Interpelacja w sprawie zapewnienia dostępu polskich rolników do nawozów produkowanych przez Grupę Azoty oraz ograniczenia patologii na rynku nawozów

Interpelacja nr 16275

do ministra aktywów państwowych

w sprawie zapewnienia dostępu polskich rolników do nawozów produkowanych przez Grupę Azoty oraz ograniczenia patologii na rynku nawozów

Zgłaszający: Michał Moskal

Data wpływu: 30-03-2026

Szanowny Panie Ministrze,

z licznych sygnałów przekazywanych przez kolejarzy oraz środowiska rolnicze wynika, że polskie nawozy – w szczególności mocznik, saletra oraz RSM – mają być w istotnych ilościach wywożone poza granice kraju, w tym na Ukrainę, podczas gdy polscy rolnicy mają poważne problemy z ich nabyciem u krajowych dystrybutorów. Z informacji przekazywanych przez przedstawicieli związków zawodowych i rolników wynika, że w wielu miejscach rolnicy słyszą o „brakach w magazynach”, podczas gdy towar jest następnie sprzedawany po znacznie wyższych cenach, co nosi znamiona spekulacji i tworzenia „sztucznego głodu” na rynku nawozów.

Jeżeli powyższe informacje są prawdziwe, mamy do czynienia z sytuacją, która może stanowić poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego państwa, stabilności ekonomicznej polskich gospodarstw rolnych oraz dla przyszłości strategicznej spółki Skarbu Państwa, jaką jest Grupa Azoty, w tym szczególnie Zakłady Azotowe „Puławy”. Grupa Azoty Puławy jest kluczowym producentem nawozów azotowych w Polsce i de facto krwiobiegiem polskiego rolnictwa – brak realnego dostępu polskich rolników do nawozów z krajowej produkcji grozi bankructwem wielu gospodarstw, a w konsekwencji utratą rynku zbytu także dla samych zakładów chemicznych.

Równocześnie wskazuje się, że część opisanych zjawisk ma miejsce w warunkach dodatkowej destabilizacji rynków surowcowych po wybuchu konfliktu w Iranie, co wpływa na ceny gazu i innych surowców, a tym samym na koszty produkcji nawozów. W takim kontekście szczególnie niepokojące są informacje o możliwym utrzymywaniu lub zawieraniu nowych kontraktów eksportowych w sytuacji, gdy krajowy popyt nie jest zaspokojony, a rolnicy zmuszani są do zakupu nawozów po cenach rażąco wygórowanych lub sięgania po tańszy, wątpliwy jakościowo import spoza Unii Europejskiej.

W związku z powyższym, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jakie ilości oraz jakie rodzaje nawozów (w szczególności mocznik, saletra, RSM oraz inne nawozy azotowe i wieloskładnikowe) były eksportowane z Polski na Ukrainę w latach 2023, 2024, 2025 oraz od początku 2026 roku? Proszę o podanie danych w rozbiciu na poszczególne lata, asortyment oraz głównych eksporterów.

2. Jakie ilości oraz jakie rodzaje nawozów produkowanych przez Grupę Azoty (ze szczególnym uwzględnieniem Zakładów Azotowych „Puławy”) zostały wyeksportowane na Ukrainę w latach 2023-2026, w tym:

a) w okresie przed rozpoczęciem konfliktu w Iranie,

b) po rozpoczęciu tego konfliktu, który dodatkowo zdestabilizował rynki surowców?

3. Czy po wybuchu konfliktu w Iranie Grupa Azoty (w tym jej spółki zależne) zawierała nowe lub przedłużała obowiązujące kontrakty eksportowe na nawozy, w szczególności kierowane na rynki pozaunijne (w tym na Ukrainę)? Jeżeli tak, proszę o wskazanie:

a) z jakimi państwami i kontrahentami zawarto takie umowy,
b) na jakie wolumeny i jakie rodzaje nawozów,
c) w jakich terminach i przy jakich głównych założeniach cenowych.

4. Jakie ilości i jakie rodzaje nawozów, w rozbiciu na lata 2023, 2024, 2025 oraz okres od początku 2026 r., przekroczyły polską granicę jako tranzyt (wjechały do Polski z innych państw, a następnie zostały wywiezione z terytorium RP na Ukrainę)? Proszę o dane z wyszczególnieniem kierunku pochodzenia oraz docelowego odbiorcy (w miarę dostępności danych administracji).

5. Czy Ministerstwo Aktywów Państwowych posiada wiedzę o przypadkach, w których dystrybutorzy lub pośrednicy:

a) deklarowali brak dostępności nawozów dla krajowych odbiorców,
b) jednocześnie przechowywali znaczne ilości nawozów (np. „pod plandeką”),
c) następnie sprzedawali ten towar po drastycznie zawyżonych, spekulacyjnych cenach?

Jeśli tak – jakie działania zostały podjęte we współpracy z właściwymi organami (UOKiK, KAS, prokuratura, inne służby)?

6. Czy, i w jaki sposób, minister aktywów państwowych monitoruje politykę sprzedażową i eksportową spółek z udziałem Skarbu Państwa produkujących nawozy, tak aby priorytetowy był stabilny i cenowo racjonalny dostęp do nawozów dla polskich rolników, przed realizacją kontraktów eksportowych? Czy w obowiązujących wytycznych właścicielskich przewidziano jakiekolwiek mechanizmy „klauzul bezpieczeństwa” na wypadek kryzysów surowcowych i rynkowych?

7. Czy w związku z sygnałami napływającymi od rolników i pracowników sektora (w tym z zakładów w Puławach) Ministerstwo Aktywów Państwowych planuje:

a) zlecić radom nadzorczym Grupy Azoty oraz spółek zależnych przeprowadzenie szczegółowych kontroli polityki sprzedażowej i eksportowej,
b) przygotować zmiany w polityce właścicielskiej, które wprost wymuszą pierwszeństwo zaspokojenia krajowego rynku rolnego przed eksportem,
c) zaproponować rozwiązania systemowe we współpracy z ministrem rolnictwa i rozwoju wsi oraz ministrem finansów i gospodarki, ograniczające spekulację na rynku nawozów?

8. Czy ministerstwo prowadzi lub planuje podjąć skoordynowane działania z prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz innymi właściwymi organami w celu:

a) zbadania, czy na rynku nawozów nie dochodzi do zmów cenowych i innych praktyk ograniczających konkurencję,
b) przeciwdziałania praktykom tworzenia „sztucznego głodu” poprzez sztuczne ograniczanie podaży przy jednoczesnym podnoszeniu cen,
c) ukarania podmiotów dopuszczających się spekulacji na rynku produktów kluczowych dla bezpieczeństwa żywnościowego państwa?

9. Jakie działania, w ocenie Pana Ministra, są obecnie konieczne w trybie pilnym, aby:

a) zapewnić polskim rolnikom realny, stały, fizyczny dostęp do nawozów produkowanych w polskich zakładach,
b) ustabilizować ich ceny na poziomie umożliwiającym opłacalną produkcję rolno-spożywczą,
c) ochronić strategiczne znaczenie Grupy Azoty Puławy i całej Grupy Azoty dla polskiego rolnictwa?

10. Czy minister aktywów państwowych zamierza przedstawić Sejmowi RP oraz opinii publicznej kompleksową informację na temat sytuacji w Grupie Azoty (w tym w Puławach) oraz wpływu polityki eksportowej i kryzysu surowcowego na:

a) wyniki finansowe spółki,
b) zatrudnienie,
c) poziom zaopatrzenia polskich rolników w nawozy?

Jeżeli tak, w jakim terminie i w jakiej formule miałoby to nastąpić?

Zwracam uwagę, że odpowiedź na interpelację poselską ma charakter oficjalnego dokumentu państwowego, a podanie w niej nieprawdziwych informacji obwarowane jest odpowiedzialnością karną. Tym bardziej zasadne jest pełne, rzetelne i przejrzyste przedstawienie przez Pana Ministra wszystkich danych i okoliczności związanych z polityką eksportową nawozów oraz dostępem polskich rolników do produktów wytwarzanych w polskich zakładach chemicznych.