyczące gospodarki krajowej i globalnej.
Niemniej należy wskazywać negatywne skutki dla finansów systemu i FUS (dotowanego
corocznie przez budżet państwa), jak i dla wysokości świadczeń pieniężnych z ZUS samych
przedsiębiorców, wynikające z wprowadzenia i korzystania przez nich z preferencji
składkowych. Najistotniejszą kwestią, która pozostaje wyłącznie w gestii ubezpieczonych,
jest świadomość konsekwencji podejmowanych decyzji dotyczących korzystania
z określonych preferencji i ulg składkowych, które mogą wpływać na wysokość nie tylko
przyszłej emerytury, ale już wcześniej, w okresie przedemerytalnym, na wysokość zasiłków
chorobowych, macierzyńskich i rodzicielskich, rent z tytułu niezdolności do pracy i rent
rodzinnych dla uprawnionych członków rodziny pozostałych po zmarłym ubezpieczonym
lub świadczeniobiorcy ZUS. W tym kontekście za istotną należy uznać rolę edukacyjną
instytucji państwowych, w tym ZUS oraz szeroko rozumianych mediów.
Pozytywny wpływ na wysokość świadczeń emerytalnych ma też powiązanie wskaźnika
waloryzacji składek z realnym wzrostem płac w gospodarce narodowej. Ważnym zadaniem
państwa jest zapewnienie stabilnej sytuacji gospodarczej, która umożliwi pracę wszystkim
osobom, które chcą i mogą funkcjonować na rynku pracy.
Trzeba podkreślić, że realny wiek emerytalny jest, po osiągnięciu poziomu minimalnego,
uzależniony od decyzji osoby ubezpieczonej dotyczącej tego, czy chce pobierać niższą
emeryturę przez dłuższy okres, czy wyższą, lecz krócej, bazującej na ocenie stanu zdrowia,
pozycji na rynku pracy, czy też wynikającej z planów dotyczących długości odpoczynku po
zakończeniu aktywności zawodowej. Szacuje się, że rok dłuższej pracy po osiągnięciu wieku
emerytalnego oznacza wyższą emeryturę nawet o ok. 10%.
W polskim społeczeństwie rośnie świadomość tego, że zapobieganie zubożeniu
emerytalnemu leży w interesie każdego przyszłego emeryta. Polki i Polacy coraz częściej
podejmują działania mające na celu budowanie przyszłego kapitału emerytalnego, czy to
poprzez wydłużenie aktywności zawodowej po osiągnięciu wieku emerytalnego, czy

-- 4 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
poprzez gromadzenie dodatkowych oszczędności na cele emerytalne10. Stabilność systemu
emerytalnego w długim okresie zależeć będzie od wielu czynników, w tym od zmian
demograficznych, sytuacji na rynku pracy, poziomu zatrudnienia oraz kondycji gospodarki,
a także dywersyfikacji źródeł emerytury, tj. skali dodatkowego oszczędzania,
zmniejszającego obciążenia systemu państwowego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
10 Zgodnie z danymi ZUS - na koniec grudnia 2025 r. pracowało 879,5 tys. emerytów w tym 552,7 tys. z tych osób
podlegało także ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W ciągu ostatnich dziesięciu lat liczba pracujących
emerytów wzrosła o 52,9%.

-- 5 of 5 --