Interpelacja w sprawie funkcjonowania programu "Czyste Powietrze" po zmianach wprowadzonych w 2025 r.
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 15793
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie funkcjonowania programu "Czyste Powietrze" po zmianach wprowadzonych w 2025 r.
Zgłaszający: Monika Rosa, Jolanta Niezgodzka, Dorota Łoboda, Alicja Łepkowska-Gołaś
Data wpływu: 05-03-2026
Szanowna Pani Minister,
w związku z licznymi doniesieniami medialnymi oraz stanowiskami organizacji społecznych i środowisk eksperckich dotyczącymi funkcjonowania rządowego programu „Czyste Powietrze”, zwracam się do Pani Minister z interpelacją w sprawie aktualnego stanu realizacji tego programu, jego skuteczności oraz podejmowanych działań naprawczych.
Z informacji publikowanych w mediach, a także z analiz przedstawianych przez organizacje społeczne, w tym Polski Alarm Smogowy, oraz przez jednostki samorządu terytorialnego wynika, że po zmianach wprowadzonych w programie od 31 marca 2025 r. nastąpił gwałtowny spadek zainteresowania beneficjentów. W nowej formule wnioski o dofinansowanie składa nawet czterokrotnie mniej osób niż w analogicznych okresach lat poprzednich. Polski Alarm Smogowy alarmuje, że przy obecnym tempie realizacji programu cele związane z wymianą ok. 2,5 mln nieefektywnych źródeł ciepła mogą nie zostać osiągnięte nawet w perspektywie kilkudziesięciu lat.
Dane dotyczące realizacji programu wskazują, że od momentu jego uruchomienia we wrześniu 2018 r. liczba złożonych wniosków przekroczyła 1 mln. Jednocześnie w okresie od 31 marca do 30 czerwca 2025 r. wpłynęło jedynie 10 536 wniosków, podczas gdy w analogicznym okresie roku 2024 było ich ponad 78 tys. Do końca 2025 r. w nowej formule programu złożono niecałe 50 tys. wniosków, wobec 205 tys. w pierwszym półroczu 2024 r. W praktyce oznacza to, że tygodniowo do programu wpływa obecnie jedynie kilkaset wniosków.
Pomimo znaczących nakładów finansowych - do 31 grudnia 2023 r. podpisano ponad 639 tys. umów o łącznej wartości ok. 16,95 mld zł, a w latach 2024-2025 wypłacono ponad 10,2 mld zł - w przestrzeni publicznej narastają wątpliwości dotyczące efektywności i dostępności programu. Zabezpieczenie środków na poziomie ponad 30 mld zł na lata 2021-2027, w tym ze środków KPO, FEnIKS i Funduszu Modernizacyjnego, nie przekłada się bowiem na proporcjonalne tempo składania i realizacji nowych wniosków.
W mediach oraz wśród ekspertów branżowych pojawiają się również sygnały o poważnych problemach organizacyjnych. Opinia publiczna zwraca uwagę na wielomiesięczne opóźnienia w wypłatach środków oraz na przypadki uznaniowego obniżania przyznanych dotacji, w szczególności wobec beneficjentów o najniższych dochodach. Samorządy oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska wskazują na skomplikowane procedury, długotrwałą ocenę wniosków oraz konieczność wielokrotnego uzupełniania dokumentacji.
Szczególne zaniepokojenie budzą także informacje przekazywane przez organizacje pozarządowe, w tym Fundację Franka Bolda, dotyczące przypadków oszustw i nieprawidłowości.
W mediach opisywano sytuacje, w których nieuczciwi wykonawcy doprowadzali do nieukończenia inwestycji, pozostawiając beneficjentów z długami i bez możliwości rozliczenia dotacji. Skala tego zjawiska szacowana jest na kilkanaście tysięcy gospodarstw domowych. Środowiska obywatelskie podnoszą konieczność pilnych zmian prawnych mających na celu wzmocnienie ochrony poszkodowanych, zwłaszcza osób ubogich, które nie dysponują środkami na finansowanie zaliczek lub kosztów audytów energetycznych.
W kontekście powyższego zasadne wydaje się pytanie, czy obecny kształt programu rzeczywiście realizuje jego podstawowy cel, jakim jest poprawa jakości powietrza oraz wsparcie gospodarstw domowych, w szczególności tych najbardziej narażonych na ubóstwo energetyczne.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie działania zostały podjęte przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska w celu przeciwdziałania gwałtownemu spadkowi liczby składanych wniosków w programie „Czyste Powietrze” po zmianach wprowadzonych w 2025 r.?
Czy ministerstwo analizowało wpływ obowiązku audytu energetycznego oraz zwiększonych wymagań formalnych na dostępność programu dla osób o niskich dochodach?
Jakie są średnie czasy rozpatrywania wniosków i wypłat środków w 2025 r. i 2026 r. oraz jakie działania podjęto w celu ich skrócenia?
W jaki sposób ministerstwo zamierza chronić beneficjentów programu przed nieuczciwymi wykonawcami i czy planowane są zmiany legislacyjne w tym zakresie?
Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmów zaliczkowych lub innych form wsparcia finansowego dla najuboższych beneficjentów, aby umożliwić im realny udział w programie?
Jak ministerstwo ocenia możliwość osiągnięcia zakładanych celów programu w zakresie wymiany źródeł ciepła przy obecnym tempie realizacji i jakie korekty są planowane?
Czy w związku z czasowym wstrzymaniem finansowania programu przez Ministerstwo Finansów, wynikającym z problemów z certyfikacją, istnieje ryzyko ograniczenia, opóźnienia bądź całkowitego zagrożenia realizacji i dalszego finansowania programu, a jeżeli tak, jakie działania zostały lub zostaną podjęte w celu zapewnienia ciągłości jego funkcjonowania?
Jakie działania ministerstwo podjęło dotychczas oraz jakie działania planuje podjąć w najbliższym czasie w celu podniesienia poziomu certyfikacji, usunięcia zidentyfikowanych nieprawidłowości oraz zapewnienia spełnienia wymogów niezbędnych do przywrócenia pełnego finansowania programu?
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (8)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (14)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
23211 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DFE-WNF.0500.15.2026.AS
4276494.17414614.14140228
Warszawa, 30-03-2026
Odpowiedź na interpelację
Autorzy interpelacji: posłanka Monika Rosa oraz grupa posłanek
Temat: funkcjonowanie programu „Czyste Powietrze” po zmianach wprowadzonych w 2025
r.
Sygnatura: K10INT15793
Data: 9.03.2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedzi na pytania dotyczące realizacji programu priorytetowego
„Czyste powietrze” (dalej: Program). Odpowiedzi przygotowano z wykorzystaniem
informacji otrzymanych od Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej (dalej: NFOŚiGW).
1. Jakie działania zostały podjęte przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska
w celu przeciwdziałania gwałtownemu spadkowi liczby składanych
wniosków w programie „Czyste Powietrze” po zmianach wprowadzonych
w 2025 r.?
NFOŚiGW, we współpracy z Ministerstwem Klimatu i Środowiska (dalej: MKiŚ), prowadzi
działania mające na celu poprawę jakości inwestycji oraz stabilne funkcjonowanie
Programu, przy zachowaniu efektywnego wykorzystania środków publicznych i osiąganiu
realnych efektów rzeczowych i ekologicznych.
Jednym z kluczowych działań było uruchomienie 31 marca 2025 r. nowej odsłony
Programu. Wprowadzone zmiany mają charakter systemowy i wynikają z doświadczeń
wcześniejszych lat, w tym zidentyfikowanych nieprawidłowości, takich jak zawyżanie
kosztów, nieuczciwe praktyki części wykonawców czy realizacja inwestycji bez realnych
efektów energetycznych. Aby ograniczyć ryzyko ich powtarzania, wprowadzono m.in.
obowiązek wykonania audytu energetycznego, większy nacisk na kompleksową
termomodernizację oraz rozwiązania ograniczające nadużycia, w tym prefinansowanie
-- 1 of 9 --
z obowiązkowym, bezpłatnym wsparciem Operatora (gminy lub Wojewódzkiego Funduszu
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, dalej: WFOŚiGW).
Równolegle prowadzone są działania informacyjne i edukacyjne. Gminy realizują zadania
w ramach punktów konsultacyjno‑informacyjnych (2 262 podpisane porozumienia),
a Operatorzy (1 401 gmin i 16 WFOŚiGW) wspierają beneficjentów przy wyższym
poziomie dofinansowania i przy prefinansowaniu. Organizowane są także kampanie
informacyjne i spotkania, które wyjaśniają zasady funkcjonowania Programu i zachęcają do
udziału.
Program w obecnym kształcie kładzie większy nacisk na jakość inwestycji, efektywność
energetyczną oraz ochronę beneficjentów. Skutkiem wprowadzonych zmian jest czasowy
spadek liczby składanych wniosków o dofinansowanie, wynikający z konieczności
dostosowania się rynku i beneficjentów do nowych, bardziej wymagających zasad. Warto
podkreślić, że w 2024 r. liczba wniosków była sztucznie zawyżona przez część
wykonawców, którzy składali wnioski „na zapas” lub bez pełnej zgody klientów.
Ważnym elementem zmian jest również wyłączenie gazu jako kwalifikowanego źródła
ogrzewania, co wynika z wymogów UE zakazujących dotowania urządzeń na paliwa
kopalne. Rozwiązanie to mogło przejściowo wpłynąć na liczbę wniosków, zwłaszcza wśród
osób planujących przejście na ogrzewanie gazowe, ale jest konieczne dla zgodności
Programu z unijną polityką klimatyczną.
Od 16 lutego 2026 r. prowadzone były konsultacje społeczne dotyczące kolejnych zmian
w Programie. Dotyczyły one m.in. uproszczenia zasad, zwiększenia dostępności Programu,
dopuszczenia częściowej termomodernizacji przy wymianie źródła ciepła oraz
wprowadzenia bonu na audyt energetyczny. Zaproponowano także uproszczenia
w procesie składania i rozliczania wniosków oraz stworzenie weryfikowanej Listy
Wykonawców, która ułatwi beneficjentom wybór rzetelnych firm.
Jedną z najczęściej wskazywanych barier w przystąpieniu do Programu był wymóg
posiadania własności nieruchomości przez co najmniej 3 lata przed złożeniem wniosku.
Wprowadzono go po to, aby ograniczyć wcześniej obserwowane nadużycia, w tym próby
uzyskania wysokiego dofinansowania w sposób niezgodny z zasadami Programu. Mimo że
rozwiązanie to było uzasadnione z punktu widzenia bezpieczeństwa środków publicznych,
okazało się utrudnieniem dla części gospodarstw domowych, które nie spełniały nowego
kryterium. W konsultacjach publicznych zaproponowano więc złagodzenie tego wymogu.
Nowa propozycja dopuszcza ubieganie się o dofinansowanie przez osoby, które są
właścicielami lub współwłaścicielami budynku od co najmniej 1 roku, pod warunkiem że
nabyły co najmniej 50% udziałów w drodze zakupu albo darowizny na rzecz dzieci lub
wnuków.
Drugą istotną barierą był obowiązek wykonania pełnej, kosztownej termomodernizacji na
podstawie audytu energetycznego oraz konieczność osiągnięcia co najmniej 40% redukcji
zapotrzebowania na energię użytkową budynku. Beneficjenci zgłaszali obawy, że nie
zawsze będzie możliwe spełnienie tego wymogu, szczególnie w budynkach o dobrej lub
średniej kondycji technicznej. W konsultacjach publicznych zaproponowano więc
dodatkowy rodzaj przedsięwzięcia dla budynków o zapotrzebowaniu na energię użytkową
w przedziale 80–140 kWh/(m²rok). Dopuszczona zostałaby częściowa termomodernizacja
-- 2 of 9 --
o mniejszym zakresie prac, pod warunkiem jednoczesnej wymiany źródła ciepła
i osiągnięcia 30% redukcji energii pierwotnej. Rozwiązanie to ma zwiększyć dostępność
Programu i ułatwić realizację inwestycji w budynkach, które nie wymagają pełnej
termomodernizacji.
Obecnie trwają analizy zgłoszonych uwag, a wybrane rozwiązania będą włączane do
Programu. Oczekujemy, że wraz z upowszechnieniem nowych zasad i kontynuacją działań
informacyjnych zainteresowanie Programem będzie stopniowo rosnąć.
2. Czy Ministerstwo analizowało wpływ obowiązku audytu energetycznego
oraz zwiększonych wymagań formalnych na dostępność programu dla osób
o niskich dochodach?
W poprzednich wersjach Programu możliwe było montowanie nowych źródeł ciepła
w budynkach o bardzo niskiej efektywności energetycznej, bez wcześniejszej
termomodernizacji. Prowadziło to do niskiej efektywności pracy urządzeń i wysokich
kosztów ich użytkowania. W efekcie modernizacja mogła nie poprawiać sytuacji
gospodarstw domowych, a nawet pogłębiać ubóstwo energetyczne.
Wprowadzenie obowiązku audytu energetycznego przed złożeniem wniosku do
Programu
Audyt energetyczny pozwala właściwie zaplanować inwestycję i dobrać odpowiednie
rozwiązania techniczne. Dzięki temu unika się nieefektywnych modernizacji oraz ryzyka
ponoszenia nadmiernych kosztów. Jest to szczególnie ważne dla osób o niższych
dochodach, dla których nieprawidłowo zaplanowana inwestycja mogłaby stać się
poważnym obciążeniem finansowym. Program przewiduje z myślą o tej grupie wyższe
poziomy dofinansowania oraz wsparcie na przygotowanie dokumentacji, w tym audytu
energetycznego.
Od 31 marca 2025 r. obowiązek przeprowadzenia audytu przed rozpoczęciem inwestycji
ma zapewnić właściwy dobór źródła ciepła oraz wskazać, czy konieczna jest
termomodernizacja. Ograniczenie strat energii i stabilna praca instalacji przekładają się na
realne oszczędności, co ma szczególne znaczenie dla osób dotkniętych ubóstwem
energetycznym.
W zakończonych 16 marca 2026 r. konsultacjach społecznych analizowane są kolejne
rozwiązania zwiększające dostępność Programu. Jednym z nich jest tzw. bon na audyt
energetyczny, który umożliwiłby sfinansowanie kosztu audytu ze środków publicznych
jeszcze przed rozpoczęciem inwestycji. Ułatwiłoby to przystąpienie do Programu osobom
o niższych dochodach.
Wprowadzenie Operatorów w Programie
Obecnie wnioskodawcy/beneficjenci mogą korzystać z bezpłatnej pomocy punktów
konsultacyjno‑informacyjnych w gminach oraz Operatorów Programu. System
Operatorów w Programie wprowadzono od 31 marca 2025 r. Ich zadaniem jest
bezpośrednia pomoc wnioskodawcy/ beneficjentowi (wnioskującemu na poziomie
podwyższonym i najwyższym) w przygotowaniu i realizacji przedsięwzięcia wraz ze
-- 3 of 9 --
sporządzeniem wniosku o dofinansowanie i płatność. Rolę Operatorów w nowej wersji
Programu pełnią gminy i WFOŚiGW. Do zadań Operatora należy m.in.:
na prośbę beneficjenta pomoc w wyborze i zawarciu umowy
z wykonawcą/wykonawcami oraz audytorem;
wsparcie w przygotowaniu dyspozycji wypłaty zaliczki z załącznikami, zgodnie
z listą sprawdzającą,
pomoc w monitorowaniu realizacji prac przez wykonawcę, w tym terminowości
prowadzonych, zgodnie z warunkami umowy o dofinansowanie i umowy
z wykonawcą.
Wprowadzenie Operatorów ma istotne znaczenie dla ograniczenia nadużyć
obserwowanych w poprzednich edycjach Programu, takich jak nieuczciwe praktyki
akwizytorów/wykonawców, podpisywanie niekompletnych dokumentów, zawyżanie cen
usług czy niewłaściwą realizację inwestycji. Najwyższy poziom dofinansowania
(100% kosztów netto) oraz prefinansowanie są dostępne wyłącznie przy wsparciu
Operatora, co zapewnia najuboższym beneficjentom, często wykluczonym cyfrowo,
bezpłatną, pełną opiekę na każdym etapie. Z pomocy operatora można skorzystać również
przy podwyższonym poziomie dofinansowania (70% kosztów netto). Udział operatora
w przy podwyższonym poziomie dofinansowania jest opcjonalny. Zadania Operatora
realizuje obecnie 1 401 gmin, czyli ok. 56% wszystkich gmin.
Wprowadzone i planowane zmiany mają na celu nie tylko zwiększenie efektywności
energetycznej budynków i podniesienie jakości inwestycji, lecz także ułatwienie dostępu
do Programu oraz lepszą ochronę beneficjentów – szczególnie tych najbardziej
narażonych na ubóstwo energetyczne.
3. Jakie są średnie czasy rozpatrywania wniosków i wypłat środków w 2025
i 2026 r. oraz jakie działania podjęto w celu ich skrócenia?
Średni czas rozpatrywania przez WFOŚiGW wniosków o płatność w okresie od 1 stycznia
2025 do 1 stycznia 2026 r. wynosił 116 dni kalendarzowych. To czas od złożenia
wniosków o płatność do pozytywnej decyzji, określony na podstawie danych pozyskanych
od 5 WFOŚiGW, pozostałe WFOŚiGW nie posiadają takich danych. Z dotychczas
zgromadzonych danych wynika, że średni czas wypłaty środków po złożeniu poprawnie
uzupełnionego wniosków o płatność wynosi 17 dni.
W celu uporządkowania relacji między stronami procesu oceny wniosków o płatność oraz
wypłaty dotacji został przygotowany i opublikowany komunikat, dostępny po adresem:
https://czystepowietrze.gov.pl/wazne-komunikaty/usprawnienie-procedur-
rozpatrywania-wnioskow-o-platnosc . Potrzeba doprecyzowania zasad była zgłaszana
zarówno do MKiŚ, jak i NFOŚiGW przez wykonawców.
Od początku współpracy NFOŚiGW z WFOŚiGW w zakresie wdrażania Programu
podejmowane są działania mające zapewnić spójność i jednolitość stosowanych praktyk.
Należy podkreślić, że WFOŚiGW są odrębnymi jednostkami organizacyjnymi,
niepodlegającymi NFOŚiGW, i samodzielnie podejmują decyzje w zakresie swojej
działalności. Ocena i rozliczanie wniosków o płatność należą do WFOŚiGW, które – jako
-- 4 of 9 --
odrębne osoby prawne – działają na podstawie regulaminu Programu oraz zawartych
umów o dofinansowanie.
NFOŚiGW, we współpracy z MKiŚ, zapewnia koordynację oraz ujednolicanie praktyk
poprzez publikację wytycznych, komunikatów i materiałów pomocniczych. Dokumenty te
mają charakter organizacyjny i porządkujący.
4. W jaki sposób Ministerstwo zamierza chronić beneficjentów programu
przed nieuczciwymi wykonawcami i czy planowane są zmiany legislacyjne
w tym zakresie?
Wprowadzenie Operatorów w Programie
W naborze wniosków w Programie od 31 marca 2025 r. wprowadzono Operatorów,
których zadaniem jest bezpośrednia pomoc wnioskodawcy/ beneficjentowi
(wnioskującemu w poziomie podwyższonym i najwyższym) w przygotowaniu i realizacji
przedsięwzięcia wraz ze sporządzeniem wniosku o dofinansowanie i płatność. Informacje
o Operatorach zostały przedstawione w odpowiedzi na pytanie nr 2.
Obok Operatorów w Programie zapewniono dodatkowe elementy zabezpieczające środki
publiczne i ochronę beneficjentów Programu przed nieuczciwymi wykonawcami, jak
zmniejszenie kwoty zaliczki w przypadku prefinansowania z 50% do 35%. Deklaracja
wypłaty zaliczki może być podpisana przez beneficjenta w obecności Operatora, przez co
minimalizowane jest ryzyko wyłudzeń i wzmacniana ochrona.
Wprowadzenie Listy Wykonawców
Aktualnie trwają prace nad wprowadzeniem tzw. Listy Wykonawców, której celem jest
wsparcie beneficjentów Programu w wyborze rzetelnych firm realizujących
przedsięwzięcia z zakresu poprawy efektywności energetycznej budynków. Lista obejmie
wykonawców świadczących usługi m.in. w zakresie wymiany źródeł ciepła, docieplenia
przegród budowlanych, montażu stolarki okiennej i drzwiowej oraz wykonywania audytów
energetycznych.
Wykonawcy ubiegający się o wpis na Listę zostaną poddani weryfikacji pod kątem m.in.
kryteriów formalnych, kwalifikacji zawodowych, doświadczenia w realizacji inwestycji
w ramach Programu. Uzyskanie wpisu będzie możliwe po dokonaniu rejestracji na stronie
internetowej, uzupełnieniu formularza zgłoszeniowego, przekazaniu wymaganych
załączników oraz spełnieniu zasad określonych w regulaminie Listy. W przypadku
ujawnienia poważnych nieprawidłowości przewiduje się możliwość zawieszenia lub
wykreślenia wykonawcy z Listy.
Beneficjenci będą mogli korzystać z uporządkowanego źródła informacji, obejmującego
wykonawców, którzy spełnili określone wymagania i realizują wskazany zakres
przedsięwzięć na określonym obszarze kraju. Lista będzie miała charakter dobrowolny tzn.
beneficjent będzie mógł również skorzystać z usług firmy wykonawczej, która nie jest na
liście i uzyskać dofinansowanie w Programie.
-- 5 of 9 --
Prace nad Listą Wykonawców, zasadami jej funkcjonowania oraz wymaganiami wobec
podmiotów ubiegających się o wpis są w toku. Wśród planowanych założeń przewiduje się
również mechanizm okresowej weryfikacji potwierdzania spełniania wymagań wpisu na
Listę. Opracowywane rozwiązania mają charakter roboczy i nie zostały jeszcze
zatwierdzone. Koncepcja Listy Wykonawców jest przedmiotem konsultacji społecznych
w ramach proponowanych zmian w Programie, które rozpoczęły się 16 lutego 2026 r.
Planowana Lista wykonawców będzie narzędziem zwiększającym transparentność rynku
oraz będzie stanowić dodatkowy mechanizm weryfikacji rzetelności i stabilności firm
świadczących usługi dla beneficjentów.
Pomoc poszkodowanym beneficjentom - projekt ustawy o pomocy beneficjentom –
osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego
„Czyste Powietrze”.
W ramach działań legislacyjnych MKiŚ przygotowało projekt ustawy o pomocy
beneficjentom – osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu
Priorytetowego „Czyste Powietrze”. Celem ustawy jest udzielenie pomocy beneficjentom,
którzy ponieśli szkody z powodu działań wykonawców lub osób działających w ich
imieniu. Dotyczy to sytuacji, w których wykonawcy świadczyli na rzecz beneficjentów
usługi, dostawy lub roboty budowlane finansowane z Programu, a ich działania
doprowadziły do strat po stronie beneficjentów.
Ustawa jest w trakcie procedowania. Trwa analiza uwag zgłoszonych podczas konsultacji
społecznych, opiniowania i uzgodnień międzyresortowych. Rada Ministrów planuje
przyjęcie projektu tej ustawy w najbliższych tygodniach. Następnie projekt ustawy trafi do
dalszych prac do Parlamentu (Sejmu i Senatu) i po uchwaleniu ustawy do podpisu
Prezydenta RP.
Obecnie, zgodnie z zasadami Programu, zaliczka jest traktowana jako wypłacona na rzecz
beneficjenta, nawet jeśli środki trafiły bezpośrednio na konto wykonawcy. Oznacza to, że
beneficjent, który nie zrealizował umowy o dofinansowanie – w szczególności nie rozliczył
otrzymanej zaliczki – ma obowiązek zwrotu środków do WFOŚiGW. WFOŚiGW ma zatem
ustawowy obowiązek wezwania beneficjenta do zwrotu pieniędzy (zaliczki lub dotacji).
Projekt ustawy przewiduje pomoc dla osób, które:
złożyły wniosek o dofinansowanie do Programu między 15 lipca 2022 r.
a 28 listopada 2024 r. oraz
otrzymały dotację, ale z winy wykonawcy (lub osoby działającej w jego imieniu) nie
zrealizowały prac albo prace zostały wykonane niezgodnie z umową.
Formy pomocy dla beneficjenta określone w projekcie ustawy to:
1. Zawieszenie spłaty należności - czasowe wstrzymanie obowiązku zwrotu pieniędzy
do WFOŚiGW.
2. Zwolnienie z odpowiedzialności za spłatę należności - po prawomocnym wyroku
Sądu potwierdzającym winę wykonawcy.
-- 6 of 9 --
3. Upoważnienie WFOŚiGW do dochodzenia zwrotu należności bezpośrednio od
wykonawcy - WFOŚiGW może wtedy działać w imieniu beneficjenta.
4. Ulgi w spłacie należności - przesunięcia terminu spłaty, rozłożenia płatności na raty,
całkowitego lub częściowego umorzenia spłaty.
5. Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmów zaliczkowych lub innych
form wsparcia finansowego dla najuboższych beneficjentów, aby umożliwić
im realny udział w programie?
Dotacja z prefinansowaniem w Programie
Program jest adresowany do osób uprawnionych do podstawowego, podwyższonego lub
najwyższego poziomu dofinansowania. Poziom dofinansowania zależy od wysokości
dochodu rocznego lub miesięcznego na jednego członka gospodarstwa domowego, lub
wynika z ustalonego prawa do: zasiłku stałego, zasiłku okresowego, zasiłku rodzinnego,
specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Od 15 lipca 2022 r. wprowadzono możliwość przyznania beneficjentom uprawnionym do
podwyższonego i najwyższego poziomu dofinansowania dotacji z prefinansowaniem.
Prefinansowanie wspiera beneficjentów o niższych dochodach, umożliwiając rozpoczęcie
inwestycji bez konieczności ponoszenia kosztów z własnych środków. Prefinansowanie
stanowi zaliczkę w ramach dotacji, wypłacaną przed realizacją przedsięwzięcia. Środki te
przekazywane są przez wfośigw bezpośrednio na rachunek bankowy wykonawcy.
Beneficjent do wniosku o dofinansowanie załącza zawarte umowy z wykonawcami
(maksymalnie trzy), obejmujące pełen zakres planowanych prac. Po zakończeniu prac
pozostała część dotacji jest wypłacana wykonawcy lub beneficjentowi (jeżeli faktura
została już opłacona przez beneficjenta). Wykonawca odgrywa centralną rolę w tym
mechanizmie, ponieważ to on otrzymuje środki z zaliczki (na podstawie faktury
zaliczkowej) i realizuje inwestycję, a jego działania determinują prawidłowe rozliczenie
dotacji.
Wprowadzenie dodatkowego zabezpieczenia środków
W przypadku prefinansowania (zaliczkowania) część środków Programu jest wypłacana
przed pełnym potwierdzeniem prawidłowej realizacji przedsięwzięcia. Aby lepiej chronić
beneficjentów i środki publiczne, NFOŚiGW pracuje nad wprowadzeniem dodatkowych
zabezpieczeń.
Wykonawca wskazany przez beneficjenta miałby zawrzeć z WFOŚiGW umowę
poręczenia zapłaty, zabezpieczoną wekslem in blanco i deklaracją wekslową. Mechanizm
ten chroniłby beneficjenta na wypadek konieczności zwrotu części lub całości dotacji, jeśli
przedsięwzięcie nie zostanie wykonane prawidłowo. Zabezpieczenie obejmowałoby
całość potencjalnych zobowiązań beneficjenta, wraz z odsetkami i kosztami wynikającymi
z umowy dotacji. Deklaracja wekslowa określałaby zasady i wysokość uzupełnienia weksla
przez WFOŚiGW (w ramach ustalonego limitu).
Wprowadzenie rozwiązań będzie zależało od wyników konsultacji społecznych i dalszych
analiz.
-- 7 of 9 --
6. Jak Ministerstwo ocenia możliwość osiągnięcia zakładanych celów
programu w zakresie wymiany źródeł ciepła przy obecnym tempie realizacji
i jakie korekty są planowane?
Program pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi poprawy jakości powietrza
i efektywności energetycznej w budynkach jednorodzinnych. Mimo wcześniejszych
wyzwań, takich jak kumulacja wniosków czy konieczność uporządkowania zasad działania,
obecne rozwiązania pozwalają na stopniowe stabilizowanie tempa realizacji.
Wprowadzona w 2025 r. nowa odsłona Programu ma na celu nie tylko dalsze wsparcie
inwestycji, ale przede wszystkim poprawę ich jakości i trwałości efektów. Większy nacisk
na kompleksową termomodernizację, właściwy dobór źródła ciepła oraz obowiązkowy
audyt energetyczny pozwala uzyskać realne oszczędności energii i ograniczyć ryzyko
wysokich rachunków za ogrzewanie.
Program ma stabilne źródła finansowania, w tym FM, KPO oraz FEnIKS, co zapewnia jego
ciągłość. Równolegle usprawniany jest proces oceny i wypłaty środków, m.in. poprzez
zwiększenie zasobów kadrowych w WFOŚiGW, co poprawia tempo rozliczeń.
W ramach monitorowania realizacji analizowane są także kierunki dalszych usprawnień
Programu. Obejmują one rozwiązania przedstawione w trakcie konsultacji publicznych
w 2026 r. Wśród nich znalazły się:
dofinansowanie audytów energetycznych przed złożeniem wniosku w formie bonu
energetycznego;
złagodzenie wymogu 3‑letniej własności budynku;
możliwość termomodernizacji o mniejszym zakresie wraz z wymianą źródła ciepła;
ujednolicenie zasad rozpatrywania wniosków we wszystkich WFOŚiGW;
wprowadzenie Listy Wykonawców jako narzędzia dla beneficjentów do wyboru
rzetelnych firm;
możliwość wypełniania wniosku przez pełnomocników w systemie GWD,
z obowiązkiem akceptacji przez Operatora;
wydłużenie czasu na rozliczenie zaliczki z 120 do 180 dni;
zabezpieczenie prefinansowania poprzez umowę poręczenia zapłaty z wekslem
in blanco.
NFOŚiGW prowadzi analizę wszystkich uwag zgłoszonych w konsultacjach publicznych,
które będą podstawą do dalszych zmian w Programie.
Obecne tempo realizacji, przy równoległym wdrażaniu wskazanych usprawnień, pozwala
na osiągnięcie zakładanych celów Programu, z zachowaniem wysokiej jakości inwestycji
i efektywnego wykorzystania środków publicznych.
7. Czy w związku z czasowym wstrzymaniem finansowania programu przez
Ministerstwo Finansów, wynikającym z problemów z certyfikacją, istnieje
ryzyko ograniczenia, opóźnienia bądź całkowitego zagrożenia realizacji
-- 8 of 9 --
i dalszego finansowania programu, a jeżeli tak – jakie działania zostały lub
zostaną podjęte w celu zapewnienia ciągłości jego funkcjonowania?
8. Jakie działania Ministerstwo podjęło dotychczas oraz jakie działania
planuje podjąć w najbliższym czasie w celu podniesienia poziomu
certyfikacji, usunięcia zidentyfikowanych nieprawidłowości oraz
zapewnienia spełnienia wymogów niezbędnych do przywrócenia pełnego
finansowania programu?
Pytania nr 7 i nr 8 dotyczą tego samego zagadnienia, dlatego poniżej przedstawiam
wspólną odpowiedź.
NFOŚiGW, we współpracy z MKiŚ, prowadzi działania mające na celu zapewnienie
prawidłowego przebiegu procesu certyfikacji środków w ramach FEnIKS oraz pełnej
zgodności z obowiązującymi wymogami.
Realizowany jest przyjęty harmonogram certyfikacji środków, a przekazywanie kolejnych
wniosków do Komisji Europejskiej odbywa się sukcesywnie. Proces ten obejmuje
szczegółową weryfikację poniesionych wydatków pod kątem ich kwalifikowalności,
zgodności z przepisami oraz właściwego udokumentowania i stanowi standardowy,
techniczny etap wdrażania środków europejskich.
W najbliższym okresie planowana jest dalsza realizacja przyjętego harmonogramu
certyfikacji oraz kontynuacja działań zapewniających zgodność wydatków z wymogami
Programu, co pozwoli na pełne wykorzystanie dostępnych środków europejskich przy
jednoczesnym zachowaniu stabilności finansowej i operacyjnej Programu.
Proszę o przyjęcie wyjaśnień.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 9 of 9 --