Interpelacja w sprawie działań Ministerstwa Klimatu i Środowiska mających na celu udzielanie dofinansowań do budowy i rozbudowy biogazowni rolniczych

Interpelacja nr 16281

do ministra klimatu i środowiska

w sprawie działań Ministerstwa Klimatu i Środowiska mających na celu udzielanie dofinansowań do budowy i rozbudowy biogazowni rolniczych

Zgłaszający: Krzysztof Habura, Henryk Szopiński, Mariusz Popielarz, Bartosz Zawieja, Marek Jan Chmielewski, Dominik Jaśkowiec, Patryk Gabriel, Rafał Siemaszko

Data wpływu: 30-03-2026

Szanowna Pani Ministro,

w dniu 1 lipca 2025 r. Najwyższa Izba Kontroli opublikowała informację o wynikach kontroli, nr ewid. 1/2025/P23/013/KGP, pt. „Wdrożenie gospodarki o obiegu zamkniętym”. Izba w trakcie kontroli skontrolowała m.in. poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia. Wykazany przez Polskę za 2020 r. poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 41% wagowo i był niższy od minimalnego poziomu wymaganego do tego czasu przez dyrektywę odpadową 2008/98/WE (50 %). Z kolei wykazany poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia za 2021 r. oraz 2022 r., liczony nową metodą od wszystkich odpadów komunalnych (nie tylko od ww. frakcji), wyniósł odpowiednio: 26% i 27% wagowo.

W ocenie NIK występuje wysokie ryzyko nieosiągnięcia przez Polskę wymaganego przez UE poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, tj. minimum 55% do 2025 r. (względnie niższego poziomu wskutek przesunięcia terminu osiągnięcia celu na wniosek Polski), a także istotne ryzyko nieosiągnięcia poziomu ich składowania (maksymalnie 30% wagowo w latach 2025–2029, do 20% w latach 2030–2034, do 10% od 2035 r.). W konsekwencji istniejący stan rzeczy może skutkować nakładaniem stosownych kar na gminy (w drodze decyzji przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska), jak również na Polskę przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Problemem są także odpady resztkowe. Jak wynika z danych Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego opublikowanych w ramach realizacji projektu pn. „Kampania informacyjno-edukacyjna dotycząca gospodarki odpadami w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ)”, dofinansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, przedstawionych m.in. w internetowym wydaniu periodyku Portal Komunalny.pl w dniu 19.11.2025 r. – w 2024 r. w Polsce do instalacji termicznego przekształcania odpadów z odzyskiem energii trafiło ok. 21,9% odpadów komunalnych (ok. 3,1 mln ton), podczas gdy selektywnie zebrano 18,3%, a aż 30,1% trafiło na składowiska. Dane te pokazują, że mimo postępu w segregacji – odpady resztkowe nadal stanowią istotny problem. Nawet najbardziej zaawansowane systemy segregacji nie eliminują całkowicie frakcji nienadających się do recyklingu. Stąd rośnie znaczenie instalacji termicznego przekształcania odpadów. Choć spalanie nie jest działaniem cyrkularnym – prowadzi do nieodwracalnej utraty części surowców – to zajmuje wyższe miejsce w hierarchii niż składowanie i pełni funkcję uzupełniającą w systemie gospodarki odpadami. Nowoczesne spalarnie pozwalają ograniczyć ilość odpadów składowanych, zmniejszają emisje metanu i zanieczyszczeń, a jednocześnie odzyskują energię w postaci ciepła i prądu. Wspierają tym samym lokalne systemy ciepłownicze i transformację energetyczną miast i wsi. Zważywszy na określone w dyrektywie odpadowej docelowe poziomy recyklingu dla odpadów komunalnych – 65% w roku 2035 – przy jednoczesnym ograniczeniu składowania do 10%, powstaje przestrzeń na domknięcie bilansu do 100% poprzez instalacje termicznego przekształcania. Przetwarzanie to powinno jednak odbywać się bez narażania zdrowia ludzi i bez szkody dla środowiska, przy wysokiej efektywności energetycznej, na co wskazuje wspomniana dyrektywa. Dla samorządów kluczowe jest zachowanie równowagi między inwestowaniem w gospodarkę cyrkularną a utrzymaniem infrastruktury do przetwarzania odpadów resztkowych. Spalarnie mogą być elementem tego systemu, ale nie mogą zastępować działań ograniczających ilość odpadów u źródła.

W piśmie z dnia 14 maja 2025 r., znak: PL. 3778597.14986482.12145332, stanowiącym odpowiedź na wystąpienie NIK z dnia 6 kwietnia 2025 r., znak: KGP.430.1.2023, Pani Ministra przedstawiła działania przyjęte w Krajowym planie gospodarki odpadami zaplanowane przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, które są adresowane dla gmin, a są związane z odpadami komunalnymi, w tym w zakresie prowadzenia PSZOK-ów, i służą osiągnięciu wymaganych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów w perspektywie do roku 2035.

Wśród planowanych działań Pani Ministra wymieniła m.in.:

- stosowanie działań na rzecz zapobiegania powstawaniu odpadów (ZPO) komunalnych, w szczególności przez:

a) promowanie ponownego użycia w przypadku ZPO komunalnych innych niż odpady żywności,
b) tworzenie punktów ponownego użycia przy PSZOK lub innych miejscach ogólnodostępnych dla społeczności lokalnej, umożliwiających wymianę produktów używanych, między innymi dających możliwość pozostawienia sprawnych, a już niepotrzebnych np. urządzeń domowych, oraz pobrania innych użytecznych produktów,
c) tworzenie punktów napraw produktów, które właściciele chcieliby w dalszym ciągu użytkować lub przekazać innym zainteresowanym,
d) organizowanie giełd wymiany różnych produktów, zwłaszcza urządzeń domowych, ubrań i obuwia, mebli, lub innych produktów wyposażenia gospodarstw domowych,
e) promowanie wytwarzania i użytkowania produktów o wydłużonym okresie użytkowania (pkt. 1 pisma),

- zmniejszenie ilości kierowanych do składowania odpadów komunalnych oraz pochodzących z przetworzenia odpadów komunalnych, które nie nadają się do przygotowania do ponownego użycia lub recyklingu, przez zagospodarowanie tych odpadów zgodnie z hierarchią sposobów postępowania z odpadami w innych procesach odzysku, w tym przez termiczne przekształcanie z odzyskiem energii (pkt 11 pisma),

- zagospodarowanie bioodpadów w biogazowniach rolniczych lub we własnym zakresie, np. w kompostownikach przydomowych, również na terenach z zabudową jednorodzinną (pkt 7 pisma).

W dniu 1 grudnia 2025 r. NFOŚiGW ogłosił nabór wniosków w ramach priorytetu FENX.01: Wsparcie sektorów energetyka i środowisko z Funduszu Spójności, działanie FENX.01.04.: Gospodarka odpadami oraz gospodarka o obiegu zamkniętym, typ projektu: Instalacje do przetwarzania odpadów komunalnych zgodnie z hierarchią sposobów postępowania z odpadami (działanie z pkt 11 pisma). Nabór wniosków zakończył się w dniu 30 stycznia 2026 r. Wciąż jednak NFOŚiGW nie ogłosił naboru na przyznanie dofinansowań do budowy i rozbudowy biogazowni rolniczych (działanie z pkt 7 pisma).

W świetle przedstawionych faktów proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:

Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska zabezpieczyło w planie finansowym Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na rok 2026 środki finansowe na udzielanie dofinansowań do budowy i rozbudowy biogazowni rolniczych?

Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Habura