Interpelacja nr 15857
Interpelacja w sprawie praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającej na wydawaniu po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającej na wydawaniu po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym
Interpelacja nr 15857
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającej na wydawaniu po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym
Zgłaszający: Ewa Szymanowska, Izabela Bodnar, Sławomir Ćwik, Barbara Okuła
Data wpływu: 09-03-2026
Szanowna Pani Minister,
zgodnie z obowiązującym stanem prawnym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może w zasadzie w nieograniczonym czasie wydać decyzję stwierdzającą brak podlegania ubezpieczeniom społecznym, natomiast ubezpieczony może domagać się zwrotu nienależnie opłaconych składek wyłącznie za okres ostatnich pięciu lat. Składki opłacone wcześniej nawet jeżeli były przyjmowane przez ZUS bez zastrzeżeń i potwierdzane decyzjami organu przepadają bezpowrotnie i zasilają Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w których obywatele po 20-30 latach legalnej aktywności zawodowej dowiadują się, że podlegania nigdy nie było, a ich kapitał emerytalny, chorobowy czy wypadkowy zostaje w całości utracony. Jednocześnie dając obywatelowi prawo do domagania się zwrotu środków tylko za okres 5 lat.
Przykładem jest sprawa inżyniera zatrudnionego przez ponad 25 lat na podstawie umowy o pracę we własnej spółce, któremu ZUS zakwestionował podleganie ubezpieczeniom od 1999 r., przejmując składki o łącznej wartości przekraczającej 1,5 mln zł. Podobne decyzje dotykają osób zatrudnionych na umowach zlecenia, prowadzących działalność gospodarczą, objętych zbiegiem tytułów, a także emerytów, którym po latach obniża się już przyznane świadczenia i żąda zwrotu wypłaconych kwot.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że w wielu z tych spraw Zakład Ubezpieczeń Społecznych przez lata:
przyjmował składki bez zastrzeżeń,
wydawał decyzje potwierdzające podleganie ubezpieczeniom,
dokonywał przeliczeń świadczeń,
a następnie bez przedstawienia nowych dowodów i bez uchylenia wcześniejszych decyzji wydawał decyzję całkowicie z nimi sprzeczną.
W grudniu ubiegłego roku sprawą zajął się rzecznik praw obywatelskich, prof. Marcin Wiącek, który w wystąpieniu skierowanym do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jednoznacznie wskazał, że decyzje ZUS wyłączające z ubezpieczeń społecznych nawet kilkadziesiąt lat wstecz, bez zapewnienia realnej możliwości odzyskania nienależnie pobranych składek, naruszają konstytucyjne standardy ochrony praw jednostki.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Ilu decyzji stwierdzających brak podlegania ubezpieczeniom społecznym wydano w ostatnich 10 latach z mocą wsteczną przekraczającą 5, 10 oraz 20 lat?
Na jakiej podstawie ZUS wydawał decyzje o braku podlegania, czyli nienależnie płaconych składkach, przy wcześniejszym wieloletnim przyjmowaniu składek i wydawaniu potwierdzeń.
Jaką łączną kwotę składek zatrzymał Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w wyniku zastosowania art. 24 ust. 6g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ciągu ostatnich 10 lat?
Z jakich przyczyn Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonuje przeksięgowania składek na właściwy tytuł ubezpieczeniowy w sytuacjach, w których kwestionuje pierwotną podstawę podlegania?
Dlaczego ryzyko błędnej kwalifikacji tytułu ubezpieczenia zostało w całości przerzucone na obywatela, mimo że składki były przyjmowane przez organ państwowy?
Czy ministerstwo planuję zmianę przepisów, umożliwiając domaganie się zwrotu składek za pełen nieuznawany przez ZUS okres?
W ocenie wielu ekspertów obecny stan prawny prowadzi do naruszenia elementarnych zasad państwa prawa i wymaga pilnej interwencji ustawodawczej. Państwo nie może bowiem jednocześnie pobierać składek, potwierdzać ubezpieczenia, a po latach twierdzić, że nigdy ono nie istniało.
Z poważaniem
Ewa Szymanowska
Interpelacja nr 15857
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającej na wydawaniu po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym
Zgłaszający: Ewa Szymanowska, Izabela Bodnar, Sławomir Ćwik, Barbara Okuła
Data wpływu: 09-03-2026
Szanowna Pani Minister,
zgodnie z obowiązującym stanem prawnym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może w zasadzie w nieograniczonym czasie wydać decyzję stwierdzającą brak podlegania ubezpieczeniom społecznym, natomiast ubezpieczony może domagać się zwrotu nienależnie opłaconych składek wyłącznie za okres ostatnich pięciu lat. Składki opłacone wcześniej nawet jeżeli były przyjmowane przez ZUS bez zastrzeżeń i potwierdzane decyzjami organu przepadają bezpowrotnie i zasilają Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w których obywatele po 20-30 latach legalnej aktywności zawodowej dowiadują się, że podlegania nigdy nie było, a ich kapitał emerytalny, chorobowy czy wypadkowy zostaje w całości utracony. Jednocześnie dając obywatelowi prawo do domagania się zwrotu środków tylko za okres 5 lat.
Przykładem jest sprawa inżyniera zatrudnionego przez ponad 25 lat na podstawie umowy o pracę we własnej spółce, któremu ZUS zakwestionował podleganie ubezpieczeniom od 1999 r., przejmując składki o łącznej wartości przekraczającej 1,5 mln zł. Podobne decyzje dotykają osób zatrudnionych na umowach zlecenia, prowadzących działalność gospodarczą, objętych zbiegiem tytułów, a także emerytów, którym po latach obniża się już przyznane świadczenia i żąda zwrotu wypłaconych kwot.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że w wielu z tych spraw Zakład Ubezpieczeń Społecznych przez lata:
przyjmował składki bez zastrzeżeń,
wydawał decyzje potwierdzające podleganie ubezpieczeniom,
dokonywał przeliczeń świadczeń,
a następnie bez przedstawienia nowych dowodów i bez uchylenia wcześniejszych decyzji wydawał decyzję całkowicie z nimi sprzeczną.
W grudniu ubiegłego roku sprawą zajął się rzecznik praw obywatelskich, prof. Marcin Wiącek, który w wystąpieniu skierowanym do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jednoznacznie wskazał, że decyzje ZUS wyłączające z ubezpieczeń społecznych nawet kilkadziesiąt lat wstecz, bez zapewnienia realnej możliwości odzyskania nienależnie pobranych składek, naruszają konstytucyjne standardy ochrony praw jednostki.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Ilu decyzji stwierdzających brak podlegania ubezpieczeniom społecznym wydano w ostatnich 10 latach z mocą wsteczną przekraczającą 5, 10 oraz 20 lat?
Na jakiej podstawie ZUS wydawał decyzje o braku podlegania, czyli nienależnie płaconych składkach, przy wcześniejszym wieloletnim przyjmowaniu składek i wydawaniu potwierdzeń.
Jaką łączną kwotę składek zatrzymał Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w wyniku zastosowania art. 24 ust. 6g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ciągu ostatnich 10 lat?
Z jakich przyczyn Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonuje przeksięgowania składek na właściwy tytuł ubezpieczeniowy w sytuacjach, w których kwestionuje pierwotną podstawę podlegania?
Dlaczego ryzyko błędnej kwalifikacji tytułu ubezpieczenia zostało w całości przerzucone na obywatela, mimo że składki były przyjmowane przez organ państwowy?
Czy ministerstwo planuję zmianę przepisów, umożliwiając domaganie się zwrotu składek za pełen nieuznawany przez ZUS okres?
W ocenie wielu ekspertów obecny stan prawny prowadzi do naruszenia elementarnych zasad państwa prawa i wymaga pilnej interwencji ustawodawczej. Państwo nie może bowiem jednocześnie pobierać składek, potwierdzać ubezpieczenia, a po latach twierdzić, że nigdy ono nie istniało.
Z poważaniem
Ewa Szymanowska
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.4 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8330 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.184.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15857 Pani Posłanki Ewy Szymanowskiej wraz z grupą
posłów, w sprawie praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającej na wydawaniu
po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach decyzji stwierdzających niepodleganie
ubezpieczeniom społecznym, po uzyskaniu danych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
proszę przyjąć poniższe informacje.
W odpowiedzi z 16 stycznia br., którą skierowałem do Pana Marszałka w związku
z interpelacją nr 14303 Państwa Posłów Adama Gomoły i Ewy Szymanowskiej sprawie
„systemowego mechanizmu podważania tytułów ubezpieczeniowych przez ZUS i
przepadku składek emerytalnych obywateli”, szczegółowo odniosłem się do poruszonych w
niej, jak również w niniejszej interpelacji, wątków. Podtrzymując przekazane wówczas
wyjaśnienia, przekazuję, co następuje.
W zakresie niepodlegania ubezpieczeniom społecznym ZUS wydał decyzje w poniższej
liczbie spraw.
Tabela 1. Liczba decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym
w danym roku (dane ZUS).
Rok Liczba decyzji
2016 11 938
2017 9 811
2018 8 439
2019 9 355
2020 8 190
2021 15 720
2022 13 612
2023 11 715
2024 11 610
2025 11 012
Suma 111 402
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ZUS nie dysponuje statystyką pozwalającą pokazać ile spośród powyższych decyzji dotyczy
okresu 5, 10 czy 15 lat wstecz. Pozyskanie tych danych byłoby teoretycznie możliwe, ale
wymagałoby zaangażowania wielu pracowników wszystkich terenowych jednostek zakładu
i „ręcznej analizy” w dziesiątkach tysięcy spraw, w których wydano decyzje dotyczące
niepodlegania ubezpieczeniom społecznym. Przeprowadzenie takiej operacji musiałoby się
odbyć kosztem realizacji bieżących zadań pracowników ZUS.
Informuję, że kwoty należnych składek w kontekście decyzji o niepodleganiu
ubezpieczeniom społecznym za okres ostatnich 5 lat wyniosły:
Tabela 2. Kwoty należnych składek wynikających z decyzji o niepodleganie ubezpieczeniom
społecznym wydanych przez ZUS (dane ZUS).
Rok Liczba decyzji
2020 6 110 962,59 zł
2021 9 266 083,19 zł
2022 13 834 817,91 zł
2023 10 974 652,48 zł
2024 12 451 867,04 zł
2025 3 575 205,29 zł
Suma 56 213 588,50 zł
ZUS nie dysponuje danymi dotyczącymi kwot nadpłaconych przez płatników składek, które
w ciągu ostatnich 10 lat uległy przedawnieniu zgodnie z art. 24 ust. 6g ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych1. Rozliczenie składek na koncie płatnika składek odbywa się bez
uwzględnienia przyczyny powstania nadpłaty2. Obsługa przez ZUS zwrotów nadpłat
składek czy przenoszenie ich pomiędzy kontami płatników może być skutkiem wyłączenia
z okresem wstecznym z ubezpieczenia, ale nie tylko. Finansowe ruchy na koncie płatnika
mogą być też związane z korektami dokumentów ubezpieczeniowych przekazanymi przez
niego do ZUS za okresy wsteczne3, obsługą reklamacji bankowych, a także automatycznym
rozliczeniem nadpłaty na poczet przyszłych składek lub innych zaległości4.
Jedyną możliwością zebrania tych danych jest stworzenie wykazu rozstrzygnięć, w których
zostało dokonane wyłączenie z ubezpieczeń za okres powyżej 5 lat, co wymagałoby
zaangażowania pracowników ZUS do ręcznego przeanalizowania stanu rozliczeń na każdym
z dziesiątek tysięcy kont płatników składek celem wykazania, czy skutkowało to
ewentualnie powstaniem nadpłaty i co dalej się z tą nadpłatą stało.
Odnośnie do wskazania podstawy wydawania przez ZUS decyzji o niepodleganiu
ubezpieczeniom społecznym osób, które nie powinny zostać do nich zgłoszone należy
1 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn.
zm.), dalej: u.s.u.s.
2 Art. 45 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. d u.s.u.s.
3 Art. 19 ust. 6a oraz art. 41 ust. 6, 7b u.s.u.s.
4 Art. 24 ust. 6a u.s.u.s.
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zaznaczyć, że obowiązki takie jak zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych każdej osoby,
która podlega im z mocy ustawy5 oraz opłacanie na nie składek za ubezpieczonego leżą po
stronie płatnika składek6. Niemniej przepisy tej samej ustawy nakładają również na ZUS
powinności związane z realizacją przepisów o ubezpieczeniach społecznych, obejmujące w
szczególności stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, a także
wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne,
Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń
Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych7. W wyniku stwierdzenia przez ZUS
niepodlegania ubezpieczeniom społecznym, po uprawomocnieniu decyzji, powstaje po
stronie płatnika obowiązek wyrejestrowania z ubezpieczeń danej osoby8, a składki za okres
sporny określony w decyzji stają się nienależne9.
Zgodnie z obowiązującą zasadą nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po
upływie 5 lat10. Należności z tytułu składek przedawniają się po takim samym upływie
czasu11. Oznacza to, że po przedawnieniu ZUS nie może zwrócić składek, ale nie może ich
również dochodzić od płatnika za okresy, za które upłynął 5 letni termin do ich opłacenia.
W przypadku nadpłaty składek przepisy wprowadzają dodatkowy wyjątek na korzyść
płatników - pomimo braku możliwości ich zwrotu mogą one zostać zaliczone na poczet
zaległych składek, bieżących lub przyszłych12.
ZUS stosuje praktykę, zgodnie z którą składki te mogą – na podstawie dyspozycji płatnika
– zostać przeksięgowane na inne jego konto, aby pokryć należności z tytułu składek, które
powstaną, jeżeli ZUS ustali wobec danej osoby wyłączonej wcześniej z ubezpieczeń
społecznych inny obowiązkowy do nich tytuł. Praktyka ta nie ma oparcia w obowiązujących
przepisach, dlatego kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
postawiło sobie za cel uregulowanie również tej kwestii.
Jak informowałem w odpowiedzi na interpelację nr 14303, kierownictwo resortu dostrzega
problem związany ze społecznym wydźwiękiem spraw, w których ZUS kwestionuje tytuł do
ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej, jest też świadome
problematyczności przyjmowania składek należnych z tytułu, który następnie jest przez
zakład podważany. W ministerstwie opracowano propozycję pełnej regulacji, która ma
przeciwdziałać skutkom opisanych w interpelacji działań ZUS. Projekt przewiduje przede
wszystkim:
— przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie
prawomocnej decyzji ZUS;
— kompleksową zmianę przepisów w zakresie zwrotu nadpłaty, w tym terminu
przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia
przez ZUS i zawiadomienia o tym fakcie ich płatnika.
Wskazane regulacje są częścią zmiany przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych oraz innych ustaw. Obecnie trwają nad nimi prace resortowe.
5 Art. 36 ust. 2 u.s.u.s.
6 Art. 17 oraz art. 47 ust. 1 u.s.u.s.
7 Art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a, c u.s.u.s.
8 Art. 38 ust. 2 u.s.u.s.
9 Art. 24 ust. 6b u.s.u.s.
10 Art. 24 ust. 6g u.s.u.s.
11 Art. 24 ust. 4 u.s.u.s.
12 Art. 24 ust. 6a u.s.u.s.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Jako, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest uprawniony do wydawania
ZUS wiążących poleceń i wytycznych – również w sprawach indywidualnych
rozstrzyganych w drodze decyzji, a do takich należą sprawy o podleganie ubezpieczeniom
społecznym - nie jest możliwe rozwiązanie omawianych problemów inaczej niż poprzez
zmianę prawa. Wynika to z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz
ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów13, które wprost wyłączają możliwość
kierowania wiążących poleceń i wytycznych przez ministrów nadzorujących do
nadzorowanych przez nich państwowych osób prawnych, jak Zakład Ubezpieczeń
Społecznych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
13 Dz. U. z 2025 r. poz. 780.
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.184.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15857 Pani Posłanki Ewy Szymanowskiej wraz z grupą
posłów, w sprawie praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającej na wydawaniu
po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach decyzji stwierdzających niepodleganie
ubezpieczeniom społecznym, po uzyskaniu danych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
proszę przyjąć poniższe informacje.
W odpowiedzi z 16 stycznia br., którą skierowałem do Pana Marszałka w związku
z interpelacją nr 14303 Państwa Posłów Adama Gomoły i Ewy Szymanowskiej sprawie
„systemowego mechanizmu podważania tytułów ubezpieczeniowych przez ZUS i
przepadku składek emerytalnych obywateli”, szczegółowo odniosłem się do poruszonych w
niej, jak również w niniejszej interpelacji, wątków. Podtrzymując przekazane wówczas
wyjaśnienia, przekazuję, co następuje.
W zakresie niepodlegania ubezpieczeniom społecznym ZUS wydał decyzje w poniższej
liczbie spraw.
Tabela 1. Liczba decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym
w danym roku (dane ZUS).
Rok Liczba decyzji
2016 11 938
2017 9 811
2018 8 439
2019 9 355
2020 8 190
2021 15 720
2022 13 612
2023 11 715
2024 11 610
2025 11 012
Suma 111 402
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ZUS nie dysponuje statystyką pozwalającą pokazać ile spośród powyższych decyzji dotyczy
okresu 5, 10 czy 15 lat wstecz. Pozyskanie tych danych byłoby teoretycznie możliwe, ale
wymagałoby zaangażowania wielu pracowników wszystkich terenowych jednostek zakładu
i „ręcznej analizy” w dziesiątkach tysięcy spraw, w których wydano decyzje dotyczące
niepodlegania ubezpieczeniom społecznym. Przeprowadzenie takiej operacji musiałoby się
odbyć kosztem realizacji bieżących zadań pracowników ZUS.
Informuję, że kwoty należnych składek w kontekście decyzji o niepodleganiu
ubezpieczeniom społecznym za okres ostatnich 5 lat wyniosły:
Tabela 2. Kwoty należnych składek wynikających z decyzji o niepodleganie ubezpieczeniom
społecznym wydanych przez ZUS (dane ZUS).
Rok Liczba decyzji
2020 6 110 962,59 zł
2021 9 266 083,19 zł
2022 13 834 817,91 zł
2023 10 974 652,48 zł
2024 12 451 867,04 zł
2025 3 575 205,29 zł
Suma 56 213 588,50 zł
ZUS nie dysponuje danymi dotyczącymi kwot nadpłaconych przez płatników składek, które
w ciągu ostatnich 10 lat uległy przedawnieniu zgodnie z art. 24 ust. 6g ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych1. Rozliczenie składek na koncie płatnika składek odbywa się bez
uwzględnienia przyczyny powstania nadpłaty2. Obsługa przez ZUS zwrotów nadpłat
składek czy przenoszenie ich pomiędzy kontami płatników może być skutkiem wyłączenia
z okresem wstecznym z ubezpieczenia, ale nie tylko. Finansowe ruchy na koncie płatnika
mogą być też związane z korektami dokumentów ubezpieczeniowych przekazanymi przez
niego do ZUS za okresy wsteczne3, obsługą reklamacji bankowych, a także automatycznym
rozliczeniem nadpłaty na poczet przyszłych składek lub innych zaległości4.
Jedyną możliwością zebrania tych danych jest stworzenie wykazu rozstrzygnięć, w których
zostało dokonane wyłączenie z ubezpieczeń za okres powyżej 5 lat, co wymagałoby
zaangażowania pracowników ZUS do ręcznego przeanalizowania stanu rozliczeń na każdym
z dziesiątek tysięcy kont płatników składek celem wykazania, czy skutkowało to
ewentualnie powstaniem nadpłaty i co dalej się z tą nadpłatą stało.
Odnośnie do wskazania podstawy wydawania przez ZUS decyzji o niepodleganiu
ubezpieczeniom społecznym osób, które nie powinny zostać do nich zgłoszone należy
1 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn.
zm.), dalej: u.s.u.s.
2 Art. 45 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. d u.s.u.s.
3 Art. 19 ust. 6a oraz art. 41 ust. 6, 7b u.s.u.s.
4 Art. 24 ust. 6a u.s.u.s.
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zaznaczyć, że obowiązki takie jak zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych każdej osoby,
która podlega im z mocy ustawy5 oraz opłacanie na nie składek za ubezpieczonego leżą po
stronie płatnika składek6. Niemniej przepisy tej samej ustawy nakładają również na ZUS
powinności związane z realizacją przepisów o ubezpieczeniach społecznych, obejmujące w
szczególności stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, a także
wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne,
Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń
Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych7. W wyniku stwierdzenia przez ZUS
niepodlegania ubezpieczeniom społecznym, po uprawomocnieniu decyzji, powstaje po
stronie płatnika obowiązek wyrejestrowania z ubezpieczeń danej osoby8, a składki za okres
sporny określony w decyzji stają się nienależne9.
Zgodnie z obowiązującą zasadą nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po
upływie 5 lat10. Należności z tytułu składek przedawniają się po takim samym upływie
czasu11. Oznacza to, że po przedawnieniu ZUS nie może zwrócić składek, ale nie może ich
również dochodzić od płatnika za okresy, za które upłynął 5 letni termin do ich opłacenia.
W przypadku nadpłaty składek przepisy wprowadzają dodatkowy wyjątek na korzyść
płatników - pomimo braku możliwości ich zwrotu mogą one zostać zaliczone na poczet
zaległych składek, bieżących lub przyszłych12.
ZUS stosuje praktykę, zgodnie z którą składki te mogą – na podstawie dyspozycji płatnika
– zostać przeksięgowane na inne jego konto, aby pokryć należności z tytułu składek, które
powstaną, jeżeli ZUS ustali wobec danej osoby wyłączonej wcześniej z ubezpieczeń
społecznych inny obowiązkowy do nich tytuł. Praktyka ta nie ma oparcia w obowiązujących
przepisach, dlatego kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
postawiło sobie za cel uregulowanie również tej kwestii.
Jak informowałem w odpowiedzi na interpelację nr 14303, kierownictwo resortu dostrzega
problem związany ze społecznym wydźwiękiem spraw, w których ZUS kwestionuje tytuł do
ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej, jest też świadome
problematyczności przyjmowania składek należnych z tytułu, który następnie jest przez
zakład podważany. W ministerstwie opracowano propozycję pełnej regulacji, która ma
przeciwdziałać skutkom opisanych w interpelacji działań ZUS. Projekt przewiduje przede
wszystkim:
— przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie
prawomocnej decyzji ZUS;
— kompleksową zmianę przepisów w zakresie zwrotu nadpłaty, w tym terminu
przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia
przez ZUS i zawiadomienia o tym fakcie ich płatnika.
Wskazane regulacje są częścią zmiany przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych oraz innych ustaw. Obecnie trwają nad nimi prace resortowe.
5 Art. 36 ust. 2 u.s.u.s.
6 Art. 17 oraz art. 47 ust. 1 u.s.u.s.
7 Art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a, c u.s.u.s.
8 Art. 38 ust. 2 u.s.u.s.
9 Art. 24 ust. 6b u.s.u.s.
10 Art. 24 ust. 6g u.s.u.s.
11 Art. 24 ust. 4 u.s.u.s.
12 Art. 24 ust. 6a u.s.u.s.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Jako, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest uprawniony do wydawania
ZUS wiążących poleceń i wytycznych – również w sprawach indywidualnych
rozstrzyganych w drodze decyzji, a do takich należą sprawy o podleganie ubezpieczeniom
społecznym - nie jest możliwe rozwiązanie omawianych problemów inaczej niż poprzez
zmianę prawa. Wynika to z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz
ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów13, które wprost wyłączają możliwość
kierowania wiążących poleceń i wytycznych przez ministrów nadzorujących do
nadzorowanych przez nich państwowych osób prawnych, jak Zakład Ubezpieczeń
Społecznych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
13 Dz. U. z 2025 r. poz. 780.
-- 4 of 4 --