Interpelacja nr 15828
Interpelacja w sprawie masowych kontroli prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczących zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (45%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie masowych kontroli prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczących zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich
Interpelacja nr 15828
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie masowych kontroli prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczących zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich
Zgłaszający: Witold Tumanowicz
Data wpływu: 06-03-2026
Szanowna Pani Minister,
na początku bieżącego roku dotarły do mnie informacje wskazujące, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na nowo rozpoczyna szeroko zakrojone kontrole wśród kobiet prowadzących działalność gospodarczą lub pozostających w zatrudnieniu, które w przeszłości pobierały zasiłki chorobowe w okresie ciąży oraz zasiłki macierzyńskie po urodzeniu dziecka.
Z przekazywanych mi relacji wynika, że ZUS wszczyna postępowania w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych wiele lat temu – w niektórych przypadkach nawet kilkanaście lat wstecz – wraz z odsetkami, które stanowią dla zakładu zysk. W praktyce oznacza to powstanie bardzo wysokich zobowiązań finansowych po stronie kobiet, które korzystały z przysługujących im świadczeń w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy oraz decyzje samego organu rentowego.
W latach 2019-2022 schemat działania urzędników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był taki sam w całym kraju. ZUS wszczynał postępowania z odgórną intencją konieczności zwrotu świadczeń, powołując się na rzekomo fikcyjną działalność gospodarczą prowadzoną przez kobiety lub fikcyjne zatrudnienie w przypadku kobiet będących pracownikami. W sytuacji gdy nie udawało się wykazać fikcyjności prowadzonej działalności lub zatrudnienia, organ rentowy kwestionował wysokość podstawy wymiaru składek i obniżał ją do poziomu minimalnego, nakazując jednocześnie zwrot wcześniej wypłaconych świadczeń.
Szczególne zaniepokojenie budzi fakt, że obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołuje się na nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 2021 r., sugerując, iż w świetle nowych przepisów możliwe jest dochodzenie zwrotu świadczeń bez ograniczenia czasowego, a roszczenia o zwrot takich świadczeń nie ulegają przedawnieniu. Taka interpretacja oznaczałaby w praktyce, że ZUS uzurpuje sobie prawo do żądania zwrotu uprzednio przyznanych i wypłaconych świadczeń bez żadnych ograniczeń czasowych, nawet wiele lat po ich wypłacie. Sytuacja ta budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia zasad pewności prawa, zaufania obywatela do państwa oraz stabilności systemu ubezpieczeń społecznych.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Ile postępowań w przedmiocie zwrotu zasiłków chorobowych wypłaconych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich wszczął Zakład Ubezpieczeń Społecznych w latach 2023–2025? Proszę o przedstawienie danych z podziałem na: postępowania pozostające w toku, postępowania zakończone umorzeniem lub rozstrzygnięciem korzystnym dla kobiet, postępowania zakończone wydaniem decyzji nakazującej zwrot świadczeń.
Jakiej łącznej kwoty świadczeń oraz odsetek dotyczą decyzje o zwrocie wydane w latach 2023–2025 w sprawach dotyczących zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich?
Jaki był najdłuższy okres pomiędzy wypłatą świadczenia a wszczęciem przez ZUS postępowania w sprawie jego zwrotu w latach 2023–2025?
Czy Pani Minister podziela interpretację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którą – w świetle nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 2021 r. – możliwe jest dochodzenie zwrotu świadczeń z ubezpieczeń społecznych bez jakiegokolwiek ograniczenia czasowego?
Czy Pani Minister zgadza się ze stanowiskiem, że roszczenia o zwrot świadczeń z ubezpieczeń społecznych – w szczególności zasiłków chorobowych i macierzyńskich – nie ulegają przedawnieniu?
Z wyrazami szacunku
Witold Tumanowicz
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 15828
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie masowych kontroli prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczących zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich
Zgłaszający: Witold Tumanowicz
Data wpływu: 06-03-2026
Szanowna Pani Minister,
na początku bieżącego roku dotarły do mnie informacje wskazujące, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na nowo rozpoczyna szeroko zakrojone kontrole wśród kobiet prowadzących działalność gospodarczą lub pozostających w zatrudnieniu, które w przeszłości pobierały zasiłki chorobowe w okresie ciąży oraz zasiłki macierzyńskie po urodzeniu dziecka.
Z przekazywanych mi relacji wynika, że ZUS wszczyna postępowania w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych wiele lat temu – w niektórych przypadkach nawet kilkanaście lat wstecz – wraz z odsetkami, które stanowią dla zakładu zysk. W praktyce oznacza to powstanie bardzo wysokich zobowiązań finansowych po stronie kobiet, które korzystały z przysługujących im świadczeń w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy oraz decyzje samego organu rentowego.
W latach 2019-2022 schemat działania urzędników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był taki sam w całym kraju. ZUS wszczynał postępowania z odgórną intencją konieczności zwrotu świadczeń, powołując się na rzekomo fikcyjną działalność gospodarczą prowadzoną przez kobiety lub fikcyjne zatrudnienie w przypadku kobiet będących pracownikami. W sytuacji gdy nie udawało się wykazać fikcyjności prowadzonej działalności lub zatrudnienia, organ rentowy kwestionował wysokość podstawy wymiaru składek i obniżał ją do poziomu minimalnego, nakazując jednocześnie zwrot wcześniej wypłaconych świadczeń.
Szczególne zaniepokojenie budzi fakt, że obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołuje się na nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 2021 r., sugerując, iż w świetle nowych przepisów możliwe jest dochodzenie zwrotu świadczeń bez ograniczenia czasowego, a roszczenia o zwrot takich świadczeń nie ulegają przedawnieniu. Taka interpretacja oznaczałaby w praktyce, że ZUS uzurpuje sobie prawo do żądania zwrotu uprzednio przyznanych i wypłaconych świadczeń bez żadnych ograniczeń czasowych, nawet wiele lat po ich wypłacie. Sytuacja ta budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia zasad pewności prawa, zaufania obywatela do państwa oraz stabilności systemu ubezpieczeń społecznych.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Ile postępowań w przedmiocie zwrotu zasiłków chorobowych wypłaconych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich wszczął Zakład Ubezpieczeń Społecznych w latach 2023–2025? Proszę o przedstawienie danych z podziałem na: postępowania pozostające w toku, postępowania zakończone umorzeniem lub rozstrzygnięciem korzystnym dla kobiet, postępowania zakończone wydaniem decyzji nakazującej zwrot świadczeń.
Jakiej łącznej kwoty świadczeń oraz odsetek dotyczą decyzje o zwrocie wydane w latach 2023–2025 w sprawach dotyczących zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich?
Jaki był najdłuższy okres pomiędzy wypłatą świadczenia a wszczęciem przez ZUS postępowania w sprawie jego zwrotu w latach 2023–2025?
Czy Pani Minister podziela interpretację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którą – w świetle nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 2021 r. – możliwe jest dochodzenie zwrotu świadczeń z ubezpieczeń społecznych bez jakiegokolwiek ograniczenia czasowego?
Czy Pani Minister zgadza się ze stanowiskiem, że roszczenia o zwrot świadczeń z ubezpieczeń społecznych – w szczególności zasiłków chorobowych i macierzyńskich – nie ulegają przedawnieniu?
Z wyrazami szacunku
Witold Tumanowicz
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Lanie wody / Uniki
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
90%
Konkretność
10%
Wysoki stopień unikania odpowiedzi – zidentyfikowano zwroty o braku właściwości, braku danych lub ogólnikowe formułki uspokajające.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Wykryto zwrot wymijający: „nie posiada danych” (brak danych / ewidencji w resorcie)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie posiada danych”
(2x)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12337 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.178.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15828 Pana Posła Witolda Tumanowicza, w sprawie
masowych kontroli prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczących
zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) przywiązuje
szczególną wagę do zasady ochrony macierzyństwa (art. 18 Konstytucji) oraz zasady
równości i niedyskryminacji osób z jakiegokolwiek powodu (art. 32 Konstytucji), w tym ze
względu na płeć czy realizację ról związanych z rodzicielstwem. Zasady te muszą przekładać
się nie tylko na sferę stanowienia prawa, ale też na praktykę jego stosowania – dotyczy to
również kontroli przez ZUS płatników składek oraz rozstrzygania o uprawnieniach do
świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, w tym tych związanych z macierzyństwem.
Informuję, że 25 listopada 2025 r. i 18 grudnia 2025 r. wystąpiłem do Prezesa ZUS z prośbą
o weryfikację praktyk stosowanych w zakresie kontroli ubezpieczonych, którymi są kobiety
w ciąży; weryfikacji podlegania przez kobiety w ciąży ubezpieczeniom społecznym, a także
przyznawania i odbierania zasiłków macierzyńskich. W tych sprawach zwróciłem się
również 25 listopada 2025 r. do Przewodniczącego Rady Nadzorczej ZUS z prośbą o
uczynienie ich przedmiotem prac tego organu. Jednocześnie 22 grudnia 2025 r. w MRPiPS
odbyło się spotkanie z kierownictwem ZUS dotyczące możliwych zmian w praktyce
wstrzymywania wypłat świadczeń chorobowych kobietom w ciąży podczas kontroli
podlegania ubezpieczeniom społecznym. W rozmowach uczestniczyłem obok: Ministry
Agnieszki Dziemianowicz-Bąk, Wiceministry Aleksandry Gajewskiej, Dyrektora
Generalnego Ministerstwa, Przewodniczącego Rady Nadzorczej ZUS Liwiusza Laski,
Prezesa ZUS Zbigniewa Derdziuka, Wiceprezesa ZUS Pawła Jaroszka oraz kierowników
komórek organizacyjnych w Centrali ZUS. Omawiane zjawisko jest na bieżąco
monitorowane. Zwróciłem się do Prezesa zakładu z prośbą o uruchomienie począwszy od
lutego br. comiesięcznego monitoringu danych liczbowych dotyczących obszaru
postępowań wyjaśniających oraz decyzji w sprawach świadczeń z ubezpieczenia
chorobowego.
Należy podkreślić, że wspieranie macierzyństwa i zwiększanie dzietności to strategiczne
cele państwa. Z tego względu praktyki mogące zniechęcać kobiety do korzystania
z przysługujących im praw powinny być eliminowane, a postępowania wobec kobiet w ciąży
i po urodzeniu dziecka prowadzone z należytą empatią i starannością.
Wyjaśniam przy tym, że do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy
realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności: stwierdzanie
i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, ustalanie uprawnień do świadczeń
z ubezpieczeń społecznych oraz ich wypłacanie (chyba że na mocy odrębnych przepisów
obowiązki te wykonują płatnicy składek) oraz kontrola wykonywania przez płatników
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
składek i ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych. Zakład
podejmuje działania wobec wszystkich osób zgłoszonych do ubezpieczeń, w tym
pracowników czy osób prowadzących działalność, kierując się zasadą równego traktowania
kobiet i mężczyzn wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych1.
Prawidłowość podlegania ubezpieczeniu chorobowemu przez osobę, która przedłożyła
wniosek o zasiłek z tytułu choroby i macierzyństwa oraz prawidłowość podstaw wymiaru
składek na to ubezpieczenie ma istotne znaczenie dla przyznania jej uprawnień do tych
świadczeń. Dotyczy to zarówno osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu
obowiązkowo, np. pracowników, jak i osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu
dobrowolnie - np. prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Zgodnie bowiem
z obowiązującymi przepisami świadczenia pieniężne z tytułu choroby i macierzyństwa, tj.
zasiłek chorobowy, macierzyński i opiekuńczy przysługują osobom objętym ubezpieczeniem
społecznym w razie choroby i macierzyństwa (ubezpieczeniem chorobowym).
W szczególności dla objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym zasadnicze
znaczenie ma nie to, czy umowa o pracę została zawarta i czy jest ważna (jako
nienaruszająca art. 58 § 1 lub 83 KC), lecz czy jej strony pozostawały w stosunku pracy.
ZUS, który stwierdza podleganie ubezpieczeniu społecznemu, może - bez względu na nazwę
umowy i jej postanowienia wskazujące na charakter stosunku prawnego, którym strony
zamierzały się poddać - ustalić rzeczywisty jego charakter i istniejący tytuł ubezpieczenia
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2024 r. sygn. akt I USK 412/23). W
orzecznictwie sądowym podkreśla się, że umowa o pracę wywołuje skutki nie tylko
bezpośrednie, dotyczące wprost wzajemnych relacji między pracownikiem i pracodawcą,
lecz także dalsze, pośrednie, w tym w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, kształtuje
bowiem stosunek ubezpieczenia społecznego, określa wysokość składki i w konsekwencji
prowadzi do uzyskania odpowiednich świadczeń. Ocena postanowień umowy może i
powinna być zatem dokonywana także z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych.
Umowa zawarta dla pozoru lub w celu obejścia prawa nie rodzi skutków prawnych - także
w sferze ubezpieczeń społecznych. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów
powszechnych ugruntowane jest stanowisko, iż ZUS może zakwestionować wysokość
wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe,
jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej
z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (art. 58 KC)
- uchwała Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005 r., sygn. akt II UZP 2/05.
W sytuacji, w której wyłączenie z ubezpieczeń społecznych następuje po uprzednim
dokonaniu wypłaty świadczenia z ubezpieczenia chorobowego, powoduje to zmianę statusu
wypłaconego świadczenia. W konsekwencji ZUS wydaje decyzje odmawiającą prawa do
świadczenia oraz zobowiązującą do jego zwrotu.
Na mocy art. 84 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoba, która pobrała
nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami
prawa cywilnego. Odsetki są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia
do dnia spłaty. W razie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń,
w terminie wskazanym w decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności, nie nalicza się
odsetek od spłaconych należności za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji
do dnia spłaty. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
1 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199).
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do
świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca
świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
— świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub
fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w
błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;
— świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia
chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich
pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy
pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem
tego zwolnienia2.
Na mocy art. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie można żądać zwrotu
kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż
ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ je
wypłacający o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo
wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to były one nadal wypłacane, a w pozostałych
przypadkach – za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.
Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10
lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. W przypadku
osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, decyzji ustalającej należności nie wydaje się
później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne
świadczenie.3
Normy czasowe wynikające z art. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
obejmują jedynie osoby, które pobrały nienależne świadczenia, nie odnoszą się natomiast
do płatnika składek w przypadku wypłaty nienależnego świadczenia z powodu przekazania
przez pracodawcę nieprawdziwych danych. Jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń
zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot
nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość,
obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami obciąża odpowiednio płatnika składek
lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.4
Dane dotyczące liczby postępowań wszczętych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych
w przedmiocie zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków
macierzyńskich, o których przekazanie wnosi Pan Poseł, obrazuje poniższa tabela:
Liczba spraw o zwrot nienależnie pobranych świadczeń w latach 2023-2025
Zasiłki chorobowe w okresie ciąży
(zwolnienie lekarskie z kodem „B”)
Zasiłki macierzyńskie (sprawy dotyczące
obojga rodziców – niezależnie od płci)
2023 732 326
2024 752 256
2025 676 261
2 Art. 84 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
3 Art. 84 ust. 7 w zw. z ust.7a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
4 Art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Z informacji przekazanych przez ZUS wynika, że zakład nie posiada danych pozwalających
na rozróżnienie liczby spraw dotyczących kobiet z podziałem na: postępowania pozostające
w toku, postępowania zakończone umorzeniem lub rozstrzygnięciem korzystnym dla kobiet
i postępowania zakończone wydaniem decyzji nakazującej zwrot świadczeń, bowiem nie
gromadzi danych pod kątem płci osób, wobec których prowadzone jest postępowanie
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Zakład nie posiada też informacji ile z ww.
postępowań zostało umorzonych czy zmienionych w wyniku zaistnienia nowych
okoliczności.
Odpowiadając na drugie z pytań Pana Posła, opierając się na danych przekazanych przez
ZUS, wskazuję, że łączna kwota – z wydanych decyzji - o zwrot nienależnie pobranych
świadczeń, tj. zasiłków chorobowych w okresie ciąży (wypłaconych na podstawie zwolnień
lekarskich z kodem „B”) oraz zasiłków macierzyńskich wraz z odsetkami w latach 2023-2025
wynosi 26 924 931,49 zł. Suma ta zawiera kwoty z wydanych decyzji i nie uwzględnia
postępowań zakończonych umorzeniem czy zmianą decyzji w wyniku pojawienia się
nowych okoliczności (takich danych ZUS nie gromadzi). Zakład nie posiada też
wnioskowanych przez Pana Posła informacji w zakresie najdłuższego okresu czasu
pomiędzy wypłatą świadczenia a wszczęciem przez ZUS postępowania w sprawie jego
zwrotu w latach 2023–2025 ponieważ ZUS nie prowadzi rejestru w tym zakresie.
Jednocześnie zwracam uwagę, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
nie ma uprawnień do wydawania ZUS wiążących wytycznych i poleceń. Zgodnie z art. 34a
ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów kompetencja ta przysługuje ministrowi nadzorującemu
wyłącznie w stosunku do podmiotów, które nie posiadają osobowości prawnej. Tymczasem
ZUS – zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy systemowej – jest państwową osobą prawną.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.178.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15828 Pana Posła Witolda Tumanowicza, w sprawie
masowych kontroli prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczących
zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) przywiązuje
szczególną wagę do zasady ochrony macierzyństwa (art. 18 Konstytucji) oraz zasady
równości i niedyskryminacji osób z jakiegokolwiek powodu (art. 32 Konstytucji), w tym ze
względu na płeć czy realizację ról związanych z rodzicielstwem. Zasady te muszą przekładać
się nie tylko na sferę stanowienia prawa, ale też na praktykę jego stosowania – dotyczy to
również kontroli przez ZUS płatników składek oraz rozstrzygania o uprawnieniach do
świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, w tym tych związanych z macierzyństwem.
Informuję, że 25 listopada 2025 r. i 18 grudnia 2025 r. wystąpiłem do Prezesa ZUS z prośbą
o weryfikację praktyk stosowanych w zakresie kontroli ubezpieczonych, którymi są kobiety
w ciąży; weryfikacji podlegania przez kobiety w ciąży ubezpieczeniom społecznym, a także
przyznawania i odbierania zasiłków macierzyńskich. W tych sprawach zwróciłem się
również 25 listopada 2025 r. do Przewodniczącego Rady Nadzorczej ZUS z prośbą o
uczynienie ich przedmiotem prac tego organu. Jednocześnie 22 grudnia 2025 r. w MRPiPS
odbyło się spotkanie z kierownictwem ZUS dotyczące możliwych zmian w praktyce
wstrzymywania wypłat świadczeń chorobowych kobietom w ciąży podczas kontroli
podlegania ubezpieczeniom społecznym. W rozmowach uczestniczyłem obok: Ministry
Agnieszki Dziemianowicz-Bąk, Wiceministry Aleksandry Gajewskiej, Dyrektora
Generalnego Ministerstwa, Przewodniczącego Rady Nadzorczej ZUS Liwiusza Laski,
Prezesa ZUS Zbigniewa Derdziuka, Wiceprezesa ZUS Pawła Jaroszka oraz kierowników
komórek organizacyjnych w Centrali ZUS. Omawiane zjawisko jest na bieżąco
monitorowane. Zwróciłem się do Prezesa zakładu z prośbą o uruchomienie począwszy od
lutego br. comiesięcznego monitoringu danych liczbowych dotyczących obszaru
postępowań wyjaśniających oraz decyzji w sprawach świadczeń z ubezpieczenia
chorobowego.
Należy podkreślić, że wspieranie macierzyństwa i zwiększanie dzietności to strategiczne
cele państwa. Z tego względu praktyki mogące zniechęcać kobiety do korzystania
z przysługujących im praw powinny być eliminowane, a postępowania wobec kobiet w ciąży
i po urodzeniu dziecka prowadzone z należytą empatią i starannością.
Wyjaśniam przy tym, że do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy
realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności: stwierdzanie
i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, ustalanie uprawnień do świadczeń
z ubezpieczeń społecznych oraz ich wypłacanie (chyba że na mocy odrębnych przepisów
obowiązki te wykonują płatnicy składek) oraz kontrola wykonywania przez płatników
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
składek i ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych. Zakład
podejmuje działania wobec wszystkich osób zgłoszonych do ubezpieczeń, w tym
pracowników czy osób prowadzących działalność, kierując się zasadą równego traktowania
kobiet i mężczyzn wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych1.
Prawidłowość podlegania ubezpieczeniu chorobowemu przez osobę, która przedłożyła
wniosek o zasiłek z tytułu choroby i macierzyństwa oraz prawidłowość podstaw wymiaru
składek na to ubezpieczenie ma istotne znaczenie dla przyznania jej uprawnień do tych
świadczeń. Dotyczy to zarówno osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu
obowiązkowo, np. pracowników, jak i osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu
dobrowolnie - np. prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Zgodnie bowiem
z obowiązującymi przepisami świadczenia pieniężne z tytułu choroby i macierzyństwa, tj.
zasiłek chorobowy, macierzyński i opiekuńczy przysługują osobom objętym ubezpieczeniem
społecznym w razie choroby i macierzyństwa (ubezpieczeniem chorobowym).
W szczególności dla objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym zasadnicze
znaczenie ma nie to, czy umowa o pracę została zawarta i czy jest ważna (jako
nienaruszająca art. 58 § 1 lub 83 KC), lecz czy jej strony pozostawały w stosunku pracy.
ZUS, który stwierdza podleganie ubezpieczeniu społecznemu, może - bez względu na nazwę
umowy i jej postanowienia wskazujące na charakter stosunku prawnego, którym strony
zamierzały się poddać - ustalić rzeczywisty jego charakter i istniejący tytuł ubezpieczenia
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2024 r. sygn. akt I USK 412/23). W
orzecznictwie sądowym podkreśla się, że umowa o pracę wywołuje skutki nie tylko
bezpośrednie, dotyczące wprost wzajemnych relacji między pracownikiem i pracodawcą,
lecz także dalsze, pośrednie, w tym w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, kształtuje
bowiem stosunek ubezpieczenia społecznego, określa wysokość składki i w konsekwencji
prowadzi do uzyskania odpowiednich świadczeń. Ocena postanowień umowy może i
powinna być zatem dokonywana także z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych.
Umowa zawarta dla pozoru lub w celu obejścia prawa nie rodzi skutków prawnych - także
w sferze ubezpieczeń społecznych. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów
powszechnych ugruntowane jest stanowisko, iż ZUS może zakwestionować wysokość
wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe,
jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej
z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (art. 58 KC)
- uchwała Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005 r., sygn. akt II UZP 2/05.
W sytuacji, w której wyłączenie z ubezpieczeń społecznych następuje po uprzednim
dokonaniu wypłaty świadczenia z ubezpieczenia chorobowego, powoduje to zmianę statusu
wypłaconego świadczenia. W konsekwencji ZUS wydaje decyzje odmawiającą prawa do
świadczenia oraz zobowiązującą do jego zwrotu.
Na mocy art. 84 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoba, która pobrała
nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami
prawa cywilnego. Odsetki są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia
do dnia spłaty. W razie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń,
w terminie wskazanym w decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności, nie nalicza się
odsetek od spłaconych należności za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji
do dnia spłaty. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
1 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199).
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do
świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca
świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
— świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub
fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w
błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;
— świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia
chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich
pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy
pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem
tego zwolnienia2.
Na mocy art. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie można żądać zwrotu
kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż
ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ je
wypłacający o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo
wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to były one nadal wypłacane, a w pozostałych
przypadkach – za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.
Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10
lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. W przypadku
osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, decyzji ustalającej należności nie wydaje się
później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne
świadczenie.3
Normy czasowe wynikające z art. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
obejmują jedynie osoby, które pobrały nienależne świadczenia, nie odnoszą się natomiast
do płatnika składek w przypadku wypłaty nienależnego świadczenia z powodu przekazania
przez pracodawcę nieprawdziwych danych. Jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń
zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot
nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość,
obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami obciąża odpowiednio płatnika składek
lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.4
Dane dotyczące liczby postępowań wszczętych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych
w przedmiocie zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków
macierzyńskich, o których przekazanie wnosi Pan Poseł, obrazuje poniższa tabela:
Liczba spraw o zwrot nienależnie pobranych świadczeń w latach 2023-2025
Zasiłki chorobowe w okresie ciąży
(zwolnienie lekarskie z kodem „B”)
Zasiłki macierzyńskie (sprawy dotyczące
obojga rodziców – niezależnie od płci)
2023 732 326
2024 752 256
2025 676 261
2 Art. 84 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
3 Art. 84 ust. 7 w zw. z ust.7a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
4 Art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Z informacji przekazanych przez ZUS wynika, że zakład nie posiada danych pozwalających
na rozróżnienie liczby spraw dotyczących kobiet z podziałem na: postępowania pozostające
w toku, postępowania zakończone umorzeniem lub rozstrzygnięciem korzystnym dla kobiet
i postępowania zakończone wydaniem decyzji nakazującej zwrot świadczeń, bowiem nie
gromadzi danych pod kątem płci osób, wobec których prowadzone jest postępowanie
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Zakład nie posiada też informacji ile z ww.
postępowań zostało umorzonych czy zmienionych w wyniku zaistnienia nowych
okoliczności.
Odpowiadając na drugie z pytań Pana Posła, opierając się na danych przekazanych przez
ZUS, wskazuję, że łączna kwota – z wydanych decyzji - o zwrot nienależnie pobranych
świadczeń, tj. zasiłków chorobowych w okresie ciąży (wypłaconych na podstawie zwolnień
lekarskich z kodem „B”) oraz zasiłków macierzyńskich wraz z odsetkami w latach 2023-2025
wynosi 26 924 931,49 zł. Suma ta zawiera kwoty z wydanych decyzji i nie uwzględnia
postępowań zakończonych umorzeniem czy zmianą decyzji w wyniku pojawienia się
nowych okoliczności (takich danych ZUS nie gromadzi). Zakład nie posiada też
wnioskowanych przez Pana Posła informacji w zakresie najdłuższego okresu czasu
pomiędzy wypłatą świadczenia a wszczęciem przez ZUS postępowania w sprawie jego
zwrotu w latach 2023–2025 ponieważ ZUS nie prowadzi rejestru w tym zakresie.
Jednocześnie zwracam uwagę, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
nie ma uprawnień do wydawania ZUS wiążących wytycznych i poleceń. Zgodnie z art. 34a
ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów kompetencja ta przysługuje ministrowi nadzorującemu
wyłącznie w stosunku do podmiotów, które nie posiadają osobowości prawnej. Tymczasem
ZUS – zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy systemowej – jest państwową osobą prawną.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --