Interpelacja nr 16302
Interpelacja w sprawie sytuacji osób z niepełnosprawnościami w systemie wsparcia państwa
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie sytuacji osób z niepełnosprawnościami w systemie wsparcia państwa
Interpelacja nr 16302
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sytuacji osób z niepełnosprawnościami w systemie wsparcia państwa
Zgłaszający: Paweł Papke
Data wpływu: 31-03-2026
Szanowna Pani Minister,
w związku z docierającymi sygnałami od obywateli oraz analizą obowiązujących przepisów i praktyki działania organów pomocy społecznej zwracam się z interpelacją dotyczącą sytuacji osób z niepełnosprawnościami w systemie wsparcia państwa.
Z przedstawionych informacji wynika, że obowiązujące kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej pozostaje na poziomie niższym niż tzw. minimum egzystencji określane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Oznacza to, że osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji życiowej mogą zostać pozbawione wsparcia, mimo że ich dochody nie zapewniają zaspokojenia podstawowych potrzeb biologicznych. Co istotne, sama administracja publiczna wskazuje na narastającą rozbieżność pomiędzy tymi wartościami.
Jednocześnie osoby z niepełnosprawnościami ponoszą znacząco wyższe koszty życia niż osoby zdrowe. Dotyczy to w szczególności wydatków na specjalistyczną dietę, leczenie, rehabilitację, zakup sprzętu pomocniczego czy dostosowanie miejsca zamieszkania do ograniczeń funkcjonalnych. W praktyce jednak system pomocy społecznej nie uwzględnia tych zwiększonych obciążeń, traktując sytuację osób z niepełnosprawnościami w sposób tożsamy jak osób w pełni sprawnych. Może to prowadzić do zjawiska tzw. dyskryminacji pośredniej.
Dodatkowe wątpliwości budzi sposób stosowania przepisów przez organy pomocy społecznej. W wielu przypadkach dochodzi do pomijania istotnych elementów sytuacji życiowej strony, w tym realnych kosztów funkcjonowania wynikających z niepełnosprawności. Może to świadczyć o naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego.
Niepokojące jest również to, że mimo obowiązywania Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych w krajowym porządku prawnym, jej standardy – w tym zakaz dyskryminacji oraz prawo do odpowiedniego poziomu życia i niezależnego funkcjonowania – nie znajdują pełnego odzwierciedlenia w praktyce działania instytucji publicznych.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Na jakiej podstawie prawnej utrzymywane jest kryterium dochodowe pomocy społecznej na poziomie niższym niż minimum egzystencji oraz jakie działania planuje ministerstwo w celu zniwelowania tej rozbieżności?
W jaki sposób ministerstwo zapewnia zgodność praktyki organów pomocy społecznej z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, w szczególności w zakresie zakazu dyskryminacji oraz prawa do odpowiedniego poziomu życia?
Czy prowadzone lub planowane są zmiany systemowe mające na celu uwzględnienie zwiększonych kosztów życia osób z niepełnosprawnościami (np. poprzez indywidualizację oceny sytuacji dochodowej lub wprowadzenie odrębnych mechanizmów wsparcia)?
Z poważaniem
Paweł Papke
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 16302
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sytuacji osób z niepełnosprawnościami w systemie wsparcia państwa
Zgłaszający: Paweł Papke
Data wpływu: 31-03-2026
Szanowna Pani Minister,
w związku z docierającymi sygnałami od obywateli oraz analizą obowiązujących przepisów i praktyki działania organów pomocy społecznej zwracam się z interpelacją dotyczącą sytuacji osób z niepełnosprawnościami w systemie wsparcia państwa.
Z przedstawionych informacji wynika, że obowiązujące kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej pozostaje na poziomie niższym niż tzw. minimum egzystencji określane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Oznacza to, że osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji życiowej mogą zostać pozbawione wsparcia, mimo że ich dochody nie zapewniają zaspokojenia podstawowych potrzeb biologicznych. Co istotne, sama administracja publiczna wskazuje na narastającą rozbieżność pomiędzy tymi wartościami.
Jednocześnie osoby z niepełnosprawnościami ponoszą znacząco wyższe koszty życia niż osoby zdrowe. Dotyczy to w szczególności wydatków na specjalistyczną dietę, leczenie, rehabilitację, zakup sprzętu pomocniczego czy dostosowanie miejsca zamieszkania do ograniczeń funkcjonalnych. W praktyce jednak system pomocy społecznej nie uwzględnia tych zwiększonych obciążeń, traktując sytuację osób z niepełnosprawnościami w sposób tożsamy jak osób w pełni sprawnych. Może to prowadzić do zjawiska tzw. dyskryminacji pośredniej.
Dodatkowe wątpliwości budzi sposób stosowania przepisów przez organy pomocy społecznej. W wielu przypadkach dochodzi do pomijania istotnych elementów sytuacji życiowej strony, w tym realnych kosztów funkcjonowania wynikających z niepełnosprawności. Może to świadczyć o naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego.
Niepokojące jest również to, że mimo obowiązywania Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych w krajowym porządku prawnym, jej standardy – w tym zakaz dyskryminacji oraz prawo do odpowiedniego poziomu życia i niezależnego funkcjonowania – nie znajdują pełnego odzwierciedlenia w praktyce działania instytucji publicznych.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Na jakiej podstawie prawnej utrzymywane jest kryterium dochodowe pomocy społecznej na poziomie niższym niż minimum egzystencji oraz jakie działania planuje ministerstwo w celu zniwelowania tej rozbieżności?
W jaki sposób ministerstwo zapewnia zgodność praktyki organów pomocy społecznej z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, w szczególności w zakresie zakazu dyskryminacji oraz prawa do odpowiedniego poziomu życia?
Czy prowadzone lub planowane są zmiany systemowe mające na celu uwzględnienie zwiększonych kosztów życia osób z niepełnosprawnościami (np. poprzez indywidualizację oceny sytuacji dochodowej lub wprowadzenie odrębnych mechanizmów wsparcia)?
Z poważaniem
Paweł Papke
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
20%
Konkretność
80%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 5 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.4 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (5)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13745 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.226.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16302 Pana Posła Pawła Papkego, w sprawie sytuacji
osób z niepełnosprawnościami w systemie wsparcia państwa, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie
osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, którym nie są w stanie
sprostać wykorzystując swoje uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta stanowi
dopełnienie świadczeń prawnie zabezpieczonych przez inne systemy.
Uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione są od wysokości dochodu.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej kryteria
dochodowe podlegają co 3 lata weryfikacji uwzględniającej wyniki przeprowadzanego przez
Instytut Pracy i Spraw Socjalnych badania progu interwencji socjalnej.
W efekcie ostatniej weryfikacji kryteriów dochodowych dokonanej w roku 2024 – zgodnie
z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych
kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz.
1044) - od 1 stycznia 2025 r. progi dochodowe w pomocy społecznej wynoszą dla osoby
samotnie gospodarującej 1 010 zł ( wzrost o 30%, tj. o 234 zł ), a dla osoby w rodzinie 823
zł (wzrost o 37%, tj. o 223 zł). Oznacza to z jednej strony objęcie wsparciem większej grupy
osób i rodzin o najniższych dochodach, z drugiej zaś transfer wyższych świadczeń także do
osób już korzystających z pomocy. Zmiana kryteriów dochodowych wpłynęła też na
podwyższenie maksymalnej kwoty zasiłku stałego do 1 229 zł (wzrost o 23%, tj. o 229 zł).
Na realizację zadań własnych wynikających z ustawy o pomocy społecznej, do których
należy prowadzenie działań mających na celu poprawę sytuacji bytowej osób samotnych,
rodzin, seniorów czy osób z niepełnosprawnościami, gminy otrzymują dofinansowanie z
budżetu państwa obejmujące zadania wskazane w programach:
— „Posiłek w szkole i w domu”. Jego celem jest zapewnienie osobom potrzebującym
wsparcia w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo
świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Ze wsparcia
w odpowiedniej formie korzystać mogą zarówno dzieci (istotnym elementem programu
jest zapewnienie dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym możliwości zjedzenia
gorącego posiłku przygotowanego w stołówce szkolnej), których opiekunowie są w
trudnej sytuacji materialnej, jak i osoby starsze, z niepełnosprawnościami i o niskich
dochodach. Ze środków przekazywanych w ramach programu gminy udzielają wsparcia
osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ww. ustawie i
spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w
art. 8 tego aktu. Kryteria dochodowe w programie wynoszą 2020 zł dla osoby samotnie
gospodarującej i 1646 zł dla osoby w rodzinie;
— „Opieka 75+”. Celem programu jest zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych,
w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i starszych, które
są osobami samotnymi (zgodnie z art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej), samotnie
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
gospodarującymi (zgodnie z art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej) lub pozostają
w rodzinie;
— „Korpus Wsparcia Seniorów” zapewniający gminom finansowe wsparcie
w organizowaniu usług opiekuńczych świadczonych w formie usług sąsiedzkich oraz
w realizacji usług opiekuńczych poprzez zapewnienie dostępu do tzw. „opieki na
odległość”, mającej poprawić bezpieczeństwo i możliwości samodzielnego
funkcjonowania osób starszych w ich miejscu zamieszkania.
Osoby najbardziej potrzebujące, znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej i życiowej,
mogą też korzystać z pomocy żywnościowej w formie paczek z artykułami spożywczymi
w ramach programu Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027,
współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. Do udziału
w programie uprawnia dochód na poziomie 265% kryterium ustawowego oraz spełnienie
przynajmniej jednej z przesłanek trudnej sytuacji życiowej z art. 7 ustawy o pomocy
społecznej. Kryterium dochodowe wynosi 2 676,50 zł dla osoby samotnie gospodarującej
i 2180,95 zł dla osoby w rodzinie.
Podobnie jak próg interwencji socjalnej, wartość koszyków minimum egzystencji jest
szacowana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Rokrocznie, do 15 kwietnia, minister
właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego przedkłada Radzie Dialogu Społecznego
informacje o wysokości minimum egzystencji, przy czym kryteria dochodowe ustalane są
z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej.
Należy podkreślić, że w roku przeprowadzanej co 3 lata weryfikacji wysokość świadczeń
i kryteria dochodowe uprawniające do pomocy są wyższe niż minimum egzystencji.
Niemniej w kolejnych latach, do czasu przeprowadzenia następnej weryfikacji, dla
niektórych typów gospodarstw domowych kwota kryterium dochodowego może być niższa
niż minimum egzystencji.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) podjęto prace
zmierzające do wprowadzenia obowiązkowej corocznej weryfikacji kryteriów dochodowych
w pomocy społecznej, celem dostosowania pomocy potrzebującym z uwzględnieniem
zmieniających się warunków ekonomicznych (coroczny wzrost wynagrodzeń, inflacja, a co
za tym idzie dynamiczna tendencja wzrostowa kosztów życia). Kierownictwo resortu
złożyło wniosek skierowany do Zespołu do spraw Programowania Prac Rządu o wpis do
wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów projektu ustawy o zmianie ustawy pomocy
społecznej, który zakłada wdrożenie corocznej weryfikacji kryterium dochodowego.
Co do pytania dotyczącego zgodności praktyki organów pomocy społecznej
z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, zwłaszcza w zakresie zakazu
dyskryminacji oraz prawa do odpowiedniego poziomu życia, należy wskazać, że zgodnie
z postanowieniami tego aktu (ratyfikowanego przez Rzeczpospolitą Polską w 2012 roku),
państwa będące stronami konwencji zobowiązane są do podejmowania odpowiednich
środków w celu zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami pełnego i równego z innymi
obywatelami uczestnictwa w każdym aspekcie życia społecznego.
Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 stanowi podstawowe
narzędzie realizacji postanowień Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Akt
ten implementuje standardy dotyczące podmiotowości, wolności wyboru i równego
traktowania. Głównym celem działań w ramach obszaru priorytetowego „Warunki życia
i ochrona socjalna” jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami i ich rodzinom
odpowiednich warunków życia, włączając w to zaspokojenie podstawowych potrzeb
bytowych i materialnych oraz niezbędną ochronę socjalną, zgodnie z zapisami art. 28
Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Działania zaplanowane w ramach tego
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
obszaru priorytetowego zakładają reformę systemu wsparcia finansowego ukierunkowaną
na upodmiotowienie osób z niepełnosprawnościami, przeciwdziałanie wykluczeniu ich
opiekunów poprzez dopuszczenie podejmowania przez nich pracy zarobkowej i rozwijanie
rynku mieszkań na wynajem z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
W Ministerstwie Finansów we współpracy z kierownictwem MRPiPS przygotowano
przegląd wydatków na rzecz osób z niepełnosprawnościami w celu zidentyfikowania
ewentualnych nierówności i optymalizacji systemu świadczeń na rzecz tej grupy
W odpowiedzi na pytanie o zmiany systemowe uwzględniające wyższe koszty życia osób
z niepełnosprawnościami należy wskazać na dwa kluczowe mechanizmy wsparcia, tj.:
— świadczenie wspierające wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r.
poz. 1429), jakie przysługuje osobom pełnoletnim, u których poziom potrzeby wsparcia
oceniono w przedziale od 70 do 100 punktów w przyjętej skali. Jego celem jest
pokrycie wydatków wynikających ze szczególnych potrzeb życiowych tych osób.
— świadczenie uzupełniające („500+ dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji”),
czyli miesięczne wsparcie finansowe kierowane do osób wymagających stałej pomocy
w zaspokajaniu podstawowych potrzeb. Ma ono pozwolić beneficjentom na poprawę
jakości ich życia, zwiększenie samodzielności oraz wsparcie w pokryciu codziennych
kosztów utrzymania.
Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom środowiska, w nowej perspektywie finansowej
kierownictwo MRPiPS realizuje bądź współuczestniczy w realizacji projektów
współfinansowanych ze środków Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego, które mają pomóc w wypracowaniu rozwiązań zwiększających włączenie
społeczne i zawodowe beneficjentów. Wśród nich wymienić należy:
— "Standaryzację modelu zatrudnienia wspomaganego w Polsce”. Projekt służy
opracowaniu kompleksowej koncepcji zatrudnienia wspomaganego jako trwałego
rozwiązania wspierającego aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami.
Działania skupiają się na standaryzacji procedur (merytorycznych i finansowych) oraz
przygotowaniu kadr (administracji, AZW i trenerów pracy) do profesjonalnego
świadczenia usług w tym obszarze;
— „Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami”, celem inicjatywy jest
znoszenie barier w porozumiewaniu się osób z niepełnosprawnościami, zgodnie ze
standardami Konwencji ONZ. Projekt jest kierowany do osób o zróżnicowanych
potrzebach komunikacyjnych, w tym niewidomych, głuchych, w spektrum autyzmu czy
z niepełnosprawnością intelektualną. W jego ramach przewidziano szeroki wachlarz
usług: od tłumaczeń PJM i SKOGN, przez systemy AAC i transkrypcję na żywo, aż po
przygotowanie materiałów w tekście łatwym do czytania (ETR);
— „Przebudowę modelu orzekania o niepełnosprawności”. Głównym założeniem jest
stworzenie nowoczesnego systemu orzekania i wsparcia, który odpowiada na faktyczne
potrzeby osób z niepełnosprawnościami. Model ten bazuje na Międzynarodowej
Klasyfikacji ICF oraz wytycznych Konwencji ONZ (KPON);
— „Mobilnego Doradcę Włączenia Społecznego”. Celem projektu jest przygotowanie
systemu realizacji usług mobilnych doradców włączenia społecznego. Ich zadaniem
będzie dotarcie do osób potrzebujących i zaproponowanie im adekwatnej pomocy
w zakresie zminimalizowania następstw niepełnosprawności, które mogą powodować
wyłączenie ich z życia społecznego, a w przypadku długotrwałej niepełnosprawności –
zwiększenia niezależności ich życia i wspólnego znalezienia drogi do włączenia tych
osób do społeczności lokalnej;
— „Rozwój kręgów wsparcia i asystencji prawnej”, celem projektu jest przetestowanie
modelu kręgów wsparcia oraz instrumentu asysty prawnej będącej elementem modelu
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wspieranego podejmowanie decyzji co ma bezpośrednie przełożenie na zwiększenie
niezależności i samodzielności osób z niepełnosprawnościami w środowisku lokalnym.
Istotnym elementem krajowego systemu wsparcia, komplementarnym wobec działalności
organów pomocy społecznej i bezpośrednio wpływającym na podnoszenie komfortu życia
osób z niepełnosprawnościami, jest działalność Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych (PFRON). Środki funduszu stanowią podstawowy mechanizm
finansowania i współfinansowania zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej.
Wsparcie finansowe realizowane za pośrednictwem PFRON koncentruje się na
następujących kluczowych obszarach:
— Likwidacja barier i uniwersalne projektowanie: finansowanie projektów mających na
celu usuwanie barier architektonicznych, technicznych oraz w komunikowaniu się.
Działania te wprost realizują art. 9 Konwencji ONZ (Dostępność);
— Dofinansowanie zaopatrzenia w wyroby medyczne i przedmioty ortopedyczne.
Wsparcie w zakupie nowoczesnego sprzętu rehabilitacyjnego i wózków aktywnych, co
w istotny sposób wpływa na podmiotowość, mobilność oraz autonomię osób
z niepełnosprawnościami w ich codziennym funkcjonowaniu;
— Aktywizacja zawodowa i wsparcie na rynku pracy. Finansowanie instrumentów
rehabilitacji zawodowej, m.in. dotacji na podjęcie działalności gospodarczej,
dofinansowań do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami czy zwrotu
kosztów przystosowania stanowisk pracy. Działania te wpisują się w konwencyjny
nakaz zapewnienia prawa do pracy na zasadzie równości z innymi (art. 27 Konwencji
ONZ);
— Rehabilitacja społeczna i wsparcie aktywności lokalnej. Współfinansowanie działalności
warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) i zakładów aktywności zawodowej (ZAZ), a także
turnusów rehabilitacyjnych.
W uzupełnieniu tych informacji pragnę też wskazać Centra informacyjno-doradcze dla osób
z niepełnosprawnością (CIDON) działające przy Oddziałach PFRON. Świadczą one
kompleksowe usługi informacyjne i doradcze dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich
otoczenia. Centra powstały w ramach realizacji przez PFRON programu pn. „Centra
informacyjno-doradcze dla osób z niepełnosprawnością”. W ramach usług CIDON można
uzyskać informacje na temat programów realizowanych przez PFRON, projektów
organizacji pozarządowych, systemów orzecznictwa, wsparcia finansowego i rzeczowego,
zaopatrzenia w sprzęt ortopedyczny czy rehabilitacyjny, ulg i uprawnień oraz instytucji
działających na rzecz osób z niepełnosprawnościami.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.226.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16302 Pana Posła Pawła Papkego, w sprawie sytuacji
osób z niepełnosprawnościami w systemie wsparcia państwa, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie
osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, którym nie są w stanie
sprostać wykorzystując swoje uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta stanowi
dopełnienie świadczeń prawnie zabezpieczonych przez inne systemy.
Uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione są od wysokości dochodu.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej kryteria
dochodowe podlegają co 3 lata weryfikacji uwzględniającej wyniki przeprowadzanego przez
Instytut Pracy i Spraw Socjalnych badania progu interwencji socjalnej.
W efekcie ostatniej weryfikacji kryteriów dochodowych dokonanej w roku 2024 – zgodnie
z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych
kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz.
1044) - od 1 stycznia 2025 r. progi dochodowe w pomocy społecznej wynoszą dla osoby
samotnie gospodarującej 1 010 zł ( wzrost o 30%, tj. o 234 zł ), a dla osoby w rodzinie 823
zł (wzrost o 37%, tj. o 223 zł). Oznacza to z jednej strony objęcie wsparciem większej grupy
osób i rodzin o najniższych dochodach, z drugiej zaś transfer wyższych świadczeń także do
osób już korzystających z pomocy. Zmiana kryteriów dochodowych wpłynęła też na
podwyższenie maksymalnej kwoty zasiłku stałego do 1 229 zł (wzrost o 23%, tj. o 229 zł).
Na realizację zadań własnych wynikających z ustawy o pomocy społecznej, do których
należy prowadzenie działań mających na celu poprawę sytuacji bytowej osób samotnych,
rodzin, seniorów czy osób z niepełnosprawnościami, gminy otrzymują dofinansowanie z
budżetu państwa obejmujące zadania wskazane w programach:
— „Posiłek w szkole i w domu”. Jego celem jest zapewnienie osobom potrzebującym
wsparcia w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo
świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Ze wsparcia
w odpowiedniej formie korzystać mogą zarówno dzieci (istotnym elementem programu
jest zapewnienie dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym możliwości zjedzenia
gorącego posiłku przygotowanego w stołówce szkolnej), których opiekunowie są w
trudnej sytuacji materialnej, jak i osoby starsze, z niepełnosprawnościami i o niskich
dochodach. Ze środków przekazywanych w ramach programu gminy udzielają wsparcia
osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ww. ustawie i
spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w
art. 8 tego aktu. Kryteria dochodowe w programie wynoszą 2020 zł dla osoby samotnie
gospodarującej i 1646 zł dla osoby w rodzinie;
— „Opieka 75+”. Celem programu jest zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych,
w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i starszych, które
są osobami samotnymi (zgodnie z art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej), samotnie
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
gospodarującymi (zgodnie z art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej) lub pozostają
w rodzinie;
— „Korpus Wsparcia Seniorów” zapewniający gminom finansowe wsparcie
w organizowaniu usług opiekuńczych świadczonych w formie usług sąsiedzkich oraz
w realizacji usług opiekuńczych poprzez zapewnienie dostępu do tzw. „opieki na
odległość”, mającej poprawić bezpieczeństwo i możliwości samodzielnego
funkcjonowania osób starszych w ich miejscu zamieszkania.
Osoby najbardziej potrzebujące, znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej i życiowej,
mogą też korzystać z pomocy żywnościowej w formie paczek z artykułami spożywczymi
w ramach programu Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027,
współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. Do udziału
w programie uprawnia dochód na poziomie 265% kryterium ustawowego oraz spełnienie
przynajmniej jednej z przesłanek trudnej sytuacji życiowej z art. 7 ustawy o pomocy
społecznej. Kryterium dochodowe wynosi 2 676,50 zł dla osoby samotnie gospodarującej
i 2180,95 zł dla osoby w rodzinie.
Podobnie jak próg interwencji socjalnej, wartość koszyków minimum egzystencji jest
szacowana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Rokrocznie, do 15 kwietnia, minister
właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego przedkłada Radzie Dialogu Społecznego
informacje o wysokości minimum egzystencji, przy czym kryteria dochodowe ustalane są
z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej.
Należy podkreślić, że w roku przeprowadzanej co 3 lata weryfikacji wysokość świadczeń
i kryteria dochodowe uprawniające do pomocy są wyższe niż minimum egzystencji.
Niemniej w kolejnych latach, do czasu przeprowadzenia następnej weryfikacji, dla
niektórych typów gospodarstw domowych kwota kryterium dochodowego może być niższa
niż minimum egzystencji.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) podjęto prace
zmierzające do wprowadzenia obowiązkowej corocznej weryfikacji kryteriów dochodowych
w pomocy społecznej, celem dostosowania pomocy potrzebującym z uwzględnieniem
zmieniających się warunków ekonomicznych (coroczny wzrost wynagrodzeń, inflacja, a co
za tym idzie dynamiczna tendencja wzrostowa kosztów życia). Kierownictwo resortu
złożyło wniosek skierowany do Zespołu do spraw Programowania Prac Rządu o wpis do
wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów projektu ustawy o zmianie ustawy pomocy
społecznej, który zakłada wdrożenie corocznej weryfikacji kryterium dochodowego.
Co do pytania dotyczącego zgodności praktyki organów pomocy społecznej
z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, zwłaszcza w zakresie zakazu
dyskryminacji oraz prawa do odpowiedniego poziomu życia, należy wskazać, że zgodnie
z postanowieniami tego aktu (ratyfikowanego przez Rzeczpospolitą Polską w 2012 roku),
państwa będące stronami konwencji zobowiązane są do podejmowania odpowiednich
środków w celu zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami pełnego i równego z innymi
obywatelami uczestnictwa w każdym aspekcie życia społecznego.
Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 stanowi podstawowe
narzędzie realizacji postanowień Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Akt
ten implementuje standardy dotyczące podmiotowości, wolności wyboru i równego
traktowania. Głównym celem działań w ramach obszaru priorytetowego „Warunki życia
i ochrona socjalna” jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami i ich rodzinom
odpowiednich warunków życia, włączając w to zaspokojenie podstawowych potrzeb
bytowych i materialnych oraz niezbędną ochronę socjalną, zgodnie z zapisami art. 28
Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Działania zaplanowane w ramach tego
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
obszaru priorytetowego zakładają reformę systemu wsparcia finansowego ukierunkowaną
na upodmiotowienie osób z niepełnosprawnościami, przeciwdziałanie wykluczeniu ich
opiekunów poprzez dopuszczenie podejmowania przez nich pracy zarobkowej i rozwijanie
rynku mieszkań na wynajem z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
W Ministerstwie Finansów we współpracy z kierownictwem MRPiPS przygotowano
przegląd wydatków na rzecz osób z niepełnosprawnościami w celu zidentyfikowania
ewentualnych nierówności i optymalizacji systemu świadczeń na rzecz tej grupy
W odpowiedzi na pytanie o zmiany systemowe uwzględniające wyższe koszty życia osób
z niepełnosprawnościami należy wskazać na dwa kluczowe mechanizmy wsparcia, tj.:
— świadczenie wspierające wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r.
poz. 1429), jakie przysługuje osobom pełnoletnim, u których poziom potrzeby wsparcia
oceniono w przedziale od 70 do 100 punktów w przyjętej skali. Jego celem jest
pokrycie wydatków wynikających ze szczególnych potrzeb życiowych tych osób.
— świadczenie uzupełniające („500+ dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji”),
czyli miesięczne wsparcie finansowe kierowane do osób wymagających stałej pomocy
w zaspokajaniu podstawowych potrzeb. Ma ono pozwolić beneficjentom na poprawę
jakości ich życia, zwiększenie samodzielności oraz wsparcie w pokryciu codziennych
kosztów utrzymania.
Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom środowiska, w nowej perspektywie finansowej
kierownictwo MRPiPS realizuje bądź współuczestniczy w realizacji projektów
współfinansowanych ze środków Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego, które mają pomóc w wypracowaniu rozwiązań zwiększających włączenie
społeczne i zawodowe beneficjentów. Wśród nich wymienić należy:
— "Standaryzację modelu zatrudnienia wspomaganego w Polsce”. Projekt służy
opracowaniu kompleksowej koncepcji zatrudnienia wspomaganego jako trwałego
rozwiązania wspierającego aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami.
Działania skupiają się na standaryzacji procedur (merytorycznych i finansowych) oraz
przygotowaniu kadr (administracji, AZW i trenerów pracy) do profesjonalnego
świadczenia usług w tym obszarze;
— „Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami”, celem inicjatywy jest
znoszenie barier w porozumiewaniu się osób z niepełnosprawnościami, zgodnie ze
standardami Konwencji ONZ. Projekt jest kierowany do osób o zróżnicowanych
potrzebach komunikacyjnych, w tym niewidomych, głuchych, w spektrum autyzmu czy
z niepełnosprawnością intelektualną. W jego ramach przewidziano szeroki wachlarz
usług: od tłumaczeń PJM i SKOGN, przez systemy AAC i transkrypcję na żywo, aż po
przygotowanie materiałów w tekście łatwym do czytania (ETR);
— „Przebudowę modelu orzekania o niepełnosprawności”. Głównym założeniem jest
stworzenie nowoczesnego systemu orzekania i wsparcia, który odpowiada na faktyczne
potrzeby osób z niepełnosprawnościami. Model ten bazuje na Międzynarodowej
Klasyfikacji ICF oraz wytycznych Konwencji ONZ (KPON);
— „Mobilnego Doradcę Włączenia Społecznego”. Celem projektu jest przygotowanie
systemu realizacji usług mobilnych doradców włączenia społecznego. Ich zadaniem
będzie dotarcie do osób potrzebujących i zaproponowanie im adekwatnej pomocy
w zakresie zminimalizowania następstw niepełnosprawności, które mogą powodować
wyłączenie ich z życia społecznego, a w przypadku długotrwałej niepełnosprawności –
zwiększenia niezależności ich życia i wspólnego znalezienia drogi do włączenia tych
osób do społeczności lokalnej;
— „Rozwój kręgów wsparcia i asystencji prawnej”, celem projektu jest przetestowanie
modelu kręgów wsparcia oraz instrumentu asysty prawnej będącej elementem modelu
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wspieranego podejmowanie decyzji co ma bezpośrednie przełożenie na zwiększenie
niezależności i samodzielności osób z niepełnosprawnościami w środowisku lokalnym.
Istotnym elementem krajowego systemu wsparcia, komplementarnym wobec działalności
organów pomocy społecznej i bezpośrednio wpływającym na podnoszenie komfortu życia
osób z niepełnosprawnościami, jest działalność Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych (PFRON). Środki funduszu stanowią podstawowy mechanizm
finansowania i współfinansowania zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej.
Wsparcie finansowe realizowane za pośrednictwem PFRON koncentruje się na
następujących kluczowych obszarach:
— Likwidacja barier i uniwersalne projektowanie: finansowanie projektów mających na
celu usuwanie barier architektonicznych, technicznych oraz w komunikowaniu się.
Działania te wprost realizują art. 9 Konwencji ONZ (Dostępność);
— Dofinansowanie zaopatrzenia w wyroby medyczne i przedmioty ortopedyczne.
Wsparcie w zakupie nowoczesnego sprzętu rehabilitacyjnego i wózków aktywnych, co
w istotny sposób wpływa na podmiotowość, mobilność oraz autonomię osób
z niepełnosprawnościami w ich codziennym funkcjonowaniu;
— Aktywizacja zawodowa i wsparcie na rynku pracy. Finansowanie instrumentów
rehabilitacji zawodowej, m.in. dotacji na podjęcie działalności gospodarczej,
dofinansowań do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami czy zwrotu
kosztów przystosowania stanowisk pracy. Działania te wpisują się w konwencyjny
nakaz zapewnienia prawa do pracy na zasadzie równości z innymi (art. 27 Konwencji
ONZ);
— Rehabilitacja społeczna i wsparcie aktywności lokalnej. Współfinansowanie działalności
warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) i zakładów aktywności zawodowej (ZAZ), a także
turnusów rehabilitacyjnych.
W uzupełnieniu tych informacji pragnę też wskazać Centra informacyjno-doradcze dla osób
z niepełnosprawnością (CIDON) działające przy Oddziałach PFRON. Świadczą one
kompleksowe usługi informacyjne i doradcze dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich
otoczenia. Centra powstały w ramach realizacji przez PFRON programu pn. „Centra
informacyjno-doradcze dla osób z niepełnosprawnością”. W ramach usług CIDON można
uzyskać informacje na temat programów realizowanych przez PFRON, projektów
organizacji pozarządowych, systemów orzecznictwa, wsparcia finansowego i rzeczowego,
zaopatrzenia w sprzęt ortopedyczny czy rehabilitacyjny, ulg i uprawnień oraz instytucji
działających na rzecz osób z niepełnosprawnościami.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --