Interpelacja nr 16300
Interpelacja w sprawie zasadności wprowadzenia odstąpienia od obowiązku przygotowywania dokumentacji do ośrodka adopcyjnego w przypadku braku zgody dziecka powyżej 13. roku życia na przysposobienie
Zgłaszający:
•
Adresat:
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zasadności wprowadzenia odstąpienia od obowiązku przygotowywania dokumentacji do ośrodka adopcyjnego w przypadku braku zgody dziecka powyżej 13. roku życia na przysposobienie
Interpelacja nr 16300
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zasadności wprowadzenia odstąpienia od obowiązku przygotowywania dokumentacji do ośrodka adopcyjnego w przypadku braku zgody dziecka powyżej 13. roku życia na przysposobienie
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 31-03-2026
Szanowna Pani Minister!
Podczas jednego ze spotkań dotyczących pieczy zastępczej i wspomagania więzi rodzinnych przedstawiono mi postulat związany z potrzebą zmiany przepisów dotyczących procedury adopcyjnej, w szczególności w kontekście art. 139a ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przypadku dziecka powyżej 13. roku życia, do przysposobienia wymagana jest jego zgoda. W praktyce oznacza to, że brak takiej zgody jednoznacznie wyklucza możliwość przeprowadzenia adopcji. Jednocześnie jednak organy odpowiedzialne za pieczę zastępczą są zobowiązane do przygotowywania dokumentacji i podejmowania czynności zmierzających do wszczęcia procedury adopcyjnej, nawet w sytuacji, gdy z góry wiadomo, że dziecko tej zgody nie wyrazi.
Powyższa sytuacja rodzi szereg wątpliwości natury praktycznej oraz systemowej. W szczególności:
– prowadzi do angażowania zasobów kadrowych i finansowych w działania, które z uwagi na brak zgody dziecka nie mogą zakończyć się adopcją,
– wydłuża i komplikuje procedury administracyjne w systemie pieczy zastępczej,
– może powodować niepotrzebne obciążenie emocjonalne dziecka poprzez inicjowanie działań adopcyjnych wbrew jego stanowisku,
– odciąga uwagę instytucji od poszukiwania innych, bardziej adekwatnych form wsparcia i stabilizacji sytuacji dziecka.
W związku z powyższym zasadne wydaje się rozważenie wprowadzenia regulacji, która umożliwiałaby odstąpienie od obowiązku sporządzania dokumentacji adopcyjnej w przypadku jednoznacznego braku zgody dziecka, które ukończyło 13 lat.
Mając na uwadze powyższe uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo analizowało skalę przypadków, w których przygotowywana jest dokumentacja adopcyjna, mimo braku zgody dziecka powyżej 13. roku życia?
Czy rozważane jest wprowadzenie zmian legislacyjnych w zakresie art. 139a ust. 1 pkt 1 ustawy, które uwzględniałyby możliwość odstąpienia od tych czynności?
Jakie argumenty przemawiają za utrzymaniem obecnego obowiązku przygotowywania dokumentacji w takich przypadkach?
Czy ministerstwo dostrzega potrzebę usprawnienia procedur poprzez ich lepsze dostosowanie do rzeczywistej sytuacji prawnej i woli dziecka?
Czy planowane są działania mające na celu ograniczenie zbędnych obciążeń administracyjnych w systemie pieczy zastępczej w tym zakresie?
Z wyrazami szacunku Posłanka Katarzyna Osos
Interpelacja nr 16300
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zasadności wprowadzenia odstąpienia od obowiązku przygotowywania dokumentacji do ośrodka adopcyjnego w przypadku braku zgody dziecka powyżej 13. roku życia na przysposobienie
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 31-03-2026
Szanowna Pani Minister!
Podczas jednego ze spotkań dotyczących pieczy zastępczej i wspomagania więzi rodzinnych przedstawiono mi postulat związany z potrzebą zmiany przepisów dotyczących procedury adopcyjnej, w szczególności w kontekście art. 139a ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przypadku dziecka powyżej 13. roku życia, do przysposobienia wymagana jest jego zgoda. W praktyce oznacza to, że brak takiej zgody jednoznacznie wyklucza możliwość przeprowadzenia adopcji. Jednocześnie jednak organy odpowiedzialne za pieczę zastępczą są zobowiązane do przygotowywania dokumentacji i podejmowania czynności zmierzających do wszczęcia procedury adopcyjnej, nawet w sytuacji, gdy z góry wiadomo, że dziecko tej zgody nie wyrazi.
Powyższa sytuacja rodzi szereg wątpliwości natury praktycznej oraz systemowej. W szczególności:
– prowadzi do angażowania zasobów kadrowych i finansowych w działania, które z uwagi na brak zgody dziecka nie mogą zakończyć się adopcją,
– wydłuża i komplikuje procedury administracyjne w systemie pieczy zastępczej,
– może powodować niepotrzebne obciążenie emocjonalne dziecka poprzez inicjowanie działań adopcyjnych wbrew jego stanowisku,
– odciąga uwagę instytucji od poszukiwania innych, bardziej adekwatnych form wsparcia i stabilizacji sytuacji dziecka.
W związku z powyższym zasadne wydaje się rozważenie wprowadzenia regulacji, która umożliwiałaby odstąpienie od obowiązku sporządzania dokumentacji adopcyjnej w przypadku jednoznacznego braku zgody dziecka, które ukończyło 13 lat.
Mając na uwadze powyższe uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo analizowało skalę przypadków, w których przygotowywana jest dokumentacja adopcyjna, mimo braku zgody dziecka powyżej 13. roku życia?
Czy rozważane jest wprowadzenie zmian legislacyjnych w zakresie art. 139a ust. 1 pkt 1 ustawy, które uwzględniałyby możliwość odstąpienia od tych czynności?
Jakie argumenty przemawiają za utrzymaniem obecnego obowiązku przygotowywania dokumentacji w takich przypadkach?
Czy ministerstwo dostrzega potrzebę usprawnienia procedur poprzez ich lepsze dostosowanie do rzeczywistej sytuacji prawnej i woli dziecka?
Czy planowane są działania mające na celu ograniczenie zbędnych obciążeń administracyjnych w systemie pieczy zastępczej w tym zakresie?
Z wyrazami szacunku Posłanka Katarzyna Osos
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
28%
Konkretność
72%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6325 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.224.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16300 Pani Posłanki Katarzyny Osos, w sprawie zasadności
wprowadzenia odstąpienia od obowiązku przygotowywania dokumentacji do ośrodka
adopcyjnego w przypadku braku zgody dziecka powyżej 13 roku życia na przysposobienie,
proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgoda dziecka powyżej 13 roku życia na przysposobienie, o której mowa w treści
interpelacji, dotyczy kwestii wyrażenia zgody przez małoletniego na etapie etapu sądowego,
który następuje dopiero po etapie administracyjnym (art. 118 § 1 i 2 kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego), czyli po kwalifikacji dziecka do przysposobienia. Niemniej obowiązujące
przepisy także na tym wcześniejszym etapie procedury adopcyjnej podkreślają
podmiotowość dziecka. Art. 4a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej1
wskazuje wprost, że podmioty realizujące zadania wynikające z tego aktu, zwłaszcza
dokonując oceny sytuacji dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej oraz kwalifikując je
do przysposobienia, mają obowiązek wysłuchania dziecka, jeżeli jego wiek i stopień
dojrzałości na to pozwalają, oraz - stosownie do okoliczności – uwzględnić jego zdanie. Stąd
też w karcie dziecka sporządzanej przez ośrodek adopcyjny na etapie kwalifikacji dziecka do
przysposobienia obligatoryjnym elementem jest określenie stosunku dziecka do
przysposobienia poprzez wskazanie daty wysłuchania dziecka i oceny przez
profesjonalistów jego stosunku do przysposobienia.
Zgodnie z art. 156 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej prowadzenie
procedur przysposobienia – łącznie z kwalifikowaniem dzieci do przysposobienia - stanowi
wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego. Ustawodawca celowo oddzielił w procedurze
adopcyjnej role podmiotów zajmujących się pieczą zastępczą i ośrodków adopcyjnych,
chcąc zapewnić obiektywizm kwalifikacji. Dziecko może dzięki temu zostać wysłuchane
przez niezależną osobę, zyskuje też możliwość zadania jej pytań i ponownego
ustosunkowania się do adopcji. Ze względu na fakt, że dziecko w sytuacji adopcyjnej może
czuć np. konflikt lojalności wobec rodziców zastępczych czy wychowawców w placówce,
jest to bardzo ważny element całego procesu. Rozmowa z pracownikiem ośrodka
adopcyjnego, który jako osoba z zewnątrz nie budzi w dziecku silnych emocji, może być dla
niego bardzo ważna.
Cała procedura zakłada zarówno istotną rolę dziecka, którego przysposobienie ma dotyczyć,
jak i osób które się nim zajmują, niemniej, jak już wskazano, zespół czynności składających
się na tę kwalifikację jest wyłączną kompetencją ośrodka adopcyjnego (a nie np. opiekuna
prawnego dziecka, czy też organizatora rodzinnej pieczy zastępczej ) i to w nim zapadają
ostateczne decyzje w tym zakresie. Efektem podejmowanych przez ośrodek adopcyjny
czynności, w tym zapoznania się z opiniami, o których mowa w art. 139a ustawy o
1 Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49 z
póź.zm.).
-- 1 of 2 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, jest zakwalifikowanie lub też niezakwalifikowanie
małoletniego do przysposobienia. Kwalifikacja dziecka do przysposobienia nie przebiega
automatycznie i zawsze wymaga dokładnego przeanalizowania sytuacji osoby małoletniej2.
W ocenie kierownictwa resortu rodziny niezasadne jest wprowadzenie odstępstw od
sporządzania opinii, o którym mowa w art. 139a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie
pieczy zastępczej. Opinie nie mają wprawdzie charakteru wiążącego, niemniej ich rola
w procedurze adopcyjnej jest bardzo istotna – dostarczają one ośrodkom adopcyjnym
pełnego obrazu sytuacji dziecka, co z kolei umożliwia podjęcie odpowiednich kroków
w zakresie kwalifikacji, której dokonanie w oparciu o rzetelną diagnozę potrzeb oraz analizę
całościowej sytuacji osoby małoletniej jest jej prawem. Ośrodek adopcyjny odpowiedzialny
za kwalifikację dziecka do przysposobienia krajowego ma bezwzględny obowiązek żądać
uzupełnienia lub aktualizacji opinii, o czym mowa w art. 139a ust. 1 pkt 1-5, w sytuacji, kiedy
z dokumentów tych nie wynikają w wystarczający sposób informacje niezbędne do
dokonania kwalifikacji dziecka do przysposobienia (art. 164 b ustawy o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej).
Sporządzając opinię o zasadności przysposobienia dziecka organizator rodzinnej pieczy
zastępczej, zespół do spraw okresowej oceny sytuacji dziecka umieszczonego
w instytucjonalnej pieczy zastępczej oraz dyrektor placówki opiekuńczo-wychowawczej
typu rodzinnego muszą wziąć pod uwagę konieczność zagwarantowania, że
przysposobienie leży w najlepszym interesie dziecka. Przy sporządzaniu opinii należy mieć
zatem na względzie, że adopcja ma służyć dobru dziecka i poszanowaniu jego praw (zgodnie
z art. 114 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego3 przysposobić można osobę małoletnią
tylko dla jej dobra). Dokument powinien zawierać informacje na temat wpływu na dziecko,
jaki może spowodować zerwanie aktualnych więzi, które łączą je z dotychczasowymi
opiekunami czy otoczeniem, ocenę stosunku dziecka do przysposobienia oraz informację
wskazującą, czy jego całościowa historia dziecka uzasadnia przysposobienie.
Informuję przy tym, że aktualnie przygotowywana jest reforma systemu wspierania rodziny,
pieczy zastępczej i adopcji. Projekt UD354 znajduje się obecnie na etapie uzgodnień,
opiniowania i konsultacji publicznych. Reforma nie przewiduje zmiany w zakresie objętym
treścią interpelacji.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
2 Potwierdzają to dane. Przykładowo, w 2024 r. do ośrodków adopcyjnych zgłoszono 7015 dzieci, z których do
przysposobienia zakwalifikowano 2216 (31%). W tym samym czasie 1322 dzieci nie uzyskało kwalifikacji właśnie
z tego powodu, że nie wyrażały one zgody na przysposobienie.
3 Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2026 r. poz. 236, dalej kodeks rodzinny
i opiekuńczy).
-- 2 of 2 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.224.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16300 Pani Posłanki Katarzyny Osos, w sprawie zasadności
wprowadzenia odstąpienia od obowiązku przygotowywania dokumentacji do ośrodka
adopcyjnego w przypadku braku zgody dziecka powyżej 13 roku życia na przysposobienie,
proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgoda dziecka powyżej 13 roku życia na przysposobienie, o której mowa w treści
interpelacji, dotyczy kwestii wyrażenia zgody przez małoletniego na etapie etapu sądowego,
który następuje dopiero po etapie administracyjnym (art. 118 § 1 i 2 kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego), czyli po kwalifikacji dziecka do przysposobienia. Niemniej obowiązujące
przepisy także na tym wcześniejszym etapie procedury adopcyjnej podkreślają
podmiotowość dziecka. Art. 4a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej1
wskazuje wprost, że podmioty realizujące zadania wynikające z tego aktu, zwłaszcza
dokonując oceny sytuacji dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej oraz kwalifikując je
do przysposobienia, mają obowiązek wysłuchania dziecka, jeżeli jego wiek i stopień
dojrzałości na to pozwalają, oraz - stosownie do okoliczności – uwzględnić jego zdanie. Stąd
też w karcie dziecka sporządzanej przez ośrodek adopcyjny na etapie kwalifikacji dziecka do
przysposobienia obligatoryjnym elementem jest określenie stosunku dziecka do
przysposobienia poprzez wskazanie daty wysłuchania dziecka i oceny przez
profesjonalistów jego stosunku do przysposobienia.
Zgodnie z art. 156 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej prowadzenie
procedur przysposobienia – łącznie z kwalifikowaniem dzieci do przysposobienia - stanowi
wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego. Ustawodawca celowo oddzielił w procedurze
adopcyjnej role podmiotów zajmujących się pieczą zastępczą i ośrodków adopcyjnych,
chcąc zapewnić obiektywizm kwalifikacji. Dziecko może dzięki temu zostać wysłuchane
przez niezależną osobę, zyskuje też możliwość zadania jej pytań i ponownego
ustosunkowania się do adopcji. Ze względu na fakt, że dziecko w sytuacji adopcyjnej może
czuć np. konflikt lojalności wobec rodziców zastępczych czy wychowawców w placówce,
jest to bardzo ważny element całego procesu. Rozmowa z pracownikiem ośrodka
adopcyjnego, który jako osoba z zewnątrz nie budzi w dziecku silnych emocji, może być dla
niego bardzo ważna.
Cała procedura zakłada zarówno istotną rolę dziecka, którego przysposobienie ma dotyczyć,
jak i osób które się nim zajmują, niemniej, jak już wskazano, zespół czynności składających
się na tę kwalifikację jest wyłączną kompetencją ośrodka adopcyjnego (a nie np. opiekuna
prawnego dziecka, czy też organizatora rodzinnej pieczy zastępczej ) i to w nim zapadają
ostateczne decyzje w tym zakresie. Efektem podejmowanych przez ośrodek adopcyjny
czynności, w tym zapoznania się z opiniami, o których mowa w art. 139a ustawy o
1 Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49 z
póź.zm.).
-- 1 of 2 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, jest zakwalifikowanie lub też niezakwalifikowanie
małoletniego do przysposobienia. Kwalifikacja dziecka do przysposobienia nie przebiega
automatycznie i zawsze wymaga dokładnego przeanalizowania sytuacji osoby małoletniej2.
W ocenie kierownictwa resortu rodziny niezasadne jest wprowadzenie odstępstw od
sporządzania opinii, o którym mowa w art. 139a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie
pieczy zastępczej. Opinie nie mają wprawdzie charakteru wiążącego, niemniej ich rola
w procedurze adopcyjnej jest bardzo istotna – dostarczają one ośrodkom adopcyjnym
pełnego obrazu sytuacji dziecka, co z kolei umożliwia podjęcie odpowiednich kroków
w zakresie kwalifikacji, której dokonanie w oparciu o rzetelną diagnozę potrzeb oraz analizę
całościowej sytuacji osoby małoletniej jest jej prawem. Ośrodek adopcyjny odpowiedzialny
za kwalifikację dziecka do przysposobienia krajowego ma bezwzględny obowiązek żądać
uzupełnienia lub aktualizacji opinii, o czym mowa w art. 139a ust. 1 pkt 1-5, w sytuacji, kiedy
z dokumentów tych nie wynikają w wystarczający sposób informacje niezbędne do
dokonania kwalifikacji dziecka do przysposobienia (art. 164 b ustawy o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej).
Sporządzając opinię o zasadności przysposobienia dziecka organizator rodzinnej pieczy
zastępczej, zespół do spraw okresowej oceny sytuacji dziecka umieszczonego
w instytucjonalnej pieczy zastępczej oraz dyrektor placówki opiekuńczo-wychowawczej
typu rodzinnego muszą wziąć pod uwagę konieczność zagwarantowania, że
przysposobienie leży w najlepszym interesie dziecka. Przy sporządzaniu opinii należy mieć
zatem na względzie, że adopcja ma służyć dobru dziecka i poszanowaniu jego praw (zgodnie
z art. 114 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego3 przysposobić można osobę małoletnią
tylko dla jej dobra). Dokument powinien zawierać informacje na temat wpływu na dziecko,
jaki może spowodować zerwanie aktualnych więzi, które łączą je z dotychczasowymi
opiekunami czy otoczeniem, ocenę stosunku dziecka do przysposobienia oraz informację
wskazującą, czy jego całościowa historia dziecka uzasadnia przysposobienie.
Informuję przy tym, że aktualnie przygotowywana jest reforma systemu wspierania rodziny,
pieczy zastępczej i adopcji. Projekt UD354 znajduje się obecnie na etapie uzgodnień,
opiniowania i konsultacji publicznych. Reforma nie przewiduje zmiany w zakresie objętym
treścią interpelacji.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
2 Potwierdzają to dane. Przykładowo, w 2024 r. do ośrodków adopcyjnych zgłoszono 7015 dzieci, z których do
przysposobienia zakwalifikowano 2216 (31%). W tym samym czasie 1322 dzieci nie uzyskało kwalifikacji właśnie
z tego powodu, że nie wyrażały one zgody na przysposobienie.
3 Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2026 r. poz. 236, dalej kodeks rodzinny
i opiekuńczy).
-- 2 of 2 --