Interpelacja nr 16329
Interpelacja w sprawie kontroli spalania odpadów oraz egzekwowania przepisów w zakresie ochrony powietrza
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (88%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie kontroli spalania odpadów oraz egzekwowania przepisów w zakresie ochrony powietrza
Interpelacja nr 16329
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie kontroli spalania odpadów oraz egzekwowania przepisów w zakresie ochrony powietrza
Zgłaszający: Katarzyna Matusik-Lipiec, Renata Rak, Alicja Łuczak, Iwona Małgorzata Krawczyk, Elżbieta Anna Polak
Data wpływu: 01-04-2026
Szanowna Pani Minister,
spalanie odpadów w gospodarstwach domowych pozostaje jednym z istotnych źródeł zanieczyszczenia powietrza w Polsce, a tym samym realnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego. Proceder ten przyczynia się do emisji toksycznych substancji, w tym pyłów zawieszonych oraz związków rakotwórczych, pogłębiając problem smogu, który według szacunków jest odpowiedzialny za dziesiątki tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie.
Pomimo obowiązującego od wielu lat zakazu spalania odpadów poza wyznaczonymi instalacjami, ten problem wciąż występuje na szeroką skalę. Badania wskazują, że w około 80% gmin w Polsce nie funkcjonuje skuteczny system kontroli przestrzegania tych przepisów, co w praktyce prowadzi do ich ograniczonej egzekucji. W wielu przypadkach liczba przeprowadzanych kontroli oraz nakładanych kar jest niewielka, a same sankcje mają charakter symboliczny.
Istotną rolę w egzekwowaniu przepisów odgrywają organa samorządowe, w szczególności straże miejskie i gminne, które mają uprawnienia do przeprowadzania kontroli oraz nakładania mandatów. W praktyce jednak skuteczność tych działań jest zróżnicowana terytorialnie, a w części gmin – zwłaszcza wiejskich – mechanizmy kontroli są ograniczone lub niewystarczające. Jednocześnie maksymalne kary za spalanie odpadów mogą sięgać nawet kilku tysięcy złotych, jednak ich stosowanie pozostaje stosunkowo rzadkie.
W kontekście rosnącej świadomości ekologicznej oraz konieczności poprawy jakości powietrza w Polsce zasadne wydaje się dokonanie oceny skuteczności obowiązujących mechanizmów kontrolnych oraz działań podejmowanych przez organa administracji publicznej w tym zakresie.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Ile kontroli spalania odpadów przeprowadzono w ostatnich latach w skali kraju oraz w podziale na województwa?
Ile mandatów i innych kar nałożono w związku ze spalaniem odpadów w tym okresie?
Czy ministerstwo identyfikuje obszary, w których kontrole są prowadzone w niewystarczającym zakresie?
Jakie są główne bariery w skutecznym egzekwowaniu zakazu spalania odpadów (np. kadrowe, prawne, organizacyjne)?
Jakie działania są podejmowane w celu zwiększenia liczby i skuteczności kontroli, szczególnie w mniejszych miejscowościach i na obszarach wiejskich?
Czy są rozważane zmiany legislacyjne mające na celu wzmocnienie egzekwowania przepisów w tym zakresie?
Czy jest analizowana skuteczność obecnego systemu kar oraz zasadność ich zaostrzenia lub częstszego stosowania?
Interpelacja nr 16329
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie kontroli spalania odpadów oraz egzekwowania przepisów w zakresie ochrony powietrza
Zgłaszający: Katarzyna Matusik-Lipiec, Renata Rak, Alicja Łuczak, Iwona Małgorzata Krawczyk, Elżbieta Anna Polak
Data wpływu: 01-04-2026
Szanowna Pani Minister,
spalanie odpadów w gospodarstwach domowych pozostaje jednym z istotnych źródeł zanieczyszczenia powietrza w Polsce, a tym samym realnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego. Proceder ten przyczynia się do emisji toksycznych substancji, w tym pyłów zawieszonych oraz związków rakotwórczych, pogłębiając problem smogu, który według szacunków jest odpowiedzialny za dziesiątki tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie.
Pomimo obowiązującego od wielu lat zakazu spalania odpadów poza wyznaczonymi instalacjami, ten problem wciąż występuje na szeroką skalę. Badania wskazują, że w około 80% gmin w Polsce nie funkcjonuje skuteczny system kontroli przestrzegania tych przepisów, co w praktyce prowadzi do ich ograniczonej egzekucji. W wielu przypadkach liczba przeprowadzanych kontroli oraz nakładanych kar jest niewielka, a same sankcje mają charakter symboliczny.
Istotną rolę w egzekwowaniu przepisów odgrywają organa samorządowe, w szczególności straże miejskie i gminne, które mają uprawnienia do przeprowadzania kontroli oraz nakładania mandatów. W praktyce jednak skuteczność tych działań jest zróżnicowana terytorialnie, a w części gmin – zwłaszcza wiejskich – mechanizmy kontroli są ograniczone lub niewystarczające. Jednocześnie maksymalne kary za spalanie odpadów mogą sięgać nawet kilku tysięcy złotych, jednak ich stosowanie pozostaje stosunkowo rzadkie.
W kontekście rosnącej świadomości ekologicznej oraz konieczności poprawy jakości powietrza w Polsce zasadne wydaje się dokonanie oceny skuteczności obowiązujących mechanizmów kontrolnych oraz działań podejmowanych przez organa administracji publicznej w tym zakresie.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Ile kontroli spalania odpadów przeprowadzono w ostatnich latach w skali kraju oraz w podziale na województwa?
Ile mandatów i innych kar nałożono w związku ze spalaniem odpadów w tym okresie?
Czy ministerstwo identyfikuje obszary, w których kontrole są prowadzone w niewystarczającym zakresie?
Jakie są główne bariery w skutecznym egzekwowaniu zakazu spalania odpadów (np. kadrowe, prawne, organizacyjne)?
Jakie działania są podejmowane w celu zwiększenia liczby i skuteczności kontroli, szczególnie w mniejszych miejscowościach i na obszarach wiejskich?
Czy są rozważane zmiany legislacyjne mające na celu wzmocnienie egzekwowania przepisów w tym zakresie?
Czy jest analizowana skuteczność obecnego systemu kar oraz zasadność ich zaostrzenia lub częstszego stosowania?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
7%
Konkretność
93%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 4 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.3 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13223 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DPN-WJP.0500.1.2026.AR
4315965.17513091.14312991
Warszawa, 28-04-2026
Odpowiedź na interpelację K10INT16329
Dotyczy: kontroli spalania odpadów oraz egzekwowania przepisów w zakresie ochrony
powietrza
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedź w zakresie kompetencji Ministra Klimatu i Środowiska.
1. Ile kontroli spalania odpadów przeprowadzono w ostatnich latach w skali kraju oraz
w podziale na województwa?
2. Ile mandatów i innych kar nałożono w związku ze spalaniem odpadów w tym okresie?
Obowiązek prowadzenia kontroli palenisk w gminach jest jednym z powszechnych działań
naprawczych, przewidzianych w Programach Ochrony Powietrza (POP), przyjmowanych
zgodnie z art. 911 ustawy POŚ, w drodze uchwał sejmiku województwa, będących aktami
prawa miejscowego i obowiązującymi na obszarze województwa lub jego części. Uchwały
określają ograniczenia lub zakazy dotyczące rodzajów lub jakości paliw stałych
przeznaczonych do stosowania – spalania na potrzeby grzewcze w sektorze bytowo-
komunalnym. Niektóre z POP wyznaczają gminom minimalne liczby kontroli, jakie należy
przeprowadzić w każdej gminie w ciągu roku. Kontrole mają na celu zweryfikowanie
przestrzegania przez mieszkańców postanowień uchwał „antysmogowych”, a także
przestrzegania przepisów związanych z gospodarowaniem odpadami, w tym zakazu
spalania odpadów poza instalacjami.
Podstawę prawną prowadzenia kontroli palenisk przez organy gminy stanowi art. 379 POŚ.
W przepisie tym wskazano organy upoważnione do prowadzenia kontroli przestrzegania i
stosowania przepisów o ochronie środowiska. Jest to m.in. wójt, burmistrz i prezydent
miasta. Kontrola taka jest zazwyczaj prowadzona przez upoważnionego pracownika urzędu
z imiennym upoważnieniem burmistrza (wójta, prezydenta miasta) lub funkcjonariusza
straży miejskiej lub gminnej. Szczególnym typem kontroli są kontrole interwencyjne, które
prowadzi się w związku z podejrzeniem popełnienia wykroczenia. Do takich kontroli
zaliczają się również kontrole wynikające ze zgłoszeń mieszkańców.
Gminy umożliwiają zgłoszenie nieprawidłowości mieszkańcom w różnej formie: mailowo
lub pisemnie, telefonicznie, poprzez formularze internetowe. Na stronach Głównego
Urzędu Nadzoru Budowlanego, w ramach Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków
funkcjonuje ogólnopolskie narzędzie „zgłoś kopciucha”, za pomocą którego można dokonać
zgłoszenia.
Według sprawozdań z realizacji programów ochrony powietrza składanych przez zarządy
województw w Polsce w 2024 roku przeprowadzono 103 822 kontroli przestrzegania
wymagań uchwał antysmogowych oraz 62 166 kontroli w zakresie spalania odpadów
-- 1 of 6 --
i pozostałości roślinnych. Najwięcej kontroli przeprowadzono w województwach:
małopolskim, śląskim i mazowieckim. Dane za rok 2025 są jeszcze w trakcie
opracowywania i weryfikacji.
Zestawienie przeprowadzonych kontroli: przestrzegania uchwały antysmogowej oraz w zakresie
spalania odpadów i pozostałości roślinnych (wg województw).
Województwo Liczba przeprowadzonych
kontroli przestrzegania
uchwały antysmogowej
Liczba przeprowadzonych
kontroli w zakresie spalania
odpadów i pozostałości
roślinnych
wartość szt. szt.
dolnośląskie 5 220 2 506
kujawsko-pomorskie 2 753 3 670
lubelskie 2850 2 978
lubuskie 679 355
łódzkie 3 386 2 602
małopolskie 24 667 24 667
mazowieckie 17 335 6 794
opolskie 1 269 1 440
podkarpackie 6 522 2 401
podlaskie nie dotyczy 1 089
pomorskie b.d. b.d.
śląskie 20 493 6 283
świętokrzyskie 567 2161
warmińsko-mazurskie nie dotyczy 829
wielkopolskie 17 105 b.d.
zachodniopomorskie 976 4 391
Suma 103 822 62 166
Według sprawozdań zarządów województw w 2024 roku w zakresie spalania odpadów i
pozostałości roślinnych wystawiono 2181 mandatów, udzielono 3505 pouczeń i 135 tys.
spraw skierowano do sądu.
Natomiast Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) przyjmuje i rozpatruje wnioski
o podjęcie interwencji, w tym dotyczące spalania odpadów, wpływające zarówno
tradycyjnymi kanałami komunikacji, takimi jak e-mail, list, ePUAP czy e-Doręczenia. W celu
usprawnienia procesu zgłaszania naruszeń udostępniono interweniującym elektroniczny
formularz „Zgłoś interwencję”, dostępny na stronie internetowej GIOŚ
https://www.gov.pl/web/gios, a także usługę „Naruszenie środowiskowe” w aplikacji
mObywatel. Zaś biorąc pod uwagę sposób rejestrowania i obsługi zgłoszeń, GIOŚ stosuje
ogólną kategorię „ochrona powietrza”, w której znajduje się m.in. „uciążliwość zapachowa”,
do której zaliczane są przypadki spalania odpadów, jednakże GIOŚ nie prowadzi
szczegółowych analiz ani zestawień statystycznych odnoszących się bezpośrednio do tego
rodzaju naruszeń.
Kontrole Inspekcji Ochrony Środowiska, której zadania – zgodnie z ustawą o Inspekcji
Ochrony Środowiska2 – odnoszą się do podmiotów korzystających ze środowiska czyli do
podmiotów prowadzących działalność gospodarczą lub instalacji mogących znacząco
oddziaływać na środowisko; nie obejmują indywidualnych gospodarstw domowych.
-- 2 of 6 --
Jednocześnie informuję, że GIOŚ posiada dane dotyczące kontroli zakładów prowadzonych
w terenie, w ramach których jednym z celów była Kontrola przestrzegania przepisów ochrony
środowiska w zakresie emisji gazów i pyłów do powietrza.
Kontrole zakładów przeprowadzonych w terenie w ramach których jednym z celów była
Kontrola przestrzegania przepisów ochrony środowiska w zakresie emisji gazów i pyłów do
powietrza -zakończone w danym roku
Rok zakończenia kontroli
Województwo 2024 2025 Suma kontroli
Dolnośląskie 60 66 126
Kujawsko-pomorskie 132 98 230
Lubelskie 152 132 284
Lubuskie 109 132 241
Łódzkie 153 141 294
Małopolskie 317 282 599
Mazowieckie 104 104 208
Opolskie 61 43 104
Podkarpackie 272 193 465
Podlaskie 141 166 307
Pomorskie 112 98 210
Śląskie 255 352 617
Świętokrzyskie 45 34 79
Warmińsko-Mazurskie 132 146 278
Wielkopolskie 215 180 395
Zachodniopomorskie 65 79 144
SUMA 2325 2256 4581
Poniżej tabela przedstawiająca liczbę kontroli dokumentacyjnych zakładów
w komponencie powietrze w podziale na lata 2024-2025.
Kontrole dokumentacyjne z ustalonym podmiotem (komponent: powietrze) -
zakończone w danym roku
Rok zakończenia kontroli
Województwo 2024 2025 Suma kontroli
Dolnośląskie 172 203 375
Kujawsko-Pomorskie 83 98 181
Lubelskie 100 93 193
Lubuskie 59 67 126
Łódzkie 125 132 257
Małopolskie 111 93 204
Mazowieckie 151 135 286
Opolskie 79 75 154
Podkarpackie 114 132 246
Podlaskie 78 71 149
Pomorskie 98 103 201
Śląskie 368 369 737
Świętokrzyskie 107 111 218
Warmińsko-Mazurskie 75 69 144
Wielkopolskie 174 118 292
Zachodniopomorskie 25 20 45
SUMA 1919 1889 3808
-- 3 of 6 --
3. Czy Ministerstwo identyfikuje obszary, w których kontrole są prowadzone
w niewystarczającym zakresie?
Odnosząc się do identyfikacji obszarów, dla których kontrole prowadzone są w
niewystarczającym zakresie, wskazać przede wszystkim należy na zbyt małą liczbę kontroli
palenisk domowych oraz wymagań uchwał antysmogowych.
Zgodnie z przeprowadzoną w 2025 roku kontrolą Najwyższej Izby Kontroli w zakresie
realizacji uchwał antysmogowych (P/24/069), w latach 2017–2023 jedynie trzy gminy
spośród 16 objętych kontrolą zaangażowało się na większą skalę w kontrolę
indywidualnych systemów grzewczych, w tym kontrole przestrzegania wymagań uchwał
antysmogowych. Średni odsetek kontrolowanych przez te gminy punktów adresowych
wynosił odpowiednio 8 %, 6 % i 10 %. W żadnej z pozostałych 13 gmin nie przekroczył on
średnio 3 %.
Zarówno urzędy gmin, jak i wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska (WIOŚ)
tłumaczą to niedostateczną liczbą etatów, co przekłada się bezpośrednio na brak
możliwości przeprowadzenia kontroli w wymaganym zakresie.
Także Najwyższa Izba Kontroli zwróciła uwagę, że w większości WIOŚ występują braki
kadrowe i w konsekwencji związane z tym nadmierne obciążenia obowiązkami. WIOŚ jako
główną przyczynę niestabilności kadr wskazały na brak możliwości zapewnienia
wynagrodzeń adekwatnych do wymaganych kwalifikacji i zakresu powierzanych
inspektorom obowiązków .
Dodatkowo zidentyfikowaliśmy potrzebę wzmocnienia systemu prowadzenia kontroli u
podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, które eksploatują instalację
niewymagającą pozwolenia. Wójt, burmistrz, lub prezydent miasta jest organem właściwym
do prowadzenia kontroli tylko w sprawach dotyczących osób fizycznych niebędących
przedsiębiorcami. W pozostałym zakresie kontrole może prowadzić WIOŚ lub starosta. Ze
względu na rozproszony charakter źródeł emisji, działalność ta pozostaje pod
niedostatecznym nadzorem ze strony odpowiednich służb.
4. Jakie są główne bariery w skutecznym egzekwowaniu zakazu spalania odpadów (np.
kadrowe, prawne, organizacyjne)?
5. Jakie działania są podejmowane w celu zwiększenia liczby i skuteczności kontroli,
szczególnie w mniejszych miejscowościach i na obszarach wiejskich?
Aby kontrole interwencyjne były jak najbardziej skuteczne, należałoby je przeprowadzać w
możliwie najkrótszym czasie po dokonaniu zgłoszenia. W szczególności dotyczy to zgłoszeń
dotyczących spalania odpadów. Jednak w praktyce, bywa to utrudnione z powodu braków
kadrowych oraz niewystarczająco przeszkolonych pracowników nadmiernie obciążonych
obowiązkami oraz niskiego poziomu wynagrodzeń – nieadekwatnego do wymagań.
Ograniczenia dotyczą szczególnie gmin, gdzie nie funkcjonuje staż gminna a kontrole są
prowadzone przez urzędników, co często odbywa się w godzinach pracy urzędu, w których
staż gminna funkcjonuje w określonych przedziałach czasowych.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska chcąc wspomóc organy prowadzące kontrole zleciło
przygotowanie kompleksowego dokumentu pn. „Poradnik dobrych praktyk prowadzenia
kontroli palenisk domowych oraz uchwał antysmogowych – praktyczny podręcznik dla gmin
o prowadzeniu kontroli”. Celem Poradnika jest przedstawienie ujednoliconych w skali kraju
praktycznych wskazówek jak prowadzić kontrole palenisk domowych oraz wykorzystać je
do działań informacyjnych i edukacyjnych w zakresie ochrony powietrza.
-- 4 of 6 --
Informacja o Poradniku została przekazana do wszystkich gmin w Polsce, do urzędów
miast, powiatów oraz urzędów marszałkowskich. Ponadto jest także dostępny do pobrania
ze strony internetowej MKiŚ:
https://www.gov.pl/web/klimat/poradnik-dla-gmin-dotyczacy-dobrych-praktyk-
prowadzenia-kontroli-palenisk-domowych-oraz-uchwal-antysmogowych
Planowane jest również wsparcie finansowe dla gmin w zakresie realizacji obowiązków
dotyczących kontroli. Do listy programów priorytetowych Narodowego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej na 2026 dodany został program wsparcia finansowego
gmin w zakresie prowadzenia kontroli:
5.2 Doposażenie straży gminnych i międzygminnych celem prowadzenia kontroli
przestrzegania przepisów ochrony środowiska.
6. Czy rozważane są zmiany legislacyjne mające na celu wzmocnienie egzekwowania
przepisów w tym zakresie?
7. Czy analizowana jest skuteczność obecnego systemu kar oraz zasadność ich
zaostrzenia lub częstszego stosowania?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi aktualnie prace nad przygotowaniem
rozwiązań prawnych, których celem jest transpozycja wymagań dyrektywy (UE)
2024/2881 w sprawie jakości powietrza3 do prawa krajowego. Realizacja wymagań
określonych przepisami pozwoli na poprawę jakości powietrza w Polsce.
Ministerstwo identyfikuje także zasadność doprecyzowania i uzupełnienia przepisów
krajowych, które pozwolą na usprawnienie i skuteczniejsze egzekwowanie przepisów
dotyczących ochrony powietrza na poziomie samorządowym. Do rekomendowanych zmian
prawnych, które umożliwiłyby intensyfikację działań naprawczych wynikających z POP
należą:
1) zapewnienie możliwości odroczenia kary nałożonej na gminę w przypadku kontroli wioś
w zakresie realizacji działań wynikających z POP na rzecz przeznaczenia adekwatnych
środków finansowych na realizację przez daną gminę działań na rzecz poprawy jakości
powietrza;
2) rozszerzenie kompetencji wójta, burmistrza lub prezydenta miasta o prowadzenie
kontroli działalności gospodarczych, które nie wymagają pozwolenia na emisję lub
zgłoszenia;
3) wprowadzenie uprawnienia do nakładania, przez pracowników gmin prowadzących
kontrole, mandatów za naruszenia w zakresie uchwał antysmogowych, POP, planów
działań krótkoterminowych (PDK) oraz nowych dokumentów strategicznych w postaci
planów działania na rzecz jakości powietrza (PDJP), których obowiązek opracowania przez
zarządy województw będzie wynikał z projektowanej ustawy o jakości powietrza;
4) podniesienie maksymalnej stawki mandatu za spalanie odpadów i naruszenie uchwały
antysmogowej.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
-- 5 of 6 --
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości: Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
1 ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647),
2 ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 425),
3 dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2881 z dnia 23 października 2024 r.
w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy.
-- 6 of 6 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DPN-WJP.0500.1.2026.AR
4315965.17513091.14312991
Warszawa, 28-04-2026
Odpowiedź na interpelację K10INT16329
Dotyczy: kontroli spalania odpadów oraz egzekwowania przepisów w zakresie ochrony
powietrza
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedź w zakresie kompetencji Ministra Klimatu i Środowiska.
1. Ile kontroli spalania odpadów przeprowadzono w ostatnich latach w skali kraju oraz
w podziale na województwa?
2. Ile mandatów i innych kar nałożono w związku ze spalaniem odpadów w tym okresie?
Obowiązek prowadzenia kontroli palenisk w gminach jest jednym z powszechnych działań
naprawczych, przewidzianych w Programach Ochrony Powietrza (POP), przyjmowanych
zgodnie z art. 911 ustawy POŚ, w drodze uchwał sejmiku województwa, będących aktami
prawa miejscowego i obowiązującymi na obszarze województwa lub jego części. Uchwały
określają ograniczenia lub zakazy dotyczące rodzajów lub jakości paliw stałych
przeznaczonych do stosowania – spalania na potrzeby grzewcze w sektorze bytowo-
komunalnym. Niektóre z POP wyznaczają gminom minimalne liczby kontroli, jakie należy
przeprowadzić w każdej gminie w ciągu roku. Kontrole mają na celu zweryfikowanie
przestrzegania przez mieszkańców postanowień uchwał „antysmogowych”, a także
przestrzegania przepisów związanych z gospodarowaniem odpadami, w tym zakazu
spalania odpadów poza instalacjami.
Podstawę prawną prowadzenia kontroli palenisk przez organy gminy stanowi art. 379 POŚ.
W przepisie tym wskazano organy upoważnione do prowadzenia kontroli przestrzegania i
stosowania przepisów o ochronie środowiska. Jest to m.in. wójt, burmistrz i prezydent
miasta. Kontrola taka jest zazwyczaj prowadzona przez upoważnionego pracownika urzędu
z imiennym upoważnieniem burmistrza (wójta, prezydenta miasta) lub funkcjonariusza
straży miejskiej lub gminnej. Szczególnym typem kontroli są kontrole interwencyjne, które
prowadzi się w związku z podejrzeniem popełnienia wykroczenia. Do takich kontroli
zaliczają się również kontrole wynikające ze zgłoszeń mieszkańców.
Gminy umożliwiają zgłoszenie nieprawidłowości mieszkańcom w różnej formie: mailowo
lub pisemnie, telefonicznie, poprzez formularze internetowe. Na stronach Głównego
Urzędu Nadzoru Budowlanego, w ramach Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków
funkcjonuje ogólnopolskie narzędzie „zgłoś kopciucha”, za pomocą którego można dokonać
zgłoszenia.
Według sprawozdań z realizacji programów ochrony powietrza składanych przez zarządy
województw w Polsce w 2024 roku przeprowadzono 103 822 kontroli przestrzegania
wymagań uchwał antysmogowych oraz 62 166 kontroli w zakresie spalania odpadów
-- 1 of 6 --
i pozostałości roślinnych. Najwięcej kontroli przeprowadzono w województwach:
małopolskim, śląskim i mazowieckim. Dane za rok 2025 są jeszcze w trakcie
opracowywania i weryfikacji.
Zestawienie przeprowadzonych kontroli: przestrzegania uchwały antysmogowej oraz w zakresie
spalania odpadów i pozostałości roślinnych (wg województw).
Województwo Liczba przeprowadzonych
kontroli przestrzegania
uchwały antysmogowej
Liczba przeprowadzonych
kontroli w zakresie spalania
odpadów i pozostałości
roślinnych
wartość szt. szt.
dolnośląskie 5 220 2 506
kujawsko-pomorskie 2 753 3 670
lubelskie 2850 2 978
lubuskie 679 355
łódzkie 3 386 2 602
małopolskie 24 667 24 667
mazowieckie 17 335 6 794
opolskie 1 269 1 440
podkarpackie 6 522 2 401
podlaskie nie dotyczy 1 089
pomorskie b.d. b.d.
śląskie 20 493 6 283
świętokrzyskie 567 2161
warmińsko-mazurskie nie dotyczy 829
wielkopolskie 17 105 b.d.
zachodniopomorskie 976 4 391
Suma 103 822 62 166
Według sprawozdań zarządów województw w 2024 roku w zakresie spalania odpadów i
pozostałości roślinnych wystawiono 2181 mandatów, udzielono 3505 pouczeń i 135 tys.
spraw skierowano do sądu.
Natomiast Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) przyjmuje i rozpatruje wnioski
o podjęcie interwencji, w tym dotyczące spalania odpadów, wpływające zarówno
tradycyjnymi kanałami komunikacji, takimi jak e-mail, list, ePUAP czy e-Doręczenia. W celu
usprawnienia procesu zgłaszania naruszeń udostępniono interweniującym elektroniczny
formularz „Zgłoś interwencję”, dostępny na stronie internetowej GIOŚ
https://www.gov.pl/web/gios, a także usługę „Naruszenie środowiskowe” w aplikacji
mObywatel. Zaś biorąc pod uwagę sposób rejestrowania i obsługi zgłoszeń, GIOŚ stosuje
ogólną kategorię „ochrona powietrza”, w której znajduje się m.in. „uciążliwość zapachowa”,
do której zaliczane są przypadki spalania odpadów, jednakże GIOŚ nie prowadzi
szczegółowych analiz ani zestawień statystycznych odnoszących się bezpośrednio do tego
rodzaju naruszeń.
Kontrole Inspekcji Ochrony Środowiska, której zadania – zgodnie z ustawą o Inspekcji
Ochrony Środowiska2 – odnoszą się do podmiotów korzystających ze środowiska czyli do
podmiotów prowadzących działalność gospodarczą lub instalacji mogących znacząco
oddziaływać na środowisko; nie obejmują indywidualnych gospodarstw domowych.
-- 2 of 6 --
Jednocześnie informuję, że GIOŚ posiada dane dotyczące kontroli zakładów prowadzonych
w terenie, w ramach których jednym z celów była Kontrola przestrzegania przepisów ochrony
środowiska w zakresie emisji gazów i pyłów do powietrza.
Kontrole zakładów przeprowadzonych w terenie w ramach których jednym z celów była
Kontrola przestrzegania przepisów ochrony środowiska w zakresie emisji gazów i pyłów do
powietrza -zakończone w danym roku
Rok zakończenia kontroli
Województwo 2024 2025 Suma kontroli
Dolnośląskie 60 66 126
Kujawsko-pomorskie 132 98 230
Lubelskie 152 132 284
Lubuskie 109 132 241
Łódzkie 153 141 294
Małopolskie 317 282 599
Mazowieckie 104 104 208
Opolskie 61 43 104
Podkarpackie 272 193 465
Podlaskie 141 166 307
Pomorskie 112 98 210
Śląskie 255 352 617
Świętokrzyskie 45 34 79
Warmińsko-Mazurskie 132 146 278
Wielkopolskie 215 180 395
Zachodniopomorskie 65 79 144
SUMA 2325 2256 4581
Poniżej tabela przedstawiająca liczbę kontroli dokumentacyjnych zakładów
w komponencie powietrze w podziale na lata 2024-2025.
Kontrole dokumentacyjne z ustalonym podmiotem (komponent: powietrze) -
zakończone w danym roku
Rok zakończenia kontroli
Województwo 2024 2025 Suma kontroli
Dolnośląskie 172 203 375
Kujawsko-Pomorskie 83 98 181
Lubelskie 100 93 193
Lubuskie 59 67 126
Łódzkie 125 132 257
Małopolskie 111 93 204
Mazowieckie 151 135 286
Opolskie 79 75 154
Podkarpackie 114 132 246
Podlaskie 78 71 149
Pomorskie 98 103 201
Śląskie 368 369 737
Świętokrzyskie 107 111 218
Warmińsko-Mazurskie 75 69 144
Wielkopolskie 174 118 292
Zachodniopomorskie 25 20 45
SUMA 1919 1889 3808
-- 3 of 6 --
3. Czy Ministerstwo identyfikuje obszary, w których kontrole są prowadzone
w niewystarczającym zakresie?
Odnosząc się do identyfikacji obszarów, dla których kontrole prowadzone są w
niewystarczającym zakresie, wskazać przede wszystkim należy na zbyt małą liczbę kontroli
palenisk domowych oraz wymagań uchwał antysmogowych.
Zgodnie z przeprowadzoną w 2025 roku kontrolą Najwyższej Izby Kontroli w zakresie
realizacji uchwał antysmogowych (P/24/069), w latach 2017–2023 jedynie trzy gminy
spośród 16 objętych kontrolą zaangażowało się na większą skalę w kontrolę
indywidualnych systemów grzewczych, w tym kontrole przestrzegania wymagań uchwał
antysmogowych. Średni odsetek kontrolowanych przez te gminy punktów adresowych
wynosił odpowiednio 8 %, 6 % i 10 %. W żadnej z pozostałych 13 gmin nie przekroczył on
średnio 3 %.
Zarówno urzędy gmin, jak i wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska (WIOŚ)
tłumaczą to niedostateczną liczbą etatów, co przekłada się bezpośrednio na brak
możliwości przeprowadzenia kontroli w wymaganym zakresie.
Także Najwyższa Izba Kontroli zwróciła uwagę, że w większości WIOŚ występują braki
kadrowe i w konsekwencji związane z tym nadmierne obciążenia obowiązkami. WIOŚ jako
główną przyczynę niestabilności kadr wskazały na brak możliwości zapewnienia
wynagrodzeń adekwatnych do wymaganych kwalifikacji i zakresu powierzanych
inspektorom obowiązków .
Dodatkowo zidentyfikowaliśmy potrzebę wzmocnienia systemu prowadzenia kontroli u
podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, które eksploatują instalację
niewymagającą pozwolenia. Wójt, burmistrz, lub prezydent miasta jest organem właściwym
do prowadzenia kontroli tylko w sprawach dotyczących osób fizycznych niebędących
przedsiębiorcami. W pozostałym zakresie kontrole może prowadzić WIOŚ lub starosta. Ze
względu na rozproszony charakter źródeł emisji, działalność ta pozostaje pod
niedostatecznym nadzorem ze strony odpowiednich służb.
4. Jakie są główne bariery w skutecznym egzekwowaniu zakazu spalania odpadów (np.
kadrowe, prawne, organizacyjne)?
5. Jakie działania są podejmowane w celu zwiększenia liczby i skuteczności kontroli,
szczególnie w mniejszych miejscowościach i na obszarach wiejskich?
Aby kontrole interwencyjne były jak najbardziej skuteczne, należałoby je przeprowadzać w
możliwie najkrótszym czasie po dokonaniu zgłoszenia. W szczególności dotyczy to zgłoszeń
dotyczących spalania odpadów. Jednak w praktyce, bywa to utrudnione z powodu braków
kadrowych oraz niewystarczająco przeszkolonych pracowników nadmiernie obciążonych
obowiązkami oraz niskiego poziomu wynagrodzeń – nieadekwatnego do wymagań.
Ograniczenia dotyczą szczególnie gmin, gdzie nie funkcjonuje staż gminna a kontrole są
prowadzone przez urzędników, co często odbywa się w godzinach pracy urzędu, w których
staż gminna funkcjonuje w określonych przedziałach czasowych.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska chcąc wspomóc organy prowadzące kontrole zleciło
przygotowanie kompleksowego dokumentu pn. „Poradnik dobrych praktyk prowadzenia
kontroli palenisk domowych oraz uchwał antysmogowych – praktyczny podręcznik dla gmin
o prowadzeniu kontroli”. Celem Poradnika jest przedstawienie ujednoliconych w skali kraju
praktycznych wskazówek jak prowadzić kontrole palenisk domowych oraz wykorzystać je
do działań informacyjnych i edukacyjnych w zakresie ochrony powietrza.
-- 4 of 6 --
Informacja o Poradniku została przekazana do wszystkich gmin w Polsce, do urzędów
miast, powiatów oraz urzędów marszałkowskich. Ponadto jest także dostępny do pobrania
ze strony internetowej MKiŚ:
https://www.gov.pl/web/klimat/poradnik-dla-gmin-dotyczacy-dobrych-praktyk-
prowadzenia-kontroli-palenisk-domowych-oraz-uchwal-antysmogowych
Planowane jest również wsparcie finansowe dla gmin w zakresie realizacji obowiązków
dotyczących kontroli. Do listy programów priorytetowych Narodowego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej na 2026 dodany został program wsparcia finansowego
gmin w zakresie prowadzenia kontroli:
5.2 Doposażenie straży gminnych i międzygminnych celem prowadzenia kontroli
przestrzegania przepisów ochrony środowiska.
6. Czy rozważane są zmiany legislacyjne mające na celu wzmocnienie egzekwowania
przepisów w tym zakresie?
7. Czy analizowana jest skuteczność obecnego systemu kar oraz zasadność ich
zaostrzenia lub częstszego stosowania?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi aktualnie prace nad przygotowaniem
rozwiązań prawnych, których celem jest transpozycja wymagań dyrektywy (UE)
2024/2881 w sprawie jakości powietrza3 do prawa krajowego. Realizacja wymagań
określonych przepisami pozwoli na poprawę jakości powietrza w Polsce.
Ministerstwo identyfikuje także zasadność doprecyzowania i uzupełnienia przepisów
krajowych, które pozwolą na usprawnienie i skuteczniejsze egzekwowanie przepisów
dotyczących ochrony powietrza na poziomie samorządowym. Do rekomendowanych zmian
prawnych, które umożliwiłyby intensyfikację działań naprawczych wynikających z POP
należą:
1) zapewnienie możliwości odroczenia kary nałożonej na gminę w przypadku kontroli wioś
w zakresie realizacji działań wynikających z POP na rzecz przeznaczenia adekwatnych
środków finansowych na realizację przez daną gminę działań na rzecz poprawy jakości
powietrza;
2) rozszerzenie kompetencji wójta, burmistrza lub prezydenta miasta o prowadzenie
kontroli działalności gospodarczych, które nie wymagają pozwolenia na emisję lub
zgłoszenia;
3) wprowadzenie uprawnienia do nakładania, przez pracowników gmin prowadzących
kontrole, mandatów za naruszenia w zakresie uchwał antysmogowych, POP, planów
działań krótkoterminowych (PDK) oraz nowych dokumentów strategicznych w postaci
planów działania na rzecz jakości powietrza (PDJP), których obowiązek opracowania przez
zarządy województw będzie wynikał z projektowanej ustawy o jakości powietrza;
4) podniesienie maksymalnej stawki mandatu za spalanie odpadów i naruszenie uchwały
antysmogowej.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
-- 5 of 6 --
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości: Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
1 ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647),
2 ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 425),
3 dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2881 z dnia 23 października 2024 r.
w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy.
-- 6 of 6 --