Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2449465.10823117.10267401
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 16038 posła Piotra Glińskiego z 30 marca 2026 roku
w sprawie sytuacji w Instytucie Różnorodności Językowej, uprzejmie proszę o przyjęcie
następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Działalność Instytutu Różnorodności Językowej:
DOKUMENTACJA I CYFRYZACJA
Uruchomienie portalu „Dialektarium”, poświęconego polskim dialektom i gwarom, czyli
terytorialnym odmianom polszczyzny, o popularnym charakterze, adresowanego do
wszystkich zainteresowanych różnorodnością językową Polski.
Zaprojektowanie portalu przez studio graficzne, pozyskanie tekstów naukowych, powstanie
materiału fotograficznego z obszaru dialektów mazowieckiego i małopolskiego, pozyskanie
nagrań dźwiękowych od Towarzystwa Języka Polskiego w Warszawie.
BADANIA
1) „Różnorodność językowa w Rzeczypospolitej Polskiej. Raport badawczy”.
Przeprowadzono procedurę na sporządzenie opisu socjograficznego społeczności
językowo-kulturowych w Polsce w celu rozpoznania sytuacji języków używanych przez
społeczności zamieszkałe w Polsce oraz analizy działań podejmowanych na rzecz ich
ochrony i wsparcia, ze szczególnym uwzględnieniem przedsięwzięć o charakterze
kulturowym. Realizację badania powierzono zespołowi badawczemu z Uniwersytetu
Gdańskiego pod kierownictwem prof. Hanny Makurat-Snuzik. Efektem jest raport pt.
„Różnorodność językowa w Rzeczypospolitej Polskiej. Raport badawczy” oraz
rekomendacje dla IRJR opracowane przez interdyscyplinarny zespół naukowy;
2) Baza wiedzy - opublikowano 21 tekstów przygotowanych przez 5 autorów,
obejmujących szerokie spektrum zagadnień związanych z językiem, jego
zróżnicowaniem oraz funkcjonowaniem w społeczeństwie i edukacji.
WSPÓŁPRACA ZEWNĘTRZNA
1) porozumienie o współpracy ze Stowarzyszeniem Grupa Studnia O. - przeprowadzenie
konkursu „Opowieść. Siła różnorodności” oraz spotkanie z finalistami na 20.
Międzynarodowym Festiwalu Sztuki Opowiadania w Warszawie;
2) współpraca z Mazowieckim Samorządowym Centrum Doskonalenia Nauczycieli -
zrealizowano cykl webinarów edukacyjnych;

-- 1 of 5 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
3) wystawienie (dwukrotne) spektaklu „Bunt Głuchych. Odnowa” we współpracy
z Zachętą – Narodową Galerią Sztuki;
4) promocja i realizacja wystawy w Pawilonie Polskim w Wenecji pt. „Języki z wody” we
współpracy z Zachętą – Narodową Galerią Sztuki: tłumaczenia PJM, konsultacje
językowe oraz próby chórzystów;
5) spacer po warszawskiej Pradze „Praga w opowieściach dawnych mieszkańców”
(dwukrotnie) - przygotowano słowniczek gwary warszawskiej, tematyczne naklejki,
tapety na telefon i mapy z trasą spacerów; prowadzenie Janusz Dziano.
WYDAWNICTWA
1) „Gwarno. O językach i gwarach Polski” – zainicjowano i przeprowadzono proces
wydawniczy książki;
2) „Po naszemu” – opublikowano 11 tekstów w cyklu edukacyjno-popularyzatorskim na
portalu Dwutygodnik.com pomiędzy czerwcem a listopadem 2025 roku;
3) „Po naszemu. O różnorodności językowej Polski” – rozpoczęto prace wydawnicze nad
książką, która jest efektem współpracy z Dwutygodnikiem. Domówiono 3 artykuły
wyłącznie do książki. Przeprowadzono redakcję wszystkich 14 tekstów;
4) „Po naszemu” – podpisanie umowy na kontynuacja cyklu w 2026 roku, ukaże się 6
tekstów;
5) „Alfabet Armenii. Klucz do języka” – konspekt książki Aleksandry Majdzińskiej;
6) opracowano wzór umowy wydawniczej licencyjnej we współpracy z kancelarią prawną
specjalizującą się w prawie autorskim;
7) zlecono zaprojektowanie podstrony Wydawnictwo i wdrożono ją na stronie
internetowej https://irjr.pl/.
PROMOCJA
1) tekst o IRJR w „Tygodniku Powszechnym” i programie „Różnorodność językowa”;
2) seria felietonów Michała Świetlińskiego;
3) przeprowadzenie i opublikowanie wywiadów z Ewą Mikułą, Joanną Wilengowską,
Maciejem Szymonowiczem i Zdzisławem Reczyńskim;
4) bieżące działania promocyjne i informacyjne o działalności IRJR, także w porozumieniu
w podmiotami zewnętrznymi;
5) start kampanii spotów wideo pt. „Spotkajmy się w pół słowa”, publikowanych
w komunikacji miejskiej i mediach społecznościowych;
6) produkcja gadżetów promocyjnych, także do wydawnictwa „Gwarno”.
PROGRAMY DOTACYJNE
2025
Program „Różnorodność językowa” został stworzony z myślą o instytucjach, organizacjach
i twórcach, którzy działają na rzecz występujących w Polsce języków mniejszości etnicznych
i narodowych, języka regionalnego (kaszubskiego), polskiego języka migowego (PJM)
i języków migrantów.
Podstawowymi kierunkami działań programowych są:
a) upowszechnianie wiedzy o kulturze i językach mniejszości narodowych i etnicznych,
języku regionalnym, polskim języku migowym, językach migrantów,
b) budowanie świadomości o roli języków mniejszościowych w tworzeniu i podtrzymaniu
tożsamości, poczucia wspólnoty i dialogu międzykulturowego,
c) wzmacnianie działań związanych z używaniem języka jako środka wyrazu
artystycznego, eksperymentowania z językiem,

-- 2 of 5 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
d) tworzenie warunków sprzyjających codziennemu używaniu języków mniejszościowych,
wzmacnianiu żywotności i obecności tych języków w przekazie medialnym i
kulturowym,
e) promowanie szacunku dla odmienności językowej, przeciwdziałanie agresji językowej,
manipulacji i dezinformacji.
W 2025 r. w programie „Różnorodność językowa” złożono 266 wniosków na kwotę ponad
13 mln zł, przyznano dotacje na kwotę 1.497.400 zł. Pracownicy IRJR wizytowali
przedsięwzięcia odbywające się w ramach programu. Przeprowadzono ewaluację z realizacji
programu.
2026
 realizacja drugiej edycji programu „Różnorodność językowa”. Budżet programu wynosi
1,5 mln zł;
 na 2026 r. przygotowano nowy, pilotażowy program pn. „Polszczyzna. Bogactwo
różnorodności”, który skierowany jest do zainteresowanych polszczyzną i jej
odmianami, nie tylko gwarami i dialektami, ale także nowymi zjawiskami zachodzącymi
w języku polskim. Budżet programu wynosi 2 mln zł.
Podstawowymi kierunkami działań programowych są:
a) upowszechnianie wiedzy o języku polskim, jego odmianach i nowych zjawiskach
językowo-kulturowych,
b) tworzenie warunków do szerszej obecności odmian języka polskiego (gwar, dialektów)
w przekazie kulturowym i medialnym oraz ich roli w budowaniu tożsamości i poczucia
wspólnoty,
c) wzmacnianie działań związanych z używaniem języka jako środka wyrazu
artystycznego, eksperymentowania z językiem,
d) edukacja w zakresie etyki i kultury języka, budowanie szacunku dla języka i
odpowiedzialności za słowo,
e) promowanie szacunku dla odmienności językowej, przeciwdziałanie agresji językowej,
manipulacji i dezinformacji.
Ad 2.
Powstanie Instytutu umożliwiło stopniową integrację społeczności, organizacji i instytucji,
których główny obszar działalności dotyczy odmian językowych używanych w Polsce. Było
to możliwe dzięki wieloaspektowemu działaniu promocyjnemu, badawczemu
i edukacyjnemu. Instytucja ma wypełniać ustawowy obowiązek wynikający z art. 3 ustawy
o języku polskim, w którym mowa m.in. o szerzeniu wiedzy o języku polskim i jego roli
w kulturze oraz upowszechnianiu szacunku dla regionalizmów i gwar, a także
przeciwdziałaniu ich zanikowi.
Dotychczasowa działalność Instytutu pozwoliła także na wstępną, analityczną ocenę
różnorodności językowej w Polsce. Opracowany w 2025 r. raport badawczy „Różnorodność
językowa w Rzeczypospolitej Polskiej” (obejmujący lata 2015-2025) dał możliwość
odpowiedzi m.in. na pytania:
 jakie języki i odmiany językowe są wspierane ze środków publicznych;
 jakie działania były realizowane w latach 2015–2025;
 jakie potrzeby zgłaszają społeczności językowo-kulturowe;
 co działa dobrze, a co wymaga zmian w systemie wsparcia.

-- 3 of 5 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Dokument stanowi podstawę do opracowania całościowej diagnozy stanu różnorodności
językowej w Polsce.
Istotnym elementem jest opracowanie portalu „Dialektarium”, który prezentuje
zróżnicowanie dialektalne i gwarowe Polski. Portal ma stać się przestrzenią do
popularyzowania, utrwalania i edukowania w zakresie terytorialnych odmian polszczyzny.
Ważnym aspektem aktywności Instytutu jest także działalność wydawnicza, która została w
2026 r. zainicjowana popularyzatorską książką Martyny Skibińskiej pt. „Gwarno”
. Instytut
zaplanował kolejne publikacje popularyzujące różnorodność językową Polski.
Funkcję wzmacniającą oddziaływanie Instytutu stanowią dwa programy dotacyjne, których
zasięg obejmuje język polski wraz z jego dialektalnymi i gwarowymi odmianami
(„Polszczyzna. Bogactwo różnorodności”), jak również wsparcie języków mniejszości
narodowych i etnicznych, języka regionalnego (kaszubskiego), polskiego języka migowego
oraz języków migrantów („Różnorodność językowa”).
Ad 3.
Budżet Instytutu (dotacja celowa i podmiotowa) na 2024 r. (od 15.05.2024 r. do 31.12.2024
r. ) wyniósł 1,3 mln zł.
Budżet Instytutu (dotacja celowa i podmiotowa) na 2025 r. wyniósł 4,8 mln zł.
Budżet Instytutu (dotacja celowa i podmiotowa) na 2026 r. wynosi 7,3 mln zł.
Ad 4.
Podstawą odwołania z funkcji dyrektorki Instytutu Różnorodności Językowej
Rzeczypospolitej była złożona przez dr Annę Wotlińską 27 listopada 2025 r. pisemna
rezygnacja z pełnienia funkcji z 31 grudnia 2025 r.
Ad 5.
Instytut zatrudnia obecnie 11 osób (10,5 etatu). Struktura zatrudnienia w podziale na
stanowiska pracy:
 kadra zarządzająca: dyrektor, główny księgowy;
 administracja: koordynator ds. kadrowo-płacowych, specjalista (obsługa sekretariatu);
 Dział wydawnictw: kierownik działu, główny specjalista;
 Dział programów: kierownik działu, dwóch koordynatorów;
 Dział promocyjno-komunikacyjny: kierownik działu, główny specjalista;
 Dział badań i dokumentacji: główny specjalista ds. naukowych, specjalista;
 Dział popularyzacji i kontaktów zewnętrznych: koordynator działu, główny specjalista.
Ad 6.
Instytut będzie rozwijał zainicjowane w 2024 r. i 2025 r. trzy kluczowe obszary tematyczne,
na które składają się:
1) promowanie wiedzy o różnorodności językowej Polski m.in. poprzez serie wydawnicze
o językach i w językach używanych w Polsce; działalność edukacyjną oraz kampanie
społeczne. Ważnym komponentem działalności Instytutu będzie także promowanie
języka polskiego i jego dialektalnych i gwarowych odmian;
2) dokumentowanie dziedzictwa językowego poprzez projekty badawcze i archiwizacyjne
(m.in. raporty badawcze oraz rozbudowa portalu „Dialektarium”);

-- 4 of 5 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
3) wsparcie społeczności, organizacji pozarządowych i instytucji działających na rzecz
zachowania i rozwoju różnorodności językowej m.in. poprzez programy własne
Instytutu.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/

-- 5 of 5 --