tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.209.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16075 Pana Posła Przemysława Witka, w sprawie zasad
naliczania rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Interpelacja dotyczy prawidłowości regulacji odnoszących się do warunków ustalenia prawa
do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,
zawartej w art. 2 pkt 5 i art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach
pomostowych1.
W pierwotnym brzemieniu art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych2 rekompensatę
zdefiniowano jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej
emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla
osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Z kolei z art. 21 ww. aktu2 wynikało, po pierwsze, że rekompensata przysługuje
ubezpieczonemu, jeżeli ma on okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charakterze w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych3 wynoszący co najmniej 15 lat, po drugie,
że taka rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła wcześniej prawo do emerytury
na podstawie przepisów ustawy emerytalnej. Od samego początku obowiązywania ustawy
o emeryturach pomostowych, rekompensata miała zatem charakter odszkodowawczy4
i przysługiwała ściśle określonej grupie osób. Trzeba podkreślić, że właśnie taki charakter
rekompensaty został uznany za zgodny z przepisami Konstytucji. W wyroku z 25 listopada
2010 r. Sygn. akt K 27/09 Trybunał orzekł, że art. 21 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy
o emeryturach pomostowych jest zgodny z art. 2 Konstytucji i wynikającą z niego zasadą
ochrony praw słusznie nabytych oraz zasadą zaufania obywatela do państwa i
stanowionego przez nie prawa, a także z art. 32 ust. 1 Konstytucji i wynikającą z niego
zasadą równości.
1 Dz.U. z 2024 r. poz. 1696, z późn. zm.
2 Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1556.
3 Dz. U. z 2025 poz.1749 z późn. zm., dalej powoływanej jako ustawa emerytalna”.
4 W uzasadnieniu tego orzeczenia, Trybunał stwierdził m. in., że funkcję rekompensaty określoną w art. 2 pkt 5
ustawy o emeryturach pomostowych „należy bowiem postrzegać jako część długoletniej reformy systemu
ubezpieczeń społecznych, obejmującej m.in. ograniczenie uprawnień do wcześniejszej emerytury i ujednolicenie
wieku emerytalnego wszystkich kategorii zatrudnionych”. Wskazał również dalej, że skoro „możliwość przejścia na
wcześniejszą emeryturę ustawodawca odniósł jedynie do sytuacji zapoczątkowanych przed dniem wprowadzenia
reformy systemu emerytalnego” to „ustawodawca przewidział możliwość uzyskania emerytury pomostowej
i rekompensaty w zamian za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wyłącznie dla osób, które wykonywały prace
uprawniające do emerytur w obniżonym wieku emerytalnym w poprzednim stanie prawnym”.

-- 1 of 4 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Opisany charakter rekompensaty jest również aktualny po zmianach dokonanych ustawą
z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych
innych ustaw5, które weszły w życie 1 stycznia 2024 r.
Zgodnie z nowym brzmieniem art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych
rekompensata to „odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej
emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla
osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej”.
Z kolei z nowego brzmienia art. 21 ustawy wynika, że rekompensata przysługuje
ubezpieczonemu, jeżeli przed 1 stycznia 2009 r. posiada on okres pracy w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej,
wynoszący co najmniej 15 lat. Taka rekompensata nie może zostać przyznana, jeżeli
ubezpieczony miał już wcześniej ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na
podstawie przepisów ustawy emerytalnej lub przepisów odrębnych.
Celem wprowadzenia prawa do rekompensaty w przepisach ustawy o emeryturach
pomostowych było jego przyznanie tylko tej grupie ubezpieczonych, która po
przepracowaniu określonego okresu w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charakterze (wymaganego i ustalonego godnie z przepisami ustawy emerytalnej6 w zw.
z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku
emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze7) mogła liczyć na nabycie prawa do przejścia na emeryturę w niższym wieku
emerytalnym, a wskutek przeprowadzonych pod koniec 2008 r. zmian nie mogła nabyć
prawa do emerytury pomostowej. Znalazło to odzwierciedlenie w konstrukcji przywołanego
art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych (vide ust.1), z którego wynika (poprzez
odesłanie do przepisów ustawy emerytalnej), że okres uprawniający do uzyskania praw do
rekompensaty musi być ustalany na tych samych zasadach jak okres uprawniający do
uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze. Kluczową regulacją w tym zakresie są przepisy zawarte w art.
32 ustawy emerytalnej, a więc również w ust. 1a tego przepisu, zgodnie z którym przy
ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
nie uwzględnia się: okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po 14
listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie
choroby i macierzyństwa.
Konieczność stosowania tego przepisu, przy ustalaniu 15-letniego okresu uprawniającego
do emerytury pomostowej potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 29 października 2020 r.,
sygn. akt UZP 3/20 (OSNP 2021/3/29), podjętej w trybie art. 390 k.p.c. Sąd, po rozpoznaniu
5 Dz. U. z 2023 r. poz. 1667.
6 Zob. art. 32 tej ustawy.
7 Dz. U. Nr 8 poz. 43, z późn. zm., dalej powoływanego jako „rozporządzenie RM z1983 r.”. Ustawodawca nie mógł
zatem przypadkowo skonstruować okresu szczególnego stażu pracy, wymaganego do uzyskania prawa do
rekompensaty, lecz musiał go określić w oparciu o analizę przepisów rozporządzania RM z 1983 r. Analiza
doprowadziła do wybrania przez ustawodawcę jednego - niejako „uśrednionego” - okresu szczególnego stażu
pracy, wymaganego do nabycia prawa do emerytury wcześniejszej na podstawie art. 32 ustawy emerytalnej w zw.
z przepisami rozporządzenia RM z 1983 r., a więc 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze w rozumieniu ww. przepisów. W rozporządzeniu tym przewidziano bowiem, że
w większości rodzajów prac można było uzyskać prawo do wcześniejszej emerytury po przepracowaniu 15 lat
pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( zob. § 4 -7 , 9-15 ). Prawo do wcześniejszej
emerytury, zgodnie z tym rozporządzeniem, można jednak uzyskać również - w przypadku wykonywania
niektórych rodzajów prac - po wykonywaniu tychże prac przez okres 10 lat (zob. § 8 ) lub 20 lat (zob. § 8a.).

-- 2 of 4 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zagadnienia prawnego odniesionego przez sąd apelacyjny wprost wyłącznie do wliczania do
15-letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
okresów niewykonywania pracy, za które ubezpieczony otrzymał wynagrodzenie lub zasiłki
z ubezpieczenia społecznego w razie choroby, a więc z pominięciem macierzyństwa, stanął
na stanowisku, że „przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o
szczególnym charakterze, warunkującego prawo do rekompensaty na podstawie art. 21 o
emeryturach pomostowych, nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które
pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z
ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (art. 32 ust. 1a ustawy
emerytalnej)”.
Ze względu na to oraz odszkodowawczy charakter rekompensaty nie są rozważane zmiany
legislacyjne umożliwiające proporcjonalne naliczanie rekompensaty w odniesieniu do
faktycznie przepracowanego okresu w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charterze.
Odnośnie do wprowadzenia rozwiązań uwzgledniających szczególną sytuację kobiet,
których aktywność zawodowa była przerywana z powodu macierzyństwa, informuję, że
rozwiązania takie wprowadzono, ale nie w systemie emerytur pomostowych, lecz
w powszechnym systemie emerytalnym.
Należy zauważyć, że w przypadku osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. zarówno
okres urlopu macierzyńskiego (jako okres składkowy), jak i okres urlopu wychowawczego
i innych, równorzędnych urlopów w celu opieki nad dzieckiem (jako okres nieskładkowy) są
uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury, a ponadto wpływają korzystnie na jej
wysokość, która ustalana jest zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy emerytalnej. Ponadto
w podstawie wymiaru emerytury uwzględnia się kwoty, od których nie opłaca się składek,
np. kwotę zasiłku macierzyńskiego (art. 15 ust. 3 i 3a ustawy).
Co do sytuacji kobiet urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które objęto tzw. nowym
systemem emerytalnym i które przerywają zatrudnienie na czas urodzenia i wychowania
dziecka należy wskazać, że obowiązujące regulacje z zakresu ubezpieczeń społecznych
gwarantują uwzględnianie okresów ograniczenia aktywności zawodowej związanych z
wychowywaniem dzieci przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalnych. Od 1 stycznia
1999 r., czyli od momentu wejścia w życie reformy systemu emerytalnego, budżet państwa
opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osoby przebywające na urlopach
wychowawczych lub pobierające zasiłek macierzyński.
Krokiem wpisującym się w realizację polityki prorodzinnej było również objęcie
ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi osób sprawujących osobistą opiekę nad dziećmi.
Do 31 sierpnia 2013 r. tylko osoby przebywające na urlopach wychowawczych miały prawo
do ubezpieczeń emerytalnych i rentowych z tego tytułu. Od 1 września 2013 r. z możliwości
sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem skutkującej objęciem, na wniosek osoby
zainteresowanej, ubezpieczeniami społecznymi może skorzystać również osoba niebędąca
pracownikiem, która zrezygnowała z aktywności zawodowej. Od tego dnia składka jest
płacona za każdą osobę fizyczną sprawującą opiekę nad dzieckiem przez okres do 3 lat, nie
dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok
życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia wymaga opieki tej osoby przez
okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez takie dziecko 18 roku życia (art. 4
pkt 17, art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 6a i 6b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

-- 3 of 4 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ubezpieczeń społecznych8). Składki emerytalne osób sprawujących osobistą opiekę na
dzieckiem finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych. Celem powyższych regulacji jest umożliwienie osiągnięcia stażu
ubezpieczeniowego mającego pozytywny wpływ na wysokość przyszłego świadczenia
emerytalnego osobom, które w związku koniecznością wychowywania dzieci nie mogą
kontynuować aktywności zawodowej.
Warto również wskazać, że przepisem art. 174 ust. 2a ustawy emerytalnej, który wszedł
w życie 1 maja 2015 r., zmieniono sposób uwzględniania w kapitale początkowym okresów
nieskładkowych wymienionych w art. 7 ust. 5 tego aktu, do których należą okresy
niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do 4 lat (w granicach do 3
lat na każde dziecko oraz łącznie – bez względu na liczbę dzieci – do 6 lat) oraz z powodu
opieki nad dzieckiem, na które przysługuje zasiłek pielęgnacyjny (dodatkowo w granicach
do 3 lat na każde dziecko). Kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych
po 31 grudnia 1948 r., którzy przed 1 stycznia 1999 r. opłacali składki na ubezpieczenie
społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Zastępuje on sumę składek
opłaconych przed 1 stycznia 1999 r. i jest uwzględniany przy obliczaniu wysokości
emerytury przysługującej tym osobom. Zgodnie z nową regułą okresy urlopu
wychowawczego przebytego przed 1 stycznia 1999 r. – mimo, że są okresami
nieskładkowymi – uwzględnia się w kapitale początkowym po 1,3%, a nie po 0,7% podstawy
wymiaru emerytury za każdy rok.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
8 Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.

-- 4 of 4 --