Interpelacja nr 15865
Interpelacja w sprawie kryteriów orzekania o całkowitej niezdolności do pracy oraz dostępności świadczeń rentowych dla osób głuchych i głuchoniemych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (81%)
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie kryteriów orzekania o całkowitej niezdolności do pracy oraz dostępności świadczeń rentowych dla osób głuchych i głuchoniemych
Interpelacja nr 15865
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie kryteriów orzekania o całkowitej niezdolności do pracy oraz dostępności świadczeń rentowych dla osób głuchych i głuchoniemych
Zgłaszający: Wojciech Michał Zubowski, Jarosław Krajewski, Waldemar Andzel, Michał Kowalski, Małgorzata Wassermann, Bartosz Józef Kownacki
Data wpływu: 09-03-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego wpłynął wniosek dotyczący rażących dysproporcji w przyznawaniu renty socjalnej osobom z głębokim, obustronnym ubytkiem słuchu mierzonym na częstotliwości 2000 Hz o natężeniu powyżej 80 dB. Zdaniem zwracających się o interwencję obecny system orzeczniczy oparty na ustawie o rencie socjalnej oraz rozporządzeniu z 2004 r. nie uwzględnia w sposób precyzyjny specyfiki funkcjonowania osób posługujących się wyłącznie językiem migowym.
Do tego rozporządzenie nie określa stopnia głuchoty, który automatycznie kwalifikowałby do uznania całkowitej niezdolności do pracy. Powoduje to uznaniowość i rozbieżne decyzje lekarzy orzeczników w niemal identycznych stanach faktycznych.
Z informacji przekazanych przez zainteresowanych wynika, że proces orzekania przed ZUS jest obarczony wadami, w tym brakiem zapewnienia tłumaczy PJM podczas komisji, co może prowadzić do wydawania orzeczeń na podstawie niepełnych danych lub powielania archiwalnych dokumentów.
Mało tego – pojawia się zjawisko „pułapki“ aktywności zawodowej – podjęcie jakiejkolwiek, nawet nisko płatnej pracy adekwatnej do niepełnosprawności, jest wykorzystywane jako dowód na brak całkowitej niezdolności do pracy, co zamyka drogę do renty socjalnej, nawet długo po ustaniu zatrudnienia. Praca taka może mieć charakter incydentalny, a znalezienie pracodawcy gotowego zatrudnić głuchego lub głuchoniemego, szczególnie na terenach mniej zindustrializowanych i gdzie nie idą za tym (a w przypadku zgłaszających, tak było) środki finansowe lub ulgi ze strony państwa dla pracodawcy – jest olbrzymim wyzwaniem.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo planuje nowelizację przepisów w celu doprecyzowania kryteriów orzekania o całkowitej niezdolności do pracy, tak aby uwzględniały one głuchotę stopnia głębokiego jako czynnik determinujący trudną sytuację na otwartym rynku pracy?
Ile interpelacji lub skarg wpłynęło do resortu w ostatnich 3 latach w sprawie rozbieżności w orzeczeniach lekarskich dotyczących osób głuchych?
Jakie procedury zapewnia ZUS, aby każdy ubiegający się o świadczenie z dysfunkcją słuchu miał zagwarantowany bezpłatny udział tłumacza PJM podczas badania przez lekarza orzecznika?
Czy, a jeżeli tak, to w jaki sposób resort zamierza wyeliminować sytuacje, w których incydentalna aktywność zawodowa osoby niepełnosprawnej staje się wyłączną podstawą do odebrania prawa do renty socjalnej?
Czy prowadzone są prace nad dostosowaniem polskiego systemu świadczeń do wymogów art. 28 konwencji o prawach osób niepełnosprawnych w zakresie ochrony socjalnej osób głuchych?
Z poważaniem
Interpelacja nr 15865
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie kryteriów orzekania o całkowitej niezdolności do pracy oraz dostępności świadczeń rentowych dla osób głuchych i głuchoniemych
Zgłaszający: Wojciech Michał Zubowski, Jarosław Krajewski, Waldemar Andzel, Michał Kowalski, Małgorzata Wassermann, Bartosz Józef Kownacki
Data wpływu: 09-03-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego wpłynął wniosek dotyczący rażących dysproporcji w przyznawaniu renty socjalnej osobom z głębokim, obustronnym ubytkiem słuchu mierzonym na częstotliwości 2000 Hz o natężeniu powyżej 80 dB. Zdaniem zwracających się o interwencję obecny system orzeczniczy oparty na ustawie o rencie socjalnej oraz rozporządzeniu z 2004 r. nie uwzględnia w sposób precyzyjny specyfiki funkcjonowania osób posługujących się wyłącznie językiem migowym.
Do tego rozporządzenie nie określa stopnia głuchoty, który automatycznie kwalifikowałby do uznania całkowitej niezdolności do pracy. Powoduje to uznaniowość i rozbieżne decyzje lekarzy orzeczników w niemal identycznych stanach faktycznych.
Z informacji przekazanych przez zainteresowanych wynika, że proces orzekania przed ZUS jest obarczony wadami, w tym brakiem zapewnienia tłumaczy PJM podczas komisji, co może prowadzić do wydawania orzeczeń na podstawie niepełnych danych lub powielania archiwalnych dokumentów.
Mało tego – pojawia się zjawisko „pułapki“ aktywności zawodowej – podjęcie jakiejkolwiek, nawet nisko płatnej pracy adekwatnej do niepełnosprawności, jest wykorzystywane jako dowód na brak całkowitej niezdolności do pracy, co zamyka drogę do renty socjalnej, nawet długo po ustaniu zatrudnienia. Praca taka może mieć charakter incydentalny, a znalezienie pracodawcy gotowego zatrudnić głuchego lub głuchoniemego, szczególnie na terenach mniej zindustrializowanych i gdzie nie idą za tym (a w przypadku zgłaszających, tak było) środki finansowe lub ulgi ze strony państwa dla pracodawcy – jest olbrzymim wyzwaniem.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo planuje nowelizację przepisów w celu doprecyzowania kryteriów orzekania o całkowitej niezdolności do pracy, tak aby uwzględniały one głuchotę stopnia głębokiego jako czynnik determinujący trudną sytuację na otwartym rynku pracy?
Ile interpelacji lub skarg wpłynęło do resortu w ostatnich 3 latach w sprawie rozbieżności w orzeczeniach lekarskich dotyczących osób głuchych?
Jakie procedury zapewnia ZUS, aby każdy ubiegający się o świadczenie z dysfunkcją słuchu miał zagwarantowany bezpłatny udział tłumacza PJM podczas badania przez lekarza orzecznika?
Czy, a jeżeli tak, to w jaki sposób resort zamierza wyeliminować sytuacje, w których incydentalna aktywność zawodowa osoby niepełnosprawnej staje się wyłączną podstawą do odebrania prawa do renty socjalnej?
Czy prowadzone są prace nad dostosowaniem polskiego systemu świadczeń do wymogów art. 28 konwencji o prawach osób niepełnosprawnych w zakresie ochrony socjalnej osób głuchych?
Z poważaniem
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 7 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.4 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (7)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
16064 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.186.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację 15865 z 12 marca 2026 r. Państwa Posłów Wojciecha
Michała Zubowskiego, Jarosława Krajewskiego, Waldemara Andzela, Michała Kowalskiego,
Małgorzaty Wassermann oraz Bartosza Józefa Kownackiego, w sprawie kryteriów
orzekania o całkowitej niezdolności do pracy oraz dostępności świadczeń rentowych dla
osób głuchych i głuchoniemych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Przesłanki przyznania świadczenia w postaci renty socjalnej reguluje ustawa z dnia 27
czerwca 2003 r. o rencie socjalnej. Na jej podstawie renta socjalna przysługuje osobie
pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu,
które powstało:
— przed ukończeniem 18. roku życia;
— w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia;
— w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury
naukowej.
Tytułem do otrzymywania renty socjalnej jest zatem posiadanie orzeczenia o całkowitej
niezdolności do pracy oraz jednocześnie powstanie naruszenia sprawności organizmu
powodującego niezdolność do pracy w okresach wskazanych w art. 4 ustawy o rencie
socjalnej.
Niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy
zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności
do pracy po przekwalifikowaniu. Za osobę całkowicie niezdolną do pracy uważana jest
osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Natomiast za częściowo
niezdolną do pracy uważana jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do
pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Przy ocenie stopnia i przewidywanego
okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy
uwzględnia się:
— stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej
sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji;
— możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość
przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas
wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.
Zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody
do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy.
Oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do
pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, związku
przyczynowego niezdolności do pracy z określonymi okolicznościami, trwałości lub
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przewidywanego okresu niezdolności do samodzielnej egzystencji, celowości
przekwalifikowania zawodowego dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).
Orzeczenie w przedmiocie niezdolności do pracy wydawane jest na podstawie
dokumentacji medycznej oraz po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia
osoby, w stosunku do której ma być ono wydane. Jeśli dokumentacja medyczna jest
wystarczająca do wydania orzeczenia, (w szczególności zawiera kompletne dane o stanie
zdrowia, stwierdzonych schorzeniach, prowadzonym leczeniu, wynikach badań
diagnostycznych, ewentualnych konsultacjach lekarskich) orzeczenie może zostać wydane
bez bezpośredniego badania stanu zdrowia osoby ubiegającej się o świadczenie.
W postępowaniu orzeczniczym lekarze orzecznicy i komisje lekarskie korzystają
z dokumentacji wytworzonej i gromadzonej przez lekarzy leczących oraz wyników badań
wykonanych dla celów diagnostyczno-leczniczych. Istnieje też możliwość zlecania
dodatkowych opinii lekarzy konsultantów (specjalistów z węższych dziedzin medycyny) lub
psychologów, badań dodatkowych oraz obserwacji szpitalnej.
W postępowaniu z wniosku o świadczenie z tytułu niezdolności do pracy (np. o rentę
socjalną czy o rentę z tytułu niezdolności do pracy) ustalenia orzecznicze w zakresie stopnia
i okresu jej trwania dokonywane są indywidulanie. Przy ocenie niezdolności do pracy lekarze
orzekający zobowiązani są uwzględnić wszystkie schorzenia, z powodu których leczona jest
osoba, której dotyczy orzeczenie oraz dokonać łącznej oceny ich następstw powodujących
naruszenie sprawności organizmu. Należy podkreślić, że dla ustalenia niezdolności do pracy
nie wystarczy samo rozpoznanie choroby lub wielu chorób - konieczne jest stwierdzenie,
czy następstwa schorzeń naruszają sprawność organizmu w stopniu ograniczającym
zdolność do pracy zarobkowej.
W przypadku osób z upośledzeniem funkcji narządu słuchu rozpoznanie orzeczniczo-
lekarskie ustala się uwzględniając:
— wyniki badania akumetrycznego tj. określenia odległości z jakiej osoba słyszy i rozumie
wszystkie słowa wypowiadane tzw. mową potoczną i szeptem. Badanie mową żywą
ma znaczenie orientacyjne;
— określenie ostrości słuchu (poziomu ubytku słuchu) za pomocą tonów w zakresie
częstotliwości 125-8000 Hz.
Wynikiem badania jest audiogram, tj. wykres poziomu ubytku słuchu w funkcji
częstotliwości. W przypadku pacjentów zaopatrzonych w aparaty słuchowe lub wszczepy
słuchowe (implanty) koniecznym jest przedstawienie wyników badania słuchu wykonanego
podczas użytkowania protezy słuchowej.
Podstawą do oceny niezdolności do pracy osób z niepełnosprawnością narządu słuchu
stanowi „poziom wydolności społecznej słuchu” (zdolność narządu słuchu do
funkcjonowania w codziennych sytuacjach komunikacyjnych, umożliwiająca pełne
uczestnictwo w życiu społecznym, zawodowym i rodzinnym). W orzecznictwie ZUS dla
celów oceny czynnościowej wydolności słuchu stosowana jest tzw. tabela Rosera,
pozwalająca na wyliczenie procentowego uszczerbku na zdrowiu w oparciu o progi
słuchowe dla częstotliwości 500 Hz, 1000 Hz i 2000 Hz. Średni ubytek słuchu obliczany dla
tych częstotliwości wskazuje na wydolność społeczną słuchu (kryterium graniczne słuchu
społecznie wydolnego – średni ubytek słuchu > 40 db). Przy rozbieżnościach pomiędzy
wynikami okazywanych audiogramów i kliniczną oceną wydolności społecznej słuchu lub
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
gdy dokumentacja medyczna nie jest wystarczająca do wydania orzeczenia postępowanie
orzecznicze uzupełniają:
— opinia laryngologa konsultanta ZUS;
— wynikami obiektywnych metod badania słuchu;
— audiometrią impedancyjną, która ocenia czynności układu przewodzącego dźwięk;
— ABR (odpowiedzi słuchowe pnia mózgu), czyli elektrofizjologiczną metodą badania
narządu słuchu, i obiektywna ocena czułości słuchu, tzw. rekonstrukcja audiogramu,
które nie wymagają współpracy z pacjentem.
Ustalając stopień niezdolności do pracy uwzględnia się wydolność socjalną słuchu,
posiadane kwalifikacje i zajmowane stanowisko pracy oraz poprawę werbalnej zdolności
porozumiewania się z otoczeniem będącą efektem protezowania narządu słuchu
Bezpośredni nadzór nad działalnością lekarzy orzeczników w oddziałach ZUS sprawują
główni lekarze orzecznicy, kontrolujący wydawane orzeczenia pod względem
merytorycznym i formalnym. Jeżeli główny lekarz orzecznik ma zastrzeżenia do orzeczenia
zgłasza zarzut wadliwości. Osoba ubiegająca się o świadczenie może również wnieść
sprzeciw wobec orzeczenia lekarza orzecznika. W takich przypadkach sprawa zostaje
przekazana do rozpatrzenia przez komisję lekarską, której orzeczenie stanowi podstawę do
wydania decyzji w sprawie świadczeń.
Orzeczenia wydane przez lekarzy w ZUS również podlegają kontroli w trybie zwierzchniego
nadzoru, jaki Prezes zakładu sprawuje nad wykonywaniem orzecznictwa lekarskiego.
Zwierzchni nadzór obejmuje m.in.:
— udzielanie lekarzom orzecznikom i komisjom lekarskim wytycznych w zakresie
stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy;
— kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do
pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie ZUS oraz prawo przekazania sprawy
do rozpatrzenia przez komisję lekarską ZUS w przypadku stwierdzenia braku zgodności
orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS ze stanem faktycznym lub
zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy.
Kontroli we wskazanym trybie może zostać poddane każde orzeczenie wydane przez
lekarza orzecznika i komisję lekarską.
W ramach nadzoru nad orzecznictwem lekarskim podejmowane są działania, które
gwarantują prawidłowość i jednolitość orzekania na potrzeby świadczeń z ubezpieczeń
społecznych i innych świadczeń wypłacanych przez ZUS. Dokłada się wszelkich starań, aby
w każdym przypadku zapewniać zgodność wydanego orzeczenia ze stwierdzonym stanem
faktycznym, aktualnym stanem wiedzy medycznej i przepisami prawa oraz etyki lekarskiej.
Kierownictwo ZUS czuwa nad tym, aby we wszystkich kanałach kontaktu instytucja była
dostępna dla klientów ze szczególnymi potrzebami – również dla osób z dysfunkcją słuchu
i głuchoniemych. W ten sposób realizowane są postanowienia ustawy o języku migowym
i innych środkach komunikowania się w kontaktach z podmiotami obowiązanymi. Osoby
doświadczające trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się mogą podczas
załatwiania spraw w ZUS skorzystać m.in. z:
— pomocy pracownika posługującego się polskim językiem migowym (PJM);
— obsługi wideotłumacza z udziałem tłumacza polskiego języka migowego (PJM) w
każdej placówce ZUS;
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— po wcześniejszym zgłoszeniu takiej potrzeby z usług tłumacza języka migowego
podczas obsługi w placówce, co dotyczy również tłumacza którego klient sam wybierze
(o ile jest on wpisany do rejestru tłumaczy, który prowadzi wojewoda). Możliwość ta
obejmuje usługi tłumacza PJM, systemu językowo-migowego (SJM) i sposobów
komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN);
— pokrycia przez ZUS kosztów usług tłumacza PJM, SJM, SKOGN i kosztów jego dojazdu;
— rozmowy on-line z konsultantem w PJM w obszarze emerytur i rent krajowych oraz
zasiłków, tzw. e-wizyty.
W przypadku potrzeby zapewnienia przez ZUS tłumacza języka migowego i wcześniejszym
zgłoszeniu takiej potrzeby (przynajmniej 3 dni wcześniej) osobom nieposługującym się
językiem fonicznym dostępność w zakresie komunikacji niewerbalnej podczas badania przez
lekarza orzecznika/komisję lekarską lub konsultanta ZUS zapewniana jest przez tłumacza
języka migowego.
Odnośnie do osiągania przychodów przez osoby pobierające rentę socjalną należy
zauważyć, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, prawo
do tego świadczenia ulega zawieszeniu lub ograniczeniu w razie osiągania przychodu z
tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Za taką
działalność uważa się: zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie
pozarolniczej działalności. Za przychód uważa się również kwoty pobranych zasiłków
chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do
pracy, wypłacanego na podstawie Kodeksu pracy i kwoty świadczenia rehabilitacyjnego
i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego oraz dodatku wyrównawczego. W przypadku
rencistów, którzy prowadzą pozarolniczą działalność za przychód przyjmuje się dochód
stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne.
Zasady dotyczące zawieszania lub zmniejszania świadczeń stosuje się również do osób
wyłączonych z obowiązku ubezpieczenia społecznego w związku z ustaleniem prawa do
emerytury i renty lub wykonujących działalność niepodlegającą obowiązkowemu
ubezpieczeniu społecznemu z uwagi na podleganie temu obowiązkowi z innego tytułu. Przy
ustalaniu przychodu uwzględnia się łączną kwotę uzyskaną ze wszystkich rodzajów
działalności. W przypadku osoby, która jest zatrudniona i jednocześnie prowadzi
pozarolniczą działalność uwzględnia się łączną kwotę jej przychodu. Zmniejszenie lub
zawieszenie renty socjalnej ma miejsce w przypadku osiągania przychodu przekraczającego
odpowiednio 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał
kalendarzowy, ogłoszonego ostatnio przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
Renta socjalna może być zatem wypłacana w pełnej wysokości, jeśli przychód osoby
uprawnionej nie przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. W przypadku
osiągania przychodu nieprzekraczającego 130% wskazanego wynagrodzenia renta podlega
zmniejszeniu o kwotę przekroczenia, które nie może przewyższać maksymalnej kwoty
zmniejszenia (kwotę zmniejszenia stanowi różnica między wysokością uzyskanego
przychodu a jego dopuszczalnym poziomem). Jeśli natomiast rencista osiąga przychód
w wysokości przekraczającej 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, renta
socjalna podlega zawieszeniu.
Przy ustalaniu, czy przychód wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń pod uwagę
brany jest przychód osiągnięty w miesiącu (roku), w którym został wypłacony lub
przedstawiony do wypłaty. Rozliczenie przychodu uzyskanego przez osobę uprawnioną do
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
świadczenia następuje w formie rozliczenia rocznego lub miesięcznego w zależności od
tego, która forma rozliczenia jest dla świadczeniobiorcy korzystniejsza.
W zakresie dostosowania polskiego systemu świadczeń do wymogów art. 28 Konwencji
o prawach osób niepełnosprawnych należy wskazać, że równość i niedyskryminacja są na
gruncie tego aktu traktowane jako kwestie o pierwszorzędnym znaczeniu i konsekwentnie
przywoływane w kolejnych artykułach przy zastosowaniu wyrażenia „na równych zasadach
z innymi obywatelami”, co jednoznacznie wiąże całość praw materialnych wynikających
z konwencji z zasadą niedyskryminacji. Państwa będące jej stronami uznają prawo osób
z niepełnosprawnościami do ochrony socjalnej i do korzystania z tego prawa bez
dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz podejmują odpowiednie kroki w celu
realizacji tego prawa poprzez między innymi dostęp do ubezpieczeń społecznych, rent,
emerytur, programów ochrony socjalnej.
Właściwe konwencji podejście do zagadnienia dyskryminacji opiera się na zapewnianiu
osobom z niepełnosprawnościami dostępu do różnych form wsparcia zabezpieczających im
równość z innymi obywatelami, ale jej zapisy nie ustalają konkretnych poziomów tego
wsparcia z uwagi na fakt zróżnicowania społeczno-ekonomicznego krajów, które akt ten
przyjęły.
Państwo Polskie w ramach realizowanych polityk społecznych nie tylko gwarantuje osobom
z niepełnosprawnościami prawa równe z innymi obywatelami, ale tworzy też opracowane
z myślą o przedstawicielkach i przedstawicielach tej zbiorowości programy i rozwiązania,
wśród których wymienić należy możliwość korzystania z darmowych świadczeń
medycznych poza kolejnością czy kompleksowe programy aktywizacyjne i rehabilitacyjne
finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
(PFRON). Osoby z niepełnosprawnościami mogą korzystać przy tym z rozbudowanego
systemu świadczeń o charakterze pieniężnym.
Wydatki na wsparcie osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin ponoszone z czterech
części budżetu państwa, tj. z części: 44. „Zabezpieczenie społeczne”; 72. „Kasa Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego”; 73. „Zakład Ubezpieczeń Społecznych” i 85. „Budżety
wojewodów”, a także z czterech funduszy celowych, czyli z: Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych; Funduszu Emerytalno-Rentowego; Funduszu Solidarnościowego oraz
PFRON, wyniosły łącznie (za lata 2019-2023) 246,4 mld zł. W każdym kolejnym roku
budżetowym łączne wydatki na wsparcie osób z niepełnosprawnościami zwiększano
w tempie od 3% do 13% rok do roku.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.186.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację 15865 z 12 marca 2026 r. Państwa Posłów Wojciecha
Michała Zubowskiego, Jarosława Krajewskiego, Waldemara Andzela, Michała Kowalskiego,
Małgorzaty Wassermann oraz Bartosza Józefa Kownackiego, w sprawie kryteriów
orzekania o całkowitej niezdolności do pracy oraz dostępności świadczeń rentowych dla
osób głuchych i głuchoniemych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Przesłanki przyznania świadczenia w postaci renty socjalnej reguluje ustawa z dnia 27
czerwca 2003 r. o rencie socjalnej. Na jej podstawie renta socjalna przysługuje osobie
pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu,
które powstało:
— przed ukończeniem 18. roku życia;
— w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia;
— w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury
naukowej.
Tytułem do otrzymywania renty socjalnej jest zatem posiadanie orzeczenia o całkowitej
niezdolności do pracy oraz jednocześnie powstanie naruszenia sprawności organizmu
powodującego niezdolność do pracy w okresach wskazanych w art. 4 ustawy o rencie
socjalnej.
Niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy
zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności
do pracy po przekwalifikowaniu. Za osobę całkowicie niezdolną do pracy uważana jest
osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Natomiast za częściowo
niezdolną do pracy uważana jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do
pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Przy ocenie stopnia i przewidywanego
okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy
uwzględnia się:
— stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej
sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji;
— możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość
przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas
wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.
Zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody
do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy.
Oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do
pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, związku
przyczynowego niezdolności do pracy z określonymi okolicznościami, trwałości lub
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przewidywanego okresu niezdolności do samodzielnej egzystencji, celowości
przekwalifikowania zawodowego dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).
Orzeczenie w przedmiocie niezdolności do pracy wydawane jest na podstawie
dokumentacji medycznej oraz po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia
osoby, w stosunku do której ma być ono wydane. Jeśli dokumentacja medyczna jest
wystarczająca do wydania orzeczenia, (w szczególności zawiera kompletne dane o stanie
zdrowia, stwierdzonych schorzeniach, prowadzonym leczeniu, wynikach badań
diagnostycznych, ewentualnych konsultacjach lekarskich) orzeczenie może zostać wydane
bez bezpośredniego badania stanu zdrowia osoby ubiegającej się o świadczenie.
W postępowaniu orzeczniczym lekarze orzecznicy i komisje lekarskie korzystają
z dokumentacji wytworzonej i gromadzonej przez lekarzy leczących oraz wyników badań
wykonanych dla celów diagnostyczno-leczniczych. Istnieje też możliwość zlecania
dodatkowych opinii lekarzy konsultantów (specjalistów z węższych dziedzin medycyny) lub
psychologów, badań dodatkowych oraz obserwacji szpitalnej.
W postępowaniu z wniosku o świadczenie z tytułu niezdolności do pracy (np. o rentę
socjalną czy o rentę z tytułu niezdolności do pracy) ustalenia orzecznicze w zakresie stopnia
i okresu jej trwania dokonywane są indywidulanie. Przy ocenie niezdolności do pracy lekarze
orzekający zobowiązani są uwzględnić wszystkie schorzenia, z powodu których leczona jest
osoba, której dotyczy orzeczenie oraz dokonać łącznej oceny ich następstw powodujących
naruszenie sprawności organizmu. Należy podkreślić, że dla ustalenia niezdolności do pracy
nie wystarczy samo rozpoznanie choroby lub wielu chorób - konieczne jest stwierdzenie,
czy następstwa schorzeń naruszają sprawność organizmu w stopniu ograniczającym
zdolność do pracy zarobkowej.
W przypadku osób z upośledzeniem funkcji narządu słuchu rozpoznanie orzeczniczo-
lekarskie ustala się uwzględniając:
— wyniki badania akumetrycznego tj. określenia odległości z jakiej osoba słyszy i rozumie
wszystkie słowa wypowiadane tzw. mową potoczną i szeptem. Badanie mową żywą
ma znaczenie orientacyjne;
— określenie ostrości słuchu (poziomu ubytku słuchu) za pomocą tonów w zakresie
częstotliwości 125-8000 Hz.
Wynikiem badania jest audiogram, tj. wykres poziomu ubytku słuchu w funkcji
częstotliwości. W przypadku pacjentów zaopatrzonych w aparaty słuchowe lub wszczepy
słuchowe (implanty) koniecznym jest przedstawienie wyników badania słuchu wykonanego
podczas użytkowania protezy słuchowej.
Podstawą do oceny niezdolności do pracy osób z niepełnosprawnością narządu słuchu
stanowi „poziom wydolności społecznej słuchu” (zdolność narządu słuchu do
funkcjonowania w codziennych sytuacjach komunikacyjnych, umożliwiająca pełne
uczestnictwo w życiu społecznym, zawodowym i rodzinnym). W orzecznictwie ZUS dla
celów oceny czynnościowej wydolności słuchu stosowana jest tzw. tabela Rosera,
pozwalająca na wyliczenie procentowego uszczerbku na zdrowiu w oparciu o progi
słuchowe dla częstotliwości 500 Hz, 1000 Hz i 2000 Hz. Średni ubytek słuchu obliczany dla
tych częstotliwości wskazuje na wydolność społeczną słuchu (kryterium graniczne słuchu
społecznie wydolnego – średni ubytek słuchu > 40 db). Przy rozbieżnościach pomiędzy
wynikami okazywanych audiogramów i kliniczną oceną wydolności społecznej słuchu lub
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
gdy dokumentacja medyczna nie jest wystarczająca do wydania orzeczenia postępowanie
orzecznicze uzupełniają:
— opinia laryngologa konsultanta ZUS;
— wynikami obiektywnych metod badania słuchu;
— audiometrią impedancyjną, która ocenia czynności układu przewodzącego dźwięk;
— ABR (odpowiedzi słuchowe pnia mózgu), czyli elektrofizjologiczną metodą badania
narządu słuchu, i obiektywna ocena czułości słuchu, tzw. rekonstrukcja audiogramu,
które nie wymagają współpracy z pacjentem.
Ustalając stopień niezdolności do pracy uwzględnia się wydolność socjalną słuchu,
posiadane kwalifikacje i zajmowane stanowisko pracy oraz poprawę werbalnej zdolności
porozumiewania się z otoczeniem będącą efektem protezowania narządu słuchu
Bezpośredni nadzór nad działalnością lekarzy orzeczników w oddziałach ZUS sprawują
główni lekarze orzecznicy, kontrolujący wydawane orzeczenia pod względem
merytorycznym i formalnym. Jeżeli główny lekarz orzecznik ma zastrzeżenia do orzeczenia
zgłasza zarzut wadliwości. Osoba ubiegająca się o świadczenie może również wnieść
sprzeciw wobec orzeczenia lekarza orzecznika. W takich przypadkach sprawa zostaje
przekazana do rozpatrzenia przez komisję lekarską, której orzeczenie stanowi podstawę do
wydania decyzji w sprawie świadczeń.
Orzeczenia wydane przez lekarzy w ZUS również podlegają kontroli w trybie zwierzchniego
nadzoru, jaki Prezes zakładu sprawuje nad wykonywaniem orzecznictwa lekarskiego.
Zwierzchni nadzór obejmuje m.in.:
— udzielanie lekarzom orzecznikom i komisjom lekarskim wytycznych w zakresie
stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy;
— kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do
pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie ZUS oraz prawo przekazania sprawy
do rozpatrzenia przez komisję lekarską ZUS w przypadku stwierdzenia braku zgodności
orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS ze stanem faktycznym lub
zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy.
Kontroli we wskazanym trybie może zostać poddane każde orzeczenie wydane przez
lekarza orzecznika i komisję lekarską.
W ramach nadzoru nad orzecznictwem lekarskim podejmowane są działania, które
gwarantują prawidłowość i jednolitość orzekania na potrzeby świadczeń z ubezpieczeń
społecznych i innych świadczeń wypłacanych przez ZUS. Dokłada się wszelkich starań, aby
w każdym przypadku zapewniać zgodność wydanego orzeczenia ze stwierdzonym stanem
faktycznym, aktualnym stanem wiedzy medycznej i przepisami prawa oraz etyki lekarskiej.
Kierownictwo ZUS czuwa nad tym, aby we wszystkich kanałach kontaktu instytucja była
dostępna dla klientów ze szczególnymi potrzebami – również dla osób z dysfunkcją słuchu
i głuchoniemych. W ten sposób realizowane są postanowienia ustawy o języku migowym
i innych środkach komunikowania się w kontaktach z podmiotami obowiązanymi. Osoby
doświadczające trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się mogą podczas
załatwiania spraw w ZUS skorzystać m.in. z:
— pomocy pracownika posługującego się polskim językiem migowym (PJM);
— obsługi wideotłumacza z udziałem tłumacza polskiego języka migowego (PJM) w
każdej placówce ZUS;
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— po wcześniejszym zgłoszeniu takiej potrzeby z usług tłumacza języka migowego
podczas obsługi w placówce, co dotyczy również tłumacza którego klient sam wybierze
(o ile jest on wpisany do rejestru tłumaczy, który prowadzi wojewoda). Możliwość ta
obejmuje usługi tłumacza PJM, systemu językowo-migowego (SJM) i sposobów
komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN);
— pokrycia przez ZUS kosztów usług tłumacza PJM, SJM, SKOGN i kosztów jego dojazdu;
— rozmowy on-line z konsultantem w PJM w obszarze emerytur i rent krajowych oraz
zasiłków, tzw. e-wizyty.
W przypadku potrzeby zapewnienia przez ZUS tłumacza języka migowego i wcześniejszym
zgłoszeniu takiej potrzeby (przynajmniej 3 dni wcześniej) osobom nieposługującym się
językiem fonicznym dostępność w zakresie komunikacji niewerbalnej podczas badania przez
lekarza orzecznika/komisję lekarską lub konsultanta ZUS zapewniana jest przez tłumacza
języka migowego.
Odnośnie do osiągania przychodów przez osoby pobierające rentę socjalną należy
zauważyć, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, prawo
do tego świadczenia ulega zawieszeniu lub ograniczeniu w razie osiągania przychodu z
tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Za taką
działalność uważa się: zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie
pozarolniczej działalności. Za przychód uważa się również kwoty pobranych zasiłków
chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do
pracy, wypłacanego na podstawie Kodeksu pracy i kwoty świadczenia rehabilitacyjnego
i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego oraz dodatku wyrównawczego. W przypadku
rencistów, którzy prowadzą pozarolniczą działalność za przychód przyjmuje się dochód
stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne.
Zasady dotyczące zawieszania lub zmniejszania świadczeń stosuje się również do osób
wyłączonych z obowiązku ubezpieczenia społecznego w związku z ustaleniem prawa do
emerytury i renty lub wykonujących działalność niepodlegającą obowiązkowemu
ubezpieczeniu społecznemu z uwagi na podleganie temu obowiązkowi z innego tytułu. Przy
ustalaniu przychodu uwzględnia się łączną kwotę uzyskaną ze wszystkich rodzajów
działalności. W przypadku osoby, która jest zatrudniona i jednocześnie prowadzi
pozarolniczą działalność uwzględnia się łączną kwotę jej przychodu. Zmniejszenie lub
zawieszenie renty socjalnej ma miejsce w przypadku osiągania przychodu przekraczającego
odpowiednio 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał
kalendarzowy, ogłoszonego ostatnio przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
Renta socjalna może być zatem wypłacana w pełnej wysokości, jeśli przychód osoby
uprawnionej nie przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. W przypadku
osiągania przychodu nieprzekraczającego 130% wskazanego wynagrodzenia renta podlega
zmniejszeniu o kwotę przekroczenia, które nie może przewyższać maksymalnej kwoty
zmniejszenia (kwotę zmniejszenia stanowi różnica między wysokością uzyskanego
przychodu a jego dopuszczalnym poziomem). Jeśli natomiast rencista osiąga przychód
w wysokości przekraczającej 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, renta
socjalna podlega zawieszeniu.
Przy ustalaniu, czy przychód wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń pod uwagę
brany jest przychód osiągnięty w miesiącu (roku), w którym został wypłacony lub
przedstawiony do wypłaty. Rozliczenie przychodu uzyskanego przez osobę uprawnioną do
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
świadczenia następuje w formie rozliczenia rocznego lub miesięcznego w zależności od
tego, która forma rozliczenia jest dla świadczeniobiorcy korzystniejsza.
W zakresie dostosowania polskiego systemu świadczeń do wymogów art. 28 Konwencji
o prawach osób niepełnosprawnych należy wskazać, że równość i niedyskryminacja są na
gruncie tego aktu traktowane jako kwestie o pierwszorzędnym znaczeniu i konsekwentnie
przywoływane w kolejnych artykułach przy zastosowaniu wyrażenia „na równych zasadach
z innymi obywatelami”, co jednoznacznie wiąże całość praw materialnych wynikających
z konwencji z zasadą niedyskryminacji. Państwa będące jej stronami uznają prawo osób
z niepełnosprawnościami do ochrony socjalnej i do korzystania z tego prawa bez
dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz podejmują odpowiednie kroki w celu
realizacji tego prawa poprzez między innymi dostęp do ubezpieczeń społecznych, rent,
emerytur, programów ochrony socjalnej.
Właściwe konwencji podejście do zagadnienia dyskryminacji opiera się na zapewnianiu
osobom z niepełnosprawnościami dostępu do różnych form wsparcia zabezpieczających im
równość z innymi obywatelami, ale jej zapisy nie ustalają konkretnych poziomów tego
wsparcia z uwagi na fakt zróżnicowania społeczno-ekonomicznego krajów, które akt ten
przyjęły.
Państwo Polskie w ramach realizowanych polityk społecznych nie tylko gwarantuje osobom
z niepełnosprawnościami prawa równe z innymi obywatelami, ale tworzy też opracowane
z myślą o przedstawicielkach i przedstawicielach tej zbiorowości programy i rozwiązania,
wśród których wymienić należy możliwość korzystania z darmowych świadczeń
medycznych poza kolejnością czy kompleksowe programy aktywizacyjne i rehabilitacyjne
finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
(PFRON). Osoby z niepełnosprawnościami mogą korzystać przy tym z rozbudowanego
systemu świadczeń o charakterze pieniężnym.
Wydatki na wsparcie osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin ponoszone z czterech
części budżetu państwa, tj. z części: 44. „Zabezpieczenie społeczne”; 72. „Kasa Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego”; 73. „Zakład Ubezpieczeń Społecznych” i 85. „Budżety
wojewodów”, a także z czterech funduszy celowych, czyli z: Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych; Funduszu Emerytalno-Rentowego; Funduszu Solidarnościowego oraz
PFRON, wyniosły łącznie (za lata 2019-2023) 246,4 mld zł. W każdym kolejnym roku
budżetowym łączne wydatki na wsparcie osób z niepełnosprawnościami zwiększano
w tempie od 3% do 13% rok do roku.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --