Interpelacja nr 16079
Interpelacja w sprawie sygnałów od rolników, którzy przez kilkadziesiąt lat pracowali w swoich indywidualnych gospodarstwach rolnych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie sygnałów od rolników, którzy przez kilkadziesiąt lat pracowali w swoich indywidualnych gospodarstwach rolnych
Interpelacja nr 16079
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sygnałów od rolników, którzy przez kilkadziesiąt lat pracowali w swoich indywidualnych gospodarstwach rolnych
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska, Anna Wojciechowska
Data wpływu: 19-03-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego docierają sygnały od rolników, którzy przez kilkadziesiąt lat pracowali w swoich indywidualnych gospodarstwach rolnych. Po 40 i więcej latach ciężkiej pracy, płacąc zgodnie z prawem składki do KRUS, spotykają się z informacją od urzędników organów publicznych, że nie posiadają stażu pracy uwzględnianego przy ustalaniu uprawnień pracowniczych.
Sytuacja ta budzi poczucie głębokiej niesprawiedliwości społecznej, ponieważ wieloletnia, codzienna i realna praca wykonywana w gospodarstwie rolnym pozostaje pracą w sensie faktycznym, ekonomicznym i społecznym, a zarazem bywa w praktyce marginalizowana z powodu trudności dowodowych albo rozbieżności interpretacyjnych.
Zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy mogą być wliczane m.in.:
– okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka,
– przypadające przed 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16. roku życia w gospodarstwie rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa,
– przypadające po 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika.
Jednocześnie formalnym warunkiem wykazania takich okresów jest co do zasady przedłożenie zaświadczenia z urzędu gminy właściwego dla położenia gospodarstwa. W razie braku dokumentów okresy te mogą być udowadniane zeznaniami co najmniej dwóch świadków. Problem polega jednak na tym, że w praktyce pojawiają się trudności zarówno z uzyskaniem zaświadczeń, jak i z ustaleniem właściwego trybu przeprowadzania dowodu z zeznań świadków. Sama Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że przepisy nie są w tym zakresie jednoznaczne, a ewentualne spory rozstrzyga ostatecznie sąd pracy.
Na problem nierównego traktowania różnych form aktywności zawodowej zwracał uwagę również rzecznik praw obywatelskich. W odpowiedziach kierowanych do RPO wskazywano zarazem, że ustawa z 1990 r. stanowi już przykład szczególnej regulacji pozwalającej uwzględniać pracę rolniczą przy ustalaniu stażu pracy.
Warto również zauważyć, że od 1 stycznia 2026 r. weszły w życie przepisy rozszerzające katalog okresów wliczanych do stażu pracy, obejmujące m.in. działalność gospodarczą, umowy cywilnoprawne czy określone okresy pracy za granicą. Oznacza to, że ustawodawca dostrzegł potrzebę pełniejszego uwzględniania rzeczywistej aktywności zawodowej obywateli. Tym bardziej zasadne wydaje się uporządkowanie praktyki dotyczącej osób pracujących w gospodarstwach indywidualnych, aby nie były one de facto gorzej traktowane przez niejednolite stosowanie prawa.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo posiada dane lub analizy dotyczące liczby przypadków, w których osoby legitymujące się wieloletnią pracą w gospodarstwie/przedsiębiorstwie rolnym spotkały się z odmową zaliczenia tych okresów do stażu pracy z przyczyn formalnych lub interpretacyjnych?
Czy do resortu docierają informacje dotyczące sytuacji rolników, którzy przepracowali kilkadziesiąt lat w gospodarstwie rolnym, a bywają w praktyce traktowani jak osoby „bez stażu pracy” albo „dotychczas niepracujące” lub, jak mówią sami zainteresowani, „bezrobotne”?
Czy ministerstwo rozważa doprecyzowanie przepisów dotyczących sposobu dokumentowania pracy w gospodarstwie rolnym, w szczególności w sytuacji braku dokumentów w urzędzie gminy oraz rozbieżności co do trybu przeprowadzania dowodu z zeznań świadków?
Czy ministerstwo rozważa stworzenie bardziej jednoznacznego mechanizmu współpracy między gminami, KRUS, ZUS oraz urzędami pracy w celu potwierdzania okresów pracy w gospodarstwie rolnym?
Czy w ocenie ministerstwa obowiązujące przepisy wystarczająco chronią osoby, które wykonywały pracę rolniczą przed laty, lecz obecnie z uwagi na brak pełnej dokumentacji napotykają trudności w wykazaniu swojego dorobku zawodowego?
Czy ministerstwo przewiduje nowelizację ustawy z 20 lipca 1990 r. w celu lepszego dostosowania jej do realiów dowodowych oraz aktualnych potrzeb społecznych, zwłaszcza w odniesieniu do osób z wieloletnim stażem pracy w rolnictwie indywidualnym?
Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby zapewnić, że wieloletnia praca wykonywana w indywidualnym gospodarstwie rolnym będzie w praktyce traktowana w sposób godny, sprawiedliwy i jednolity przez wszystkie właściwe instytucje?
Z wyrazami szacunku Iwona Kozłowska
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 16079
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sygnałów od rolników, którzy przez kilkadziesiąt lat pracowali w swoich indywidualnych gospodarstwach rolnych
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska, Anna Wojciechowska
Data wpływu: 19-03-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego docierają sygnały od rolników, którzy przez kilkadziesiąt lat pracowali w swoich indywidualnych gospodarstwach rolnych. Po 40 i więcej latach ciężkiej pracy, płacąc zgodnie z prawem składki do KRUS, spotykają się z informacją od urzędników organów publicznych, że nie posiadają stażu pracy uwzględnianego przy ustalaniu uprawnień pracowniczych.
Sytuacja ta budzi poczucie głębokiej niesprawiedliwości społecznej, ponieważ wieloletnia, codzienna i realna praca wykonywana w gospodarstwie rolnym pozostaje pracą w sensie faktycznym, ekonomicznym i społecznym, a zarazem bywa w praktyce marginalizowana z powodu trudności dowodowych albo rozbieżności interpretacyjnych.
Zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy mogą być wliczane m.in.:
– okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka,
– przypadające przed 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16. roku życia w gospodarstwie rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa,
– przypadające po 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika.
Jednocześnie formalnym warunkiem wykazania takich okresów jest co do zasady przedłożenie zaświadczenia z urzędu gminy właściwego dla położenia gospodarstwa. W razie braku dokumentów okresy te mogą być udowadniane zeznaniami co najmniej dwóch świadków. Problem polega jednak na tym, że w praktyce pojawiają się trudności zarówno z uzyskaniem zaświadczeń, jak i z ustaleniem właściwego trybu przeprowadzania dowodu z zeznań świadków. Sama Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że przepisy nie są w tym zakresie jednoznaczne, a ewentualne spory rozstrzyga ostatecznie sąd pracy.
Na problem nierównego traktowania różnych form aktywności zawodowej zwracał uwagę również rzecznik praw obywatelskich. W odpowiedziach kierowanych do RPO wskazywano zarazem, że ustawa z 1990 r. stanowi już przykład szczególnej regulacji pozwalającej uwzględniać pracę rolniczą przy ustalaniu stażu pracy.
Warto również zauważyć, że od 1 stycznia 2026 r. weszły w życie przepisy rozszerzające katalog okresów wliczanych do stażu pracy, obejmujące m.in. działalność gospodarczą, umowy cywilnoprawne czy określone okresy pracy za granicą. Oznacza to, że ustawodawca dostrzegł potrzebę pełniejszego uwzględniania rzeczywistej aktywności zawodowej obywateli. Tym bardziej zasadne wydaje się uporządkowanie praktyki dotyczącej osób pracujących w gospodarstwach indywidualnych, aby nie były one de facto gorzej traktowane przez niejednolite stosowanie prawa.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo posiada dane lub analizy dotyczące liczby przypadków, w których osoby legitymujące się wieloletnią pracą w gospodarstwie/przedsiębiorstwie rolnym spotkały się z odmową zaliczenia tych okresów do stażu pracy z przyczyn formalnych lub interpretacyjnych?
Czy do resortu docierają informacje dotyczące sytuacji rolników, którzy przepracowali kilkadziesiąt lat w gospodarstwie rolnym, a bywają w praktyce traktowani jak osoby „bez stażu pracy” albo „dotychczas niepracujące” lub, jak mówią sami zainteresowani, „bezrobotne”?
Czy ministerstwo rozważa doprecyzowanie przepisów dotyczących sposobu dokumentowania pracy w gospodarstwie rolnym, w szczególności w sytuacji braku dokumentów w urzędzie gminy oraz rozbieżności co do trybu przeprowadzania dowodu z zeznań świadków?
Czy ministerstwo rozważa stworzenie bardziej jednoznacznego mechanizmu współpracy między gminami, KRUS, ZUS oraz urzędami pracy w celu potwierdzania okresów pracy w gospodarstwie rolnym?
Czy w ocenie ministerstwa obowiązujące przepisy wystarczająco chronią osoby, które wykonywały pracę rolniczą przed laty, lecz obecnie z uwagi na brak pełnej dokumentacji napotykają trudności w wykazaniu swojego dorobku zawodowego?
Czy ministerstwo przewiduje nowelizację ustawy z 20 lipca 1990 r. w celu lepszego dostosowania jej do realiów dowodowych oraz aktualnych potrzeb społecznych, zwłaszcza w odniesieniu do osób z wieloletnim stażem pracy w rolnictwie indywidualnym?
Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby zapewnić, że wieloletnia praca wykonywana w indywidualnym gospodarstwie rolnym będzie w praktyce traktowana w sposób godny, sprawiedliwy i jednolity przez wszystkie właściwe instytucje?
Z wyrazami szacunku Iwona Kozłowska
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.7 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10749 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.208.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16079 Pań Posłanek Iwony Marii Kozłowskiej i Anny
Wojciechowskiej, w sprawie sygnałów od rolników, którzy przez kilkadziesiąt lat pracowali
w swoich indywidualnych gospodarstwach dot. problemów z uwzględnianiem pracy
w indywidualnych gospodarstwach rolnych przy ustalaniu uprawnień pracowniczych,
proszę przyjąć wyjaśnienia pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej.
Pojęcie „stażu pracy” nie jest zdefiniowane przez ogólnie obowiązujące przepisy prawa
pracy. W praktyce jest ono używane w celu ustalenia poszczególnych uprawnień oraz
świadczeń pracowniczych, których nabycie lub wymiar zależy od okresu zatrudnienia. Nie
istnieje ogólna zasada nabywania prawa do wszystkich świadczeń i uprawnień
pracowniczych. Zasady ustalania okresu zatrudnienia dla celu nabycia lub zachowania prawa
do danego uprawnienia lub świadczenia pracowniczego mogą być regulowane odrębnie dla
różnych kategorii pracowników. Regułą jest, że do okresu pracy, od którego uzależnione są
uprawnienia pracownicze, wlicza się jedynie okresy zatrudnienia, tj. pracy świadczonej
w ramach stosunku pracy, a więc na podstawie umowy o pracę, mianowania, powołania,
wyboru, spółdzielczej umowy o pracę, zgodnie z art. 2 Kodeksu pracy.
Zasady wliczania do stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie rolnym, od których zależą
uprawnienia pracownicze uregulowano w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 1990 r.
o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego
stażu pracy1. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tego aktu, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia
układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu
wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia
pracownika wynikające ze stosunku pracy i okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy,
do stażu tego wlicza się okresy:
— prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie
prowadzonym przez współmałżonka;
— pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez
rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego
prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem, przypadające przed 1 stycznia
1983 r.;
— pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu
przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin,
przypadające po 31 grudnia 1982 r.
Art. 1 ust.1 pkt 1 ustawy wymaga, aby osoba objęta jego regulacją prowadziła indywidualne
gospodarstwo rolne albo pracowała w takim gospodarstwie prowadzonym przez
współmałżonka. Przez prowadzenie gospodarstwa rolnego w rozumieniu wskazanego
1 (Dz. U. Nr 54, poz. 310);
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przepisu należy rozumieć samodzielną lub wykonywaną przy pomocy innych osób (bliskich,
pracowników najemnych) faktyczną pracę w gospodarstwie rolnym wykonywaną na własny
rachunek w charakterze właściciela bądź posiadacza w rozumieniu art. 336 Kodeksu
cywilnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.10.2001 r., II SA 1858/01).
W orzeczeniu NSA wskazał dodatkowo, że nie jest też właściwe na tle komentowanej
ustawy rozróżnianie pracy w gospodarstwie rolnym od jej prowadzenia. Zgodnie bowiem
z art. 1 ust. 1 pkt 1 wlicza się okres prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego.
Ustawa nie wymaga natomiast, aby to prowadzenie było równoznaczne z osobistą pracą
w gospodarstwie. Prowadzeniem gospodarstwa rolnego jest zatem nie tylko osobista
fizyczna praca w polu, ale także organizowanie pracy, zarządzanie gospodarstwem,
decydowanie o rodzaju produkcji (por. wyrok NSA z 24.6.2015 r., I OSK 30/14).
W innym z orzeczeń NSA wskazał ponadto, że prowadzenie gospodarstwa w rozumieniu
art. 1 ust. 1 pkt 1 polega na podejmowaniu czynności prawnych, do których wymagana jest
pełna zdolność do czynności prawnych, wiążąca się z uzyskaniem pełnoletności (por. wyrok
NSA z 18.5.1999 r., II SA 204/99). Tym samym okres zarządzania gospodarstwem rolnym
przed osiągnięciem pełnoletności nie wlicza się do okresu jego prowadzenia, o którym
mowa w art. 1 ust. 1 pkt 1 komentowanej normy. Prowadzenie gospodarstwa rolnego nie
wymaga powiązania z jego własnością. Można prowadzić gospodarstwo będąc
właścicielem, posiadaczem samoistnym lub posiadaczem zależnym (por. wyrok NSA z
30.1.2001 r., II SA 613/00, Legalis).
Stosownie do przepisu art. 3 ust. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym
gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy na wniosek zainteresowanej osoby
właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1 tego aktu, okresy jej pracy
w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu
przedłożenia go w zakładzie pracy.
Dokumentami potwierdzającymi poszczególne okresy pracy w gospodarstwie rolnym są
księgi podatkowe, dokumentacja związana z ubezpieczeniem społecznym, majątkowym
oraz inne dokumenty znajdujące się w dyspozycji urzędu.
Jeżeli urząd gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia
o pracy danej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej
okoliczności na piśmie (przy braku zaświadczenia gminy okresy pracy w indywidualnym
gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków
zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne2).
Stosownie do przepisów art. 217 – 220 Kodeksu postępowania administracyjnego,
zawiadomienie to powinno przyjąć formę postanowienia o odmowie wydania
zaświadczenia, zaskarżalnego w drodze zażalenia (art. 219 k.p.a.). Osoba, która kwestionuje
treść wydanego zaświadczenia może dochodzić swojego roszczenia jedynie drogą
pośrednią, np. wnioskować ponownie o wydanie zaświadczenia o określonej treści, a w
razie wydania postanowienia o odmowie – wnieść zażalenie do wyższej instancji -
ostateczności przysługuje jej skarga do NSA (por. treść uzasadnienia do wyroku Naczelnego
Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2003 r. II SA 1439/02 M. Praw. 2003,
nr 14, s. 626).
2 Art. 3 ust. 3 ww, ustawy. Świadkowie mogą złożyć zeznania u swojego pracodawcy, u pracodawcy pracownika
ubiegającego się o wliczenie do stażu pracowniczego danego okresu pracy w gospodarstwie rolnym, w urzędzie
gminy, na terenie której położone jest przedmiotowe gospodarstwo rolne, jak również przed notariuszem.
Świadkowie powinni mieć świadomość odpowiedzialności karnej w razie składania fałszywych zeznań. Nie ma
przeszkód aby świadkami na okoliczność pracy w gospodarstwie rolnym byli np. najbliżsi krewni czy powinowaci,
zamieszkujący w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ocena przedstawionych przez pracownika dowodów należy do pracodawcy i to on,
ustalając prawa do świadczeń czy uprawnień pracowniczych, ostatecznie stwierdza fakt
spełnienia wymogów ustawowych. To pracodawca ocenia zatem wszystkie okoliczności
związane z pracą w gospodarstwie rolnym. Natomiast w razie sporu między pracownikiem
a pracodawcą w tym przedmiocie jedynym organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy
jest sąd pracy, który na wniosek pracownika wszczyna postępowanie sądowe i
przeprowadza postępowanie dowodowe w oparciu o obowiązujące przepisy.
W związku z powyższym, w mojej ocenie przepisy ustawy o wliczaniu okresów pracy
w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie ograniczają
środków dowodowych, za pomocą których pracownik może wykazywać pracę
w gospodarstwie rolnym, jedynie do zaświadczenia urzędu gminy lub zeznań świadków.
Dowodem na gruncie obowiązujących przepisów mogą być w tego typu sprawach też
odpisy aktów własności, orzeczenia sądowe, księgi podatkowe, dokumentacja związana
z ubezpieczeniem społecznym, majątkowym, osobowym oraz inne dokumenty znajdujące
się w dyspozycji gminy. Z perspektywy celów realizowanych przez ustawę o wliczaniu
okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, przy
ustalaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego zaświadczenie z KRUS o opłacaniu składek na
ubezpieczenie społeczne rolników może być istotnym dokumentem poświadczającym pracę
w indywidulanym gospodarstwie rolnym.
Należy zauważyć, że każdy przypadek wskazywania na pracę w gospodarstwie rolnym
powinien być oceniany indywidualnie, z uwzględnieniem wszelkich istotnych okoliczności,
m.in. wieku danej osoby, wykonywanych przez nią czynności, charakteru i rozmiaru
gospodarstwa, liczby domowników oraz innych przesłanek stwierdzonych po jej stronie
(takich jak np. odbywanie studiów w miejscowości znacznie oddalonej od miejsca
zamieszkania i położenia gospodarstwa rolnego czy też wykonywanie pracy
w gospodarstwie rolnym w czasie wakacji). Jak już wskazano wyżej, ocena przedstawionych
przez pracownika dowodów należy do pracodawcy, który ostatecznie stwierdza fakt
spełnienia wymogów ustawowych przy ustalaniu prawa do świadczeń i uprawnień
pracowniczych. Należy zatem ponownie podkreślić, że to pracodawca każdorazowo ocenia
wszystkie okoliczności związane z pracą w charakterze domownika, a ewentualne spory
między pracownikiem i pracodawcą powstałe na tym tle mogą rozstrzygać wyłącznie sądy.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są zbierane dane
statystyczne dotyczące liczby przypadków, w których osoby wykonujące przez wiele lat
pracę w gospodarstwie lub przedsiębiorstwie rolnym spotkały się z odmową zaliczenia tych
okresów do stażu pracy z przyczyn formalnych lub interpretacyjnych.
Nadmieniam, że do kierownictwa resortu docierały nieliczne sygnały dotyczące odmowy
zaliczenia przez pracodawcę okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy.
W większości dotyczyły one nieprawidłowego stosowania obowiązujących przepisów przez
pracodawcę (decydującego o zaliczeniu okresu pracy w gospodarstwie), a nie kształtu czy
stwierdzanej wadliwości regulacji prawnych w tym zakresie.
W związku z tym uprzejmie informuję, że aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej nie są prowadzone ani planowane prace legislacyjne, których celem byłoby
wprowadzenie do obowiązujących przepisów zmian postulowanych w interpelacji.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.208.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16079 Pań Posłanek Iwony Marii Kozłowskiej i Anny
Wojciechowskiej, w sprawie sygnałów od rolników, którzy przez kilkadziesiąt lat pracowali
w swoich indywidualnych gospodarstwach dot. problemów z uwzględnianiem pracy
w indywidualnych gospodarstwach rolnych przy ustalaniu uprawnień pracowniczych,
proszę przyjąć wyjaśnienia pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej.
Pojęcie „stażu pracy” nie jest zdefiniowane przez ogólnie obowiązujące przepisy prawa
pracy. W praktyce jest ono używane w celu ustalenia poszczególnych uprawnień oraz
świadczeń pracowniczych, których nabycie lub wymiar zależy od okresu zatrudnienia. Nie
istnieje ogólna zasada nabywania prawa do wszystkich świadczeń i uprawnień
pracowniczych. Zasady ustalania okresu zatrudnienia dla celu nabycia lub zachowania prawa
do danego uprawnienia lub świadczenia pracowniczego mogą być regulowane odrębnie dla
różnych kategorii pracowników. Regułą jest, że do okresu pracy, od którego uzależnione są
uprawnienia pracownicze, wlicza się jedynie okresy zatrudnienia, tj. pracy świadczonej
w ramach stosunku pracy, a więc na podstawie umowy o pracę, mianowania, powołania,
wyboru, spółdzielczej umowy o pracę, zgodnie z art. 2 Kodeksu pracy.
Zasady wliczania do stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie rolnym, od których zależą
uprawnienia pracownicze uregulowano w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 1990 r.
o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego
stażu pracy1. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tego aktu, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia
układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu
wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia
pracownika wynikające ze stosunku pracy i okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy,
do stażu tego wlicza się okresy:
— prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie
prowadzonym przez współmałżonka;
— pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez
rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego
prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem, przypadające przed 1 stycznia
1983 r.;
— pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu
przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin,
przypadające po 31 grudnia 1982 r.
Art. 1 ust.1 pkt 1 ustawy wymaga, aby osoba objęta jego regulacją prowadziła indywidualne
gospodarstwo rolne albo pracowała w takim gospodarstwie prowadzonym przez
współmałżonka. Przez prowadzenie gospodarstwa rolnego w rozumieniu wskazanego
1 (Dz. U. Nr 54, poz. 310);
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przepisu należy rozumieć samodzielną lub wykonywaną przy pomocy innych osób (bliskich,
pracowników najemnych) faktyczną pracę w gospodarstwie rolnym wykonywaną na własny
rachunek w charakterze właściciela bądź posiadacza w rozumieniu art. 336 Kodeksu
cywilnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.10.2001 r., II SA 1858/01).
W orzeczeniu NSA wskazał dodatkowo, że nie jest też właściwe na tle komentowanej
ustawy rozróżnianie pracy w gospodarstwie rolnym od jej prowadzenia. Zgodnie bowiem
z art. 1 ust. 1 pkt 1 wlicza się okres prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego.
Ustawa nie wymaga natomiast, aby to prowadzenie było równoznaczne z osobistą pracą
w gospodarstwie. Prowadzeniem gospodarstwa rolnego jest zatem nie tylko osobista
fizyczna praca w polu, ale także organizowanie pracy, zarządzanie gospodarstwem,
decydowanie o rodzaju produkcji (por. wyrok NSA z 24.6.2015 r., I OSK 30/14).
W innym z orzeczeń NSA wskazał ponadto, że prowadzenie gospodarstwa w rozumieniu
art. 1 ust. 1 pkt 1 polega na podejmowaniu czynności prawnych, do których wymagana jest
pełna zdolność do czynności prawnych, wiążąca się z uzyskaniem pełnoletności (por. wyrok
NSA z 18.5.1999 r., II SA 204/99). Tym samym okres zarządzania gospodarstwem rolnym
przed osiągnięciem pełnoletności nie wlicza się do okresu jego prowadzenia, o którym
mowa w art. 1 ust. 1 pkt 1 komentowanej normy. Prowadzenie gospodarstwa rolnego nie
wymaga powiązania z jego własnością. Można prowadzić gospodarstwo będąc
właścicielem, posiadaczem samoistnym lub posiadaczem zależnym (por. wyrok NSA z
30.1.2001 r., II SA 613/00, Legalis).
Stosownie do przepisu art. 3 ust. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym
gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy na wniosek zainteresowanej osoby
właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1 tego aktu, okresy jej pracy
w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu
przedłożenia go w zakładzie pracy.
Dokumentami potwierdzającymi poszczególne okresy pracy w gospodarstwie rolnym są
księgi podatkowe, dokumentacja związana z ubezpieczeniem społecznym, majątkowym
oraz inne dokumenty znajdujące się w dyspozycji urzędu.
Jeżeli urząd gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia
o pracy danej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej
okoliczności na piśmie (przy braku zaświadczenia gminy okresy pracy w indywidualnym
gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków
zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne2).
Stosownie do przepisów art. 217 – 220 Kodeksu postępowania administracyjnego,
zawiadomienie to powinno przyjąć formę postanowienia o odmowie wydania
zaświadczenia, zaskarżalnego w drodze zażalenia (art. 219 k.p.a.). Osoba, która kwestionuje
treść wydanego zaświadczenia może dochodzić swojego roszczenia jedynie drogą
pośrednią, np. wnioskować ponownie o wydanie zaświadczenia o określonej treści, a w
razie wydania postanowienia o odmowie – wnieść zażalenie do wyższej instancji -
ostateczności przysługuje jej skarga do NSA (por. treść uzasadnienia do wyroku Naczelnego
Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2003 r. II SA 1439/02 M. Praw. 2003,
nr 14, s. 626).
2 Art. 3 ust. 3 ww, ustawy. Świadkowie mogą złożyć zeznania u swojego pracodawcy, u pracodawcy pracownika
ubiegającego się o wliczenie do stażu pracowniczego danego okresu pracy w gospodarstwie rolnym, w urzędzie
gminy, na terenie której położone jest przedmiotowe gospodarstwo rolne, jak również przed notariuszem.
Świadkowie powinni mieć świadomość odpowiedzialności karnej w razie składania fałszywych zeznań. Nie ma
przeszkód aby świadkami na okoliczność pracy w gospodarstwie rolnym byli np. najbliżsi krewni czy powinowaci,
zamieszkujący w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ocena przedstawionych przez pracownika dowodów należy do pracodawcy i to on,
ustalając prawa do świadczeń czy uprawnień pracowniczych, ostatecznie stwierdza fakt
spełnienia wymogów ustawowych. To pracodawca ocenia zatem wszystkie okoliczności
związane z pracą w gospodarstwie rolnym. Natomiast w razie sporu między pracownikiem
a pracodawcą w tym przedmiocie jedynym organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy
jest sąd pracy, który na wniosek pracownika wszczyna postępowanie sądowe i
przeprowadza postępowanie dowodowe w oparciu o obowiązujące przepisy.
W związku z powyższym, w mojej ocenie przepisy ustawy o wliczaniu okresów pracy
w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie ograniczają
środków dowodowych, za pomocą których pracownik może wykazywać pracę
w gospodarstwie rolnym, jedynie do zaświadczenia urzędu gminy lub zeznań świadków.
Dowodem na gruncie obowiązujących przepisów mogą być w tego typu sprawach też
odpisy aktów własności, orzeczenia sądowe, księgi podatkowe, dokumentacja związana
z ubezpieczeniem społecznym, majątkowym, osobowym oraz inne dokumenty znajdujące
się w dyspozycji gminy. Z perspektywy celów realizowanych przez ustawę o wliczaniu
okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, przy
ustalaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego zaświadczenie z KRUS o opłacaniu składek na
ubezpieczenie społeczne rolników może być istotnym dokumentem poświadczającym pracę
w indywidulanym gospodarstwie rolnym.
Należy zauważyć, że każdy przypadek wskazywania na pracę w gospodarstwie rolnym
powinien być oceniany indywidualnie, z uwzględnieniem wszelkich istotnych okoliczności,
m.in. wieku danej osoby, wykonywanych przez nią czynności, charakteru i rozmiaru
gospodarstwa, liczby domowników oraz innych przesłanek stwierdzonych po jej stronie
(takich jak np. odbywanie studiów w miejscowości znacznie oddalonej od miejsca
zamieszkania i położenia gospodarstwa rolnego czy też wykonywanie pracy
w gospodarstwie rolnym w czasie wakacji). Jak już wskazano wyżej, ocena przedstawionych
przez pracownika dowodów należy do pracodawcy, który ostatecznie stwierdza fakt
spełnienia wymogów ustawowych przy ustalaniu prawa do świadczeń i uprawnień
pracowniczych. Należy zatem ponownie podkreślić, że to pracodawca każdorazowo ocenia
wszystkie okoliczności związane z pracą w charakterze domownika, a ewentualne spory
między pracownikiem i pracodawcą powstałe na tym tle mogą rozstrzygać wyłącznie sądy.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są zbierane dane
statystyczne dotyczące liczby przypadków, w których osoby wykonujące przez wiele lat
pracę w gospodarstwie lub przedsiębiorstwie rolnym spotkały się z odmową zaliczenia tych
okresów do stażu pracy z przyczyn formalnych lub interpretacyjnych.
Nadmieniam, że do kierownictwa resortu docierały nieliczne sygnały dotyczące odmowy
zaliczenia przez pracodawcę okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy.
W większości dotyczyły one nieprawidłowego stosowania obowiązujących przepisów przez
pracodawcę (decydującego o zaliczeniu okresu pracy w gospodarstwie), a nie kształtu czy
stwierdzanej wadliwości regulacji prawnych w tym zakresie.
W związku z tym uprzejmie informuję, że aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej nie są prowadzone ani planowane prace legislacyjne, których celem byłoby
wprowadzenie do obowiązujących przepisów zmian postulowanych w interpelacji.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --