Interpelacja nr 16159
Interpelacja w sprawie funkcjonowania podatku akcyzowego w Polsce
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (75%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie funkcjonowania podatku akcyzowego w Polsce
Interpelacja nr 16159
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie funkcjonowania podatku akcyzowego w Polsce
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 25-03-2026
Podatek akcyzowy stanowi jeden z kluczowych podatków pośrednich w polskim systemie fiskalnym. Z danych Ministerstwa Finansów wynika, że dochody budżetu państwa z tytułu akcyzy w 2025 roku wyniosły około 92,5 mld zł, co oznacza wzrost o około 2,2 mld zł względem roku poprzedniego. Podatek ten obejmuje m.in. paliwa, alkohol oraz wyroby tytoniowe, a jego poziom wpływa nie tylko na dochody budżetowe, lecz również na ceny produktów oraz zachowania konsumentów.
W kontekście funkcjonowania systemu akcyzowego pojawiają się jednak wątpliwości dotyczące jego struktury oraz wpływu na rynek, w szczególności w zakresie zakresu przedmiotowego opodatkowania oraz zróżnicowania stawek.
Zwraca się uwagę, że szeroki katalog produktów objętych akcyzą może rodzić pytania o zasadność utrzymywania obecnego zakresu opodatkowania. Jednocześnie zróżnicowanie stawek akcyzy dla poszczególnych kategorii produktów prowadzi do nierównomiernych obciążeń fiskalnych.
Istotnym zagadnieniem jest także wpływ wysokości akcyzy na zachowania konsumentów. W przypadku wysokich stawek istnieje ryzyko zwiększonego zainteresowania produktami pochodzącymi z szarej strefy, natomiast poziom akceptowalny społecznie może sprzyjać legalnej konsumpcji i stabilnym wpływom budżetowym.
W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Czy Ministerstwo Finansów dokonywało oceny efektywności fiskalnej poszczególnych grup wyrobów akcyzowych (np. paliwa, alkohol, wyroby tytoniowe) z uwzględnieniem wpływu opodatkowania na poziom konsumpcji, legalną sprzedaż oraz dochody budżetowe? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz.
Czy w ministerstwie prowadzone są analizy dotyczące możliwości ograniczenia katalogu wyrobów objętych akcyzą poprzez eliminację tych kategorii, dla których wpływy budżetowe są relatywnie niskie w stosunku do kosztów nadzoru i poboru podatku? Jeśli tak, jakie wnioski wynikają z tych analiz?
Czy analizowano możliwość uproszczenia systemu poprzez ograniczenie liczby stawek akcyzy lub wprowadzenie bardziej jednolitego mechanizmu ich ustalania? Jeśli tak, jakie były wyniki tych analiz oraz przyczyny ewentualnego odstąpienia od takich rozwiązań?
Jakie są aktualne szacunki Ministerstwa Finansów dotyczące skali szarej strefy w obszarze wyrobów objętych akcyzą, z podziałem na główne kategorie produktów (w szczególności paliwa, alkohol, wyroby tytoniowe)?
Czy Ministerstwo Finansów przeprowadzało analizy elastyczności cenowej popytu dla wyrobów akcyzowych oraz ich wpływu na dochody budżetowe w przypadku zmian stawek podatku? Jeśli tak, jakie są główne wnioski z tych analiz?
W jaki sposób ministerstwo określa poziom stawek akcyzy jako „akceptowalny“ z punktu widzenia ograniczania szarej strefy oraz maksymalizacji dochodów budżetowych? Czy istnieją formalne kryteria lub modele optymalizacyjne w tym zakresie?
Jakie konkretne działania legislacyjne lub administracyjne są obecnie rozważane lub planowane w celu zwiększenia efektywności systemu akcyzowego, w szczególności w zakresie ograniczenia szarej strefy oraz poprawy relacji pomiędzy poziomem opodatkowania a legalną konsumpcją?
Interpelacja nr 16159
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie funkcjonowania podatku akcyzowego w Polsce
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 25-03-2026
Podatek akcyzowy stanowi jeden z kluczowych podatków pośrednich w polskim systemie fiskalnym. Z danych Ministerstwa Finansów wynika, że dochody budżetu państwa z tytułu akcyzy w 2025 roku wyniosły około 92,5 mld zł, co oznacza wzrost o około 2,2 mld zł względem roku poprzedniego. Podatek ten obejmuje m.in. paliwa, alkohol oraz wyroby tytoniowe, a jego poziom wpływa nie tylko na dochody budżetowe, lecz również na ceny produktów oraz zachowania konsumentów.
W kontekście funkcjonowania systemu akcyzowego pojawiają się jednak wątpliwości dotyczące jego struktury oraz wpływu na rynek, w szczególności w zakresie zakresu przedmiotowego opodatkowania oraz zróżnicowania stawek.
Zwraca się uwagę, że szeroki katalog produktów objętych akcyzą może rodzić pytania o zasadność utrzymywania obecnego zakresu opodatkowania. Jednocześnie zróżnicowanie stawek akcyzy dla poszczególnych kategorii produktów prowadzi do nierównomiernych obciążeń fiskalnych.
Istotnym zagadnieniem jest także wpływ wysokości akcyzy na zachowania konsumentów. W przypadku wysokich stawek istnieje ryzyko zwiększonego zainteresowania produktami pochodzącymi z szarej strefy, natomiast poziom akceptowalny społecznie może sprzyjać legalnej konsumpcji i stabilnym wpływom budżetowym.
W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Czy Ministerstwo Finansów dokonywało oceny efektywności fiskalnej poszczególnych grup wyrobów akcyzowych (np. paliwa, alkohol, wyroby tytoniowe) z uwzględnieniem wpływu opodatkowania na poziom konsumpcji, legalną sprzedaż oraz dochody budżetowe? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz.
Czy w ministerstwie prowadzone są analizy dotyczące możliwości ograniczenia katalogu wyrobów objętych akcyzą poprzez eliminację tych kategorii, dla których wpływy budżetowe są relatywnie niskie w stosunku do kosztów nadzoru i poboru podatku? Jeśli tak, jakie wnioski wynikają z tych analiz?
Czy analizowano możliwość uproszczenia systemu poprzez ograniczenie liczby stawek akcyzy lub wprowadzenie bardziej jednolitego mechanizmu ich ustalania? Jeśli tak, jakie były wyniki tych analiz oraz przyczyny ewentualnego odstąpienia od takich rozwiązań?
Jakie są aktualne szacunki Ministerstwa Finansów dotyczące skali szarej strefy w obszarze wyrobów objętych akcyzą, z podziałem na główne kategorie produktów (w szczególności paliwa, alkohol, wyroby tytoniowe)?
Czy Ministerstwo Finansów przeprowadzało analizy elastyczności cenowej popytu dla wyrobów akcyzowych oraz ich wpływu na dochody budżetowe w przypadku zmian stawek podatku? Jeśli tak, jakie są główne wnioski z tych analiz?
W jaki sposób ministerstwo określa poziom stawek akcyzy jako „akceptowalny“ z punktu widzenia ograniczania szarej strefy oraz maksymalizacji dochodów budżetowych? Czy istnieją formalne kryteria lub modele optymalizacyjne w tym zakresie?
Jakie konkretne działania legislacyjne lub administracyjne są obecnie rozważane lub planowane w celu zwiększenia efektywności systemu akcyzowego, w szczególności w zakresie ograniczenia szarej strefy oraz poprawy relacji pomiędzy poziomem opodatkowania a legalną konsumpcją?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.5 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9260 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 15 kwietnia 2026 roku
Sprawa: Interpelacja Posła Janusza Kowalskiego w sprawie funkcjonowania
podatku akcyzowego w Polsce
Znak sprawy: PAD2.054.2.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16159 z dnia 30 marca 2026 r. Posła na Sejm Pana
Janusza Kowalskiego w sprawie funkcjonowania podatku akcyzowego w Polsce,
uprzejmie informuję, co następuje.
Podatek akcyzowy jest podatkiem pośrednim, zharmonizowanym na poziomie Unii
Europejskiej (UE). Harmonizacja obejmuje ogólne zasady opodatkowania oraz
przepisy dotyczące struktury i stawek podatku akcyzowego dla określonych
wyrobów akcyzowych tzw. zharmonizowanych. Celem harmonizacji jest
zapewnienie właściwego funkcjonowania rynku unijnego oraz uniknięcie zakłóceń
w handlu pomiędzy państwami członkowskimi.
Podstawowe zasady dotyczące podatku akcyzowego uregulowane są
w dyrektywach unijnych, które podlegają implementacji do prawa krajowego.
W zakresie podatku akcyzowego podstawową dyrektywą jest tzw. dyrektywa
horyzontalna1, która określa rodzaje wyrobów akcyzowych podlegających
harmonizacji, ujednolicone zasady opodatkowania (w tym m.in. warunki
wymagalności podatku akcyzowego, określenie przedmiotu opodatkowania,
momentu i miejsca powstania obowiązku podatkowego, osób zobowiązanych do
zapłaty podatku), zasady produkcji i magazynowania oraz procedury
przemieszczania wyrobów akcyzowych. Zgodnie z tą dyrektywą do wyrobów
akcyzowych, które podlegają zharmonizowanemu podatkowi akcyzowemu, zalicza
się:
1 Dyrektywa Rady (UE) 2020/262 z dnia 19 grudnia 2019 r. ustanawiająca ogólne zasady dotyczące
podatku akcyzowego (przekształcenie) (Dz. Urz. UE L 58, str. 4), tekst dyrektywy dostępny jest tutaj:
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:32020L0262
-- 1 of 4 --
2/4
1) wyroby energetyczne i energię elektryczną, objęte dyrektywą 2003/96/WE2;
2) alkohol i napoje alkoholowe, objęte dyrektywami 92/83/EWG i 92/84/EWG3;
3) wyroby tytoniowe objęte dyrektywą 2011/64/UE4.
Ponadto państwa członkowskie mają możliwość objęcia podatkiem akcyzowym na
podstawie przepisów krajowych innych wyrobów tzw. niezharmonizowanych, pod
warunkiem, że nie spowoduje to zwiększenia formalności przy przekraczaniu granic
w ramach wymiany handlowej pomiędzy państwami członkowskimi. W Polsce za
wyroby akcyzowe niezharmonizowane uznaje się przykładowo oleje smarowe, susz
tytoniowy, płyn do papierosów elektronicznych, wyroby nowatorskie. Dodatkowo
w Polsce opodatkowane podatkiem akcyzowym są samochody osobowe.
Oprócz dyrektywy horyzontalnej należy zwrócić uwagę na wymienione wyżej
dyrektywy odnoszące się do poszczególnych grup wyrobów akcyzowych
zharmonizowanych. Dyrektywy te określają na poziomie unijnym m.in. definicje,
strukturę i minimalne stawki podatku akcyzowego dla tych wyrobów, przy czym
państwa członkowskie mogą ustalić i stosować w oparciu o własną politykę fiskalną
wyższe stawki krajowe.
W świetle powyższego, w przypadku wyrobów akcyzowych takich jak wyroby
energetyczne (w tym paliwa), napoje alkoholowe i wyroby tytoniowe nie jest
możliwe ograniczenie katalogu wyrobów objętych podatkiem akcyzowym, również
tych, dla których wpływy budżetowe są relatywnie niskie. Stąd resort finansów nie
rozważa ograniczenia katalogu wyrobów objętych opodatkowaniem akcyzą.
W kwestii poruszonego zagadnienia dotyczącego wprowadzenia jednolitego
mechanizmu ustalania stawek akcyzy na wyroby opodatkowane akcyzą wskazać
należy, że stawki akcyzy w zależności od rodzaju tego wyrobu wyrażane są jako:
stawki kwotowe – określone w konkretnej kwocie na jednostkę wyrobu
(np. zł/hl, zł/1000 sztuk, zł/kg),
stawki procentowe (ad valorem) – określone jako procent wartości wyrobu
(np. procent maksymalnej ceny detalicznej).
stawki mieszane (kwotowo-procentowe) – będące połączeniem stawki
kwotowej i procentowej (np. kwota za jednostkę + procent od wartości).
Zróżnicowanie stawek akcyzy na wyroby akcyzowe wynika z:
właściwości i charakteru wyrobów akcyzowych (np. alkohol, wyroby
tytoniowe, paliwa),
przeznaczenia i sposobu użycia wyrobów akcyzowych (np. jako paliwo
silnikowe lub paliwo opałowe),
oddziaływania na zdrowie ludzi i stopnia społecznej szkodliwości.
2 Dyrektywa Rady 2003/96/WE z dnia 27 października 2003 r. w sprawie restrukturyzacji
wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i
energii elektrycznej (Dz. Urz. UE L Nr 283, str. 51), tekst dyrektywy dostępny jest tutaj:
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02003L0096-20230110
3 Dyrektywa Rady 92/83/WE z dnia 19 października 1992 r. w sprawie harmonizacji struktury
podatków akcyzowych od alkoholu i napojów alkoholowych (Dz. Urz. L Nr 316, str. 21) i dyrektywa
Rady 92/84/EWG z dnia 19 października 1992 r. w sprawie zbliżenia stawek podatku akcyzowego dla
alkoholu i napojów alkoholowych (Dz. Urz. UE L Nr 316, str. 29), tekst dyrektywy dostępny jest
tutaj: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/1992/84/oj
4 Dyrektywa Rady 2011/64/UE z dnia 21 czerwca 2011 r. w sprawie struktury oraz stawek akcyzy
stosowanych do wyrobów tytoniowych (Dz. Urz. UE L Nr 176, str. 24), tekst dyrektywy dostępny
jest tutaj: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32011L0064
-- 2 of 4 --
3/4
Powyżej wskazane powody nie pozwalają na wprowadzenie zaproponowanego
w interpelacji jednolitego mechanizmu ustalania stawek akcyzy na wyroby
akcyzowe.
Poruszona w interpelacji kwestia elastyczności cenowej popytu dla wyrobów
akcyzowych podlega analizom. Przed zmianą stawek podatku akcyzowego
wprowadzanych np. ustawą z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy
o podatku akcyzowym oraz ustawy o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2313) oraz ustawą z dnia 18 października
2024 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym (Dz. U. poz. 1681) przedmiotem
analiz była elastyczność cenowa popytu dla wyrobów akcyzowych, co znalazło
swoje odzwierciedlenie w Ocenie Skutków Regulacji (OSR) do ww. ustaw. W
dokumencie tym wskazano, że podwyższenie stawek akcyzy na napoje alkoholowe
ma przede wszystkim na celu ograniczenie dostępności cenowej i zmniejszenie
spożycia używek. Zmiany stawek ww. wyrobów miały również zniwelować skutki
inflacji, jaka w najbliższych latach prowadziłaby stopniowo do relatywnego spadku
cen używek w stosunku do cen innych wyrobów.
Dokumenty OSR jako załączniki do procedowanych projektów ustaw dostępne są
na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji w zakładce
Legislacja/Rządowy Proces Legislacyjny.
W odniesieniu do pytania dotyczącego aktualnych szacunków resortu finansów
dotyczących szarej strefy w obszarze wyrobów akcyzowych należy wskazać, że w
tym zakresie prowadzone są analizy i wiele szczegółowych wskaźników
sektorowych wciąż podlega weryfikacji, jednakże proces należy uznać jeszcze za
niezakończony. Tym samym aktualnie brak jest dostępu do pełnych danych
dotyczących szarej strefy w odniesieniu do wnioskowanego zakresu. Wyroby
akcyzowe, ze względu na wysokie obciążenia podatkowe, charakteryzują się
podwyższonym ryzykiem występowania oszustw podatkowych oraz prób unikania
opodatkowania. Minimalizowaniu występowania tych zagrożeń służą np. przepisy
dotyczące składu podatkowego, zabezpieczeń akcyzowych, czy określające zasady
przemieszczania wyrobów akcyzowych na obszarze kraju oraz w ramach wspólnego
rynku UE. Ważnym narzędziem identyfikacji przypadków łamania oraz obchodzenia
przepisów w zakresie podatku akcyzowego są kontrole przeprowadzane przez
organy Krajowej Administracji Skarbowej (KAS). Poza tym stosowanie przepisów w
zakresie podatku akcyzowego wspomagają narzędzia oraz systemy informatyczne,
takie jak Centralny Rejestr Podmiotów Akcyzowych (CRPA), System
Przemieszczania oraz Nadzoru Wyrobów Akcyzowych (EMCS), System
Elektronicznego Nadzoru Transportu (SENT) oraz unijny System Wymiany
Informacjami (SEED).
Podatek akcyzowy jest ważnym narzędziem używanym do kształtowania polityki
fiskalnej państwa. Charakter wyrobów akcyzowych w dużym stopniu determinuje
zarówno strukturę, jak i wysokość stawek akcyzowych. Kształtując przepisy w tym
zakresie, bierze się pod uwagę szereg elementów należących do innych, niż fiskalna,
polityk państwa – np. z zakresu ochrony zdrowia, bezpieczeństwa czy ochrony
środowiska.
Natomiast w obszarze zadań realizowanych przez KAS opracowywane są Strategie
Działania (ostatnie na lata 2026-2028) obejmujące obszar planowanych działań na
szczeblu krajowym i regionalnym, a także działania doraźne, skierowane na
konkretne wyroby akcyzowe. Zadania przyjęte w Strategiach są realizowane przez
nadzorowane organy KAS poprzez podjęcie kontroli lub przeprowadzenie czynności
analitycznych.
-- 3 of 4 --
4/4
Oprócz tego, w celu zwiększenia efektywności poboru akcyzy, w KAS planowane są
operacje kontrolne ukierunkowane na wykrywanie nieprawidłowości w obrocie
wyrobami akcyzowymi.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 4 of 4 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 15 kwietnia 2026 roku
Sprawa: Interpelacja Posła Janusza Kowalskiego w sprawie funkcjonowania
podatku akcyzowego w Polsce
Znak sprawy: PAD2.054.2.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16159 z dnia 30 marca 2026 r. Posła na Sejm Pana
Janusza Kowalskiego w sprawie funkcjonowania podatku akcyzowego w Polsce,
uprzejmie informuję, co następuje.
Podatek akcyzowy jest podatkiem pośrednim, zharmonizowanym na poziomie Unii
Europejskiej (UE). Harmonizacja obejmuje ogólne zasady opodatkowania oraz
przepisy dotyczące struktury i stawek podatku akcyzowego dla określonych
wyrobów akcyzowych tzw. zharmonizowanych. Celem harmonizacji jest
zapewnienie właściwego funkcjonowania rynku unijnego oraz uniknięcie zakłóceń
w handlu pomiędzy państwami członkowskimi.
Podstawowe zasady dotyczące podatku akcyzowego uregulowane są
w dyrektywach unijnych, które podlegają implementacji do prawa krajowego.
W zakresie podatku akcyzowego podstawową dyrektywą jest tzw. dyrektywa
horyzontalna1, która określa rodzaje wyrobów akcyzowych podlegających
harmonizacji, ujednolicone zasady opodatkowania (w tym m.in. warunki
wymagalności podatku akcyzowego, określenie przedmiotu opodatkowania,
momentu i miejsca powstania obowiązku podatkowego, osób zobowiązanych do
zapłaty podatku), zasady produkcji i magazynowania oraz procedury
przemieszczania wyrobów akcyzowych. Zgodnie z tą dyrektywą do wyrobów
akcyzowych, które podlegają zharmonizowanemu podatkowi akcyzowemu, zalicza
się:
1 Dyrektywa Rady (UE) 2020/262 z dnia 19 grudnia 2019 r. ustanawiająca ogólne zasady dotyczące
podatku akcyzowego (przekształcenie) (Dz. Urz. UE L 58, str. 4), tekst dyrektywy dostępny jest tutaj:
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:32020L0262
-- 1 of 4 --
2/4
1) wyroby energetyczne i energię elektryczną, objęte dyrektywą 2003/96/WE2;
2) alkohol i napoje alkoholowe, objęte dyrektywami 92/83/EWG i 92/84/EWG3;
3) wyroby tytoniowe objęte dyrektywą 2011/64/UE4.
Ponadto państwa członkowskie mają możliwość objęcia podatkiem akcyzowym na
podstawie przepisów krajowych innych wyrobów tzw. niezharmonizowanych, pod
warunkiem, że nie spowoduje to zwiększenia formalności przy przekraczaniu granic
w ramach wymiany handlowej pomiędzy państwami członkowskimi. W Polsce za
wyroby akcyzowe niezharmonizowane uznaje się przykładowo oleje smarowe, susz
tytoniowy, płyn do papierosów elektronicznych, wyroby nowatorskie. Dodatkowo
w Polsce opodatkowane podatkiem akcyzowym są samochody osobowe.
Oprócz dyrektywy horyzontalnej należy zwrócić uwagę na wymienione wyżej
dyrektywy odnoszące się do poszczególnych grup wyrobów akcyzowych
zharmonizowanych. Dyrektywy te określają na poziomie unijnym m.in. definicje,
strukturę i minimalne stawki podatku akcyzowego dla tych wyrobów, przy czym
państwa członkowskie mogą ustalić i stosować w oparciu o własną politykę fiskalną
wyższe stawki krajowe.
W świetle powyższego, w przypadku wyrobów akcyzowych takich jak wyroby
energetyczne (w tym paliwa), napoje alkoholowe i wyroby tytoniowe nie jest
możliwe ograniczenie katalogu wyrobów objętych podatkiem akcyzowym, również
tych, dla których wpływy budżetowe są relatywnie niskie. Stąd resort finansów nie
rozważa ograniczenia katalogu wyrobów objętych opodatkowaniem akcyzą.
W kwestii poruszonego zagadnienia dotyczącego wprowadzenia jednolitego
mechanizmu ustalania stawek akcyzy na wyroby opodatkowane akcyzą wskazać
należy, że stawki akcyzy w zależności od rodzaju tego wyrobu wyrażane są jako:
stawki kwotowe – określone w konkretnej kwocie na jednostkę wyrobu
(np. zł/hl, zł/1000 sztuk, zł/kg),
stawki procentowe (ad valorem) – określone jako procent wartości wyrobu
(np. procent maksymalnej ceny detalicznej).
stawki mieszane (kwotowo-procentowe) – będące połączeniem stawki
kwotowej i procentowej (np. kwota za jednostkę + procent od wartości).
Zróżnicowanie stawek akcyzy na wyroby akcyzowe wynika z:
właściwości i charakteru wyrobów akcyzowych (np. alkohol, wyroby
tytoniowe, paliwa),
przeznaczenia i sposobu użycia wyrobów akcyzowych (np. jako paliwo
silnikowe lub paliwo opałowe),
oddziaływania na zdrowie ludzi i stopnia społecznej szkodliwości.
2 Dyrektywa Rady 2003/96/WE z dnia 27 października 2003 r. w sprawie restrukturyzacji
wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i
energii elektrycznej (Dz. Urz. UE L Nr 283, str. 51), tekst dyrektywy dostępny jest tutaj:
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02003L0096-20230110
3 Dyrektywa Rady 92/83/WE z dnia 19 października 1992 r. w sprawie harmonizacji struktury
podatków akcyzowych od alkoholu i napojów alkoholowych (Dz. Urz. L Nr 316, str. 21) i dyrektywa
Rady 92/84/EWG z dnia 19 października 1992 r. w sprawie zbliżenia stawek podatku akcyzowego dla
alkoholu i napojów alkoholowych (Dz. Urz. UE L Nr 316, str. 29), tekst dyrektywy dostępny jest
tutaj: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/1992/84/oj
4 Dyrektywa Rady 2011/64/UE z dnia 21 czerwca 2011 r. w sprawie struktury oraz stawek akcyzy
stosowanych do wyrobów tytoniowych (Dz. Urz. UE L Nr 176, str. 24), tekst dyrektywy dostępny
jest tutaj: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32011L0064
-- 2 of 4 --
3/4
Powyżej wskazane powody nie pozwalają na wprowadzenie zaproponowanego
w interpelacji jednolitego mechanizmu ustalania stawek akcyzy na wyroby
akcyzowe.
Poruszona w interpelacji kwestia elastyczności cenowej popytu dla wyrobów
akcyzowych podlega analizom. Przed zmianą stawek podatku akcyzowego
wprowadzanych np. ustawą z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy
o podatku akcyzowym oraz ustawy o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2313) oraz ustawą z dnia 18 października
2024 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym (Dz. U. poz. 1681) przedmiotem
analiz była elastyczność cenowa popytu dla wyrobów akcyzowych, co znalazło
swoje odzwierciedlenie w Ocenie Skutków Regulacji (OSR) do ww. ustaw. W
dokumencie tym wskazano, że podwyższenie stawek akcyzy na napoje alkoholowe
ma przede wszystkim na celu ograniczenie dostępności cenowej i zmniejszenie
spożycia używek. Zmiany stawek ww. wyrobów miały również zniwelować skutki
inflacji, jaka w najbliższych latach prowadziłaby stopniowo do relatywnego spadku
cen używek w stosunku do cen innych wyrobów.
Dokumenty OSR jako załączniki do procedowanych projektów ustaw dostępne są
na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji w zakładce
Legislacja/Rządowy Proces Legislacyjny.
W odniesieniu do pytania dotyczącego aktualnych szacunków resortu finansów
dotyczących szarej strefy w obszarze wyrobów akcyzowych należy wskazać, że w
tym zakresie prowadzone są analizy i wiele szczegółowych wskaźników
sektorowych wciąż podlega weryfikacji, jednakże proces należy uznać jeszcze za
niezakończony. Tym samym aktualnie brak jest dostępu do pełnych danych
dotyczących szarej strefy w odniesieniu do wnioskowanego zakresu. Wyroby
akcyzowe, ze względu na wysokie obciążenia podatkowe, charakteryzują się
podwyższonym ryzykiem występowania oszustw podatkowych oraz prób unikania
opodatkowania. Minimalizowaniu występowania tych zagrożeń służą np. przepisy
dotyczące składu podatkowego, zabezpieczeń akcyzowych, czy określające zasady
przemieszczania wyrobów akcyzowych na obszarze kraju oraz w ramach wspólnego
rynku UE. Ważnym narzędziem identyfikacji przypadków łamania oraz obchodzenia
przepisów w zakresie podatku akcyzowego są kontrole przeprowadzane przez
organy Krajowej Administracji Skarbowej (KAS). Poza tym stosowanie przepisów w
zakresie podatku akcyzowego wspomagają narzędzia oraz systemy informatyczne,
takie jak Centralny Rejestr Podmiotów Akcyzowych (CRPA), System
Przemieszczania oraz Nadzoru Wyrobów Akcyzowych (EMCS), System
Elektronicznego Nadzoru Transportu (SENT) oraz unijny System Wymiany
Informacjami (SEED).
Podatek akcyzowy jest ważnym narzędziem używanym do kształtowania polityki
fiskalnej państwa. Charakter wyrobów akcyzowych w dużym stopniu determinuje
zarówno strukturę, jak i wysokość stawek akcyzowych. Kształtując przepisy w tym
zakresie, bierze się pod uwagę szereg elementów należących do innych, niż fiskalna,
polityk państwa – np. z zakresu ochrony zdrowia, bezpieczeństwa czy ochrony
środowiska.
Natomiast w obszarze zadań realizowanych przez KAS opracowywane są Strategie
Działania (ostatnie na lata 2026-2028) obejmujące obszar planowanych działań na
szczeblu krajowym i regionalnym, a także działania doraźne, skierowane na
konkretne wyroby akcyzowe. Zadania przyjęte w Strategiach są realizowane przez
nadzorowane organy KAS poprzez podjęcie kontroli lub przeprowadzenie czynności
analitycznych.
-- 3 of 4 --
4/4
Oprócz tego, w celu zwiększenia efektywności poboru akcyzy, w KAS planowane są
operacje kontrolne ukierunkowane na wykrywanie nieprawidłowości w obrocie
wyrobami akcyzowymi.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 4 of 4 --