telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPŚ.050.5.2024.DŁ
Warszawa, 14 marca 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku!
W odpowiedzi na interpelację nr 1632 Pań posłanek Marceliny Zawisza, Darii Gosek-
Popiołek oraz Joanny Wicha w sprawie odmów szczepień, proszę o przyjęcie poniższego.
Szczepienia ochronne w Polsce wykonywane są w oparciu o ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r.
o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz.
1284) zgodnie z którą osoby przebywające na terytorium Polski są obowiązane na zasadach
określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Aktualnie szczepieniom obowiązkowym podlegają dzieci od chwili narodzin do 19 r.ż. oraz
osoby przebywające na terenie Polski ponad 3 miesiące. Obywatele ukraińscy mają dostęp
do szczepień ochronnych na zasadach ogólnych przyjętych w Polsce z możliwością realizacji
świadczeń w trybie ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień ochronnych.
Polska ma system powszechnych szczepień ochronnych, umożliwiający skuteczne
zapobieganie szerzeniu się groźnych chorób zakaźnych. Nałożenie powszechnego
obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw wybranym chorobom
zakaźnym zapewnia odpowiednio wysoki odsetek osób uodpornionych przeciw tym
chorobom i skutecznie zmniejsza ryzyko epidemicznego szerzenia się chorób zakaźnych w
populacji. Katalog obowiązkowych szczepień ochronnych w Polsce jest szeroki z powodu
konieczności utrzymania ochrony populacyjnej, ochrony indywidualnej oraz m.in.
bezpośredniego sąsiedztwa z krajami o niestabilnej sytuacji epidemiologicznej.
Oprócz katalogu szczepień obowiązkowych w Polsce są szczepienia zalecane, za które płaci
pacjent oraz od 2023 roku szczepienia zalecane, bezpłatne dla pacjenta (np. szczepienie
dziewcząt i chłopców przeciw HPV w ramach realizowanej Narodowej Strategii
Onkologicznej). Równocześnie są realizowane szczepienia poekspozycyjne (tj. p. tężcowi i
wściekliźnie).
Obowiązek szczepień wiąże się z dążeniem do uzyskania maksymalnej ochrony przed
zakażeniem, a w dalszej perspektywie do zlikwidowania (eradykacji) danej choroby
zakaźnej. Tylko uodpornienie wysokiego odsetka osób, najczęściej ponad 90%, uruchamia
mechanizm odporności populacyjnej (inaczej zbiorowiskowej), który gwarantuje
zahamowanie krążenia drobnoustroju i ochronę osób nie tylko zaszczepionych, lecz
również tych, które z jakichkolwiek powodów nie zostały zaszczepione. W populacji dzieci
zawsze będzie kilka procent chorujących przewlekle, które nie mogą być szczepione, bo dla
nich niektóre szczepienia byłyby niebezpieczne lub są u nich nieskuteczne. Są także dzieci,
które ze względu na swój wiek są za małe, aby je zaszczepić. Jeżeli szczepienia są
prowadzone na masową skalę, to te dzieci mają ochronę pośrednią wynikającą właśnie z
odporności zbiorowiskowej. Jeżeli liczba wykonanych szczepień spadnie poniżej pewnego

-- 1 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
poziomu, właściwego dla danej choroby, to ta ochrona nie będzie skuteczna. I to właśnie
zjawisko odporności zbiorowiskowej stanowi społeczne uzasadnienie obowiązku szczepień.
Obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych, a jego
niedokonanie (uchylanie się od tego obowiązku) aktualizuje obowiązek wszczęcia
postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem docelowym ma być poddanie dziecka
szczepieniom ochronnym przeciwko wskazanym chorobom. Podstawą prawną
prowadzenia egzekucji administracyjnej jest art. 26 Ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o
postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na opiekunów dziecka może być nałożona
grzywna w celu przymuszenia do wykonania obowiązku. Grzywna ta nie oznacza jednak
szczepień przymusowych, jest to środek stosowany w postępowaniu administracyjnym,
który ma zmotywować rodzica do poddania jego dziecka szczepieniom obowiązkowym
(więcej informacji na stronie: https://szczepienia.pzh.gov.pl/dla-lekarzy/zagadnienia-
prawne/?strona=3#kto-jest-odpowiedzialny-za-egzekwowanie-obowiazku-szczepien).
Mimo powyższego od dekady obserwowany jest ogólny trend malejącego stanu
zaszczepienia w Polsce oraz wzrostu liczby osób uchylających się od szczepień. W 2022 r.
względem 2020 i 2021 r. był on mniej zauważalny w całej Polsce, ale zwiększają się
dysproporcje wykonanych szczepień w poszczególnych powiatach (więcej informacji na
stronie: https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jaka-jest-liczba-uchylen-szczepien-
obowiazkowych/). Tak jak zostało przedstawione powyżej, czynne uodpornienie poprzez
stosowanie szczepień i utrzymanie jak najwyższego stanu zaszczepienia populacji jest
najlepszym sposobem zapobiegającym ponownemu pojawieniu się choroby. W odniesieniu
do naszego kraju należy to interpretować jako utrzymanie szczepień realizowanych w
ramach Kalendarza Szczepień (szczepień obowiązkowych) oraz zalecanie szczepień
osobom dorosłym. Dlatego bardzo ważne jest zwiększanie świadomości m.in. pracowników
ochrony zdrowia w zakresie stosowanej profilaktyki u pacjentów oraz samych pacjentów na
temat bezpieczeństwa i korzyści płynących z szczepień.
Minister Zdrowia popiera wszelkie działania, w tym informacyjno-edukacyjne na rzecz
utrzymania poziomu zaszczepienia oraz popiera wykorzystywanie interdyscyplinarnej
wiedzy eksperckiej (w tym ekspertów ds. zdrowia publicznego, specjalistów ds. komunikacji,
mediów społecznościowych i ekspertów behawioralnych) w celu zwiększenia wysiłków na
rzecz przeciwdziałania szerzeniu dezinformacji oraz stosowania silnego, opartego na
dowodach, strategicznego podejścia do komunikacji. Biorąc pod uwagę powyższe Polska
prowadzi działania w ramach krajowego dokumentu polityki zdrowia publicznego -
Narodowego Programu Zdrowia (NPZ) wyznaczającego cele strategiczne i operacyjne oraz
najważniejsze zadania do realizacji na rzecz m. in. zmniejszenia występowania chorób
zakaźnych. W ramach Programu m.in. prowadzony jest portal Szczepienia.info
(http://szczepienia.pzh.gov.pl/), który stanowi jedną z największych internetowych baz
wiedzy na temat szczepień w języku polskim. Szczepienia.info jako jedyny portal w Polsce
jest członkiem podlegającej WHO sieci Vaccine Safety Network (VSN), która zrzesza
wiarygodne strony internetowe poświęcone tematyce szczepień w różnych krajach. Portal
wymieniany jest na międzynarodowej liście stron internetowych informujących o
szczepieniach w sposób rzetelny i wiarygodny - m.in. obok takich instytucji jak CDC, PH
England, Robert Koch Institute. Dodatkowo w ramach zadania 5. NPZ: Promocja szczepień,
utrzymanie funkcjonalności portalu informacyjnego dotyczącego szczepień – działania
promocyjne i popularyzacyjne dotyczące szczepień ochronnych, w 2023 roku zostały
wykonane m.in. zadania:
 opracowano „Przewodnik po szczepieniach dorosłych dla pacjenta” w formacie e-
book https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-
content/uploads/2024/02/szczepienia_doroslych_pacjent_FINAL.pdf
 opracowano „Przewodnik po szczepieniach przeciw HPV dla rodziców
nastolatków” w formacie e-book https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-
content/uploads/2022/12/9.-Przewodnik-po-szczepieniach-przeciw-HPV-dla-
rodzicow-nastolatkow.pdf

-- 2 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
 w okresie 30.10 do 15.12.2023 prowadzono kampanię edukacyjną pod hasłem
„Początek jest kluczowy”
i wiele innych.
Ponadto dobiega końca analiza postaw społecznych w zakresie szczepień ochronnych,
pochodząca z raportu z badań podstawowych realizowanych w ramach projektu
Gospostrateg II "Budowanie zaufania do szczepień ochronnych z wykorzystaniem
najnowszych narzędzi komunikacji i wpływu społecznego”. Opracowane w ramach projektu
materiały instruktażowe oraz edukacyjne zostaną udostępnione grupom docelowym.
Z uwagi na fakt, że osoby o postawach niejednoznacznych stanowią większość populacji, do
nich należy kierować główne działania komunikacyjne. Znaczna część populacji wyraża
obawy związane z bezpieczeństwem szczepień dzieci, zwłaszcza w zakresie wpływu
szczepień na rozwój oraz wywoływania poważnych działań niepożądanych, dlatego
Ministerstwo Zdrowia wzmacnia przekaz dotyczący bezpieczeństwa szczepień dzieci,
ukierunkowany przede wszystkim na „oswajanie” pojęcia NOP w populacji, przy
jednoczesnym budowaniu narracji, że szczepienia są elementem wzmacniania naturalnej
odporności.
Dodatkowo przedstawiam poniżej przykładowe zmiany w Programie Szczepień
Ochronnych (PSO) oraz w refundacji szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym, na
przełomie ostatnich lat, mające na celu zwiększenie dostępu do poszczególnych szczepień:
 Grypa
W sezonie 2023/2024 zostały rozszerzone zasady w zakresie grupy objętej refundacją
szczepionek przeciw grypie. Od 1 listopada 2023 szczepionki przeciw grypie są bezpłatne
dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18 r.ż. oraz w grupie dorosłych w wieku 65+. Aktualne
pozostały zasady refundacji „leki bezpłatne dla kobiet w ciąży” do których zaliczają się
szczepienia przeciw grypie. Dodatkowo 50% refundacji na szczepionkę przeciw grypie
przysługuje wszystkim dorosłym w wieku 18-64 lata.
Więcej informacji na stronie: https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jak-sa-refundowane-
szczepionki-przeciw-grypie-w-sezonie-2023-2024/
 COVID-19
Od 6 grudnia 2023 r. szczepionka białkowa podjednostkowa Nuvaxovid (firmy Novavax)
zaktualizowana pod aktualnie dominujący podwariant XBB.1.5. może być stosowana
również dla osób, które wyrażają chęć zaszczepienia, spełniają warunek wieku (osoby, które
ukończyły 12 r.ż.) i posiadają prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 27
sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
(Dz.U. z 2022 r. poz. 2561 z późn. zm.).
 Zakażenie pneumokokami
Od 2023 roku, zgodnie z PSO, zwiększono grupę dzieci objętą obowiązkowym
szczepieniem przeciwko pneumokokom. Obowiązkowym, bezpłatnym szczepieniem
przeciwko pneumokokom objęto wszystkie dzieci do ukończenia 19 r.ż. z określonych grup
ryzyka, które dotychczas nie były szczepione przeciwko temu zakażeniu. Dla dzieci bez
czynników ryzyka szczepienie przeciwko pneumokokom jest obowiązkowe do ukończenia 5
r.ż. Dodatkowo od 1 września 2023 roku na liście leków refundowanych znalazła się 13-
walentna szczepionka przeciw pneumokokom – Prevenar 13. Szczepionka jest bezpłatna
dla pacjentów w wieku 65+ ze zwiększonym ryzykiem choroby pneumokokowej. Więcej
informacji na stronie:
https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/pneumokoki/?strona=10#kogo-dotyczy-
refundacja-szczepionki-przeciw-pneumokokom-u-doroslych
 HPV
1 czerwca 2023 r. rozpoczęto szczepienia przeciw ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV)
w ramach powszechnego programu szczepień. Szczepienia są przeprowadzane u dziewcząt
i chłopców po ukończeniu 11 r.ż., do ukończenia 14 r.ż. - w schemacie dwudawkowym.
Dodatkowo osoby od ukończenia 9 r.ż. do ukończenia 18 r.ż., niekwalifikujące się do

-- 3 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
programu bezpłatnych szczepień przeciw HPV mogą skorzystać z 100% refundacji na
szczepionkę 2-walentna Cervarix przeciw HPV. Osoby powyżej 18 r.ż. mogą skorzystać z
50% refundacji na w/w szczepionkę. Więcej informacji na stronach:
https://www.gov.pl/web/zdrowie/dla-swiadczeniodawcow
https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/hpv/?strona=6#komu-przysluguja-bezplatne-
szczepionki-przeciw-hpv
 Ospa wietrzna
Od 2023 roku, zgodnie z PSO, szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowe i
bezpłatne dla osób z określonych grup ryzyka do ukończenia 19 r.ż. Wcześniej w/w
szczepienie było obowiązkowe w określonych grupach ryzyka do ukończenia 12 r.ż. Więcej
informacji na stronie: https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/ospa-
wietrzna/?strona=6#jak-sa-finnasowane-szczepionki-przeciw-ospie-wietrznej.
 Półpasiec
Od 1 stycznia 2024 roku szczepionka przeciw półpaścowi i neuralgii popółpaścowej o
nazwie Shingrix jest dostępna z 50% refundacją dla pacjentów w wieku 65+ z określonych
grup ryzyka. Więcej informacji na stronie:
https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/polpasiec/?strona=6#co-nalezy-zrobic-aby-
zaszczepic-sie-przeciw-polpascowi.
Dodatkowo w Programie Szczepień Ochronnych na 2024 rok ogłoszono istotne zmiany
dotyczące szczepień dorosłych. Rozszerzono obowiązek szczepienia przeciw niektórym
chorobom zakaźnym na wybrane grupy pacjentów z niedoborami odporności. Wszyscy
pacjenci (bez względu na wiek) przed lub po przeszczepieniu macierzystych komórek
krwiotwórczych (HSCT), narządów miąższowych oraz anatomiczną lub czynnościową
asplenią zostali objęci bezpłatnymi szczepieniami przeciw: błonicy, tężcowi i krztuścowi,
inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom
Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince, różyczce, polio, wirusowemu zapaleniu wątroby
typu B. Więcej informacji na stronie: https://szczepienia.pzh.gov.pl/wazne-zmiany-w-
programie-szczepien-ochronnych-na-2024-rok/?wersja=dla-pacjentow
Podsumowując, Ministerstwo Zdrowia nieustannie, czynnie działa na rzecz utrzymania
poziomu zaszczepienia, który zapewnia społeczeństwu odporność zbiorowiskową. Zdaniem
resortu zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych oraz innych chorób o charakterze
społecznym poprzez szczepienia ochronne jest możliwe dzięki racjonalnym działaniom w
obszarze zdrowia publicznego podejmowanym przez organy i instytucje państwa na
każdym szczeblu w zakresie posiadanych przez nie kompetencji.
Działania te polegają m.in.:
 Właściwej regulacji prawnej szczepień ochronnych – szczepienia obowiązkowe.
 Działalności oświatowo- zdrowotnej i promocji szczepień ochronnych.
 Egzekwowaniu obowiązku poddawania się szczepieniom w odniesieniu do tych
szczepień ochronnych, które są szczepieniami obowiązkowymi.
 Zapewnieniu bezpieczeństwa szczepień ochronnych.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Urszula Demkow
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/

-- 4 of 4 --