Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 24 marca 2026 r.
Znak sprawy: RRE.wir.058.4.2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 15686 w sprawie sytuacji ekonomicznej i perspektyw rozwoju
małych gospodarstw rodzinnych w Polsce
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15686 z dnia 4 marca 2026 r., złożoną przez Pana
Wiesława Krajewskiego, Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, przekazuję
odpowiedzi na przedstawione w niej pytania.
Jak zmieniała się liczba małych gospodarstw rolnych w Polsce w latach 2010–2025, w
szczególności gospodarstw o powierzchni do 5 ha oraz do 10 ha?
Łączna liczba gospodarstw w Polsce w 2023 (aktualnie dostępne dane) była o niemal
19%. mniejsza niż w 2010 r. Spadek ten był przede wszystkim wynikiem ograniczenia
liczby najmniejszych gospodarstw, podczas gdy liczba większych systematycznie rosła.
Najsilniejsza redukcja dotyczyła gospodarstw o powierzchni poniżej 5 ha. Ich liczba
obniżyła się z 831,4 tys. w 2010 r. do 622,6 tys. w 2023 r., czyli o ponad 25%. W
konsekwencji ich udział w strukturze zmniejszył się o ponad 4 pkt proc. Mimo zmian
gospodarstwa te dominowały i stanowiły ponad 50% wszystkich gospodarstw w Polsce.

-- 1 of 9 --

2
Liczba gospodarstw w Polsce w latach 2010-2023 i zmiany zachodzące w
poszczególnych klasach wielkości.
liczba gospodarstw w tys. Zmiana Struktura w %
wielkość w ha 2010 2013 2016 2020 2023 2023/2010 2010 2023
Łącznie 1506,6 1429,0 1410,7 1302,3 1227,0 81,4 100 100
zmiana w
strukturze w
pkt. proc.
100 i powyżej 9,7 11,0 12,0 14,1 15,0 155,0 0,6 1,2 0,6
od 30 do 99,9 ha 52,2 61,0 62,8 70,8 74,1 142,0 3,5 6,0 2,6
od 10 do 29,9 ha 278,5 271,0 263,2 254,0 244,4 87,7 18,5 19,9 1,4
od 5 do 9.9 ha 335,0 308,2 306,2 282,6 271,1 80,9 22,2 22,1 -0,1
poniżej 5 ha 831,4 777,8 766,5 681,0 622,6 74,9 55,2 50,7 -4,4
Źródło: Eurostat
Jaki jest obecnie udział małych gospodarstw rodzinnych w ogólnej liczbie gospodarstw
rolnych w Polsce?
Polskie rolnictwo charakteryzuje się dużym udziałem gospodarstw o małej powierzchni
użytków rolnych. Mowa tutaj w pierwszej kolejności o gospodarstwach mniejszych tj.
do 5 ha użytków rolnych (UR), których udział przekracza 50% łącznej liczby
gospodarstw rolnych. Choć ich udział liczbowy jest znaczący, dysponują one jednak
relatywnie niewielką częścią zasobów ziemi – 10,8% łącznej powierzchni UR. Trzeba
podkreślić, że właścicieli tych gospodarstw cechuje zazwyczaj mała skłonność do
sprzedaży gruntów. Są to gospodarstwa, które w wielu przypadkach pełnią jedynie
funkcję uzupełniającego źródła dochodów dla właścicieli i członków ich rodzin. Praca
wykonywana w tych gospodarstwach jest zatem często działalnością wspierającą ich
łączne dochody. W konsekwencji potencjał wzrostu produktywności i poprawy
efektywności ekonomicznej jest w tych gospodarstwach ograniczony.
W Polsce w latach 2008-2025, łączna liczba gospodarstw rolnych zmniejszała się w
tempie niespełna 20 tys. gospodarstw średniorocznie. W dużym stopniu ubytek ten
dotyczył gospodarstw mniejszych, tj. do 5 ha UR zlokalizowanych w centralnej i
południowo-wschodniej części kraju.
W rezultacie zachodzących procesów w strukturze gospodarstw rolnych w Polsce
następuje stopniowe przesunięcie w kierunku jednostek większych obszarowo. Spadek
znaczenia dotyczy gospodarstw najmniejszych, chociaż ich udział w strukturze
obszarowej nadal jest dominujący.

-- 2 of 9 --

3
Czy Ministerstwo prowadzi analizy dotyczące przyczyn likwidacji małych gospodarstw
rolnych? Jeśli tak, jakie są główne wnioski z tych analiz?
Jedną z przyczyn zmniejszania się liczby małych gospodarstw rolnych jest m.in spadek
opłacalności produkcji i możliwości konkurowania z dużymi, lepiej prosperującymi
gospodarstwami rolnymi. Zaobserwować można odchodzenie przez takie gospodarstwa
od prowadzenia działalności rolniczej na swoich gruntach, na rzecz wydzierżawiania
tych gruntów gospodarstwom o większych powierzchniach.
Wniosek taki można wysnuć z badań przeprowadzonych w 2011 i 2020 r. przez Instytut
Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - Państwowy Instytut Badawczy.
Wynika z nich mianowicie, że gospodarstwa najmniejsze, tj. do 5 ha, oddają swoje
grunty w dzierżawę innym podmiotom (38 % takich gospodarstw), zaś gospodarstwa
największe, tj. o powierzchni 20 ha i większej – nie oddają gruntów w dzierżawę innym
podmiotom, lecz powiększają swój areał biorąc w dzierżawę dodatkowe grunty.
Ponadto, z danych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR)
dotyczących gospodarstw ubiegających się o płatności bezpośrednie wynika, że w
okresie 2020-2024 liczba gospodarstw do 5 ha zmniejszyła się o ok. 50,6 tys., a liczba
gospodarstw do 10 ha o ok. 74 tys. Zestawienie szczegółowych danych przedstawiono
w poniższej tabeli.
Jednocześnie należy zauważyć, że udział tych rolników w populacji wszystkich
beneficjentów płatności bezpośrednich (od ok. 1,3 mln w kampanii 2020 r. - do około
1,2 mln w kampanii 2024 r.) nie ulegał znaczącym wahaniom. W przypadku przedziału
do 5 ha udział wynosił między ok. 51% a ok. 51,3%. Natomiast w przypadku przedziału
do 10 ha udział wahał się między 73,3% a ok. 73,8%.
W PS WPR 2023-2027 interwencja I.10.5 „Rozwój małych gospodarstw” podlegała
ewaluacji i został opublikowany stosowny raport – efekty rzeczowe (link:
https://www.gov.pl/attachment/8a55599d-bdf4-4382-bd55-4740a098d6e5 )
Liczba beneficjentów płatności bezpośrednich [tys. szt.] w przedziale:
do 5 ha do 10 ha
2020 661,9 952,8
2021 646,1 931,3
2022 638,2 917,7
2023 628,9 902,9
2024 611,3 878,9

-- 3 of 9 --

4
Z danych wynika, że beneficjenci PS WPR interwencji „Rozwój małych gospodarstw” po
skorzystaniu ze wsparcia adresowanego dla nich rozwijają się i sięgają po pomoc z
innych interwencji PS WPR, np. w dużej mierze z interwencji I.10.4 Inwestycje
przyczyniające się do ochrony środowiska i klimatu (62 umowy), w drugiej kolejności z
I.10.2 Inwestycje w gospodarstwach rolnych w zakresie OZE i poprawy efektywności
energetycznej (15 umów), i w trzeciej kolejności z I.10.3 Inwestycje zapobiegające
rozprzestrzenianiu się ASF (4 umowy). Dane będą rosły wraz z dalszym procesem
rozpatrywania wniosków i podpisywaniem kolejnych umów.
Jakie programy wsparcia skierowane są obecnie bezpośrednio do małych gospodarstw
rolnych i jaka była liczba beneficjentów tych programów w latach 2022–2025?
Małe gospodarstwa rolne mogą korzystać z licznych instrumentów wsparcia w ramach
Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). Jednym z instrumentów są płatności bezpośrednie.
Rozwiązania w ramach systemu płatności bezpośrednich na lata 2023-2027
zaprojektowane zostały w Polsce w taki sposób, aby w szczególności wspierać aktywne,
małe i średnie gospodarstwa rolne, a więc gospodarstwa rodzinne. Realizowane to jest
głównie poprzez zastosowanie płatności redystrybucyjnej (wsparcie do 30 ha).
Preferencje dla małych i średnich gospodarstw zostały przewidziane również w ramach
niektórych płatności związanych z produkcją oraz w ekoschematach.
Wdrożona została również płatność dla małych gospodarstw, która zastępuje pozostałe
rodzaje płatności bezpośrednich. Dzięki tej płatności najmniejsze gospodarstwa (do 5
ha), a więc w przeważającej większości gospodarstwa rodzinne, mogą uzyskać wsparcie
w znacznie uproszczonej formie, niewymagającej spełnienia od nich wszystkich
warunków określonych dla innych płatności bezpośrednich. W przypadku gospodarstw,
które nie korzystałyby z ekoschematów wysokość wsparcia jest wyższa. Liczba
beneficjentów płatności dla małych gospodarstw w kampaniach 2023-2024 wynosiła
odpowiednio: ok. 192,3 tys. oraz ok. 210,2 tys. W kampanii 2025 r. o płatność ubiegało
się ok. 509 tys. rolników (całkowita liczba beneficjentów będzie znana po zakończeniu
wypłat).
W ramach PS WPR jest wdrażana interwencja I.10.5 „Rozwój małych gospodarstw”
skierowana do rolników posiadających gospodarstwa rolne o wielkości ekonomicznej
mniejszej niż 25 tys. euro. Jest to interwencja typu inwestycyjnego, zaprogramowana w
oparciu o art. 73 rozporządzenia 2021/2115 (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiające przepisy dotyczące

-- 4 of 9 --

5
wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach
wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego
Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz
Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr
1305/2013 i (UE) nr 1307/2013).
Wsparcie w ramach omawianej interwencji jest przyznawane w formie ryczałtu, na
realizację biznesplanu, w którym określa się koszty operacji. Płatność ryczałtowa jest
wypłacana w dwóch ratach. Wysokość ryczałtu (maksymalnie 85 % kosztów operacji)
wynosi: 120 tys. zł – dla gospodarstw rozpoczynających działalność w zakresie
wprowadzania produktów na rynek w ramach tzw. krótkiego łańcucha dostaw (rolniczy
handel detaliczny, sprzedaż bezpośrednia, dostawy bezpośrednie) oraz dla gospodarstw
prowadzących produkcję ekologiczną lub 100 tys. zł – dla pozostałych gospodarstw.
Operacje mogą dotyczyć produkcji rolnej i przygotowania do sprzedaży produktów
rolnych wytwarzanych w gospodarstwie, rolniczego handlu detalicznego, sprzedaży
bezpośredniej oraz dostaw bezpośrednich.
Celem interwencji „Rozwój małych gospodarstw” jest zwiększenie zorientowania na
rynek i konkurencyjności gospodarstw, który powinien zostać osiągnięty, w
szczególności, poprzez: powiązanie produkcji ze sprzedażą (skrócenie łańcucha dostaw),
zmianę profilu produkcji, poprawę jakości produkcji, zwiększenie wartości dodanej
produktu.
Dodatkowo, informuję, że zgodnie z harmonogramem naborów wniosków w ramach PS
WPR w 2026 r., dostępnym na stronie ARiMR pod linkiem:
https://www.gov.pl/web/arimr/harmonogram-naborow-wnioskow-ps-wpr-na-lata-
2023-2027 aktualnie nie planuje się naboru wniosków w interwencji I.10.5. Tym
niemniej, wykorzystanie środków w omawianej interwencji jest monitorowane i jeśli
będą takie możliwości (np. w związku z tzw. oszczędnościami środków z poprzednich
naborów), to potencjalnie można zaplanować kolejny naborów.
W zakończonej już realizacji PROW 2014-2020 w ramach działania M06.3
„Restrukturyzacja małych gospodarstw” pomoc otrzymało 69 054 beneficjentów na
kwotę 4,14 mln zł.
Natomiast w PS WPR 2023-2027 w ramach interwencji I.10.5 „Rozwój małych
gospodarstw” do dnia 8 marca br. zawarto 6 094 umowy na kwotę 629,36 tys. zł.
Zrealizowano płatności w wysokości 456,43 tys. zł dla 5 535 beneficjentów.

-- 5 of 9 --

6
Należy również podkreślić, że obecnie w MRiRW trwa analiza rozwiązań
zaproponowanych w pakiecie legislacyjnym UE dotyczącym następnej perspektywy
finansowej, w tym projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
ustanawiającego warunki realizacji unijnego wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej
na lata 2028–2034, m.in. pod kątem możliwości realizacji instrumentów wsparcia dla
małych gospodarstw.
Jaki był średni poziom wsparcia finansowego przypadający na jedno małe
gospodarstwo rolne w ramach programów realizowanych w ostatnich latach?
Średnia kwota wsparcia w ramach płatności dla małych gospodarstw wyniosła:
 ok. 2,75 tys. zł w kampanii 2023 r.
 ok. 2,54 tys. zł. w kampanii 2024 r.
Dane za 2025 r. będą znane w późniejszym terminie (ok. 2,50 tys. zł według stanu na
dzień 8 marca 2026 r.).
W PROW 2014-2020 w ramach działania M06.3 „Restrukturyzacja małych
gospodarstw” wysokość otrzymanego wsparcia wynosiła 60 tys. zł na jeden projekt.
Natomiast w PS WPR 2023-2027 w ramach interwencji I.10.5 „Rozwój małych
gospodarstw” średnia wartość uzyskanej pomocy wyniosła 103,28 tys. zł.
Czy Ministerstwo analizuje wpływ struktury dopłat bezpośrednich na konkurencyjność
małych gospodarstw rolnych w stosunku do dużych gospodarstw?
Płatności bezpośrednie są, co do zasady, przyznawane do powierzchni. Oznacza to, że
gospodarstwo posiadające więcej kwalifikujących się gruntów rolnych otrzymuje wyższą
sumaryczną kwotę płatności.
Kwestie dotyczące dystrybucji i ukierunkowania płatności bezpośrednich były
analizowane w ramach prac nad Planem Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na
lata 2023-2027. W części 3.4 ww. Planu przedstawiony został ogólny zarys w
odniesieniu do celu sprawiedliwszej dystrybucji oraz skuteczniejszego i
efektywniejszego ukierunkowania wsparcia dochodów.
Jak Ministerstwo ocenia wpływ obecnej polityki rolnej na proces koncentracji gruntów
rolnych w Polsce?
Zarówno krajowa, polska polityka rolna jak i wspólna polityka rolna UE spowalniają
proces koncentracji gruntów rolnych. Wpływ na to mają przede wszystkim płatności
bezpośrednie, które są szczególnie istotne dla mniejszych dochodów. W Polsce udział

-- 6 of 9 --

7
dopłat bezpośrednich w dochodach małych gospodarstw rolnych jest bardzo wysoki i
często stanowi jedno z głównych źródeł dochodu gospodarstwa.
W badaniach opartych na danych FADN i Eurostat widać, że w małych gospodarstwach
udział dopłat jest wyższy niż średnia krajowa i często przekracza 40–50% dochodu,
ponieważ mają one niższe dochody z produkcji rynkowej. W niektórych przypadkach
udział jest jeszcze większy, szczególnie gdy produkcja rynkowa jest niewielka. Oznacza
to, że dochód małych gospodarstw w dużym stopniu zależy od płatności ze Wspólnej
Polityki Rolnej.
Dla spowolnienia koncentracji gruntów znaczenie ma też cykliczność płatności
bezpośrednich. Nie tylko poprawiają one dochód rolniczy, ale także stanowią zachętę do
niesprzedawania gospodarstw, które corocznie generują płatności.
Ponadto, obecny stan prawny w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi również
ogranicza nadmierną koncentrację gruntów rolnych. Instrumentami, dzięki którym
nadmierna koncentracja gruntów rolnych jest ograniczona, były wprowadzone w
ustawie z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego1 zasad,
stanowiących, że: 1) nabywcą gruntów rolnych może być tylko rolnik indywidualny (tj.
taki, który m.in. posiada nie więcej niż 300 ha), a także 2) zakaz nadmiernej koncentracji
gruntów jako przesłanka wydania zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka
Wsparcia Rolnictwa na nabycie nieruchomości rolnych.
Jednocześnie przepisy te wspierają powiększanie (do określonej granicy 300 ha)
gospodarstw rodzinnych.
Czy prowadzone są działania mające na celu zwiększenie dostępu małych gospodarstw
do środków inwestycyjnych i modernizacyjnych?
W Polsce w przypadku gospodarstw rolnych w tym tych o małym potencjale
ekonomicznym dostęp do kapitału jest czynnikiem o szczególnym znaczeniu dla
przyszłego funkcjonowania i innowacyjności działalności produkcyjnej gospodarstwa.
Dzieje się tak z uwagi na zwiększone zapotrzebowanie na środki inwestycyjne,
gwarantujące realizacje zamierzeń rozwojowych kierownika.
Od wielu lat są podejmowane działania mające na celu zwiększenie dostępu do środków
na innowacje i modernizacje. Przykładem może być pomoc realizowane w ramach
Wspólnej Polityki Rolnej. PROW 2014-2020: restrukturyzacja małych gospodarstw,
1 (Dz.U. z 2025 r. poz. 1653), dalej: u.k.u.r.

-- 7 of 9 --

8
którego celem było zwiększenie rentowności i konkurencyjności gospodarstw przez
realizację inwestycji. PSWPR 2023-2027 - Rozwój małych gospodarstw. Pomoc
przyznaje się na operację zapewniającą zwiększenie orientacji rynkowej gospodarstwa w
wyniku jego restrukturyzacji w obszarze: a) produkcji rolnej lub produkcji rolnej i
przygotowania do sprzedaży produktów rolnych wytworzonych w gospodarstwie
metodami innymi niż ekologiczne, lub produkcji ekologicznej, lub rozpoczynania
działalności w zakresie wprowadzania żywności (tylko produktów rolnych) na rynek w
ramach KŁD (RHD, sprzedaży bezpośredniej lub dostaw bezpośrednich). Wspierane są
inwestycje służące do prowadzenia produkcji rolnej, w tym ekologicznej, i
przygotowania do sprzedaży produktów rolnych wytwarzanych w gospodarstwie.
Czy Ministerstwo planuje wprowadzenie dodatkowych instrumentów wsparcia
dedykowanych wyłącznie gospodarstwom rodzinnym o niewielkiej powierzchni?
W Polsce zasadne jest utrzymanie różnej wielkości rodzinnych gospodarstw rolnych, w
tym również tych o małej powierzchni/skali produkcji. Należy zauważyć, że każde z nich
pełni odmienną funkcję gospodarczą, społeczną czy środowiskową. Nie oznacza to, że
małej wielkości gospodarstwa jako jedyne wymagają wsparcia. Aktualnie jest
prowadzony proces przygotowania nowej perspektywy finansowanej (okres 2028-
2034). W ramach którego zwraca uwagę na obecność w krajobrazie rolniczym różnej
wielkości gospodarstw rodzinnych a przygotowywana rozwiązania będą dostawne do
ich potrzeb.
Ukierunkowanie wsparcia na dochody oraz na inwestycje w mniejszych gospodarstwach
znalazło się w założeniach do Wspólnej Polityki Rolnej po 2027. Komisja Europejska
zaproponowała wsparcie dla mniejszych gospodarstw rolnych.
Propozycje prawne dają możliwość wpierania mniejszych gospodarstw w latach 2028-
2034 zarówno poprzez płatności bezpośrednie jak i poprzez inwestycje. Decyzje
MRiRW dotyczące konkretnego charakteru wsparcia będą podejmowane w późniejszym
terminie, ponieważ prace dotyczące okresu 2028-2034 dopiero się rozpoczęły.
Czy opracowywana jest długofalowa strategia utrzymania i rozwoju gospodarstw
rodzinnych jako podstawowego modelu polskiego rolnictwa?
W Polsce funkcjonuje Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa
2030, w której przywołano długoterminową wizję polskiej wsi i polskiego rolnictwa.

-- 8 of 9 --

9
Została ona zatwierdzona Uchwałą nr 193 Rady Ministrów z dnia 17 października 2023
r. w sprawie przyjęcia aktualizacji „Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i
rybactwa 2030” (M.P. poz. 1214)) https://monitorpolski.gov.pl/MP/2023/1214).
Zgodnie z jej zapisami Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dąży do osiągnięcia wizji
polskiego rolnictwa zdefiniowanej w tej strategii, zakładającej, że podstawą ustroju
rolnego są gospodarstwa rodzinne podlegające szczególnej ochronie państwa.
Rolnictwo rozwija się w sposób zrównoważony i odpowiedzialny. Krajowy sektor rolno-
spożywczy gwarantuje bezpieczeństwo żywnościowe kraju, wykorzystuje nowoczesne
technologie i krótkie łańcuchy dostaw. W rolnictwie zostały zatrzymane niekorzystne
zmiany struktury demograficznej oraz znacząco zwiększono odporność produkcji rolnej i
rybackiej na kryzysy.
Wizja polskiego rolnictwa - podstawą ustroju rolnego są gospodarstwa rodzinne
podlegające szczególnej ochronie państwa. Rolnictwo rozwija się w sposób
zrównoważony i odpowiedzialny. Krajowy sektor rolno-spożywczy gwarantuje
bezpieczeństwo żywnościowe kraju, wykorzystuje nowoczesne technologie i krótkie
łańcuchy dostaw. W rolnictwie zostały zatrzymane niekorzystne zmiany struktury
demograficznej i znacząco zwiększono odporność produkcji rolnej i rybackiej na kryzysy.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Małgorzata Gromadzka
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

-- 9 of 9 --