Interpelacja nr 15722
Interpelacja w sprawie statystyk dotyczących powództw Państwowej Inspekcji Pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (45%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie statystyk dotyczących powództw Państwowej Inspekcji Pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy
Interpelacja nr 15722
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie statystyk dotyczących powództw Państwowej Inspekcji Pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy
Zgłaszający: Ryszard Wilk, Bronisław Foltyn, Bartłomiej Pejo, Grzegorz Płaczek, Michał Połuboczek, Witold Tumanowicz, Michał Wawer
Data wpływu: 02-03-2026
Szanowna Pani Minister,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się z interpelacją w sprawie rzeczywistej skuteczności Państwowej Inspekcji Pracy w postępowaniach sądowych dotyczących ustalenia istnienia stosunku pracy.
W debacie publicznej oraz w uzasadnieniach kolejnych projektów ustaw rozszerzających uprawnienia PIP wskazuje się, że inspekcja powinna odgrywać coraz większą rolę w zakresie kwalifikowania umów cywilnoprawnych oraz kontraktów B2B jako stosunku pracy. Tymczasem dostępne dane częściowe wskazują na bardzo niską skuteczność PIP w tego rodzaju powództwach, co budzi wątpliwości co do zasadności kolejnego poszerzania kompetencji inspekcji bez rzetelnej oceny efektów dotychczasowych działań.
W związku z tym zwracam się z prośbą o przedstawienie pełnych, oficjalnych, ogólnopolskich danych za lata 2022, 2023 i 2024 w zakresie:
Ile powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy zostało wniesionych przez Państwową Inspekcję Pracy w poszczególnych latach?
Ile z tych spraw zakończyło się prawomocnym wyrokiem korzystnym dla PIP, tj. potwierdzającym istnienie stosunku pracy?
Ile spraw PIP przegrała lub ile zakończyło się wynikiem niekorzystnym/bez osiągnięcia celu inspekcji?
Czy ministerstwo prowadzi analizy przyczyn niskiej skuteczności PIP w takich postępowaniach (jeżeli statystyki faktycznie taką skuteczność wskazują)? Jeśli tak, proszę o ich udostępnienie.
Czy rząd rozważa, przed planowanym dalszym poszerzaniem uprawnień PIP, przeprowadzenie rzetelnej oceny efektywności dotychczasowego instrumentu powództw o ustalenie stosunku pracy?
Uzasadnieniem interpelacji jest potrzeba weryfikacji, czy instrumenty prawne, których dalsze rozszerzenie jest obecnie procedowane w Sejmie, są w ogóle skuteczne i proporcjonalne oraz czy PIP – jako organ państwowy – rzeczywiście działa w sposób efektywny i odpowiadający deklarowanym potrzebom rynku pracy.
Z poważaniem Ryszard Wilk
Interpelacja nr 15722
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie statystyk dotyczących powództw Państwowej Inspekcji Pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy
Zgłaszający: Ryszard Wilk, Bronisław Foltyn, Bartłomiej Pejo, Grzegorz Płaczek, Michał Połuboczek, Witold Tumanowicz, Michał Wawer
Data wpływu: 02-03-2026
Szanowna Pani Minister,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się z interpelacją w sprawie rzeczywistej skuteczności Państwowej Inspekcji Pracy w postępowaniach sądowych dotyczących ustalenia istnienia stosunku pracy.
W debacie publicznej oraz w uzasadnieniach kolejnych projektów ustaw rozszerzających uprawnienia PIP wskazuje się, że inspekcja powinna odgrywać coraz większą rolę w zakresie kwalifikowania umów cywilnoprawnych oraz kontraktów B2B jako stosunku pracy. Tymczasem dostępne dane częściowe wskazują na bardzo niską skuteczność PIP w tego rodzaju powództwach, co budzi wątpliwości co do zasadności kolejnego poszerzania kompetencji inspekcji bez rzetelnej oceny efektów dotychczasowych działań.
W związku z tym zwracam się z prośbą o przedstawienie pełnych, oficjalnych, ogólnopolskich danych za lata 2022, 2023 i 2024 w zakresie:
Ile powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy zostało wniesionych przez Państwową Inspekcję Pracy w poszczególnych latach?
Ile z tych spraw zakończyło się prawomocnym wyrokiem korzystnym dla PIP, tj. potwierdzającym istnienie stosunku pracy?
Ile spraw PIP przegrała lub ile zakończyło się wynikiem niekorzystnym/bez osiągnięcia celu inspekcji?
Czy ministerstwo prowadzi analizy przyczyn niskiej skuteczności PIP w takich postępowaniach (jeżeli statystyki faktycznie taką skuteczność wskazują)? Jeśli tak, proszę o ich udostępnienie.
Czy rząd rozważa, przed planowanym dalszym poszerzaniem uprawnień PIP, przeprowadzenie rzetelnej oceny efektywności dotychczasowego instrumentu powództw o ustalenie stosunku pracy?
Uzasadnieniem interpelacji jest potrzeba weryfikacji, czy instrumenty prawne, których dalsze rozszerzenie jest obecnie procedowane w Sejmie, są w ogóle skuteczne i proporcjonalne oraz czy PIP – jako organ państwowy – rzeczywiście działa w sposób efektywny i odpowiadający deklarowanym potrzebom rynku pracy.
Z poważaniem Ryszard Wilk
Odpowiedź urzędowa
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
28%
Konkretność
72%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6805 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.180.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15722 Pana Posła Ryszarda Wilka wraz z grupą posłów,
w sprawie statystyk dotyczących powództw Państwowej Inspekcji Pracy o ustalenie
istnienia stosunku pracy, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 473) została opublikowana w Dzienniku
Ustaw 7 kwietnia br. Przepisy dotyczące wieloletniej strategii budowania zdolności i
poprawy warunków pracy Państwowej Inspekcji Pracy, metod oraz standardów zarządzania
kontrolami w Państwowej Inspekcji Pracy czy międzyinstytucjonalnego zespołu
zadaniowego do spraw oceny ryzyka w celu zwiększenia skuteczności kontroli Państwowej
Inspekcji Pracy weszły w życie 8 kwietnia br. Pozostałe regulacje zaczną obowiązywać 8
lipca 2026 r.
Przyjęte rozwiązania wyposażą Państwową Inspekcję Pracy w nowe kompetencje
i możliwości pozwalające na skuteczniejsze egzekwowanie przestrzegania przepisów prawa
pracy, przede wszystkim w zakresie poprawy sytuacji osób wykonujących pracę zarobkową
i w obszarze przeciwdziałania zjawisku omijania przepisów prawa pracy poprzez
nieuprawnione zastępowanie stosunku pracy umowami cywilnoprawnymi lub faktycznego
świadczenia pracy bez zawarcia umowy. Usprawnią one też mechanizmy przywracania
stanu zgodnego z prawem w przypadkach stwierdzonych nieprawidłowości.
Warto podkreślić, że efektem debaty publicznej, jaka rozgorzała przy okazji procedowania
nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy był m.in. gwałtowny wzrost liczby
wpływających zawiadomień o przypadkach nieprzepisowego zastępowania zatrudnienia na
podstawie stosunku pracy umowami cywilnoprawnymi. W 2025 r. wpłynęło ich ok. 50,5
tysięcy – jest to wynik o 15% wyższy niż w 2024 r. Zainteresowanie obywateli środkami
prawnymi znajdującymi się w kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy potwierdza
prawidłowy kierunek wprowadzanych zmian.
Pełna statystyka, dotycząca spraw z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia stosunku
pracy, wnoszonych przez inspektorów pracy w I instancji w sądach rejonowych i w II
instancji sądów okręgowych, prowadzona jest w Ministerstwie Sprawiedliwości. W sprawie
jej udostępnienia należy zwrócić się do Ministra Sprawiedliwości.
Ocena dotychczasowego instrumentu powództw o ustalenie stosunku pracy stanowiła
część oceny skutków regulacji projektu ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji
Pracy oraz niektórych innych ustaw.
Instrumenty przysługujące inspektorom pracy okazały się niewystarczające, aby w sposób
skuteczny przeciwdziałać zjawisku nadużywania umowy cywilnoprawnej jako podstawy
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
świadczenia pracy. Nie mają one władczego charakteru, są czasochłonne i obarczone
ryzykiem nieuwzględnienia przez sąd w przypadku braku współpracy ze strony
zainteresowanego pracownika (powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy), cechuje je
też ograniczony zakres oddziaływania (środki prawne w postępowaniu o wykroczenie).
Dokonane reformą rozszerzenie kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy o możliwość
stosowania również władczych środków prawnych, pozwalających skutecznie
przeciwdziałać zatrudnieniu na podstawie umów cywilnoprawnych w sytuacji, gdy warunki
wykonywania pracy wskazują, iż strony łączy faktycznie stosunek pracy, ma zatem
zasadnicze znaczenie.
W aktualnym stanie prawnym, w przypadku stwierdzenia, że stosunek prawny łączący
osobę wykonującą pracę z podmiotem powierzającym pracę nie ma charakteru
cywilnoprawnego, lecz w istocie jest stosunkiem pracy, Państwowa Inspekcji Pracy może
skierować wystąpienie lub wydać polecenie w sprawie zmiany podstawy prawnej
świadczenia pracy, a także wnieść do sądu pracy powództwo o ustalenie, że strony łączyła
umowa o pracę oraz uruchomić procedurę wykroczeniową (przypadek nawiązania umowy
cywilnoprawnej w sytuacji świadczenia pracy w warunkach charakterystycznych dla
stosunku pracy stanowi wykroczenie określone w art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy).
Środki prawne, które na gruncie obowiązujących przepisów może stosować Państwowa
Inspekcja Pracy nie są efektywne na tyle, by można było z ich pomocą skutecznie
przeciwdziałać naruszeniom przepisów prawa pracy, których dopuszczają się podmioty
zatrudniające w zakresie doboru formy zatrudnienia. Wystąpienie (także polecenie) nie
rozstrzyga w sposób władczy o istnieniu lub nieistnieniu stosunku pracy. Podmiot
kontrolowany zobowiązany jest jedynie do zawiadomienia odpowiedniego organu
Państwowej Inspekcji Pracy o terminie i sposobie realizacji wniosków pokontrolnych
w czasie, jaki określono w wystąpieniu. Nierespektowanie zaleceń wynikających
z wystąpienia nie powoduje dla podmiotu zatrudniającego negatywnych konsekwencji.
Wyniki analiz skuteczności działań podejmowanych przez Państwową Inspekcję Pracy są
publikowane w sprawozdaniach Państwowej Inspekcji Pracy. Rokrocznie, PIP wskazywała
w nich, że stosunkowo niewielka liczba powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy
powodowana jest głównie tym, że ich wnoszenie postrzegane jest przez ten organ jako
działanie nieefektywne.
W postępowaniach sądowych strona pozwana (pracodawca) co do zasady wnosi
o oddalenie powództwa negując zasadność twierdzeń powoda, jakoby sposób
wykonywania umowy wskazywał na pracownicze cechy zatrudnienia. Większość
pozwanych powołuje się przy tym np. na uzgodnienia stron poczynione jeszcze na etapie
rekrutacji, kiedy pracodawca wskazywał na przyszłą cywilnoprawną podstawę zatrudnienia,
nie sugerując możliwości zawarcia umowy o pracę.
Podkreślić jednak należy, iż w orzecznictwie przyjmuje się co do zasady, że jeśli dana umowa
wykazuje cechy charakterystyczne dla zatrudnienia na podstawie umowy o pracę
i jednocześnie dla umów cywilnoprawnych, to dla oceny rodzaju stosunku prawnego
łączącego jej strony decydujące jest ustalenie, które z tych cech mają charakter
przeważający (niektóre orzeczenia sądowe wskazują, że aby można było zakwalifikować
dany.
Warto pamiętać, że o tym, czy w danym przypadku mamy do czynienia ze stosunkiem pracy
decyduje nie nazwa umowy zawartej między stronami, lecz warunki, w jakich praca jest
faktycznie świadczona (o czym przesądza art. 22 § 11 Kodeksu pracy).
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.180.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15722 Pana Posła Ryszarda Wilka wraz z grupą posłów,
w sprawie statystyk dotyczących powództw Państwowej Inspekcji Pracy o ustalenie
istnienia stosunku pracy, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 473) została opublikowana w Dzienniku
Ustaw 7 kwietnia br. Przepisy dotyczące wieloletniej strategii budowania zdolności i
poprawy warunków pracy Państwowej Inspekcji Pracy, metod oraz standardów zarządzania
kontrolami w Państwowej Inspekcji Pracy czy międzyinstytucjonalnego zespołu
zadaniowego do spraw oceny ryzyka w celu zwiększenia skuteczności kontroli Państwowej
Inspekcji Pracy weszły w życie 8 kwietnia br. Pozostałe regulacje zaczną obowiązywać 8
lipca 2026 r.
Przyjęte rozwiązania wyposażą Państwową Inspekcję Pracy w nowe kompetencje
i możliwości pozwalające na skuteczniejsze egzekwowanie przestrzegania przepisów prawa
pracy, przede wszystkim w zakresie poprawy sytuacji osób wykonujących pracę zarobkową
i w obszarze przeciwdziałania zjawisku omijania przepisów prawa pracy poprzez
nieuprawnione zastępowanie stosunku pracy umowami cywilnoprawnymi lub faktycznego
świadczenia pracy bez zawarcia umowy. Usprawnią one też mechanizmy przywracania
stanu zgodnego z prawem w przypadkach stwierdzonych nieprawidłowości.
Warto podkreślić, że efektem debaty publicznej, jaka rozgorzała przy okazji procedowania
nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy był m.in. gwałtowny wzrost liczby
wpływających zawiadomień o przypadkach nieprzepisowego zastępowania zatrudnienia na
podstawie stosunku pracy umowami cywilnoprawnymi. W 2025 r. wpłynęło ich ok. 50,5
tysięcy – jest to wynik o 15% wyższy niż w 2024 r. Zainteresowanie obywateli środkami
prawnymi znajdującymi się w kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy potwierdza
prawidłowy kierunek wprowadzanych zmian.
Pełna statystyka, dotycząca spraw z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia stosunku
pracy, wnoszonych przez inspektorów pracy w I instancji w sądach rejonowych i w II
instancji sądów okręgowych, prowadzona jest w Ministerstwie Sprawiedliwości. W sprawie
jej udostępnienia należy zwrócić się do Ministra Sprawiedliwości.
Ocena dotychczasowego instrumentu powództw o ustalenie stosunku pracy stanowiła
część oceny skutków regulacji projektu ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji
Pracy oraz niektórych innych ustaw.
Instrumenty przysługujące inspektorom pracy okazały się niewystarczające, aby w sposób
skuteczny przeciwdziałać zjawisku nadużywania umowy cywilnoprawnej jako podstawy
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
świadczenia pracy. Nie mają one władczego charakteru, są czasochłonne i obarczone
ryzykiem nieuwzględnienia przez sąd w przypadku braku współpracy ze strony
zainteresowanego pracownika (powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy), cechuje je
też ograniczony zakres oddziaływania (środki prawne w postępowaniu o wykroczenie).
Dokonane reformą rozszerzenie kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy o możliwość
stosowania również władczych środków prawnych, pozwalających skutecznie
przeciwdziałać zatrudnieniu na podstawie umów cywilnoprawnych w sytuacji, gdy warunki
wykonywania pracy wskazują, iż strony łączy faktycznie stosunek pracy, ma zatem
zasadnicze znaczenie.
W aktualnym stanie prawnym, w przypadku stwierdzenia, że stosunek prawny łączący
osobę wykonującą pracę z podmiotem powierzającym pracę nie ma charakteru
cywilnoprawnego, lecz w istocie jest stosunkiem pracy, Państwowa Inspekcji Pracy może
skierować wystąpienie lub wydać polecenie w sprawie zmiany podstawy prawnej
świadczenia pracy, a także wnieść do sądu pracy powództwo o ustalenie, że strony łączyła
umowa o pracę oraz uruchomić procedurę wykroczeniową (przypadek nawiązania umowy
cywilnoprawnej w sytuacji świadczenia pracy w warunkach charakterystycznych dla
stosunku pracy stanowi wykroczenie określone w art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy).
Środki prawne, które na gruncie obowiązujących przepisów może stosować Państwowa
Inspekcja Pracy nie są efektywne na tyle, by można było z ich pomocą skutecznie
przeciwdziałać naruszeniom przepisów prawa pracy, których dopuszczają się podmioty
zatrudniające w zakresie doboru formy zatrudnienia. Wystąpienie (także polecenie) nie
rozstrzyga w sposób władczy o istnieniu lub nieistnieniu stosunku pracy. Podmiot
kontrolowany zobowiązany jest jedynie do zawiadomienia odpowiedniego organu
Państwowej Inspekcji Pracy o terminie i sposobie realizacji wniosków pokontrolnych
w czasie, jaki określono w wystąpieniu. Nierespektowanie zaleceń wynikających
z wystąpienia nie powoduje dla podmiotu zatrudniającego negatywnych konsekwencji.
Wyniki analiz skuteczności działań podejmowanych przez Państwową Inspekcję Pracy są
publikowane w sprawozdaniach Państwowej Inspekcji Pracy. Rokrocznie, PIP wskazywała
w nich, że stosunkowo niewielka liczba powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy
powodowana jest głównie tym, że ich wnoszenie postrzegane jest przez ten organ jako
działanie nieefektywne.
W postępowaniach sądowych strona pozwana (pracodawca) co do zasady wnosi
o oddalenie powództwa negując zasadność twierdzeń powoda, jakoby sposób
wykonywania umowy wskazywał na pracownicze cechy zatrudnienia. Większość
pozwanych powołuje się przy tym np. na uzgodnienia stron poczynione jeszcze na etapie
rekrutacji, kiedy pracodawca wskazywał na przyszłą cywilnoprawną podstawę zatrudnienia,
nie sugerując możliwości zawarcia umowy o pracę.
Podkreślić jednak należy, iż w orzecznictwie przyjmuje się co do zasady, że jeśli dana umowa
wykazuje cechy charakterystyczne dla zatrudnienia na podstawie umowy o pracę
i jednocześnie dla umów cywilnoprawnych, to dla oceny rodzaju stosunku prawnego
łączącego jej strony decydujące jest ustalenie, które z tych cech mają charakter
przeważający (niektóre orzeczenia sądowe wskazują, że aby można było zakwalifikować
dany.
Warto pamiętać, że o tym, czy w danym przypadku mamy do czynienia ze stosunkiem pracy
decyduje nie nazwa umowy zawartej między stronami, lecz warunki, w jakich praca jest
faktycznie świadczona (o czym przesądza art. 22 § 11 Kodeksu pracy).
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --