Interpelacja nr 15794
Interpelacja w sprawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (98%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Interpelacja nr 15794
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Zgłaszający: Ewa Kołodziej, Iwona Maria Kozłowska, Joanna Frydrych, Iwona Hartwich
Data wpływu: 05-03-2026
Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się z interpelacją poselską w sprawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W związku ze stale powracającym tematem dotyczącym zmian w systemie emerytalnym i ciągłymi pytaniami emerytów w tej sprawie proszę o wyjaśnienie zainteresowanym niżej przedstawionego problemu.
W 2017 r. przywrócono niższy wiek emerytalny, co w istotny sposób wpłynęło na funkcjonowanie systemu emerytalnego opartego na zasadzie zdefiniowanej składki. Konstrukcja tego systemu miała premiować dłuższą aktywność zawodową poprzez prostą zależność - im dłużej pracujemy i odprowadzamy składki, tym wyższe otrzymujemy świadczenie. Obniżenie wieku emerytalnego osłabiło ten mechanizm motywacyjny. Dodatkowo szczególne kontrowersje dla wnioskujących budzi funkcjonowanie art. 26c ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który umożliwia wybranej grupie osób - po ukończeniu 65. roku życia - ponowne przeliczenie emerytury w sposób nieuwzględniający faktu wcześniejszego pobierania świadczenia. W praktyce oznacza to, że przy ponownym ustalaniu wysokości emerytury nie odlicza się z konta ubezpieczonego kwot wcześniej wypłaconych świadczeń. Powoduje to sytuację, w której jedna grupa świadczeniobiorców uzyskuje wyraźnie korzystniejsze warunki przeliczenia emerytury - de facto tak, jakby przez kilka lat świadczenia nie pobierała – podczas gdy inni ubezpieczeni, znajdujący się w porównywalnej sytuacji, nie mają dostępu do analogicznego mechanizmu. W opinii zainteresowanych w konsekwencji dochodzi do nierównego traktowania obywateli w ramach tego samego systemu ubezpieczeń społecznych.
Należy podkreślić, że środki przeznaczane na finansowanie systemu emerytalnego pochodzą z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który w znacznej części jest dotowany z budżetu państwa, a więc z pieniędzy wszystkich podatników. Tego rodzaju rozwiązania – skutkujące uprzywilejowaniem wybranej grupy budzą poważne wątpliwości.
W związku z powyższym, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Ilu świadczeniobiorców skorzystało dotychczas z mechanizmu ponownego przeliczenia emerytury na podstawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z FUS?
Jaki jest łączny koszt dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz budżetu państwa wynikający z zastosowania tego rozwiązania?
Czy planowane są zmiany legislacyjne zmierzające do ujednolicenia zasad przeliczania świadczeń tak, aby osoby w porównywalnej sytuacji były traktowane w sposób równy?
Z wyrazami szacunku
Ewa Kołodziej
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 15794
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Zgłaszający: Ewa Kołodziej, Iwona Maria Kozłowska, Joanna Frydrych, Iwona Hartwich
Data wpływu: 05-03-2026
Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się z interpelacją poselską w sprawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W związku ze stale powracającym tematem dotyczącym zmian w systemie emerytalnym i ciągłymi pytaniami emerytów w tej sprawie proszę o wyjaśnienie zainteresowanym niżej przedstawionego problemu.
W 2017 r. przywrócono niższy wiek emerytalny, co w istotny sposób wpłynęło na funkcjonowanie systemu emerytalnego opartego na zasadzie zdefiniowanej składki. Konstrukcja tego systemu miała premiować dłuższą aktywność zawodową poprzez prostą zależność - im dłużej pracujemy i odprowadzamy składki, tym wyższe otrzymujemy świadczenie. Obniżenie wieku emerytalnego osłabiło ten mechanizm motywacyjny. Dodatkowo szczególne kontrowersje dla wnioskujących budzi funkcjonowanie art. 26c ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który umożliwia wybranej grupie osób - po ukończeniu 65. roku życia - ponowne przeliczenie emerytury w sposób nieuwzględniający faktu wcześniejszego pobierania świadczenia. W praktyce oznacza to, że przy ponownym ustalaniu wysokości emerytury nie odlicza się z konta ubezpieczonego kwot wcześniej wypłaconych świadczeń. Powoduje to sytuację, w której jedna grupa świadczeniobiorców uzyskuje wyraźnie korzystniejsze warunki przeliczenia emerytury - de facto tak, jakby przez kilka lat świadczenia nie pobierała – podczas gdy inni ubezpieczeni, znajdujący się w porównywalnej sytuacji, nie mają dostępu do analogicznego mechanizmu. W opinii zainteresowanych w konsekwencji dochodzi do nierównego traktowania obywateli w ramach tego samego systemu ubezpieczeń społecznych.
Należy podkreślić, że środki przeznaczane na finansowanie systemu emerytalnego pochodzą z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który w znacznej części jest dotowany z budżetu państwa, a więc z pieniędzy wszystkich podatników. Tego rodzaju rozwiązania – skutkujące uprzywilejowaniem wybranej grupy budzą poważne wątpliwości.
W związku z powyższym, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Ilu świadczeniobiorców skorzystało dotychczas z mechanizmu ponownego przeliczenia emerytury na podstawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z FUS?
Jaki jest łączny koszt dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz budżetu państwa wynikający z zastosowania tego rozwiązania?
Czy planowane są zmiany legislacyjne zmierzające do ujednolicenia zasad przeliczania świadczeń tak, aby osoby w porównywalnej sytuacji były traktowane w sposób równy?
Z wyrazami szacunku
Ewa Kołodziej
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
19
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.9 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (19)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
17076 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.175.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15794 Pani Posłanki Ewy Kołodziej wraz z grupą posłów,
w sprawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Reforma powszechnego systemu emerytalno-rentowego weszła w życie 1 stycznia 1999 r.
Kwestie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych oraz zasady ustalania ich wysokości
regulują przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm.). W wyniku reformy
powszechnego systemu emerytalno-rentowego utworzono otwarte fundusze emerytalne na
podstawie przepisów ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy
emerytalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1113, z późn. zm.).
W związku z reformą emerytalną i utworzeniem otwartych funduszy emerytalnych (OFE)
ubezpieczeni urodzeni po 1948 r., a przed 1969 r., z wyjątkiem osób pobierających emeryturę,
mieli możliwość, w terminie do 31 grudnia 1999 r., na własny wniosek, przystąpić do wybranego
OFE. W przypadku osób, które nie przystąpiły do OFE, składka na ubezpieczenie emerytalne jest
w całości odprowadzana przez płatnika składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS),
natomiast w przypadku ubezpieczonych, którzy do OFE przystąpili, składkę emerytalną dzieli się
na dwie części. Jedna jest ewidencjonowana na koncie w ZUS (I filar emerytalny), a druga podlegała
przekazaniu na OFE, a po zmianach w systemie ubezpieczeń społecznych z lat 2011-2014 r. na
subkonto i opcjonalnie do OFE (II filar emerytalny).
Utworzone w 2011 r. subkonta dotyczą jedynie osób, dla których podział składki, o którym mowa
w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.
z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.), jest obowiązkowy oraz osób urodzonych w latach 1949-1968,
które zgodnie z art. 111 tego aktu przystąpiły do wybranego otwartego funduszu emerytalnego.
Dla pozostałych osób urodzonych przed 1969 r. subkonta nie były tworzone - wynika to wprost z
art. 22 w związku z art. 111 tej ustawy. Subkonta stanowią bowiem realizację wynikającego z
przepisów o otwartych funduszach emerytalnych postulatu stworzenia otwartych funduszy
emerytalnych typu B, a więc funduszy bezpiecznych, do których przenoszone byłyby środki
członków OFE na kilka lat przed osiągnięciem przez nich wieku emerytalnego. W wyniku zmian z
lat 2011-2014 funkcję tę zaczęły pełnić subkonta w ZUS.
Przystąpienie przez ubezpieczonych urodzonych po 1948 r., a przed 1969 r. do OFE stanowiło
oświadczenie woli o wyborze ubezpieczenia emerytalnego na zasadach określonych dla osób
urodzonych po 31 grudnia 1968 r., dla których przystąpienie do OFE było obowiązkowe.
Przesądzało to o odmiennym poziomie, w dniu przejścia na emeryturę, zgromadzonych środków
emerytalnych w ramach II filara emerytalnego w stosunku do środków emerytalnych, które nie
podlegały podziałowi i w całości zostały zewidencjonowane na koncie emerytalnym ZUS.
Odpowiada za to sposób zarządzania środkami emerytalnymi w ramach II filara, które po pobraniu
opłat od wpływających do OFE składek inwestowane są na rynku kapitałowym przez OFE lub
zapisywane na subkoncie w ZUS i waloryzowane w sposób odmienny od waloryzacji środków
zapisanych na koncie w ZUS w ramach I filara.
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dobrowolność członkostwa w OFE wynikała z podjęcia przez ubezpieczonego ryzyka
inwestycyjnego, którym charakteryzują się rynki finansowe oraz z rezygnacji z prawa do
wcześniejszej emerytury, a także z przyjęcia, że emerytura będzie ustalana na innych zasadach niż
w przypadku osób, które nie przystąpiły do OFE. Jednocześnie członkostwo dawało
ubezpieczonym gwarancję, że środki zgromadzone w II filarze będą podlegały dziedziczeniu.
Przyjęcie tych rozwiązań spowodowało, że emerytury osób, które przystąpiły do OFE są obliczane
na zasadach uwzględniających odmienność gromadzenia i pomnażania środków na etapie
inwestycyjnym oraz uwzględniają gwarancje związane z dziedziczeniem na tym etapie środków z
II filara. W związku z tym dla tej grupy ubezpieczonych ustanowiono emerytury kapitałowe
regulowane przepisami ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U.
z 2018 r. poz. 926) w brzmieniu nadanym od 1 października 2017 r. przepisami ustawy z dnia 16
listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(Dz. U. z 2017 r. poz. 38).
Na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych ze
środków zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS członkowi otwartego funduszu emerytalnego
do ukończenia 65 roku życia przysługuje okresowa emerytura kapitałowa. Nabywa on prawo do
okresowej emerytury kapitałowej, jeżeli ukończył 60 lat oraz kwota środków
zewidencjonowanych na subkoncie, ustalona na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc,
od którego zostanie przyznana emerytura, jest równa lub wyższa od dwudziestokrotności kwoty
dodatku pielęgnacyjnego. Prawo do okresowej emerytury kapitałowej wygasa: w przypadku
śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego; z dniem poprzedzającym dzień, w którym
członek otwartego funduszu emerytalnego ukończył 65 rok życia; w przypadku wyczerpania
środków zewidencjonowanych na subkoncie.
Należy dodać, że przepisami ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzono zmiany w przepisach ustawy z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, na podstawie których przywrócono dla
ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wiek przejścia na emeryturę wynoszący
odpowiednio dla kobiet i mężczyzn co najmniej 60 i 65 lat.
W myśl przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS po osiągnięciu
wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat przez osobę, która pobierała okresową emeryturę
kapitałową do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku, emeryturę z funduszu oblicza się
ponownie z urzędu, z tym że do jej obliczenia przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia ustalone
dla wieku 65 lat obowiązujące w dacie jego osiągnięcia.
Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne
z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca
miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury oraz
zwaloryzowanego kapitału początkowego i kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie
w ZUS - z tym że przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury nie uwzględnia się kwot zwiększeń
składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego uzyskanych w wyniku
waloryzacji kwartalnej, przeprowadzonej w celu obliczenia dotychczas przysługującej emerytury
z funduszu. Emerytura z FUS nie może być niższa od kwoty odpowiadającej wysokości emerytury
z funduszu i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu poprzedzającym osiągnięcie
wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat.
Rozwiązania związane z przywróceniem powszechnego wieku emerytalnego nie naruszyły
funkcjonowania dotychczasowych rozwiązań, gdyż ich zakres obejmował jedynie kwestie
dostosowawcze i zabezpieczające. Różnice dotyczyły jedynie kwestii związanych z zachowaniem
praw nabytych osób z roczników, które osiągnęły już przywracany powszechny wiek emerytalny,
a miały możliwość przeliczenia emerytury okresowej w podwyższonym wieku emerytalnym.
W przypadku bowiem osób, którym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 16 listopada 2016
r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. przed
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
1 października 2017 r., ustalono prawo do okresowej emerytury kapitałowej na okres do dnia
poprzedzającego osiągnięcie wieku emerytalnego, emerytura z funduszu podlega ponownemu
obliczeniu na wniosek zgłoszony po ukończeniu 65 lat, a do dnia poprzedzającego dzień
osiągnięcia wieku emerytalnego, do którego została im przyznana okresowa emerytura
kapitałowa, o ile pobierały okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego dzień
zgłoszenia wniosku. Do ponownego obliczenia emerytury z funduszu przyjmuje się przy tym
średnie dalsze trwanie życia, ustalone dla wieku osiągniętego w dniu zgłoszenia wniosku, według
tablicy trwania życia obowiązującej w tym dniu. Emerytura z funduszu w przeliczonej wysokości
przysługuje od miesiąca zgłoszenia wniosku, nie wcześniej niż od dnia osiągnięcia wieku 65 lat.
Emerytura z funduszu ponownie obliczona nie może być niższa od kwoty odpowiadającej
wysokości emerytury z funduszu i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu
poprzedzającym dzień, od którego nastąpiło jej ponowne obliczenie.
Jeśli chodzi o kobiety, które przystąpiły do OFE emerytura ustalana w powszechnym wieku
emerytalnym nie jest świadczeniem dożywotnim, gdyż takim świadczeniem nie jest emerytura
okresowa. Emerytura okresowa jest jedynie swoistym świadczeniem przejściowym, stanowiącym
formę tzw. programowanej wypłaty. Zgodnie z założeniami reformy emerytalnej ustalenie
świadczenia dożywotniego jest możliwe dopiero w wieku 65 lat (przy przyjętym założeniu
równego wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn). Wtedy też przyznawane świadczenie staje się
świadczeniem dożywotnim, a więc emeryturą w klasycznym ujęciu. Jednocześnie jednak
radykalnie zmienia się możliwość dziedziczenia zgromadzonych do jego wypłaty środków na
subkoncie osoby ubezpieczonej. Skutkuje to brakiem możliwości ich dziedziczenia po trzech latach
pobierania tej emerytury (ustalonej w wieku 65 lat, na tych samych zasadach jak w przypadku
emerytur mężczyzn).
Różnice w sposobie wypłaty emerytur dla osób, które nie przystąpiły do OFE wynikają z faktu, że
ich świadczenia wypłacane są w oparciu o składki, które nie podlegały podziałowi na I i II filar
emerytalny, gdyż cała składka na ich ubezpieczenie emerytalne ewidencjonowana jest wyłącznie
na koncie w ZUS. Tym samym, ustalone w powszechnym wieku emerytalnym, wynoszącym dla
kobiet 60 lat, świadczenie emerytalne tych ubezpieczonych jest świadczeniem dożywotnim.
Należy dodać, że osoby, które po przejściu na emeryturę podjęły aktywność zawodową, z której
tytułu podlegały ubezpieczeniu społecznemu, mogą wystąpić o ponownie ustalenie wysokości
emerytury poprzez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas okresów składkowych. Ponowne
ustalenie wysokości świadczenia następuje na wniosek danej osoby, który może być złożony nie
częściej niż raz w roku.
Wynika z tego, że w efekcie reformy emerytalnej 1999 r. oraz zmian w systemie emerytalnym z
lat 2011-2014, obecnie ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1968 r. (a także ubezpieczeni, którzy
dobrowolnie wybrali członkostwo w OFE) odprowadzają składki emerytalne do ZUS, który
obowiązkowo ewidencjonuje je na koncie (I filar) oraz na subkoncie w ZUS, a opcjonalnie część
składki na wniosek ubezpieczonego odprowadza do OFE. Emerytury ustalane na zasadach
wynikających z członkostwa w II filarze należy rozpatrywać w obrębie kohort osób, które
przystąpiły do OFE, a więc znajdujących się w porównywalnej sytuacji. Podobnie emerytury
ubezpieczonych, którzy nie przystąpili do OFE wypłacane są na zasadach wynikających z braku
członkostwa w OFE. Nie można uznać, że któraś z tych grup jest uprzywilejowana, gdyż
świadczenia są ustalane jedynie z uwzględnieniem specyfiki, która dotyczy przystąpienia do II filara
lub niepodjęcia tej decyzji. Należy przy tym zauważyć, że obowiązkowe odprowadzanie składki na
subkonto powoduje, że emerytury ustalone w oparciu o nie mają inną wysokość (historycznie
niższą) w stosunku do sytuacji, w której emerytury nie ustalono by w oparciu o składki
zewidencjonowane na subkoncie (składka emerytalna nie podlegałaby podziałowi i w całości
byłaby ewidencjonowana na koncie w ramach I filara). Wynika to z oparcia wskaźnika waloryzacji
subkonta na średniorocznej dynamice wartości produktu krajowego brutto (PKB) w cenach
bieżących za okres ostatnich 5 lat poprzedzających termin waloryzacji. Skumulowany wskaźnik
w okresie funkcjonowania subkonta, na którym ewidencjonowana jest ponad 1/3 składek
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
emerytalnych, kształtuje się na poziomie wyraźnie niższym od poziomu skumulowanego wskaźnika
waloryzacji konta (I filarowego)1. Oznacza to, że emerytury kobiet, które wybrały II filar w chwili
osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego są emeryturami niższymi od emerytur tych, które
takiego wyboru nie dokonały. Tym samym wypłata emerytur dla kobiet w wieku 60 lat, które
posiadają subkonto, jest mniej kosztowna dla FUS i budżetu państwa niż wypłata emerytur dla
kobiet w wieku 60 lat, które nie przystąpiły do II filara. Dodatkowy koszt jest generowany przez
dziedziczenie części środków zewidencjonowanych na subkoncie w okresie pierwszych 3 lat po
przejściu na emeryturę w wieku 65 lat (w ramach wypłaty gwarantowanej, co uzasadnia zresztą
przyjęcie niższego wskaźnika waloryzacji subkonta, związanego z koniecznością finansowania
kosztu przyjętych rozwiązań w systemie emerytalnym wynikających z dziedziczeniem części
środków), nie wynika on jednak z zasad ustalania emerytur.
Oznacza to, że przeliczenie emerytur kobiet posiadających subkonto w wieku 65 lat daje
możliwość podniesienia wysokości tej emerytury celem niwelacji różnicy jej wysokości względem
świadczenia osoby, która nie posiada subkonta. Następuje to jednak dopiero po 5 latach pobierania
emerytury w niższej wysokości, co nie jest bez znaczenia dla stanu poziomu wydatków z FUS i
budżetu państwa. Pozwala to dodatkowo na zmniejszenie zróżnicowania wysokości emerytur
kobiet i mężczyzn posiadających subkonto, służąc wyrównaniu dysproporcji świadczeń w systemie
emerytalnym. Koszt wyrównania jest pokrywany dzięki późniejszemu ustaleniu wysokości
emerytury docelowej (wiek 65 a nie 60 lat) oraz ustaleniu wysokości emerytur dla mężczyzn
mających subkonto w wieku 65 lat w wysokości niższej niż dla mężczyzn w tym wieku, którzy
subkonta nie posiadają.
Ze względu na wydłużanie się dalszego trwania życia, które znajduje odzwierciedlenie
w ogłaszanych corocznie przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego tablicach dalszego
trwania życia, ustalenie emerytury docelowej w wieku 65 lat nie zawsze skutkuje podniesieniem
emerytury ustalonej przed osiągnięciem tego wieku. Wynika to z faktu, że na wysokość emerytury
oprócz kwot zwaloryzowanych środków, zewidencjonowanych na koncie i subkoncie
ubezpieczonego, ma też wpływ określone w tablicach GUS średnie dalsze trwanie życia wyrażone
w miesiącach. Zwiększenie się tego wskaźnika może więc skutkować zmniejszeniem kwoty
ustalonej emerytury w wieku 65 lat. Z tego względu ustawodawca przewidział rozwiązanie,
zgodnie z którym emerytura ta nie może być niższa od kwoty odpowiadającej wysokości
emerytury z funduszu i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu poprzedzającym
osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat. Mając to na uwadze informuję,
odpowiadając:
— na pierwsze pytanie interpelacji - zgodnie z danymi ZUS w grudniu 2025 r. emerytury ustalone
zgodnie z art. 26c ustawy emerytalnej pobierało 540,7 tys. kobiet;
— na drugie pytanie - zgodnie z szacunkami ZUS, przeprowadzonymi w listopadzie 2022 r.,
zwiększenie wydatków w 2025 r. na emerytury docelowe po ponownym ustaleniu wysokości,
wyrażone w kwotach nominalnych, oszacowano na 5,4 mld zł (szacunek objął 484,2 tys.
kobiet);
— na trzecie pytanie - kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie planuje
zmiany obecnego stanu prawnego, gdyż jak wskazano mechanizm ten stanie się 1 stycznia
2029 r. mechanizmem powszechnym, obejmującym wszystkie kobiety urodzone po 31 grudnia
1968 r., i jest przy tym mechanizmem uzasadnionym, wynikającym z reformy emerytalnej,
która wdrożyła zasadę podziału składki emerytalnej, a także korzystnym dla kobiet, ponieważ
częściowo niweluje różnice w wysokości pobieranych przez kobiety i mężczyzn emerytur.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
1 Przykładowo składka w wysokości 1000 zł, którą zwaloryzowano wskaźnikami waloryzacji rocznej, począwszy od waloryzacji za 2012 r.
(pierwsza waloryzacja subkonta) po ostatniej waloryzacji rocznej za 2024 r. osiąga wartość 2804,24 zł w przypadku waloryzacji na koncie (I
filar), a w przypadku waloryzacji wskaźnikiem subkonta osiąga wartość 2161,05 zł. Przekłada się to na niższy poziom emerytur osób
posiadających subkonto w ZUS.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.175.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15794 Pani Posłanki Ewy Kołodziej wraz z grupą posłów,
w sprawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Reforma powszechnego systemu emerytalno-rentowego weszła w życie 1 stycznia 1999 r.
Kwestie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych oraz zasady ustalania ich wysokości
regulują przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm.). W wyniku reformy
powszechnego systemu emerytalno-rentowego utworzono otwarte fundusze emerytalne na
podstawie przepisów ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy
emerytalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1113, z późn. zm.).
W związku z reformą emerytalną i utworzeniem otwartych funduszy emerytalnych (OFE)
ubezpieczeni urodzeni po 1948 r., a przed 1969 r., z wyjątkiem osób pobierających emeryturę,
mieli możliwość, w terminie do 31 grudnia 1999 r., na własny wniosek, przystąpić do wybranego
OFE. W przypadku osób, które nie przystąpiły do OFE, składka na ubezpieczenie emerytalne jest
w całości odprowadzana przez płatnika składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS),
natomiast w przypadku ubezpieczonych, którzy do OFE przystąpili, składkę emerytalną dzieli się
na dwie części. Jedna jest ewidencjonowana na koncie w ZUS (I filar emerytalny), a druga podlegała
przekazaniu na OFE, a po zmianach w systemie ubezpieczeń społecznych z lat 2011-2014 r. na
subkonto i opcjonalnie do OFE (II filar emerytalny).
Utworzone w 2011 r. subkonta dotyczą jedynie osób, dla których podział składki, o którym mowa
w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.
z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.), jest obowiązkowy oraz osób urodzonych w latach 1949-1968,
które zgodnie z art. 111 tego aktu przystąpiły do wybranego otwartego funduszu emerytalnego.
Dla pozostałych osób urodzonych przed 1969 r. subkonta nie były tworzone - wynika to wprost z
art. 22 w związku z art. 111 tej ustawy. Subkonta stanowią bowiem realizację wynikającego z
przepisów o otwartych funduszach emerytalnych postulatu stworzenia otwartych funduszy
emerytalnych typu B, a więc funduszy bezpiecznych, do których przenoszone byłyby środki
członków OFE na kilka lat przed osiągnięciem przez nich wieku emerytalnego. W wyniku zmian z
lat 2011-2014 funkcję tę zaczęły pełnić subkonta w ZUS.
Przystąpienie przez ubezpieczonych urodzonych po 1948 r., a przed 1969 r. do OFE stanowiło
oświadczenie woli o wyborze ubezpieczenia emerytalnego na zasadach określonych dla osób
urodzonych po 31 grudnia 1968 r., dla których przystąpienie do OFE było obowiązkowe.
Przesądzało to o odmiennym poziomie, w dniu przejścia na emeryturę, zgromadzonych środków
emerytalnych w ramach II filara emerytalnego w stosunku do środków emerytalnych, które nie
podlegały podziałowi i w całości zostały zewidencjonowane na koncie emerytalnym ZUS.
Odpowiada za to sposób zarządzania środkami emerytalnymi w ramach II filara, które po pobraniu
opłat od wpływających do OFE składek inwestowane są na rynku kapitałowym przez OFE lub
zapisywane na subkoncie w ZUS i waloryzowane w sposób odmienny od waloryzacji środków
zapisanych na koncie w ZUS w ramach I filara.
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dobrowolność członkostwa w OFE wynikała z podjęcia przez ubezpieczonego ryzyka
inwestycyjnego, którym charakteryzują się rynki finansowe oraz z rezygnacji z prawa do
wcześniejszej emerytury, a także z przyjęcia, że emerytura będzie ustalana na innych zasadach niż
w przypadku osób, które nie przystąpiły do OFE. Jednocześnie członkostwo dawało
ubezpieczonym gwarancję, że środki zgromadzone w II filarze będą podlegały dziedziczeniu.
Przyjęcie tych rozwiązań spowodowało, że emerytury osób, które przystąpiły do OFE są obliczane
na zasadach uwzględniających odmienność gromadzenia i pomnażania środków na etapie
inwestycyjnym oraz uwzględniają gwarancje związane z dziedziczeniem na tym etapie środków z
II filara. W związku z tym dla tej grupy ubezpieczonych ustanowiono emerytury kapitałowe
regulowane przepisami ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U.
z 2018 r. poz. 926) w brzmieniu nadanym od 1 października 2017 r. przepisami ustawy z dnia 16
listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(Dz. U. z 2017 r. poz. 38).
Na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych ze
środków zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS członkowi otwartego funduszu emerytalnego
do ukończenia 65 roku życia przysługuje okresowa emerytura kapitałowa. Nabywa on prawo do
okresowej emerytury kapitałowej, jeżeli ukończył 60 lat oraz kwota środków
zewidencjonowanych na subkoncie, ustalona na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc,
od którego zostanie przyznana emerytura, jest równa lub wyższa od dwudziestokrotności kwoty
dodatku pielęgnacyjnego. Prawo do okresowej emerytury kapitałowej wygasa: w przypadku
śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego; z dniem poprzedzającym dzień, w którym
członek otwartego funduszu emerytalnego ukończył 65 rok życia; w przypadku wyczerpania
środków zewidencjonowanych na subkoncie.
Należy dodać, że przepisami ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzono zmiany w przepisach ustawy z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, na podstawie których przywrócono dla
ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wiek przejścia na emeryturę wynoszący
odpowiednio dla kobiet i mężczyzn co najmniej 60 i 65 lat.
W myśl przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS po osiągnięciu
wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat przez osobę, która pobierała okresową emeryturę
kapitałową do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku, emeryturę z funduszu oblicza się
ponownie z urzędu, z tym że do jej obliczenia przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia ustalone
dla wieku 65 lat obowiązujące w dacie jego osiągnięcia.
Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne
z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca
miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury oraz
zwaloryzowanego kapitału początkowego i kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie
w ZUS - z tym że przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury nie uwzględnia się kwot zwiększeń
składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego uzyskanych w wyniku
waloryzacji kwartalnej, przeprowadzonej w celu obliczenia dotychczas przysługującej emerytury
z funduszu. Emerytura z FUS nie może być niższa od kwoty odpowiadającej wysokości emerytury
z funduszu i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu poprzedzającym osiągnięcie
wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat.
Rozwiązania związane z przywróceniem powszechnego wieku emerytalnego nie naruszyły
funkcjonowania dotychczasowych rozwiązań, gdyż ich zakres obejmował jedynie kwestie
dostosowawcze i zabezpieczające. Różnice dotyczyły jedynie kwestii związanych z zachowaniem
praw nabytych osób z roczników, które osiągnęły już przywracany powszechny wiek emerytalny,
a miały możliwość przeliczenia emerytury okresowej w podwyższonym wieku emerytalnym.
W przypadku bowiem osób, którym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 16 listopada 2016
r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. przed
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
1 października 2017 r., ustalono prawo do okresowej emerytury kapitałowej na okres do dnia
poprzedzającego osiągnięcie wieku emerytalnego, emerytura z funduszu podlega ponownemu
obliczeniu na wniosek zgłoszony po ukończeniu 65 lat, a do dnia poprzedzającego dzień
osiągnięcia wieku emerytalnego, do którego została im przyznana okresowa emerytura
kapitałowa, o ile pobierały okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego dzień
zgłoszenia wniosku. Do ponownego obliczenia emerytury z funduszu przyjmuje się przy tym
średnie dalsze trwanie życia, ustalone dla wieku osiągniętego w dniu zgłoszenia wniosku, według
tablicy trwania życia obowiązującej w tym dniu. Emerytura z funduszu w przeliczonej wysokości
przysługuje od miesiąca zgłoszenia wniosku, nie wcześniej niż od dnia osiągnięcia wieku 65 lat.
Emerytura z funduszu ponownie obliczona nie może być niższa od kwoty odpowiadającej
wysokości emerytury z funduszu i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu
poprzedzającym dzień, od którego nastąpiło jej ponowne obliczenie.
Jeśli chodzi o kobiety, które przystąpiły do OFE emerytura ustalana w powszechnym wieku
emerytalnym nie jest świadczeniem dożywotnim, gdyż takim świadczeniem nie jest emerytura
okresowa. Emerytura okresowa jest jedynie swoistym świadczeniem przejściowym, stanowiącym
formę tzw. programowanej wypłaty. Zgodnie z założeniami reformy emerytalnej ustalenie
świadczenia dożywotniego jest możliwe dopiero w wieku 65 lat (przy przyjętym założeniu
równego wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn). Wtedy też przyznawane świadczenie staje się
świadczeniem dożywotnim, a więc emeryturą w klasycznym ujęciu. Jednocześnie jednak
radykalnie zmienia się możliwość dziedziczenia zgromadzonych do jego wypłaty środków na
subkoncie osoby ubezpieczonej. Skutkuje to brakiem możliwości ich dziedziczenia po trzech latach
pobierania tej emerytury (ustalonej w wieku 65 lat, na tych samych zasadach jak w przypadku
emerytur mężczyzn).
Różnice w sposobie wypłaty emerytur dla osób, które nie przystąpiły do OFE wynikają z faktu, że
ich świadczenia wypłacane są w oparciu o składki, które nie podlegały podziałowi na I i II filar
emerytalny, gdyż cała składka na ich ubezpieczenie emerytalne ewidencjonowana jest wyłącznie
na koncie w ZUS. Tym samym, ustalone w powszechnym wieku emerytalnym, wynoszącym dla
kobiet 60 lat, świadczenie emerytalne tych ubezpieczonych jest świadczeniem dożywotnim.
Należy dodać, że osoby, które po przejściu na emeryturę podjęły aktywność zawodową, z której
tytułu podlegały ubezpieczeniu społecznemu, mogą wystąpić o ponownie ustalenie wysokości
emerytury poprzez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas okresów składkowych. Ponowne
ustalenie wysokości świadczenia następuje na wniosek danej osoby, który może być złożony nie
częściej niż raz w roku.
Wynika z tego, że w efekcie reformy emerytalnej 1999 r. oraz zmian w systemie emerytalnym z
lat 2011-2014, obecnie ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1968 r. (a także ubezpieczeni, którzy
dobrowolnie wybrali członkostwo w OFE) odprowadzają składki emerytalne do ZUS, który
obowiązkowo ewidencjonuje je na koncie (I filar) oraz na subkoncie w ZUS, a opcjonalnie część
składki na wniosek ubezpieczonego odprowadza do OFE. Emerytury ustalane na zasadach
wynikających z członkostwa w II filarze należy rozpatrywać w obrębie kohort osób, które
przystąpiły do OFE, a więc znajdujących się w porównywalnej sytuacji. Podobnie emerytury
ubezpieczonych, którzy nie przystąpili do OFE wypłacane są na zasadach wynikających z braku
członkostwa w OFE. Nie można uznać, że któraś z tych grup jest uprzywilejowana, gdyż
świadczenia są ustalane jedynie z uwzględnieniem specyfiki, która dotyczy przystąpienia do II filara
lub niepodjęcia tej decyzji. Należy przy tym zauważyć, że obowiązkowe odprowadzanie składki na
subkonto powoduje, że emerytury ustalone w oparciu o nie mają inną wysokość (historycznie
niższą) w stosunku do sytuacji, w której emerytury nie ustalono by w oparciu o składki
zewidencjonowane na subkoncie (składka emerytalna nie podlegałaby podziałowi i w całości
byłaby ewidencjonowana na koncie w ramach I filara). Wynika to z oparcia wskaźnika waloryzacji
subkonta na średniorocznej dynamice wartości produktu krajowego brutto (PKB) w cenach
bieżących za okres ostatnich 5 lat poprzedzających termin waloryzacji. Skumulowany wskaźnik
w okresie funkcjonowania subkonta, na którym ewidencjonowana jest ponad 1/3 składek
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
emerytalnych, kształtuje się na poziomie wyraźnie niższym od poziomu skumulowanego wskaźnika
waloryzacji konta (I filarowego)1. Oznacza to, że emerytury kobiet, które wybrały II filar w chwili
osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego są emeryturami niższymi od emerytur tych, które
takiego wyboru nie dokonały. Tym samym wypłata emerytur dla kobiet w wieku 60 lat, które
posiadają subkonto, jest mniej kosztowna dla FUS i budżetu państwa niż wypłata emerytur dla
kobiet w wieku 60 lat, które nie przystąpiły do II filara. Dodatkowy koszt jest generowany przez
dziedziczenie części środków zewidencjonowanych na subkoncie w okresie pierwszych 3 lat po
przejściu na emeryturę w wieku 65 lat (w ramach wypłaty gwarantowanej, co uzasadnia zresztą
przyjęcie niższego wskaźnika waloryzacji subkonta, związanego z koniecznością finansowania
kosztu przyjętych rozwiązań w systemie emerytalnym wynikających z dziedziczeniem części
środków), nie wynika on jednak z zasad ustalania emerytur.
Oznacza to, że przeliczenie emerytur kobiet posiadających subkonto w wieku 65 lat daje
możliwość podniesienia wysokości tej emerytury celem niwelacji różnicy jej wysokości względem
świadczenia osoby, która nie posiada subkonta. Następuje to jednak dopiero po 5 latach pobierania
emerytury w niższej wysokości, co nie jest bez znaczenia dla stanu poziomu wydatków z FUS i
budżetu państwa. Pozwala to dodatkowo na zmniejszenie zróżnicowania wysokości emerytur
kobiet i mężczyzn posiadających subkonto, służąc wyrównaniu dysproporcji świadczeń w systemie
emerytalnym. Koszt wyrównania jest pokrywany dzięki późniejszemu ustaleniu wysokości
emerytury docelowej (wiek 65 a nie 60 lat) oraz ustaleniu wysokości emerytur dla mężczyzn
mających subkonto w wieku 65 lat w wysokości niższej niż dla mężczyzn w tym wieku, którzy
subkonta nie posiadają.
Ze względu na wydłużanie się dalszego trwania życia, które znajduje odzwierciedlenie
w ogłaszanych corocznie przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego tablicach dalszego
trwania życia, ustalenie emerytury docelowej w wieku 65 lat nie zawsze skutkuje podniesieniem
emerytury ustalonej przed osiągnięciem tego wieku. Wynika to z faktu, że na wysokość emerytury
oprócz kwot zwaloryzowanych środków, zewidencjonowanych na koncie i subkoncie
ubezpieczonego, ma też wpływ określone w tablicach GUS średnie dalsze trwanie życia wyrażone
w miesiącach. Zwiększenie się tego wskaźnika może więc skutkować zmniejszeniem kwoty
ustalonej emerytury w wieku 65 lat. Z tego względu ustawodawca przewidział rozwiązanie,
zgodnie z którym emerytura ta nie może być niższa od kwoty odpowiadającej wysokości
emerytury z funduszu i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu poprzedzającym
osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat. Mając to na uwadze informuję,
odpowiadając:
— na pierwsze pytanie interpelacji - zgodnie z danymi ZUS w grudniu 2025 r. emerytury ustalone
zgodnie z art. 26c ustawy emerytalnej pobierało 540,7 tys. kobiet;
— na drugie pytanie - zgodnie z szacunkami ZUS, przeprowadzonymi w listopadzie 2022 r.,
zwiększenie wydatków w 2025 r. na emerytury docelowe po ponownym ustaleniu wysokości,
wyrażone w kwotach nominalnych, oszacowano na 5,4 mld zł (szacunek objął 484,2 tys.
kobiet);
— na trzecie pytanie - kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie planuje
zmiany obecnego stanu prawnego, gdyż jak wskazano mechanizm ten stanie się 1 stycznia
2029 r. mechanizmem powszechnym, obejmującym wszystkie kobiety urodzone po 31 grudnia
1968 r., i jest przy tym mechanizmem uzasadnionym, wynikającym z reformy emerytalnej,
która wdrożyła zasadę podziału składki emerytalnej, a także korzystnym dla kobiet, ponieważ
częściowo niweluje różnice w wysokości pobieranych przez kobiety i mężczyzn emerytur.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
1 Przykładowo składka w wysokości 1000 zł, którą zwaloryzowano wskaźnikami waloryzacji rocznej, począwszy od waloryzacji za 2012 r.
(pierwsza waloryzacja subkonta) po ostatniej waloryzacji rocznej za 2024 r. osiąga wartość 2804,24 zł w przypadku waloryzacji na koncie (I
filar), a w przypadku waloryzacji wskaźnikiem subkonta osiąga wartość 2161,05 zł. Przekłada się to na niższy poziom emerytur osób
posiadających subkonto w ZUS.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --