Odpowiedź na interpelację w sprawie wpływu demografii na przyszłość sieci szkół Odpowiedź na interpelację nr 15760 w sprawie wpływu demografii na przyszłość sieci szkół Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 24-03-2026 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Dariusza Piontkowskiego w sprawie wpływu demografii na przyszłość sieci szkół. Szanowny Panie Pośle, zgadzam się ze stanowiskiem Pana Posła, zgodnie z którym proces wyludniania jest zjawiskiem długofalowym i wymaga systemowych rozwiązań w obszarze edukacji. Brak odpowiednich działań może prowadzić do likwidacji kolejnych szkół, wydłużenia czasu dojazdu uczniów oraz osłabienia potencjału społecznego lokalnych wspólnot. Jednocześnie reorganizacja sieci szkół powinna być prowadzona w sposób przemyślany i uwzględniający specyfikę regionu. To właśnie z tych powodów Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało niżej opisaną ustawę stanowiącą osłonę dla małych szkół, zawierającą pakiet rozwiązań będących alternatywą dla gmin, które zamierzają zlikwidować szkołę. Dziwi więc, że Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość, w tym Pan Poseł Dariusz Piontkowski, głosował przeciwko tej ustawie. Z prognozy GUS wynika, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o ok. 5%, a do 2034 r. - o około 19,5%. Do 2060 r. spadek ten może wynieść około 30% (wg pesymistycznego scenariusza GUS nawet - 48,3%). Z uwagi na znaczny spadek urodzeń i trwający kryzys demograficzny, w najbliższych latach liczba uczniów będzie stopniowo malała, co szczególnie będzie odczuwalne w wychowaniu przedszkolnym. Szacuje się, że w najbliższych 10 latach ubędzie ponad milion uczniów w wychowaniu przedszkolnym i szkołach podstawowych. Jedynie szkoły ponadpodstawowe nie odczują w znaczący sposób spadku liczby uczniów ze względu na objęcie kształceniem większych roczników z lat 2016-2018. W dniu 13 lutego 2026 r. Sejm RP przyjął ustawę o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, która reguluje kilka ważnych obszarów polskiej oświaty. W dniu 13 marca 2026 r. Sejm RP przyjął sprawozdanie połączonych komisji sejmowych dotyczące uchwały Senatu RP w sprawie ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (druki sejmowa nr 2301 i 2309). Tym samym ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw została przekazana do podpisu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa ta przede wszystkim daje możliwości lepszego dostosowania sieci publicznych szkół do zmian demograficznych oraz wprowadza możliwość wykorzystania budynków oświatowych na potrzeby lokalnej społeczności. Istotne w kontekście demograficznym jest przeciwdziałanie likwidacji szkół, zwłaszcza małych szkół podstawowych. W roku szkolnym 2019/2020 w systemie było 12 092 publicznych szkół podstawowych, w roku szkolnym 2024/2025 - 11 711, w roku szkolnym 2025/2026 jest ich 11 588. Obecnie w systemie oświaty funkcjonuje 1 977 publicznych szkół podstawowych, w których uczy się 100 lub mniej uczniów. Szkoły te mogą być zagrożone likwidacją. Zamiast likwidacji szkoły podstawowej, w ustawie, proponuje się gminom pulę elastycznych rozwiązań, pozwalających między innymi do pozostawienia kształcenia małych dzieci blisko domu (klasy I-III), a tam gdzie jest to pożądane, stwarza się możliwość konsolidacji kształcenia uczniów klas IV-VIII w dobrze wyposażonych szkołach podstawowych. Proponowane rozwiązanie daje nauczycielom, pracującym po kilka godzin w wielu szkołach, możliwość zatrudnienia w jednej szkole na pół etatu lub więcej. Pozwoli to nie tylko na pełniejsze wykorzystanie potencjału nauczycieli dla dobra uczniów, ale także da szansę na pełne korzystanie z przywilejów takich jak: zatrudnienie na podstawie mianowania, skorzystanie z urlopu dla poratowania zdrowia lub płatnego urlopu dla dalszego kształcenia albo bezpłatnego urlopu dla celów naukowych, oświatowych, artystycznych albo z innych ważnych przyczyn. Niezmiernie ważne jest również stworzenie warunków do wykorzystania przez jednostki samorządu terytorialnego nieużywanych części budynku szkoły na potrzeby realizacji zadań własnych z zakresu opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, realizacji polityki senioralnej, uczenia się przez całe życie, ochrony zdrowia, kultury oraz wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej (art. 86a). Istotne jest to w związku z tym, że jak przewiduje GUS w 2060 r. osoby w wieku 65 lat i starsze mają stanowić prawie 33% populacji (w porównaniu z około 20% w 2023 r.). Oznacza to wzrost prognozowanej liczby seniorów o ponad 2,5 miliona osób. W ustawie zaproponowano też możliwość lepszego wykorzystania potencjału świetlic w małych szkołach podstawowych. Ustawa daje możliwość objęcia opieką świetlicową dzieci z oddziałów przedszkolnych, zorganizowanych w szkołach podstawowych liczących do 70 uczniów. Wprowadza także możliwość wydawania w szkole podwieczorków dla dzieci korzystających ze świetlicy. Ponadto, w ustawie zaproponowano zmiany w zakresie procedury likwidacji szkoły. Pozostawiając wiążącą, pozytywną opinię kuratora oświaty, określono zakres spraw podlegających ocenie organu nadzoru pedagogicznego w przypadku zamiaru likwidacji szkoły. W ustawie proponuje się także wprowadzenie konsultacji społecznych, w tym bezpośrednie spotkania JST z rodzicami uczniów likwidowanej szkoły. Obecnie rodzice są tylko adresatami zawiadomienia o zamiarze likwidacji szkoły, wielokrotnie wskazującymi na brak szczegółowych informacji z samorządu i brak wpływu na jego decyzje. Należy też wspomnieć, że - zgodnie z ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[1] - od 2025 r. zmianie uległ system finansowania zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST). Zrezygnowano z wyodrębniania części oświatowej subwencji ogólnej na rzecz ustalania kwoty potrzeb oświatowych jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z ideą samorządności obecnie subwencje ogólne z budżetu państwa mają charakter jedynie uzupełniający. Celem wdrożenia obecnego sposobu ustalania dochodów JST jest wzmocnienie i ustabilizowanie finansów jednostek samorządu terytorialnego oraz zwiększenie wpływu strony samorządowej na podział środków należnych JST. Rok 2025 był pierwszym rokiem reformy finansowania JST. W obecnym systemie, dochody samorządów z tytułu udziału w PIT i CIT są niezależne od zmian podatkowych. Dochody samorządów opierają się na lokalnej bazie dochodowej i są liczone od dochodów podatników zamieszkałych/mających siedzibę na terenie danej JST (a nie od podatku należnego). Łączny skutek finansowy wynikający z ustawy jest dla JST pozytywny. W perspektywie dekady dochody JST wzrosną o ponad 345 mld zł. Kwota potrzeb oświatowych na rok 2026 wynosi 114,9 mld zł i jest wyższa od sumy kwoty potrzeb oświatowych na rok 2025 i dodatkowej kwoty na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5% (103,6 mld zł) o 11,3 mld zł, tj. o 10,9%[2]. W porównaniu do roku 2023 jest wyższa od sumy części oświatowej subwencji ogólnej (64,5 mld zł) i dotacji przedszkolnej (1,7 mld zł) o 73,3%. Wszystkie dane demograficzne przekazane posłom wraz z projektem wspomnianej na wstępie ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw są nadal aktualne. Jednakże odnosząc się bezpośrednio do pytania nr 1 uprzejmie proszę o przyjęcie następujących informacji. Zgodnie z opublikowaną przez Główny Urząd Statystyczny w 2023 roku prognozą liczby ludności w latach 2023-2060, dane o liczbie dzieci i młodzieży w wieku 7-14 lat w podziale na województwa w latach 2025-2034 przedstawiają się następująco: WOJEWÓDZTWO 2024[3] 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 DOLNOŚLĄSKIE 232 188 230 068 228 568 227 743 228 969 224 679 220 207 214 157 207 082 200 799 195 285 KUJAWSKO-POMORSKIE 168 857 166 242 164 339 161 854 159 409 154 426 149 558 143 903 137 278 131 293 126 015 LUBELSKIE 167 069 164 412 162 072 159 425 157 296 152 788 147 639 142 117 135 454 129 342 124 056 LUBUSKIE 83 121 81 287 79 844 78 575 77 751 75 163 72 703 69 771 66 253 63 426 61 053 ŁÓDZKIE 188 663 186 316 183 688 181 529 180 622 176 502 171 615 165 608 158 460 151 798 146 451 MAŁOPOLSKIE 304 758 303 880 303 881 303 710 304 248 300 084 295 484 289 164 281 129 273 355 266 361 MAZOWIECKIE 495 475 492 537 491 968 490 867 492 996 485 409 477 974 468 102 455 143 443 581 433 040 OPOLSKIE 72 661 71 910 71 455 70 697 70 279 68 478 66 446 64 117 61 250 58 714 56 254 PODKARPACKIE 179 179 177 808 176 559 174 796 172 700 168 970 164 364 159 050 152 078 145 555 139 989 PODLASKIE 95 685 95 070 94 688 93 767 93 388 91 124 88 679 85 626 81 980 78 646 75 795 POMORSKIE 214 759 213 786 213 813 213 307 214 255 210 261 207 541 203 127 197 068 192 075 187 582 ŚLĄSKIE 355 130 349 723 344 959 340 036 335 667 325 756 315 052 303 224 288 692 276 090 265 417 ŚWIĘTOKRZYSKIE 91 413 89 501 88 039 86 179 84 644 82 082 78 815 75 420 71 595 68 071 64 943 WARMIŃSKO-MAZURSKIE 115 526 113 750 112 000 110 092 107 943 104 231 100 551 96 363 91 136 86 724 82 861 WIELKOPOLSKIE 315 479 312 462 310 908 308 932 308 238 301 347 295 022 286 897 276 247 267 364 259 379 ZACHODNIO POMORSKIE 131 511 129 417 127 852 126 181 124 941 121 377 117 551 113 021 107 763 103 409 99 682 RAZEM 3 211 474 3 178 169 3 154 633 3 127 690 3 113 346 3 042 677 2 969 201 2 879 667 2 768 608 2 670 242 2 584 163 Odnosząc się do pytania nr 3 dotyczącego założeń do planu reorganizacji sieci szkół w regionach o znaczącym spadku liczby uczniów uprzejmie informuję, że kwestie „reorganizacji” sieci szkół w tym przypadku, tak jak w przypadku dostosowania sieci szkół do likwidacji kształcenia na poziomie gimnazjalnym, pozostawiono w gestii władz lokalnych dając im możliwości skorzystania z puli elastycznych rozwiązań znajdujących się we wspomnianej na wstępie ustawie o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw. To o co zadbano tym razem, to zagwarantowanie lokalnej społeczności, w tym rodzicom uczniów, pełniej informacji o analizach i powodach, które legną u podstaw likwidacji szkoły. Zgodnie z art. 89a ustawy – Prawo oświatowe, władze lokalne będą miały obowiązek udostępnienia wszystkim mieszkańcom: 1) analiz lub dokumentów uzasadniających likwidację szkoły; 2) informację o sposobie realizacji obowiązku zapewnienia możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – kształcącej także w tym samym lub zbliżonym zawodzie, oraz informację o niepogorszeniu warunków nauki, wychowania i opieki zapewnianych uczniom szkoły, której dotyczy likwidacja, oraz uczniom szkoły lub szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki; 3) informacji o planowanym obwodzie szkoły lub planowanych obwodach szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki – w przypadku zamiaru likwidacji szkoły podstawowej; 4) informacji o planowanej organizacji transportu i opieki, o których mowa w art. 39 ust. 3–4a ustawy – Prawo oświatowe, a w przypadku szkoły podstawowej, w której zorganizowano oddział przedszkolny – również informację o planowanej organizacji transportu i opieki, o których mowa w art. 32 ust. 5 i 6 tej ustawy, w szczególności informacji o trasach przewozu, miejscach oczekiwania uczniów na transport oraz czasie przewozu z poszczególnych miejsc oczekiwania na transport do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki, a w przypadku likwidacji szkoły ponadpodstawowej – także informację o połączeniach komunikacji publicznej umożliwiających uczniom dotarcie do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki; 5) informacji o: a) możliwości i miejscu zapoznania się przez mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego z ww. analizami, dokumentami i informacjami, b) możliwości, sposobie i miejscu składania uwag i wniosków dotyczących zamierzonej likwidacji szkoły oraz o terminie ich składania, który nie może być krótszy niż 14 dni od dnia zamieszczenia zawiadomienia, o zamiarze likwidacji szkoły, c) adresie strony podmiotowej urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego w Biuletynie Informacji Publicznej, na której będzie zamieszczone zbiorcze stanowisko wobec zgłoszonych ww. uwag i wniosków. Ponadto zadbano, aby rodzice uczniów likwidowanej szkoły mieli możliwość bezpośredniego spotkania z przedstawicielami władz lokalnych oraz żeby opinia kuratora oświaty o zamierzonej likwidacji była oparta o ocenę obszarów wskazanych w ustawie. Zarówno likwidacja jak i przekształcenie szkoły, a także zmiana szkolnego obwodu nie jest możliwa i nie będzie możliwa bez uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 z późn. zm. [2] Dodatkowa kwota w wysokości 991.490.327 zł, zaplanowana w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST), na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%. [3] Dane rzeczywiste ogłoszone przez GUS