Interpelacja nr 16125
Interpelacja w sprawie raportu Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023 oraz kosztów jego przygotowania
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Obrona i Bezpieczeństwo (90%)
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie raportu Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015?2023 oraz kosztów jego przygotowania
Interpelacja nr 16125
do ministra sprawiedliwości
w sprawie raportu Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015?2023 oraz kosztów jego przygotowania
Zgłaszający: Dariusz Matecki, Michał Woś
Data wpływu: 23-03-2026
W związku z publikacją drugiego raportu tzw. Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015–2023, którego treść została przedstawiona opinii publicznej w dniu 23 marca 2026 r., zwracam się z niniejszą interpelacją.
Już na wstępie należy podkreślić, że mamy do czynienia z dokumentem o charakterze skrajnie ideologicznym, który w mojej ocenie nie tylko nie spełnia standardów rzetelnej analizy prawnej, ale wręcz stanowi przykład nadużycia instytucji państwa do tworzenia politycznej narracji wymierzonej w poprzedni rząd.
Raport liczący aż 560 stron, przygotowany przez powołaną przez obecny rząd komisję, zawiera szereg tez i przykładów, które budzą poważne wątpliwości co do ich obiektywizmu, metodologii oraz zasadności ich ujęcia jako rzekomych „represji”.
W szczególności należy zwrócić uwagę na całkowitą absurdalność części przywoływanych w raporcie przykładów. W dokumencie jako formę represji wobec organizacji pozarządowych wskazuje się m.in. działania zmierzające do zwiększenia transparentności finansowania NGO, określane jako tzw. lex Woś. Tymczasem transparentność finansowania organizacji korzystających ze środków publicznych powinna stanowić standard demokratycznego państwa prawa, a nie – jak sugerują autorzy raportu – przejaw jakiejkolwiek dyskryminacji.
Co więcej, raport przywołuje również przypadki, w których osoby dopuszczające się znieważania funkcjonariuszy publicznych, w tym Straży Granicznej oraz żołnierzy broniących polskiej granicy, przedstawiane są jako ofiary represji. Tego rodzaju narracja jest nie tylko skrajnie nieodpowiedzialna, ale również uderza w autorytet państwa i służb mundurowych, które realizują swoje konstytucyjne obowiązki.
Raport sam przyznaje, że komisja nie posiadała kompetencji dochodzeniowo-śledczych, nie mogła przesłuchiwać świadków ani dokonywać wiążących ocen prawnych. Oznacza to, że przedstawione w nim tezy mają charakter w dużej mierze publicystyczny, a nie dowodowy, co dodatkowo podważa jego wiarygodność.
W świetle powyższego powstaje zasadnicze pytanie: Dlaczego za środki publiczne przygotowywany jest dokument o tak wątpliwej wartości merytorycznej, który de facto służy budowaniu politycznej narracji rządu Donalda Tuska zamiast rzetelnej analizy funkcjonowania państwa?
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Jaki był całkowity koszt przygotowania pierwszego oraz drugiego raportu komisji?
Jakie środki finansowe zostały przeznaczone na funkcjonowanie komisji od momentu jej powołania do dziś?
Proszę o szczegółowe zestawienie wszystkich kosztów związanych z przygotowaniem obu raportów, w tym:
wynagrodzeń członków komisji,
wynagrodzeń ekspertów i autorów ekspertyz,
kosztów administracyjnych i organizacyjnych,
kosztów publikacji, druku oraz dystrybucji raportów,
kosztów promocji raportów (w tym konferencji, materiałów medialnych).
Ile dokładnie zarobił każdy z członków komisji oraz każda osoba współpracująca przy tworzeniu raportów?
Ile godzin pracy zadeklarował każdy z członków komisji oraz współpracowników przy przygotowaniu raportów?
Na jakiej podstawie ustalono wynagrodzenia dla członków komisji i ekspertów?
Czy raporty były zlecane podmiotom zewnętrznym? Jeśli tak – jakim oraz na jaką kwotę?
Czy raport został wydany w formie drukowanej? Jeśli tak – jaki był koszt druku, nakład oraz sposób dystrybucji?
Czy raport był finansowany wyłącznie ze środków Ministerstwa Sprawiedliwości, czy również z innych źródeł publicznych?
Czy przeprowadzono jakąkolwiek weryfikację merytoryczną raportu przed jego publikacją? Jeśli tak – przez kogo?
Jak ministerstwo uzasadnia przedstawianie jako represji działań państwa zmierzających do zwiększenia transparentności finansów organizacji pozarządowych?
Czy ministerstwo podziela stanowisko raportu, w którym osoby znieważające funkcjonariuszy publicznych przedstawiane są jako ofiary represji?
Jakie konkretne korzyści dla funkcjonowania państwa i systemu prawnego mają wynikać z przygotowania tego raportu?
Oczekuję szczegółowej i transparentnej odpowiedzi, obejmującej wszystkie wskazane kwestie, w szczególności pełne rozliczenie wydatkowania środków publicznych.
Interpelacja nr 16125
do ministra sprawiedliwości
w sprawie raportu Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015?2023 oraz kosztów jego przygotowania
Zgłaszający: Dariusz Matecki, Michał Woś
Data wpływu: 23-03-2026
W związku z publikacją drugiego raportu tzw. Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015–2023, którego treść została przedstawiona opinii publicznej w dniu 23 marca 2026 r., zwracam się z niniejszą interpelacją.
Już na wstępie należy podkreślić, że mamy do czynienia z dokumentem o charakterze skrajnie ideologicznym, który w mojej ocenie nie tylko nie spełnia standardów rzetelnej analizy prawnej, ale wręcz stanowi przykład nadużycia instytucji państwa do tworzenia politycznej narracji wymierzonej w poprzedni rząd.
Raport liczący aż 560 stron, przygotowany przez powołaną przez obecny rząd komisję, zawiera szereg tez i przykładów, które budzą poważne wątpliwości co do ich obiektywizmu, metodologii oraz zasadności ich ujęcia jako rzekomych „represji”.
W szczególności należy zwrócić uwagę na całkowitą absurdalność części przywoływanych w raporcie przykładów. W dokumencie jako formę represji wobec organizacji pozarządowych wskazuje się m.in. działania zmierzające do zwiększenia transparentności finansowania NGO, określane jako tzw. lex Woś. Tymczasem transparentność finansowania organizacji korzystających ze środków publicznych powinna stanowić standard demokratycznego państwa prawa, a nie – jak sugerują autorzy raportu – przejaw jakiejkolwiek dyskryminacji.
Co więcej, raport przywołuje również przypadki, w których osoby dopuszczające się znieważania funkcjonariuszy publicznych, w tym Straży Granicznej oraz żołnierzy broniących polskiej granicy, przedstawiane są jako ofiary represji. Tego rodzaju narracja jest nie tylko skrajnie nieodpowiedzialna, ale również uderza w autorytet państwa i służb mundurowych, które realizują swoje konstytucyjne obowiązki.
Raport sam przyznaje, że komisja nie posiadała kompetencji dochodzeniowo-śledczych, nie mogła przesłuchiwać świadków ani dokonywać wiążących ocen prawnych. Oznacza to, że przedstawione w nim tezy mają charakter w dużej mierze publicystyczny, a nie dowodowy, co dodatkowo podważa jego wiarygodność.
W świetle powyższego powstaje zasadnicze pytanie: Dlaczego za środki publiczne przygotowywany jest dokument o tak wątpliwej wartości merytorycznej, który de facto służy budowaniu politycznej narracji rządu Donalda Tuska zamiast rzetelnej analizy funkcjonowania państwa?
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Jaki był całkowity koszt przygotowania pierwszego oraz drugiego raportu komisji?
Jakie środki finansowe zostały przeznaczone na funkcjonowanie komisji od momentu jej powołania do dziś?
Proszę o szczegółowe zestawienie wszystkich kosztów związanych z przygotowaniem obu raportów, w tym:
wynagrodzeń członków komisji,
wynagrodzeń ekspertów i autorów ekspertyz,
kosztów administracyjnych i organizacyjnych,
kosztów publikacji, druku oraz dystrybucji raportów,
kosztów promocji raportów (w tym konferencji, materiałów medialnych).
Ile dokładnie zarobił każdy z członków komisji oraz każda osoba współpracująca przy tworzeniu raportów?
Ile godzin pracy zadeklarował każdy z członków komisji oraz współpracowników przy przygotowaniu raportów?
Na jakiej podstawie ustalono wynagrodzenia dla członków komisji i ekspertów?
Czy raporty były zlecane podmiotom zewnętrznym? Jeśli tak – jakim oraz na jaką kwotę?
Czy raport został wydany w formie drukowanej? Jeśli tak – jaki był koszt druku, nakład oraz sposób dystrybucji?
Czy raport był finansowany wyłącznie ze środków Ministerstwa Sprawiedliwości, czy również z innych źródeł publicznych?
Czy przeprowadzono jakąkolwiek weryfikację merytoryczną raportu przed jego publikacją? Jeśli tak – przez kogo?
Jak ministerstwo uzasadnia przedstawianie jako represji działań państwa zmierzających do zwiększenia transparentności finansów organizacji pozarządowych?
Czy ministerstwo podziela stanowisko raportu, w którym osoby znieważające funkcjonariuszy publicznych przedstawiane są jako ofiary represji?
Jakie konkretne korzyści dla funkcjonowania państwa i systemu prawnego mają wynikać z przygotowania tego raportu?
Oczekuję szczegółowej i transparentnej odpowiedzi, obejmującej wszystkie wskazane kwestie, w szczególności pełne rozliczenie wydatkowania środków publicznych.
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12771 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.193.2026
Warszawa, 15 kwietnia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16125 Panów Posłów Dariusza Mateckiego oraz Michała
Wosia w sprawie raportu Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec
organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015 –
2023 oraz kosztów jego przygotowania, uprzejmie przedstawiam następujące stanowisko.
Komisja do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa
obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015–2023 (dalej: Komisja), została
powołana przez Prezesa Rady Ministrów Zarządzeniem nr 15 z dnia 10 kwietnia 2025 r.
(M.P. 2025 poz. 306 ze zm., dalej jako: Zarządzenie). Zgodnie z § 1 ust. 2 Zarządzenia
Komisja jest organem pomocniczym Prezesa Rady Ministrów. Natomiast urząd
obsługujący Ministra Sprawiedliwości zapewnia obsługę techniczno-organizacyjną
działalności Komisji (§ 14 Zarządzenia).
Raporty Komisji nie zastępują orzeczeń sądowych ani rozstrzygnięć organów ścigania.
Zgodnie z § 2 Zarządzenia, zadaniem Komisji jest gromadzenie informacji
o postępowaniach administracyjnych, przygotowawczych i sądowych toczących się wobec
organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych. Brak kompetencji
-- 1 of 6 --
dochodzeniowo-śledczych jest cechą konstytutywną każdego organu analityczno-
dokumentacyjnego i nie podważa wiarygodności jego ustaleń. Komisja nie formułuje
własnych ocen prawnych — przywołuje i systematyzuje oceny dokonane przez sądy oraz
inne organy stosowania prawa. Użyte w raportach pojęcie represji typu SLAPP (Strategic
Lawsuit Against Public Participation) nie jest kategorią wprowadzoną przez Komisję.
Zostało ono zdefiniowane i przyjęte przez Parlament Europejski oraz Radę Unii
Europejskiej w dyrektywie 2024/1069 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony osób
angażujących się w debatę publiczną przed oczywiście bezzasadnymi lub stanowiącymi
nadużycie postępowaniami sądowymi (Dz. Urz. UE L 2024/1069). Komisja zastosowała tę
definicję do polskiego materiału empirycznego. Jednocześnie wskazać należy, że raporty
nie ograniczają się do dokumentowania postępowań spełniających ściśle definicję SLAPP
przyjętą w dyrektywie 2024/1069. Przedmiotem analizy są szeroko rozumiane
mechanizmy instrumentalizacji prawa, to jest takie stosowanie środków prawnych —
postępowań karnych, cywilnych, administracyjnych, dyscyplinarnych oraz
nadzwyczajnych środków zaskarżenia — które formalnie mieści się w granicach
obowiązującego prawa, lecz faktycznie służy celom innym niż ochrona praw
podmiotowych inicjatora postępowania, a w szczególności zmierza do zastraszenia,
wyczerpania zasobów, izolacji lub uciszenia podmiotów aktywnych obywatelsko. Ocena,
czy w danym przypadku doszło do instrumentalizacji prawa, nie jest dokonywana przez
Komisję — jest ona każdorazowo oparta na ustaleniach sądów, organów nadzoru lub
innych właściwych instytucji stosowania prawa, które Komisja przywołuje i systematyzuje.
Raporty stanowią tym samym zbiór udokumentowanych przypadków, w których organy
państwa samodzielnie stwierdziły bezzasadność, nieproporcjonalność lub nadużycie
inicjowanych postępowań. Wskazać należy, że pojęcie SLAPP zostało zastosowane przez
polski sąd powszechny. Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lipca 2025 r. oddalił
w całości powództwo Fundacji Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris przeciwko
Marcie Lempart o naruszenie dóbr osobistych, stwierdzając w ustnym uzasadnieniu,
że postępowanie to tylko pozornie dotyczyło ochrony dóbr osobistych i stanowiło
w istocie działanie typu SLAPP. Raporty dokumentują zatem mechanizm, który sądy
polskie samodzielnie identyfikują i kwalifikują przy użyciu tego samego pojęcia.
-- 2 of 6 --
Na podstawie § 12 ust. 1 Zarządzenia osobom wchodzącym w skład Komisji przysługuje
wynagrodzenie za udział w jej pracach w wysokości wynagrodzenia sekretarza stanu
w administracji rządowej. Zasady wynagradzania sekretarza stanu zostały uregulowane
w ustawie o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe
(Dz.U. 2023 poz. 624). Członkowie Komisji otrzymują wyłącznie wskazane wynagrodzenie
bez dodatkowego uposażenia oraz nie przysługuje im zwrot kosztów podroży
i zakwaterowania. Jednocześnie nadmieniam, że osobom, które na podstawie § 3 ust. 5
Zarządzenia biorą stały udział w pracach Komisji nie przysługuje wynagrodzenie, zwrot
kosztów ani żadne dodatkowe uposażenie. Wynagrodzenie ekspertów sporządzających
ekspertyzy na zlecenie Przewodniczącej Komisji zostało ustalone na podstawie umów
cywilnoprawnych — umów o dzieło zawartych zgodnie z art. 627 ustawy z dnia
23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz.U. 2025 poz. 1071) — z zachowaniem zasad
gospodarowania środkami publicznymi określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r.
o finansach publicznych (Dz.U. 2025 poz. 1483). Jest to standardowy tryb zlecania
ekspertyz przez organy administracji rządowej. Na funkcjonowanie Komisji od momentu
jej powołania zostały przeznaczone środki w wysokości 1 767 888,18 zł w tym:
wynagrodzenia członków Komisji: 1 742 823,60 zł, honoraria dla ekspertów z tytułu
sporządzenia opinii: 22 000,00 zł, honorarium za korektę redaktorską raportu: 3 064,58 zł.
Raporty zostały przygotowane przez członków Komisji w ramach otrzymywanego
wynagrodzenia. Wydatki związane z działalnością Komisji, w tym koszty przygotowania
raportów, są pokrywane wyłącznie z budżetu państwa z części, której dysponentem jest
Minister Sprawiedliwości. Raporty nie były finansowane z innych źródeł publicznych.
Zarządzenie nie przewiduje obowiązku prowadzenia ewidencji godzin pracy członków
Komisji. Wynagrodzenie członków Komisji zostało określone w § 12 ust. 1 Zarządzenia jako
wynagrodzenie za udział w pracach Komisji, nie zaś jako wynagrodzenie godzinowe —
prowadzenie ewidencji czasu pracy nie stanowi zatem elementu wymaganego przez
obowiązujące regulacje. Członkowie Komisji uczestniczą w posiedzeniach Komisji, jednak
zasadnicza część ich pracy ma charakter indywidualny i jest wykonywana w ramach
własnego zakresu obowiązków — obejmuje analizę materiałów, opracowywanie
stanowisk, przygotowywanie poszczególnych części raportów oraz współpracę z organami
-- 3 of 6 --
administracji rządowej i innymi podmiotami. Charakter tej pracy nie podlega
ewidencjonowaniu w rozumieniu przepisów prawa pracy, gdyż członkowie Komisji nie
pozostają z nią w stosunku pracy.
Raporty nie były zlecane podmiotom zewnętrznym. Zostały opracowane przez członków
Komisji. Komisja podjęła decyzję o zleceniu ekspertyz stanowiących załączniki do
poszczególnych raportów. Ekspertyzy sporządziły: Pani prof. dr hab. Katarzyna Kłosińska
— była przewodnicząca Rady Języka Polskiego, językoznawczyni specjalizująca się
w dyskursie publicznym i mechanizmach językowych propagandy (Raport nr 1), koszt
sporządzenia opinii: 11.000,00 zł oraz Pani Paulina Milewska — doktorantka prawa
w European University Institute, stypendystka Fulbright Schuman w New York University,
badaczka specjalizująca się w wykorzystywaniu postępowań SLAPP do tłumienia debaty
publicznej, członkini międzynarodowej SLAPPs Research Group (Raport nr 2), koszt
sporządzenia opinii: 11.000,00 zł. Ekspertyzy zostały zlecone przez Przewodniczącą
Komisji, działającą na podstawie § 4 ust. 3 Zarządzenia, który upoważnia
Przewodniczącego do zlecania sporządzania ekspertyz, opinii i analiz na potrzeby prac
Komisji.
Raporty nie zostały wydane w formie drukowanej przez wydawnictwo. Są ogólnodostępne
w formie elektronicznej na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości pod
adresem www.gov.pl/web/sprawiedliwosc. Na potrzeby wewnętrzne Komisji
sporządzono wydruki robocze w ograniczonej liczbie egzemplarzy w ramach obsługi
techniczno-organizacyjnej zapewnianej przez urząd obsługujący Ministra
Sprawiedliwości, zgodnie z § 14 zarządzenia. Nie wiąże się to z odrębnymi kosztami druku,
nakładem wydawniczym ani dystrybucją.
Raporty podlegały weryfikacji merytorycznej w ramach wewnętrznego procesu prac
Komisji. Członkowie Komisji posiadają wiedzę specjalistyczną z zakresu prawa, psychologii
społecznej, kryminologii oraz nauk społecznych, co zapewnia wielodyscyplinarną ocenę
zgromadzonego materiału na każdym etapie jego opracowywania. Zgodnie z § 10
Zarządzenia Komisja podejmuje ustalenia w drodze uzgodnienia stanowisk, co oznacza,
-- 4 of 6 --
że każdy element raportów podlegał kolegialnej ocenie wszystkich członków Komisji przed
ich przyjęciem. Wskazać należy, że pytanie o weryfikację merytoryczną raportów organu
pomocniczego Prezesa Rady Ministrów przez podmiot zewnętrzny nie ma podstawy
w żadnym przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Obowiązujące regulacje nie
przewidują obowiązku poddawania raportów tego rodzaju organów zewnętrznej recenzji
przed publikacją.
Raport nie kwalifikuje jako represji samej idei transparentności finansowania organizacji
pozarządowych. Transparentność finansowania organizacji pozarządowych jest w polskim
porządku prawnym już zapewniona szeregiem obowiązujących przepisów i wynikającymi
z nich licznymi obowiązkami sprawozdawczymi. Raport dokumentuje natomiast
konkretny mechanizm próby instrumentalizacji prawa przy użyciu narracji
o transparentności w celu napiętnowania i osłabienia organizacji niezależnych od
ówczesnej władzy. W tym kontekście istotne jest, że projekt wzorowany był na
rozwiązaniach węgierskiej ustawy o przejrzystości organizacji otrzymujących wsparcie
zagraniczne, uznanej za niezgodną z art. 63 TFUE wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości
Unii Europejskiej z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie C-78/18 Komisja przeciwko
Węgrom.
Raport nie przedstawia jako ofiar represji osób znieważających funkcjonariuszy
publicznych — takie ujęcie stanowi nieścisłość i wprowadza w błąd co do treści
dokumentu. Komisji nie jest znany żaden przypadek, aby wobec osób przedstawionych
w raportach jako ofiary represji zapadł prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo
znieważenia funkcjonariusza publicznego w rozumieniu art. 226 § 1 ustawy z dnia
6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. 2025 poz. 383) w związku z działalnością
obywatelską opisaną w raportach. Wskazać należy, że ocena, czy w konkretnej sprawie
doszło do przekroczenia granic dopuszczalnej krytyki funkcjonariuszy publicznych, należy
wyłącznie do sądów powszechnych — i to właśnie orzeczenia tych sądów Komisja
przywołuje i systematyzuje. Granice dopuszczalnej krytyki wobec funkcjonariuszy
publicznych są w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka konsekwentnie
określane jako szersze niż wobec osób prywatnych, co wynika z ich dobrowolnego wejścia
-- 5 of 6 --
w sferę publiczną i konieczności tolerowania ostrzejszej oceny wykonywanych przez nich
funkcji (m.in. Lingens p. Austrii, Castells p. Hiszpanii, Handyside p. Zjednoczonemu
Królestwu).
Raporty Komisji realizują zadania nałożone Zarządzeniem i przynoszą korzyści
o charakterze systemowym. Raporty dostarczają udokumentowanej wiedzy
o mechanizmach instrumentalizacji prawa stosowanych w latach 2015–2023,
umożliwiając organom władzy publicznej identyfikację systemowych nieprawidłowości
i podjęcie adekwatnych działań naprawczych oraz legislacyjnych. Zgodnie z § 11 ust. 3
Zarządzenia raport końcowy zawiera propozycje zmian legislacyjnych opracowane przez
właściwych ministrów — raporty cząstkowe stanowią niezbędną podstawę faktyczną dla
tych rekomendacji. Dokumentacja zgromadzona przez Komisję stanowi podstawę do
oceny przez właściwe organy, w tym prokuraturę, czy zaistniały przesłanki do wszczęcia
postępowań karnych wobec osób odpowiedzialnych za stwierdzone nieprawidłowości.
Raporty zostały przekazane Prokuraturze Krajowej celem dokonania tej oceny.
Przygotowanie raportów realizuje ponadto konstytucyjny obowiązek demokratycznego
państwa prawnego do rozliczenia naruszeń praworządności i praw człowieka,
przywrócenia zaufania obywateli do instytucji publicznych oraz zapewnienia
mechanizmów kompensacyjnych dla osób pokrzywdzonych — co wprost wynika z § 11
ust. 2 pkt 3 lit. g Zarządzenia. Raporty cząstkowe zawierają ponadto rekomendacje dla
organów władzy publicznej w zakresie określonym w § 11 ust. 2 pkt 3 Zarządzenia,
obejmującym m.in. metody działania Policji wobec uczestników zgromadzeń, działalność
prokuratury w postępowaniach wobec działaczy społecznych, działalność sądów, metody
kontroli operacyjnej służb specjalnych, stosowanie mechanizmów dyscyplinarnych
i karnych wobec osób podejrzewanych o nadużycia oraz mechanizmy kompensacyjne
wobec ofiar represji.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 6 of 6 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.193.2026
Warszawa, 15 kwietnia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16125 Panów Posłów Dariusza Mateckiego oraz Michała
Wosia w sprawie raportu Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec
organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015 –
2023 oraz kosztów jego przygotowania, uprzejmie przedstawiam następujące stanowisko.
Komisja do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa
obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015–2023 (dalej: Komisja), została
powołana przez Prezesa Rady Ministrów Zarządzeniem nr 15 z dnia 10 kwietnia 2025 r.
(M.P. 2025 poz. 306 ze zm., dalej jako: Zarządzenie). Zgodnie z § 1 ust. 2 Zarządzenia
Komisja jest organem pomocniczym Prezesa Rady Ministrów. Natomiast urząd
obsługujący Ministra Sprawiedliwości zapewnia obsługę techniczno-organizacyjną
działalności Komisji (§ 14 Zarządzenia).
Raporty Komisji nie zastępują orzeczeń sądowych ani rozstrzygnięć organów ścigania.
Zgodnie z § 2 Zarządzenia, zadaniem Komisji jest gromadzenie informacji
o postępowaniach administracyjnych, przygotowawczych i sądowych toczących się wobec
organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych. Brak kompetencji
-- 1 of 6 --
dochodzeniowo-śledczych jest cechą konstytutywną każdego organu analityczno-
dokumentacyjnego i nie podważa wiarygodności jego ustaleń. Komisja nie formułuje
własnych ocen prawnych — przywołuje i systematyzuje oceny dokonane przez sądy oraz
inne organy stosowania prawa. Użyte w raportach pojęcie represji typu SLAPP (Strategic
Lawsuit Against Public Participation) nie jest kategorią wprowadzoną przez Komisję.
Zostało ono zdefiniowane i przyjęte przez Parlament Europejski oraz Radę Unii
Europejskiej w dyrektywie 2024/1069 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony osób
angażujących się w debatę publiczną przed oczywiście bezzasadnymi lub stanowiącymi
nadużycie postępowaniami sądowymi (Dz. Urz. UE L 2024/1069). Komisja zastosowała tę
definicję do polskiego materiału empirycznego. Jednocześnie wskazać należy, że raporty
nie ograniczają się do dokumentowania postępowań spełniających ściśle definicję SLAPP
przyjętą w dyrektywie 2024/1069. Przedmiotem analizy są szeroko rozumiane
mechanizmy instrumentalizacji prawa, to jest takie stosowanie środków prawnych —
postępowań karnych, cywilnych, administracyjnych, dyscyplinarnych oraz
nadzwyczajnych środków zaskarżenia — które formalnie mieści się w granicach
obowiązującego prawa, lecz faktycznie służy celom innym niż ochrona praw
podmiotowych inicjatora postępowania, a w szczególności zmierza do zastraszenia,
wyczerpania zasobów, izolacji lub uciszenia podmiotów aktywnych obywatelsko. Ocena,
czy w danym przypadku doszło do instrumentalizacji prawa, nie jest dokonywana przez
Komisję — jest ona każdorazowo oparta na ustaleniach sądów, organów nadzoru lub
innych właściwych instytucji stosowania prawa, które Komisja przywołuje i systematyzuje.
Raporty stanowią tym samym zbiór udokumentowanych przypadków, w których organy
państwa samodzielnie stwierdziły bezzasadność, nieproporcjonalność lub nadużycie
inicjowanych postępowań. Wskazać należy, że pojęcie SLAPP zostało zastosowane przez
polski sąd powszechny. Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lipca 2025 r. oddalił
w całości powództwo Fundacji Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris przeciwko
Marcie Lempart o naruszenie dóbr osobistych, stwierdzając w ustnym uzasadnieniu,
że postępowanie to tylko pozornie dotyczyło ochrony dóbr osobistych i stanowiło
w istocie działanie typu SLAPP. Raporty dokumentują zatem mechanizm, który sądy
polskie samodzielnie identyfikują i kwalifikują przy użyciu tego samego pojęcia.
-- 2 of 6 --
Na podstawie § 12 ust. 1 Zarządzenia osobom wchodzącym w skład Komisji przysługuje
wynagrodzenie za udział w jej pracach w wysokości wynagrodzenia sekretarza stanu
w administracji rządowej. Zasady wynagradzania sekretarza stanu zostały uregulowane
w ustawie o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe
(Dz.U. 2023 poz. 624). Członkowie Komisji otrzymują wyłącznie wskazane wynagrodzenie
bez dodatkowego uposażenia oraz nie przysługuje im zwrot kosztów podroży
i zakwaterowania. Jednocześnie nadmieniam, że osobom, które na podstawie § 3 ust. 5
Zarządzenia biorą stały udział w pracach Komisji nie przysługuje wynagrodzenie, zwrot
kosztów ani żadne dodatkowe uposażenie. Wynagrodzenie ekspertów sporządzających
ekspertyzy na zlecenie Przewodniczącej Komisji zostało ustalone na podstawie umów
cywilnoprawnych — umów o dzieło zawartych zgodnie z art. 627 ustawy z dnia
23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz.U. 2025 poz. 1071) — z zachowaniem zasad
gospodarowania środkami publicznymi określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r.
o finansach publicznych (Dz.U. 2025 poz. 1483). Jest to standardowy tryb zlecania
ekspertyz przez organy administracji rządowej. Na funkcjonowanie Komisji od momentu
jej powołania zostały przeznaczone środki w wysokości 1 767 888,18 zł w tym:
wynagrodzenia członków Komisji: 1 742 823,60 zł, honoraria dla ekspertów z tytułu
sporządzenia opinii: 22 000,00 zł, honorarium za korektę redaktorską raportu: 3 064,58 zł.
Raporty zostały przygotowane przez członków Komisji w ramach otrzymywanego
wynagrodzenia. Wydatki związane z działalnością Komisji, w tym koszty przygotowania
raportów, są pokrywane wyłącznie z budżetu państwa z części, której dysponentem jest
Minister Sprawiedliwości. Raporty nie były finansowane z innych źródeł publicznych.
Zarządzenie nie przewiduje obowiązku prowadzenia ewidencji godzin pracy członków
Komisji. Wynagrodzenie członków Komisji zostało określone w § 12 ust. 1 Zarządzenia jako
wynagrodzenie za udział w pracach Komisji, nie zaś jako wynagrodzenie godzinowe —
prowadzenie ewidencji czasu pracy nie stanowi zatem elementu wymaganego przez
obowiązujące regulacje. Członkowie Komisji uczestniczą w posiedzeniach Komisji, jednak
zasadnicza część ich pracy ma charakter indywidualny i jest wykonywana w ramach
własnego zakresu obowiązków — obejmuje analizę materiałów, opracowywanie
stanowisk, przygotowywanie poszczególnych części raportów oraz współpracę z organami
-- 3 of 6 --
administracji rządowej i innymi podmiotami. Charakter tej pracy nie podlega
ewidencjonowaniu w rozumieniu przepisów prawa pracy, gdyż członkowie Komisji nie
pozostają z nią w stosunku pracy.
Raporty nie były zlecane podmiotom zewnętrznym. Zostały opracowane przez członków
Komisji. Komisja podjęła decyzję o zleceniu ekspertyz stanowiących załączniki do
poszczególnych raportów. Ekspertyzy sporządziły: Pani prof. dr hab. Katarzyna Kłosińska
— była przewodnicząca Rady Języka Polskiego, językoznawczyni specjalizująca się
w dyskursie publicznym i mechanizmach językowych propagandy (Raport nr 1), koszt
sporządzenia opinii: 11.000,00 zł oraz Pani Paulina Milewska — doktorantka prawa
w European University Institute, stypendystka Fulbright Schuman w New York University,
badaczka specjalizująca się w wykorzystywaniu postępowań SLAPP do tłumienia debaty
publicznej, członkini międzynarodowej SLAPPs Research Group (Raport nr 2), koszt
sporządzenia opinii: 11.000,00 zł. Ekspertyzy zostały zlecone przez Przewodniczącą
Komisji, działającą na podstawie § 4 ust. 3 Zarządzenia, który upoważnia
Przewodniczącego do zlecania sporządzania ekspertyz, opinii i analiz na potrzeby prac
Komisji.
Raporty nie zostały wydane w formie drukowanej przez wydawnictwo. Są ogólnodostępne
w formie elektronicznej na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości pod
adresem www.gov.pl/web/sprawiedliwosc. Na potrzeby wewnętrzne Komisji
sporządzono wydruki robocze w ograniczonej liczbie egzemplarzy w ramach obsługi
techniczno-organizacyjnej zapewnianej przez urząd obsługujący Ministra
Sprawiedliwości, zgodnie z § 14 zarządzenia. Nie wiąże się to z odrębnymi kosztami druku,
nakładem wydawniczym ani dystrybucją.
Raporty podlegały weryfikacji merytorycznej w ramach wewnętrznego procesu prac
Komisji. Członkowie Komisji posiadają wiedzę specjalistyczną z zakresu prawa, psychologii
społecznej, kryminologii oraz nauk społecznych, co zapewnia wielodyscyplinarną ocenę
zgromadzonego materiału na każdym etapie jego opracowywania. Zgodnie z § 10
Zarządzenia Komisja podejmuje ustalenia w drodze uzgodnienia stanowisk, co oznacza,
-- 4 of 6 --
że każdy element raportów podlegał kolegialnej ocenie wszystkich członków Komisji przed
ich przyjęciem. Wskazać należy, że pytanie o weryfikację merytoryczną raportów organu
pomocniczego Prezesa Rady Ministrów przez podmiot zewnętrzny nie ma podstawy
w żadnym przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Obowiązujące regulacje nie
przewidują obowiązku poddawania raportów tego rodzaju organów zewnętrznej recenzji
przed publikacją.
Raport nie kwalifikuje jako represji samej idei transparentności finansowania organizacji
pozarządowych. Transparentność finansowania organizacji pozarządowych jest w polskim
porządku prawnym już zapewniona szeregiem obowiązujących przepisów i wynikającymi
z nich licznymi obowiązkami sprawozdawczymi. Raport dokumentuje natomiast
konkretny mechanizm próby instrumentalizacji prawa przy użyciu narracji
o transparentności w celu napiętnowania i osłabienia organizacji niezależnych od
ówczesnej władzy. W tym kontekście istotne jest, że projekt wzorowany był na
rozwiązaniach węgierskiej ustawy o przejrzystości organizacji otrzymujących wsparcie
zagraniczne, uznanej za niezgodną z art. 63 TFUE wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości
Unii Europejskiej z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie C-78/18 Komisja przeciwko
Węgrom.
Raport nie przedstawia jako ofiar represji osób znieważających funkcjonariuszy
publicznych — takie ujęcie stanowi nieścisłość i wprowadza w błąd co do treści
dokumentu. Komisji nie jest znany żaden przypadek, aby wobec osób przedstawionych
w raportach jako ofiary represji zapadł prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo
znieważenia funkcjonariusza publicznego w rozumieniu art. 226 § 1 ustawy z dnia
6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. 2025 poz. 383) w związku z działalnością
obywatelską opisaną w raportach. Wskazać należy, że ocena, czy w konkretnej sprawie
doszło do przekroczenia granic dopuszczalnej krytyki funkcjonariuszy publicznych, należy
wyłącznie do sądów powszechnych — i to właśnie orzeczenia tych sądów Komisja
przywołuje i systematyzuje. Granice dopuszczalnej krytyki wobec funkcjonariuszy
publicznych są w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka konsekwentnie
określane jako szersze niż wobec osób prywatnych, co wynika z ich dobrowolnego wejścia
-- 5 of 6 --
w sferę publiczną i konieczności tolerowania ostrzejszej oceny wykonywanych przez nich
funkcji (m.in. Lingens p. Austrii, Castells p. Hiszpanii, Handyside p. Zjednoczonemu
Królestwu).
Raporty Komisji realizują zadania nałożone Zarządzeniem i przynoszą korzyści
o charakterze systemowym. Raporty dostarczają udokumentowanej wiedzy
o mechanizmach instrumentalizacji prawa stosowanych w latach 2015–2023,
umożliwiając organom władzy publicznej identyfikację systemowych nieprawidłowości
i podjęcie adekwatnych działań naprawczych oraz legislacyjnych. Zgodnie z § 11 ust. 3
Zarządzenia raport końcowy zawiera propozycje zmian legislacyjnych opracowane przez
właściwych ministrów — raporty cząstkowe stanowią niezbędną podstawę faktyczną dla
tych rekomendacji. Dokumentacja zgromadzona przez Komisję stanowi podstawę do
oceny przez właściwe organy, w tym prokuraturę, czy zaistniały przesłanki do wszczęcia
postępowań karnych wobec osób odpowiedzialnych za stwierdzone nieprawidłowości.
Raporty zostały przekazane Prokuraturze Krajowej celem dokonania tej oceny.
Przygotowanie raportów realizuje ponadto konstytucyjny obowiązek demokratycznego
państwa prawnego do rozliczenia naruszeń praworządności i praw człowieka,
przywrócenia zaufania obywateli do instytucji publicznych oraz zapewnienia
mechanizmów kompensacyjnych dla osób pokrzywdzonych — co wprost wynika z § 11
ust. 2 pkt 3 lit. g Zarządzenia. Raporty cząstkowe zawierają ponadto rekomendacje dla
organów władzy publicznej w zakresie określonym w § 11 ust. 2 pkt 3 Zarządzenia,
obejmującym m.in. metody działania Policji wobec uczestników zgromadzeń, działalność
prokuratury w postępowaniach wobec działaczy społecznych, działalność sądów, metody
kontroli operacyjnej służb specjalnych, stosowanie mechanizmów dyscyplinarnych
i karnych wobec osób podejrzewanych o nadużycia oraz mechanizmy kompensacyjne
wobec ofiar represji.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 6 of 6 --