Interpelacja w sprawie odzyskanych przez Polskę dzieł sztuki w latach 2024-2026 oraz możliwości odzyskania poloniców od Królestwa Szwecji
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 16118
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ministra spraw zagranicznych
w sprawie odzyskanych przez Polskę dzieł sztuki w latach 2024-2026 oraz możliwości odzyskania poloniców od Królestwa Szwecji
Zgłaszający: Jarosław Krajewski, Małgorzata Wassermann, Lidia Czechak, Filip Kaczyński, Michał Kowalski, Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 23-03-2026
Szanowny Panie Premierze, Szanowna Pani Minister,
kluczową rolę na rzecz odzyskiwania skradzionych Polsce dzieł sztuki odgrywa Wydział ds. Restytucji Dóbr Kultury, działający w strukturach Departamentu Dziedzictwa Kulturowego za Granicą i Miejsc Pamięci MKiDN. Ma on za zadanie stale monitorować międzynarodowy rynek dzieł sztuki w poszukiwaniu polskich strat wojennych, weryfikować zdigitalizowane zbiory publiczne za granicą oraz współpracować z Policją, prokuraturą, polskimi placówkami dyplomatycznymi oraz organami ścigania w innych krajach, m.in. Federalnym Biurem Śledczym (FBI) czy Interpolem.
Polska niejednokrotnie w swojej historii wystawiana była na próby o wadze egzystencjalnej, taką też był najazd szwedzki i wojna w latach 1655-1660 nazywana potopem szwedzkim. W treści traktatu pokojowego podpisanego 3 maja 1660 roku, kończącego wojnę, zawarto zapis o konieczności zwrotu przez Szwecję wszystkich zagrabionych bibliotek i archiwaliów. Zarówno Szwecja, jak i Polska wspólnie odwołują się do uniwersalnych zasad konstytuujących nasze kraje w zachodnioeuropejskim kręgu kulturowym, którego korzenie sięgają do filozofii i logiki greckiej oraz prawa rzymskiego. Naczelną zasadą, którą wyznają obywatele obu naszych krajów oraz nasze państwa – Szwecja i Polska, jest stara rzymska zasada „Pacta sunt servanda”. W obliczu wspólnego zagrożenia mamy przed sobą wiele spraw wspólnych. Sejm RP w dniu 7 lipca 2022 r. ratyfikował zgodę na przystąpienie Szwecji do NATO. Polska Marynarka Wojenna ma zamiar dokonać znaczących zakupów uzbrojenia (okręty podwodne) w szwedzkiej firmie Saab na kwotę ponad 10 mld zł. Zamiar ten jest dodatkowym argumentem na potwierdzenie tezy o wielkiej wspólnocie interesów polsko-szwedzkich w obszarze obronności i geopolityki.
Wiele lat prac polskich archiwistów, badaczy, pracowników naukowych, tysiące godzin spędzonych na kwerendzie w bibliotekach, muzeach szwedzkich dało precyzyjny wykaz dzieł utraconych, wśród których są rękopisy i druki z bibliotek Zygmunta Augusta, Zygmunta III Wazy, biblioteki Kopernika we Fromborku, z księgozbiorów jezuickich w Braniewie i Poznaniu oraz wielu innych zbiorów wybitnych ludzi polityki, Kościoła i kultury, np. Jana Dantyszka, Andrzeja Leszczyńskiego, Wawrzyńca Gembickiego. W przygotowaniu jest inicjatywa środowisk uniwersyteckich polegająca na przygotowaniu szczegółowej syntezy oraz listu otwartego podpisanego przez czołowych badaczy, pracowników naukowych oraz władz uczelni wyższych domagających się zwrotu szwedzkich poloniców.
W ostatnich dniach pojawiła się cenna publikacja redaktora Jakuba Krzywieckiego pt. „Polska odzyska skarby z potopu? Mamy odpowiedź Szwedów, wskazują sposób” na portalu Interia.pl https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-polska-odzyska-skarby-z-potopu-mamy-odpowiedz-szwedow-wskazu,nId,22972113. Pan Harald Eiken, sekretarz prasowy szwedzkiej minister kultury wskazuje, że „instytucje dziedzictwa kulturowego muszą przejąć inicjatywę”. Czas na działania naszego państwa i współpracę ponad podziałami politycznymi w tej ważnej sprawie.
W związku z powyższym zwracamy się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie działania podjął rząd RP, a szczególnie Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w latach 2024-2026 w celu intensyfikacji działań na rzecz odzyskania polskich dóbr kultury ze Szwecji?
Jakie kroki zostały podjęte przez Wydział ds. Restytucji Dóbr Kultury w MKiDN po dacie 13.12.2023 r. w celu odzyskania poloniców ze Szwecji?
Czy powstał komitet koordynujący starania restytucyjne, pracujący wspólnie w ramach MKiDN, MSZ i innych instytucji RP na rzecz odzyskania skradzionych nam dzieł sztuki od Królestwa Szwecji?
Jakie dzieła sztuki odzyskano w latach 2024-2026? Które z nich zostaną w najbliższym czasie udostępnione dla zwiedzających np. w Muzeum Narodowym w Warszawie?
Jakie działania wspierające są oczekiwane przez kierownictwo i pracowników Wydziału ds. Restytucji Dóbr Kultury MKiDN w celu intensyfikacji działań oraz zwiększenia skuteczności na rzecz dalszego odzyskiwania skradzionego nam dziedzictwa kulturowego? Czy planowane są propozycje zmian legislacyjnych w tym zakresie lub zwiększenie środków przeznaczonych na ten cel w ramach przygotowywania projektu budżetu państwa na rok 2027?
Z poważaniem
Sekretarz stanu Władysław Teofil Bartoszewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5551 znakówktórych dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych
osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2444288.10795693.10228355
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 16118 posłów Jarosława Krajewskiego, Małgorzaty
Wassermann, Lidii Czechak, Filipa Kaczyńskiego, Michała Kowalskiego i Wojciecha Michała
Zubowskiego z 25 marca 2026 roku w sprawie odzyskanych przez Polskę dzieł sztuki
w latach 2024-2026 oraz możliwości odzyskania poloniców od Królestwa Szwecji,
uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1 i 2.
Strona polska pozostaje w kontakcie ze stroną szwedzką w sprawie ewentualnego
przekazania Polsce ruchomych dóbr kultury zrabowanych w trakcie wojen polsko-
szwedzkich. W marcu 2026 r., podczas wizyty szwedzkiej pary królewskiej w Warszawie,
odbyło się spotkanie bilateralne ministrów kultury. Jednym z tematów rozmów była kwestia
dóbr kultury wywiezionych do Szwecji w czasie tzw. potopu szwedzkiego, podczas którego
zagrabiono wiele polskich dzieł sztuki, archiwaliów i księgozbiorów.
Ad 3.
W ramach struktury organizacyjnej MKiDN nie powstał tego rodzaju komitet. MKiDN i MSZ
na bieżąco współpracują i koordynują działania na rzecz odzyskiwania zrabowanych dóbr
kultury od Królestwa Szwecji.
Ad 4.
W latach 2024-2026 (stan na 31 marca br.) MKiDN zakończyło 22 sprawy restytucyjne
dotyczące dzieł sztuki. Obejmowały one 152 indywidualne obiekty:
skrzydło ołtarzowe z Ingeln, obecnie w Muzeum Zamkowym w Malborku,
kwatera witrażowa, obecnie w Muzeum Zamkowym w Malborku,
obraz „Portret Kanonika Oporowicza", obecnie w Kolegiacie w Łowiczu,
57 fragmentów rzeźb i detali architektonicznych z elewacji pałacu Bruhla i pałacu
Krasińskich, obecnie w Muzeum Historii Polski,
obraz „Portret Józefa Piłsudskiego” Józefa Mehoffera, obecnie w Muzeum
Narodowym w Warszawie,
rysunek „Macierzyństwo” Michała Płońskiego, obecnie w Muzeum Narodowym
w Warszawie,
akwarela „Śmierć Ułana” Kajetana Stefanowicza, obecnie w Zamku Królewskim na
Wawelu - Państwowych Zbiorach Sztuki,
obraz „Autoportret w wieku 72 lat” Antona Graffa, obecnie w Muzeum Narodowym
we Wrocławiu,
obraz „Anna Samotrzeć”, obecnie na Zamku Królewskim w Warszawie,
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
obraz „Wyjazd na polowanie” Józefa Brandta, obecnie w Muzeum Śląskim
w Katowicach,
akwarela „Widok Łazienek od strony północnej” Zygmunta Vogla, obecnie w Muzeum
Łazienki Królewskie,
dwa obrazy autorstwa Władysława Chmielińskiego „Sala turniejowa na Wawelu” oraz
„U Fukiera” – skradzione z kolekcji prywatnej w Tomaszowie Mazowieckim,
ikona Mandylion, obecnie w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie,
dwa obrazy autorstwa Michała Gorstkina Wywiórskiego „Przedwiośnie” i „Autoportret
w plenerze”, obecnie w Muzeum Narodowym w Poznaniu,
portret trumienny Christopha Sigismunda Lucke, obecnie w Muzeum Ziemi
Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego,
epitafium Lüdeke von Schöninga z 1613 r. z kościoła w Lubiatowie,
gobelin „Scena w ogrodzie” ze zbiorów Zamku w Gołuchowie,
obraz „Lato” Berthy Wegmann, obecnie w Muzeum Narodowym we Wrocławiu,
wczesnochrześcijańskie szkło gołuchowskie, obecnie w Muzeum Narodowym
w Poznaniu,
73 dokumenty krzyżackie z zasobu Archiwum Głównego Akt Dawnych,
rzeźba „Klęcząca postać z lunetą” Jaroslava Vonki, obecnie w Muzeum Narodowym
w Warszawie,
głowa św. Jakuba Starszego, obecnie w Muzeum Zamkowym w Malborku.
Oprócz powyższych dzieł sztuki odzyskano również w tym czasie 30 innych obiektów,
w tym książki, starodruki, manuskrypty, meble, numizmaty, judaika oraz wyroby metalowe
i ceramiczne.
Powracające dzieła sztuki trafiają przede wszystkim do instytucji wyspecjalizowanych
w ochronie zabytków. Ich udostępnienie szerokiej publiczności jest zależne od możliwości
ekspozycyjnych danego muzeum, planów wystawowych oraz stanu obiektów, które
niekiedy wymagają żmudnych i złożonych prac konserwatorskich. Jeśli ów stan na to
pozwala, muzea często organizują czasowe wystawy i pokazy, w trakcie których można
zapoznać się z danym obiektem, zanim trafi on do pracowni konserwatorskiej. Z ostatnio
odzyskanych dzieł takie wydarzenia udało się zorganizować między innymi w przypadku
obrazu „Lato” Berthy Wegmann (w Muzeum Narodowym we Wrocławiu), szkła
gołuchowskiego (w Muzeum Narodowym w Poznaniu) czy 73 archiwalnych dokumentów
krzyżackich (w siedzibie Archiwum Głównego Akt Dawnych).
Odzyskiwane dzieła sztuki są też prezentowane na corocznych wystawach z cyklu
„Utracone/Odzyskane” organizowanych w Galerii Kordegarda przez Narodowe Centrum
Kultury we współpracy z MKiDN.
Ad 5.
MKiDN ma pełne wsparcie ze strony Pana Premiera i całego rządu w kwestii realizacji
działań restytucyjnych. Jak wynika chociażby z powyższego zestawienia, działania te
prowadzone są z dużą intensywnością na podstawie i w granicach obowiązującego prawa a
liczba nowych postępowań restytucyjnych stale rośnie.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 2 of 2 --