Interpelacja nr 16288
Interpelacja w sprawie problemów beneficjentów programu priorytetowego "Czyste Powietrze" oraz praktyk stosowanych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (55%)
Klimat, Energia i Środowisko (55%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Podatki, Finanse i Budżet (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie problemów beneficjentów programu priorytetowego "Czyste Powietrze" oraz praktyk stosowanych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej
Interpelacja nr 16288
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie problemów beneficjentów programu priorytetowego "Czyste Powietrze" oraz praktyk stosowanych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej
Zgłaszający: Gabriela Lenartowicz
Data wpływu: 30-03-2026
Racibórz, dnia 30.03.2026 r.
Działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191-193 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, zwracam się do Pani Minister w sprawie problemów beneficjentów programu priorytetowego „Czyste Powietrze” oraz praktyk stosowanych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
Do mojego biura poselskiego kierowane są kolejne skargi mieszkańców, którzy – działając w dobrej wierze – przystąpili do programu, a obecnie znajdują się w trudnej sytuacji prawnej i finansowej. Sprawy te nie mają charakteru jednostkowego – przeciwnie, można zauważyć powtarzalność schematów, co wskazuje na problem systemowy.
Z relacji zgłaszających wynika, że beneficjenci korzystali z usług firm wykonawczych lub pełnomocników, którym powierzali realizację inwestycji oraz formalności związane z uzyskaniem i rozliczeniem dotacji. Środki z prefinansowania trafiały bezpośrednio do wykonawców, a inwestycje nie zostały wykonane w całości lub zostały wykonane nierzetelnie.
Pomimo tego beneficjenci – działający w zaufaniu do profesjonalnych podmiotów – są obecnie obciążani obowiązkiem zwrotu całości dofinansowania wraz z odsetkami. Jednocześnie, jak wynika z przekazywanych informacji, fundusze nie dopuszczają możliwości odstąpienia od dochodzenia należności ani wstrzymania postępowań windykacyjnych.
Co istotne, problem ten został również dostrzeżony przez rzecznika praw obywatelskich. W odpowiedzi udzielonej jednemu z wnioskodawców rzecznik wskazał m.in., że:
a) stosunki pomiędzy beneficjentami a Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej mają charakter cywilnoprawny (umowny), co ogranicza możliwość stosowania instrumentów administracyjnych,
b) rzecznik nie posiada kompetencji do ingerowania w sposób realizacji programów funduszu ani do wpływania na jego decyzje w zakresie dochodzenia należności, w przypadku poniesienia szkody beneficjenci mogą dochodzić roszczeń na drodze cywilnoprawnej,
c) problemy systemowe programu „Czyste Powietrze” były już przedmiotem wystąpienia generalnego RPO skierowanego do ministra klimatu i środowiska (grudzień 2025 r.),
d) sposób zarządzania programem oraz udzielania dofinansowań ma być przedmiotem kontroli Najwyższej Izby Kontroli zaplanowanej na II–IV kwartał 2026 r.
Powyższe potwierdza, że obecna konstrukcja programu oraz sposób jego realizacji prowadzą do sytuacji, w której obywatele – mimo działania w dobrej wierze – ponoszą pełne konsekwencje działań podmiotów trzecich, nad którymi nie mieli realnej kontroli. Jednocześnie brak jest skutecznych mechanizmów ochronnych po stronie państwa.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi analizę skali problemu dotyczącego beneficjentów programu „Czyste Powietrze”, którzy zostali poszkodowani przez nierzetelnych wykonawców lub pośredników?
Czy w świetle stanowiska rzecznika praw obywatelskich rozważane są zmiany legislacyjne lub systemowe, które umożliwiłyby realną ochronę beneficjentów działających w dobrej wierze?
Czy istnieje możliwość wprowadzenia jednolitej praktyki w zakresie stosowania ugód, rozkładania należności na raty lub odstępowania od dochodzenia roszczeń w szczególnie uzasadnionych przypadkach?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmów zwiększających odpowiedzialność wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu (np. system certyfikacji, gwarancji, zabezpieczeń finansowych)?
Czy planowane są zmiany w zakresie prefinansowania, które ograniczyłyby ryzyko przekazywania środków publicznych bezpośrednio nierzetelnym podmiotom?
Czy ministerstwo podejmie działania mające na celu wstrzymanie postępowań windykacyjnych wobec beneficjentów do czasu systemowego rozwiązania problemu?
Jakie działania zostały podjęte w odpowiedzi na wystąpienie generalne rzecznika praw obywatelskich z grudnia 2025 r. dotyczące programu „Czyste Powietrze”?
Podkreślenia wymaga, że brak reakcji systemowej na opisane problemy może prowadzić do dalszego pogłębiania się kryzysu zaufania do programów publicznych oraz instytucji państwa. Beneficjenci, którzy działali w dobrej wierze, nie powinni ponosić pełnych konsekwencji działań podmiotów trzecich.
Z poważaniem Gabriela Lenartowicz
Interpelacja nr 16288
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie problemów beneficjentów programu priorytetowego "Czyste Powietrze" oraz praktyk stosowanych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej
Zgłaszający: Gabriela Lenartowicz
Data wpływu: 30-03-2026
Racibórz, dnia 30.03.2026 r.
Działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191-193 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, zwracam się do Pani Minister w sprawie problemów beneficjentów programu priorytetowego „Czyste Powietrze” oraz praktyk stosowanych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
Do mojego biura poselskiego kierowane są kolejne skargi mieszkańców, którzy – działając w dobrej wierze – przystąpili do programu, a obecnie znajdują się w trudnej sytuacji prawnej i finansowej. Sprawy te nie mają charakteru jednostkowego – przeciwnie, można zauważyć powtarzalność schematów, co wskazuje na problem systemowy.
Z relacji zgłaszających wynika, że beneficjenci korzystali z usług firm wykonawczych lub pełnomocników, którym powierzali realizację inwestycji oraz formalności związane z uzyskaniem i rozliczeniem dotacji. Środki z prefinansowania trafiały bezpośrednio do wykonawców, a inwestycje nie zostały wykonane w całości lub zostały wykonane nierzetelnie.
Pomimo tego beneficjenci – działający w zaufaniu do profesjonalnych podmiotów – są obecnie obciążani obowiązkiem zwrotu całości dofinansowania wraz z odsetkami. Jednocześnie, jak wynika z przekazywanych informacji, fundusze nie dopuszczają możliwości odstąpienia od dochodzenia należności ani wstrzymania postępowań windykacyjnych.
Co istotne, problem ten został również dostrzeżony przez rzecznika praw obywatelskich. W odpowiedzi udzielonej jednemu z wnioskodawców rzecznik wskazał m.in., że:
a) stosunki pomiędzy beneficjentami a Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej mają charakter cywilnoprawny (umowny), co ogranicza możliwość stosowania instrumentów administracyjnych,
b) rzecznik nie posiada kompetencji do ingerowania w sposób realizacji programów funduszu ani do wpływania na jego decyzje w zakresie dochodzenia należności, w przypadku poniesienia szkody beneficjenci mogą dochodzić roszczeń na drodze cywilnoprawnej,
c) problemy systemowe programu „Czyste Powietrze” były już przedmiotem wystąpienia generalnego RPO skierowanego do ministra klimatu i środowiska (grudzień 2025 r.),
d) sposób zarządzania programem oraz udzielania dofinansowań ma być przedmiotem kontroli Najwyższej Izby Kontroli zaplanowanej na II–IV kwartał 2026 r.
Powyższe potwierdza, że obecna konstrukcja programu oraz sposób jego realizacji prowadzą do sytuacji, w której obywatele – mimo działania w dobrej wierze – ponoszą pełne konsekwencje działań podmiotów trzecich, nad którymi nie mieli realnej kontroli. Jednocześnie brak jest skutecznych mechanizmów ochronnych po stronie państwa.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi analizę skali problemu dotyczącego beneficjentów programu „Czyste Powietrze”, którzy zostali poszkodowani przez nierzetelnych wykonawców lub pośredników?
Czy w świetle stanowiska rzecznika praw obywatelskich rozważane są zmiany legislacyjne lub systemowe, które umożliwiłyby realną ochronę beneficjentów działających w dobrej wierze?
Czy istnieje możliwość wprowadzenia jednolitej praktyki w zakresie stosowania ugód, rozkładania należności na raty lub odstępowania od dochodzenia roszczeń w szczególnie uzasadnionych przypadkach?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmów zwiększających odpowiedzialność wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu (np. system certyfikacji, gwarancji, zabezpieczeń finansowych)?
Czy planowane są zmiany w zakresie prefinansowania, które ograniczyłyby ryzyko przekazywania środków publicznych bezpośrednio nierzetelnym podmiotom?
Czy ministerstwo podejmie działania mające na celu wstrzymanie postępowań windykacyjnych wobec beneficjentów do czasu systemowego rozwiązania problemu?
Jakie działania zostały podjęte w odpowiedzi na wystąpienie generalne rzecznika praw obywatelskich z grudnia 2025 r. dotyczące programu „Czyste Powietrze”?
Podkreślenia wymaga, że brak reakcji systemowej na opisane problemy może prowadzić do dalszego pogłębiania się kryzysu zaufania do programów publicznych oraz instytucji państwa. Beneficjenci, którzy działali w dobrej wierze, nie powinni ponosić pełnych konsekwencji działań podmiotów trzecich.
Z poważaniem Gabriela Lenartowicz
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
21%
Konkretność
79%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.3 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14141 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DPN-WWM.0500.7.2026.MW
4310103.17499846.14285074
Warszawa, 22-04-2026
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posłanki Gabrieli Lenartowicz, (K10INT16288).
Temat: w sprawie problemów beneficjentów programu priorytetowego "Czyste Powietrze"
oraz praktyk stosowanych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki
wodnej.
Pan
Włodzimierz Czarzasty,
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję poniżej odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji poselskiej.
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi analizę skali problemu dotyczącego
beneficjentów Programu „Czyste Powietrze”, którzy zostali poszkodowani przez nierzetelnych
wykonawców lub pośredników?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ), mając na uwadze fakt, że Program
Priorytetowy „Czyste Powietrze” (Program) jest współfinansowany ze środków unijnych, a
tym samym podlega obowiązkowi bieżącego monitorowania jego realizacji, prowadzi
analizę skali problemu dotyczącego beneficjentów – osób fizycznych – poszkodowanych
w wyniku działań nierzetelnych wykonawców lub pośredników. Uzyskane dane są
wykorzystywane m.in. na potrzeby przygotowania projektu ustawy o pomocy
beneficjentom poszkodowanym w związku z realizacją Programu „Czyste Powietrze”, w
tym do Oceny Skutków Regulacji.
W odniesieniu do Programu, finansowanego z funduszy unijnych, na podstawie informacji
otrzymanych z Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
(WFOŚiGW) i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
(NFOŚiGW), aktualnie MKiŚ posiada wiedzę o:
ok. 450 przypadkach czynności prowadzonych przez organy dochodzeniowo- śledcze
(w ramach Programu finansowanego z programu Fundusze Europejskie na
Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021 -2027, FEnIKS).
ok. 330 przypadkach czynności prowadzonych przez organy dochodzeniowo- śledcze
(w ramach Programu finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności, KPO).
W tych przypadkach czynności prowadzone są m. in. przez: prokuratury okręgowe
i rejonowe, komendy powiatowe i miejskie policji, Centralne Biuro Antykorupcyjne.
WFOŚiGW są zobowiązane do przekazywania Instytucji Wdrażającej (NFOŚiGW),
z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa, wszelkich informacji dotyczących
podejmowanych czynności (w tym kontrolnych) lub postępowań prowadzonych
w szczególności przez organy ścigania bądź organy nadzoru, dotyczących lub mogących
dotyczyć swoim zakresem Programu.
-- 1 of 5 --
2
Dane dotyczące postępowań są na bieżąco aktualizowane, ich liczba się zwiększa,
natomiast określenie kwoty dotyczącej nieprawidłowości nie jest możliwe do określenia z
uwagi na złożony charakter spraw.
Zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa były i są kierowane do organów
ścigania również bezpośrednio przez beneficjentów, część z tych spraw jest przekazywana
do wiadomości WFOŚiGW, znajduje się zatem w bazie NFOŚiGW i MKiŚ.
W zakresie Programu finansowanego z FEnIKS, zarówno MKiŚ jak i NFOŚiGW nie
posiadają informacji o zakończeniu prowadzonych postępowań, jak również o postawieniu
zarzutów osobom podejrzanym przez organy ścigania. MKiŚ i NFOŚiGW nie posiadają
również informacji o tego typu sprawach zakończonych prawomocnym wyrokiem sądu.
W zakresie Programu finansowanego z KPO, MKiŚ ma wiedzę o 13 przypadkach
sporządzenia aktu oskarżenia w następstwie przeprowadzonego postępowania
przygotowawczego. W dwóch przypadkach zapadł wyrok w I instancji. MKiŚ nie posiada
szczegółowych informacji o przedmiocie i przebiegu postępowań, ponieważ nie był ani ich
inicjatorem, ani stroną.
W przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez wykonawcę
prac, w związku z podejrzeniem oszustwa, wyłudzenia, podrobienia lub przerobienia
dokumentu, poświadczenia nieprawdy oraz posłużenia się dokumentem potwierdzającym
nieprawdę, istotne jest złożenie zawiadomienia. Każdy beneficjent, który ma uzasadnione
podejrzenie działania wykonawcy na swoją szkodę, powinien rozważyć bezpośrednie
złożenie zawiadomienia do organów ściągania.
Do wymienionych wyżej podmiotów nadal zgłaszają się osoby, które mogły ulec
wyłudzeniom. Kolejne umowy o dofinasowanie mogą wchodzić w przekroczenia terminów
rozliczenia dlatego też, szczegółowe informacje dotyczące liczby przypadków wyłudzeń
lub nadużyć ze strony firm realizujących inwestycje w ramach Programu posiada
NFOŚiGW i właściwe WFOŚiGW.
2. Czy – w świetle stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich – rozważane są zmiany
legislacyjne lub systemowe, które umożliwiłyby realną ochronę beneficjentów działających w
dobrej wierze?
W odpowiedzi na wystąpienie generalne Rzecznika Praw Obywatelskich wskazano, że
przeprowadzono analizę zgłoszonych problemów oraz obowiązujących przepisów. W jej
wyniku stwierdzono, że obecny stan prawny nie daje wystarczających podstaw do
zawieszania egzekucji należności ani do umarzania zobowiązań beneficjentów
w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
W związku z tym przygotowano projekt ustawy o pomocy beneficjentom – osobom
fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste
Powietrze”, który jest obecnie procedowany. Projekt przewiduje w szczególności:
zawieszenie spłaty należności - czasowe wstrzymanie obowiązku zwrotu pieniędzy do
WFOŚiGW;
zwolnienie z odpowiedzialności za spłatę należności - po prawomocnym wyroku Sądu
potwierdzającym winę wykonawcy;
upoważnienie WFOŚiGW do dochodzenia zwrotu należności bezpośrednio od
wykonawcy - WFOŚiGW może wtedy działać w imieniu beneficjenta;
ulgi w spłacie należności - przesunięcia terminu spłaty, rozłożenia płatności na raty,
całkowitego lub częściowego umorzenia spłaty;
Zawieszenie ma chronić beneficjenta przed egzekucją zobowiązań do czasu:
potwierdzenia odpowiedzialności wykonawcy albo
zakończenia postępowania karnego.
-- 2 of 5 --
3
Aby skorzystać z tej formy pomocy beneficjent musi:
1) zgłosić podejrzenie popełnienia przestępstwa przez wykonawcę albo osobę działającą
w jego imieniu. Działanie musi dotyczyć realizacji umowy o dofinansowanie
i wyrządzać szkodę beneficjentowi. Zawiadomienie nie jest potrzebne tylko wtedy,
gdy postępowanie karne zostało już wszczęte z urzędu.
2) złożyć do WFOŚiGW wniosek o zawieszenie spłaty należności.
Spłata należności zostaje zawieszona w dniu wpływu kompletnego wniosku do
WFOŚiGW.
Obecnie poszkodowany beneficjent powinien zgłosić podejrzenie popełnienia
przestępstwa przez wykonawcę do właściwego organu i zachować kopię zgłoszenia.
Wniosek do WFOŚiGW będzie można złożyć dopiero po wejściu w życie ustawy.
Informacja o możliwości składania wniosków będzie zamieszczona m.in. na stronie
Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Programu https://czystepowietrze.gov.pl/ i
NFOŚiGW/ WFOŚiGW.
Równocześnie w nowej edycji Programu wprowadzono rozwiązania systemowe
ograniczające ryzyko podobnych sytuacji w przyszłości, w szczególności poprzez zmiany
w zasadach prefinansowania, wzmocnienie roli operatorów oraz ujednolicenie wzorów
umów z wykonawcami.
3. Czy istnieje możliwość wprowadzenia jednolitej praktyki w zakresie stosowania ugód,
rozkładania należności na raty lub odstępowania od dochodzenia roszczeń w szczególnie
uzasadnionych przypadkach?
W kontekście prowadzonych analiz skali problemu dotyczącego beneficjentów
poszkodowanych w ramach Programu oraz prac nad projektem ustawy mającej na celu
udzielenie im wsparcia, przewidziano w projektowanych przepisach katalog działań
możliwych do zastosowania wobec tej grupy beneficjentów.
Ostateczna decyzja w zakresie zastosowania konkretnych instrumentów, takich jak
zawarcie ugody, rozłożenie należności na raty czy odstąpienie od dochodzenia roszczeń w
szczególnie uzasadnionych przypadkach, pozostanie w kompetencji właściwych
WFOŚiGW. Każda sprawa wymaga bowiem indywidualnej oceny, z uwzględnieniem jej
specyfiki oraz często złożonej sytuacji faktycznej i prawnej beneficjenta, co uniemożliwia
wprowadzenie jednolitej, sztywnej praktyki stosowania tych rozwiązań.
4. Czy Ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmów zwiększających odpowiedzialność
wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu (np. system certyfikacji, gwarancji,
zabezpieczeń finansowych)?
W ramach przeprowadzonych przez NFOŚiGW konsultacji społecznych od 16 lutego do
16 marca br. jedna z propozycji zmian w Programie „Czyste Powietrze”, dotyczyła dalszego
wzmocnienia ochrony beneficjentów w przypadku prefinansowania inwestycji.
Zaproponowano mechanizm polegający na wprowadzeniu obowiązku zawierania przez
wykonawcę umowy poręczenia zapłaty na rzecz właściwego WFOŚiGW. Umowa ta
byłaby zabezpieczona wekslem in blanco wystawionym przez wykonawcę, obejmującym
pełną kwotę potencjalnych zobowiązań wraz z należnymi odsetkami i kosztami, w
przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania przedsięwzięcia. Rozwiązanie to
umożliwi dochodzenie roszczeń bezpośrednio od wykonawcy w sytuacji, gdy środki
zostały faktycznie pobrane przez przedsiębiorstwo realizujące inwestycję.
-- 3 of 5 --
4
Obecnie trwają także prace nad przygotowaniem listy referencyjnych wykonawców, która
wesprze beneficjentów Programu w wyborze rzetelnych firm, realizujących
przedsięwzięcia z zakresu poprawy efektywności energetycznej budynków. Wykonawcy
ubiegający się o wpis na listę zostaną poddani weryfikacji pod kątem m.in. kryteriów
formalnych, kwalifikacji zawodowych, doświadczenia w realizacji inwestycji w ramach
Programu. Beneficjent będzie mógł wyszukać wykonawcę z uwzględnieniem takich
parametrów, jak: obszar działania, zakres świadczonych usług, rodzaj instalowanych
urządzeń czy możliwość realizacji przedsięwzięcia z wykorzystaniem prefinansowania.
Lista będzie miała charakter dobrowolny.
5. Czy planowane są zmiany w zakresie prefinansowania, które ograniczyłyby ryzyko
przekazywania środków publicznych bezpośrednio nierzetelnym podmiotom?
MKiŚ stale prowadzi działania mające na celu podnoszenie zabezpieczenia beneficjentów
Programu „Czyste Powietrze” przed nadużyciami, które były obserwowane w naborach
wniosków prowadzonych do 2024 r. W przeprowadzonych na przełomie lutego i marca
konsultacji społecznych zmian do Programu, zaproponowano kolejne rozwiązania mające
na celu dalsze uszczelnienie mechanizmu prefinansowania (opisane wyżej).
W toku konsultacji z różnymi interesariuszami realizacji Programu zidentyfikowane
nieprawidłowości wymusiły podjęcie pilnych działań naprawczych oraz przeprowadzenie
koniecznych zmian. Skala problemów w funkcjonowaniu Programu wymusiła w listopadzie
2024 roku czasowe wstrzymanie naboru wniosków o dofinansowanie oraz podjęcie
działań prowadzących do jego kompleksowej reformy, obejmującej zmiany proceduralne,
strukturalne oraz systemowe.
Efektem tych prac było ogłoszenie 31 marca 2025 r. nowej wersji Programu, która
wprowadziła zmiany eliminujące zidentyfikowane nieprawidłowości m.in. wprowadzano
Ogólnopolski Mechanizm Operatorów Programu jako bezpłatne wsparcie dla
beneficjentów Programu w trakcie realizacji przedsięwzięcia, czy zmniejszono wysokość
wypłacanej zaliczki w mechanizmie prefinansowania z 50% do 35%.
Z nową odsłoną Programu wprowadzono obowiązek składania wniosku o dofinansowanie
przez Operatora w najwyższym poziomie dofinansowania, oraz przy prefinansowaniu, tak
aby zapewnić bezpieczeństwo gospodarstwom najbardziej podatnym na nadużycia.
6. Czy Ministerstwo podejmie działania mające na celu wstrzymanie postępowań
windykacyjnych wobec beneficjentów do czasu systemowego rozwiązania problemu?
Skala i złożoność problemu beneficjentów poszkodowanych w związku z realizacją
Programu, uwidoczniła konieczność przygotowania projektu ustawy o pomocy
beneficjentom, tak by stworzyć ramy prawne umożliwiające zastosowanie adekwatnych
instrumentów wsparcia w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Projekt jest na etapie
konsultacji międzyresortowych.
7. Jakie działania zostały podjęte w odpowiedzi na wystąpienie generalne Rzecznika Praw
Obywatelskich z grudnia 2025 r. dotyczące programu „Czyste Powietrze”?
W odpowiedzi na wystąpienie generalne Rzecznika Praw Obywatelskich podkreślono,
że Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęło szereg działań o charakterze analitycznym,
organizacyjnym, systemowym i legislacyjnym:
1) przeprowadzono analizę zgłaszanych problemów beneficjentów oraz praktyk
stosowanych w Programie, w tym przypadków nadużyć ze strony wykonawców oraz
skutków tych działań dla beneficjentów;
-- 4 of 5 --
5
2) w połowie 2025 r. powołano międzyresortowy zespół ds. osób poszkodowanych
przez wykonawców, z udziałem przedstawicieli m.in. Ministerstwa Klimatu i
Środowiska, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Sprawiedliwości, Prokuratury
Krajowej, UOKiK oraz NFOŚiGW. Zespół ten przygotował propozycje zmian
przepisów prawa, których celem jest lepsza ochrona beneficjentów;
3) na podstawie prac zespołu opracowano projekt ustawy o pomocy beneficjentom –
osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego
„Czyste Powietrze”;
4) wdrażane są zmiany systemowe w Programie, w tym:
uelastycznienie procedur rozliczania projektów finansowanych ze środków
FEnIKS,
możliwość zmiany formy finansowania z prefinansowania na refundację,
wydłużanie terminów realizacji przedsięwzięć,
ograniczenie liczby wypowiedzeń umów poprzez stosowanie działań naprawczych
przed ich rozwiązaniem;
5) prowadzone są działania informacyjne i pomocowe, w tym zapewnienie
beneficjentom dostępu do bezpłatnej pomocy prawnej oraz poradników dotyczących
postępowania w przypadku nadużyć ze strony wykonawców.
Działania te są kontynuowane. Priorytetem jest prowadzenie działań legislacyjnych w celu
pomocy beneficjentom, którzy ponieśli szkody z powodu działań wykonawców lub osób
działających w ich imieniu i umożliwienia WFOŚiGW podejmowania wobec beneficjentów
decyzji o wstrzymaniu dochodzenia zwrotu środków.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 5 of 5 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DPN-WWM.0500.7.2026.MW
4310103.17499846.14285074
Warszawa, 22-04-2026
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posłanki Gabrieli Lenartowicz, (K10INT16288).
Temat: w sprawie problemów beneficjentów programu priorytetowego "Czyste Powietrze"
oraz praktyk stosowanych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki
wodnej.
Pan
Włodzimierz Czarzasty,
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję poniżej odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji poselskiej.
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi analizę skali problemu dotyczącego
beneficjentów Programu „Czyste Powietrze”, którzy zostali poszkodowani przez nierzetelnych
wykonawców lub pośredników?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ), mając na uwadze fakt, że Program
Priorytetowy „Czyste Powietrze” (Program) jest współfinansowany ze środków unijnych, a
tym samym podlega obowiązkowi bieżącego monitorowania jego realizacji, prowadzi
analizę skali problemu dotyczącego beneficjentów – osób fizycznych – poszkodowanych
w wyniku działań nierzetelnych wykonawców lub pośredników. Uzyskane dane są
wykorzystywane m.in. na potrzeby przygotowania projektu ustawy o pomocy
beneficjentom poszkodowanym w związku z realizacją Programu „Czyste Powietrze”, w
tym do Oceny Skutków Regulacji.
W odniesieniu do Programu, finansowanego z funduszy unijnych, na podstawie informacji
otrzymanych z Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
(WFOŚiGW) i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
(NFOŚiGW), aktualnie MKiŚ posiada wiedzę o:
ok. 450 przypadkach czynności prowadzonych przez organy dochodzeniowo- śledcze
(w ramach Programu finansowanego z programu Fundusze Europejskie na
Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021 -2027, FEnIKS).
ok. 330 przypadkach czynności prowadzonych przez organy dochodzeniowo- śledcze
(w ramach Programu finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności, KPO).
W tych przypadkach czynności prowadzone są m. in. przez: prokuratury okręgowe
i rejonowe, komendy powiatowe i miejskie policji, Centralne Biuro Antykorupcyjne.
WFOŚiGW są zobowiązane do przekazywania Instytucji Wdrażającej (NFOŚiGW),
z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa, wszelkich informacji dotyczących
podejmowanych czynności (w tym kontrolnych) lub postępowań prowadzonych
w szczególności przez organy ścigania bądź organy nadzoru, dotyczących lub mogących
dotyczyć swoim zakresem Programu.
-- 1 of 5 --
2
Dane dotyczące postępowań są na bieżąco aktualizowane, ich liczba się zwiększa,
natomiast określenie kwoty dotyczącej nieprawidłowości nie jest możliwe do określenia z
uwagi na złożony charakter spraw.
Zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa były i są kierowane do organów
ścigania również bezpośrednio przez beneficjentów, część z tych spraw jest przekazywana
do wiadomości WFOŚiGW, znajduje się zatem w bazie NFOŚiGW i MKiŚ.
W zakresie Programu finansowanego z FEnIKS, zarówno MKiŚ jak i NFOŚiGW nie
posiadają informacji o zakończeniu prowadzonych postępowań, jak również o postawieniu
zarzutów osobom podejrzanym przez organy ścigania. MKiŚ i NFOŚiGW nie posiadają
również informacji o tego typu sprawach zakończonych prawomocnym wyrokiem sądu.
W zakresie Programu finansowanego z KPO, MKiŚ ma wiedzę o 13 przypadkach
sporządzenia aktu oskarżenia w następstwie przeprowadzonego postępowania
przygotowawczego. W dwóch przypadkach zapadł wyrok w I instancji. MKiŚ nie posiada
szczegółowych informacji o przedmiocie i przebiegu postępowań, ponieważ nie był ani ich
inicjatorem, ani stroną.
W przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez wykonawcę
prac, w związku z podejrzeniem oszustwa, wyłudzenia, podrobienia lub przerobienia
dokumentu, poświadczenia nieprawdy oraz posłużenia się dokumentem potwierdzającym
nieprawdę, istotne jest złożenie zawiadomienia. Każdy beneficjent, który ma uzasadnione
podejrzenie działania wykonawcy na swoją szkodę, powinien rozważyć bezpośrednie
złożenie zawiadomienia do organów ściągania.
Do wymienionych wyżej podmiotów nadal zgłaszają się osoby, które mogły ulec
wyłudzeniom. Kolejne umowy o dofinasowanie mogą wchodzić w przekroczenia terminów
rozliczenia dlatego też, szczegółowe informacje dotyczące liczby przypadków wyłudzeń
lub nadużyć ze strony firm realizujących inwestycje w ramach Programu posiada
NFOŚiGW i właściwe WFOŚiGW.
2. Czy – w świetle stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich – rozważane są zmiany
legislacyjne lub systemowe, które umożliwiłyby realną ochronę beneficjentów działających w
dobrej wierze?
W odpowiedzi na wystąpienie generalne Rzecznika Praw Obywatelskich wskazano, że
przeprowadzono analizę zgłoszonych problemów oraz obowiązujących przepisów. W jej
wyniku stwierdzono, że obecny stan prawny nie daje wystarczających podstaw do
zawieszania egzekucji należności ani do umarzania zobowiązań beneficjentów
w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
W związku z tym przygotowano projekt ustawy o pomocy beneficjentom – osobom
fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste
Powietrze”, który jest obecnie procedowany. Projekt przewiduje w szczególności:
zawieszenie spłaty należności - czasowe wstrzymanie obowiązku zwrotu pieniędzy do
WFOŚiGW;
zwolnienie z odpowiedzialności za spłatę należności - po prawomocnym wyroku Sądu
potwierdzającym winę wykonawcy;
upoważnienie WFOŚiGW do dochodzenia zwrotu należności bezpośrednio od
wykonawcy - WFOŚiGW może wtedy działać w imieniu beneficjenta;
ulgi w spłacie należności - przesunięcia terminu spłaty, rozłożenia płatności na raty,
całkowitego lub częściowego umorzenia spłaty;
Zawieszenie ma chronić beneficjenta przed egzekucją zobowiązań do czasu:
potwierdzenia odpowiedzialności wykonawcy albo
zakończenia postępowania karnego.
-- 2 of 5 --
3
Aby skorzystać z tej formy pomocy beneficjent musi:
1) zgłosić podejrzenie popełnienia przestępstwa przez wykonawcę albo osobę działającą
w jego imieniu. Działanie musi dotyczyć realizacji umowy o dofinansowanie
i wyrządzać szkodę beneficjentowi. Zawiadomienie nie jest potrzebne tylko wtedy,
gdy postępowanie karne zostało już wszczęte z urzędu.
2) złożyć do WFOŚiGW wniosek o zawieszenie spłaty należności.
Spłata należności zostaje zawieszona w dniu wpływu kompletnego wniosku do
WFOŚiGW.
Obecnie poszkodowany beneficjent powinien zgłosić podejrzenie popełnienia
przestępstwa przez wykonawcę do właściwego organu i zachować kopię zgłoszenia.
Wniosek do WFOŚiGW będzie można złożyć dopiero po wejściu w życie ustawy.
Informacja o możliwości składania wniosków będzie zamieszczona m.in. na stronie
Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Programu https://czystepowietrze.gov.pl/ i
NFOŚiGW/ WFOŚiGW.
Równocześnie w nowej edycji Programu wprowadzono rozwiązania systemowe
ograniczające ryzyko podobnych sytuacji w przyszłości, w szczególności poprzez zmiany
w zasadach prefinansowania, wzmocnienie roli operatorów oraz ujednolicenie wzorów
umów z wykonawcami.
3. Czy istnieje możliwość wprowadzenia jednolitej praktyki w zakresie stosowania ugód,
rozkładania należności na raty lub odstępowania od dochodzenia roszczeń w szczególnie
uzasadnionych przypadkach?
W kontekście prowadzonych analiz skali problemu dotyczącego beneficjentów
poszkodowanych w ramach Programu oraz prac nad projektem ustawy mającej na celu
udzielenie im wsparcia, przewidziano w projektowanych przepisach katalog działań
możliwych do zastosowania wobec tej grupy beneficjentów.
Ostateczna decyzja w zakresie zastosowania konkretnych instrumentów, takich jak
zawarcie ugody, rozłożenie należności na raty czy odstąpienie od dochodzenia roszczeń w
szczególnie uzasadnionych przypadkach, pozostanie w kompetencji właściwych
WFOŚiGW. Każda sprawa wymaga bowiem indywidualnej oceny, z uwzględnieniem jej
specyfiki oraz często złożonej sytuacji faktycznej i prawnej beneficjenta, co uniemożliwia
wprowadzenie jednolitej, sztywnej praktyki stosowania tych rozwiązań.
4. Czy Ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmów zwiększających odpowiedzialność
wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu (np. system certyfikacji, gwarancji,
zabezpieczeń finansowych)?
W ramach przeprowadzonych przez NFOŚiGW konsultacji społecznych od 16 lutego do
16 marca br. jedna z propozycji zmian w Programie „Czyste Powietrze”, dotyczyła dalszego
wzmocnienia ochrony beneficjentów w przypadku prefinansowania inwestycji.
Zaproponowano mechanizm polegający na wprowadzeniu obowiązku zawierania przez
wykonawcę umowy poręczenia zapłaty na rzecz właściwego WFOŚiGW. Umowa ta
byłaby zabezpieczona wekslem in blanco wystawionym przez wykonawcę, obejmującym
pełną kwotę potencjalnych zobowiązań wraz z należnymi odsetkami i kosztami, w
przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania przedsięwzięcia. Rozwiązanie to
umożliwi dochodzenie roszczeń bezpośrednio od wykonawcy w sytuacji, gdy środki
zostały faktycznie pobrane przez przedsiębiorstwo realizujące inwestycję.
-- 3 of 5 --
4
Obecnie trwają także prace nad przygotowaniem listy referencyjnych wykonawców, która
wesprze beneficjentów Programu w wyborze rzetelnych firm, realizujących
przedsięwzięcia z zakresu poprawy efektywności energetycznej budynków. Wykonawcy
ubiegający się o wpis na listę zostaną poddani weryfikacji pod kątem m.in. kryteriów
formalnych, kwalifikacji zawodowych, doświadczenia w realizacji inwestycji w ramach
Programu. Beneficjent będzie mógł wyszukać wykonawcę z uwzględnieniem takich
parametrów, jak: obszar działania, zakres świadczonych usług, rodzaj instalowanych
urządzeń czy możliwość realizacji przedsięwzięcia z wykorzystaniem prefinansowania.
Lista będzie miała charakter dobrowolny.
5. Czy planowane są zmiany w zakresie prefinansowania, które ograniczyłyby ryzyko
przekazywania środków publicznych bezpośrednio nierzetelnym podmiotom?
MKiŚ stale prowadzi działania mające na celu podnoszenie zabezpieczenia beneficjentów
Programu „Czyste Powietrze” przed nadużyciami, które były obserwowane w naborach
wniosków prowadzonych do 2024 r. W przeprowadzonych na przełomie lutego i marca
konsultacji społecznych zmian do Programu, zaproponowano kolejne rozwiązania mające
na celu dalsze uszczelnienie mechanizmu prefinansowania (opisane wyżej).
W toku konsultacji z różnymi interesariuszami realizacji Programu zidentyfikowane
nieprawidłowości wymusiły podjęcie pilnych działań naprawczych oraz przeprowadzenie
koniecznych zmian. Skala problemów w funkcjonowaniu Programu wymusiła w listopadzie
2024 roku czasowe wstrzymanie naboru wniosków o dofinansowanie oraz podjęcie
działań prowadzących do jego kompleksowej reformy, obejmującej zmiany proceduralne,
strukturalne oraz systemowe.
Efektem tych prac było ogłoszenie 31 marca 2025 r. nowej wersji Programu, która
wprowadziła zmiany eliminujące zidentyfikowane nieprawidłowości m.in. wprowadzano
Ogólnopolski Mechanizm Operatorów Programu jako bezpłatne wsparcie dla
beneficjentów Programu w trakcie realizacji przedsięwzięcia, czy zmniejszono wysokość
wypłacanej zaliczki w mechanizmie prefinansowania z 50% do 35%.
Z nową odsłoną Programu wprowadzono obowiązek składania wniosku o dofinansowanie
przez Operatora w najwyższym poziomie dofinansowania, oraz przy prefinansowaniu, tak
aby zapewnić bezpieczeństwo gospodarstwom najbardziej podatnym na nadużycia.
6. Czy Ministerstwo podejmie działania mające na celu wstrzymanie postępowań
windykacyjnych wobec beneficjentów do czasu systemowego rozwiązania problemu?
Skala i złożoność problemu beneficjentów poszkodowanych w związku z realizacją
Programu, uwidoczniła konieczność przygotowania projektu ustawy o pomocy
beneficjentom, tak by stworzyć ramy prawne umożliwiające zastosowanie adekwatnych
instrumentów wsparcia w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Projekt jest na etapie
konsultacji międzyresortowych.
7. Jakie działania zostały podjęte w odpowiedzi na wystąpienie generalne Rzecznika Praw
Obywatelskich z grudnia 2025 r. dotyczące programu „Czyste Powietrze”?
W odpowiedzi na wystąpienie generalne Rzecznika Praw Obywatelskich podkreślono,
że Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęło szereg działań o charakterze analitycznym,
organizacyjnym, systemowym i legislacyjnym:
1) przeprowadzono analizę zgłaszanych problemów beneficjentów oraz praktyk
stosowanych w Programie, w tym przypadków nadużyć ze strony wykonawców oraz
skutków tych działań dla beneficjentów;
-- 4 of 5 --
5
2) w połowie 2025 r. powołano międzyresortowy zespół ds. osób poszkodowanych
przez wykonawców, z udziałem przedstawicieli m.in. Ministerstwa Klimatu i
Środowiska, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Sprawiedliwości, Prokuratury
Krajowej, UOKiK oraz NFOŚiGW. Zespół ten przygotował propozycje zmian
przepisów prawa, których celem jest lepsza ochrona beneficjentów;
3) na podstawie prac zespołu opracowano projekt ustawy o pomocy beneficjentom –
osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego
„Czyste Powietrze”;
4) wdrażane są zmiany systemowe w Programie, w tym:
uelastycznienie procedur rozliczania projektów finansowanych ze środków
FEnIKS,
możliwość zmiany formy finansowania z prefinansowania na refundację,
wydłużanie terminów realizacji przedsięwzięć,
ograniczenie liczby wypowiedzeń umów poprzez stosowanie działań naprawczych
przed ich rozwiązaniem;
5) prowadzone są działania informacyjne i pomocowe, w tym zapewnienie
beneficjentom dostępu do bezpłatnej pomocy prawnej oraz poradników dotyczących
postępowania w przypadku nadużyć ze strony wykonawców.
Działania te są kontynuowane. Priorytetem jest prowadzenie działań legislacyjnych w celu
pomocy beneficjentom, którzy ponieśli szkody z powodu działań wykonawców lub osób
działających w ich imieniu i umożliwienia WFOŚiGW podejmowania wobec beneficjentów
decyzji o wstrzymaniu dochodzenia zwrotu środków.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 5 of 5 --