Interpelacja nr 15565
Interpelacja w sprawie zapewnienia dostępności architektonicznej budynków wielomieszkaniowych dla osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający:
•
Adresat:
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zapewnienia dostępności architektonicznej budynków wielomieszkaniowych dla osób z niepełnosprawnościami
Interpelacja nr 15565
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zapewnienia dostępności architektonicznej budynków wielomieszkaniowych dla osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Magdalena Filipek-Sobczak
Data wpływu: 24-02-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie braku skutecznych mechanizmów zapewniających dostępność architektoniczną budynków wielomieszkaniowych dla osób z niepełnosprawnościami.
Do mojego biura poselskiego zgłosiła się mieszkanka Dęblina. Mimo że jej mieszkanie znajduje się na parterze, aby wydostać się na zewnątrz budynku, konieczne jest pokonanie 8 schodów. Funkcjonujący zjazd dla osób z niepełnosprawnościami ma zbyt duże nachylenie, co uniemożliwia bezpieczne i samodzielne korzystanie z niego.
Wspólnota mieszkaniowa początkowo deklarowała podjęcie działań oraz wystąpienie o dofinansowanie ze środków publicznych, jednak po upływie około dwóch miesięcy wycofała się z tych planów z powodu sprzeciwu części mieszkańców. Jednocześnie wspólnota dysponuje znacznymi środkami finansowymi, które mogłyby umożliwić realizację inwestycji.
Zainteresowana wystąpiła o wsparcie do powiatowego centrum pomocy rodzinie i uzyskała dofinansowanie w wysokości 10 tys. zł, podczas gdy szacunkowy koszt likwidacji bariery architektonicznej wynosi ok. 35 tys. zł. Kierowane przez nią pisma do instytucji rządowych nie doprowadziły do rozwiązania problemu, a sprawa pozostaje nierozstrzygnięta.
Opisany przypadek wskazuje na szerszy problem systemowy, obowiązujące regulacje w zakresie dostępności w praktyce koncentrują się głównie na budynkach użyteczności publicznej, pozostawiając osoby z niepełnosprawnościami zamieszkujące budynki wielorodzinne bez realnych narzędzi egzekwowania likwidacji barier architektonicznych.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące skali barier architektonicznych w istniejących budynkach wielomieszkaniowych?
Jakie instrumenty prawne i finansowe obecnie przysługują osobom z niepełnosprawnościami w sytuacji braku zgody wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej na likwidację barier?
Czy są rozważane zmiany legislacyjne rozszerzające obowiązek zapewnienia dostępności architektonicznej także na budynki wielorodzinne?
Czy jest planowane zwiększenie poziomu dofinansowania likwidacji barier architektonicznych ze środków publicznych, tak aby pokrywało ono realne koszty inwestycji?
Jakie działania systemowe zamierza podjąć ministerstwo, aby zapobiegać podobnym sytuacjom w przyszłości?
Uprzejmie proszę o przedstawienie stanowiska oraz informacji o planowanych działaniach w tym zakresie.
Z poważaniem
Magdalena Filipek-Sobczak
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 15565
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zapewnienia dostępności architektonicznej budynków wielomieszkaniowych dla osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Magdalena Filipek-Sobczak
Data wpływu: 24-02-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie braku skutecznych mechanizmów zapewniających dostępność architektoniczną budynków wielomieszkaniowych dla osób z niepełnosprawnościami.
Do mojego biura poselskiego zgłosiła się mieszkanka Dęblina. Mimo że jej mieszkanie znajduje się na parterze, aby wydostać się na zewnątrz budynku, konieczne jest pokonanie 8 schodów. Funkcjonujący zjazd dla osób z niepełnosprawnościami ma zbyt duże nachylenie, co uniemożliwia bezpieczne i samodzielne korzystanie z niego.
Wspólnota mieszkaniowa początkowo deklarowała podjęcie działań oraz wystąpienie o dofinansowanie ze środków publicznych, jednak po upływie około dwóch miesięcy wycofała się z tych planów z powodu sprzeciwu części mieszkańców. Jednocześnie wspólnota dysponuje znacznymi środkami finansowymi, które mogłyby umożliwić realizację inwestycji.
Zainteresowana wystąpiła o wsparcie do powiatowego centrum pomocy rodzinie i uzyskała dofinansowanie w wysokości 10 tys. zł, podczas gdy szacunkowy koszt likwidacji bariery architektonicznej wynosi ok. 35 tys. zł. Kierowane przez nią pisma do instytucji rządowych nie doprowadziły do rozwiązania problemu, a sprawa pozostaje nierozstrzygnięta.
Opisany przypadek wskazuje na szerszy problem systemowy, obowiązujące regulacje w zakresie dostępności w praktyce koncentrują się głównie na budynkach użyteczności publicznej, pozostawiając osoby z niepełnosprawnościami zamieszkujące budynki wielorodzinne bez realnych narzędzi egzekwowania likwidacji barier architektonicznych.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące skali barier architektonicznych w istniejących budynkach wielomieszkaniowych?
Jakie instrumenty prawne i finansowe obecnie przysługują osobom z niepełnosprawnościami w sytuacji braku zgody wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej na likwidację barier?
Czy są rozważane zmiany legislacyjne rozszerzające obowiązek zapewnienia dostępności architektonicznej także na budynki wielorodzinne?
Czy jest planowane zwiększenie poziomu dofinansowania likwidacji barier architektonicznych ze środków publicznych, tak aby pokrywało ono realne koszty inwestycji?
Jakie działania systemowe zamierza podjąć ministerstwo, aby zapobiegać podobnym sytuacjom w przyszłości?
Uprzejmie proszę o przedstawienie stanowiska oraz informacji o planowanych działaniach w tym zakresie.
Z poważaniem
Magdalena Filipek-Sobczak
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Lanie wody / Uniki
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
73%
Konkretność
27%
Wysoki stopień unikania odpowiedzi – zidentyfikowano zwroty o braku właściwości, braku danych lub ogólnikowe formułki uspokajające.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 8 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.5 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (8)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „należy do właściwości” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„należy do właściwości”
(2x)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11684 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.163.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15565 Pani Posłanki Magdaleny Filipek-Sobczak, w sprawie
zapewnienia dostępności architektonicznej budynków wielomieszkaniowych dla osób
z niepełnosprawnościami, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Prace analityczne dotyczące dostępności architektonicznej realizowane są w szczególności
w ramach monitorowania postępów programu Dostępność Plus, realizowanego na mocy
ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, która należy do
właściwości Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR). W ubiegłym roku zakończono
program i zlecono w MFiPR opracowanie raportu z jego realizacji. Obecnie trwają prace nad
opracowaniem nowego programu uwzględniającego wnioski z realizacji Programu
Dostępność Plus.
W świetle obowiązujących przepisów prawa spółdzielnie oraz wspólnoty mieszkaniowe
stanowią podmioty o charakterze prywatnym. W konsekwencji nie są one objęte
obowiązkami w zakresie zapewniania dostępności, wynikającymi z art. 30 ustawy z dnia 19
lipca 2019 roku o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t. j. Dz. U.
z 2024 r., poz. 1411 z późn. zm.). Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych jest organem właściwym do wszczynania postępowań oraz wydawania
rozstrzygnięć w sprawach dotyczących braku dostępności architektonicznej wyłącznie
w odniesieniu do podmiotów publicznych.
Ustawowy obowiązek zapewnienia dostępności architektonicznej dotyczy budynków
wielorodzinnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu komunalnego. W
przypadku występowania w takich budynkach barier architektonicznych, w szczególności
takich jak brak podjazdu czy brak windy, osoba ze szczególnymi potrzebami zamieszkująca
daną nieruchomość jest uprawniona do złożenia wniosku o zapewnienie dostępności
architektonicznej do podmiotu publicznego zarządzającego tym budynkiem (najczęściej
zakładu gospodarowania nieruchomościami lub zarządu budynków komunalnych).
Jeżeli podmiot publiczny nie zapewni dostępności w odpowiedzi na złożony wniosek, osoba
uprawniona może wnieść skargę (art. 32 ustawy o dostępności) do Prezesa Zarządu PFRON.
W toku prowadzonego postępowania Prezes Zarządu PFRON ocenia, czy podmiot
publiczny realizuje obowiązki określone w ustawie o zapewnianiu dostępności osobom
ze szczególnymi potrzebami. W przypadku stwierdzenia, iż niezapewnienie dostępności
w zakresie wskazanym przez skarżącego nastąpiło z naruszeniem przepisów ustawy, Prezes
Zarządu PFRON jest zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej nakazującej
zapewnienie dostępności.
W przypadku budynków wielorodzinnych odpowiedzialność za podejmowanie inwestycji
usuwających bariery architektoniczne spoczywa na wspólnocie mieszkaniowej, która
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
podejmuje decyzje większością głosów. Montaż windy czy likwidacja barier (np. budowa
rampy) w częściach wspólnych nieruchomości często uznawana jest za czynność
przekraczającą zakres zwykłego zarządu, co wymaga zgody większości współwłaścicieli.
Opór części mieszkańców, o którym mowa w interpelacji, jest niestety najczęstszą
przyczyną blokowania inwestycji, nawet przy dostępnym finansowaniu.
Obowiązujące przepisy nie przewidują narzędzi umożliwiających organom rządowym lub
samorządowym nakazanie wykonania takich prac, nawet jeśli ich brak istotnie ogranicza
możliwość samodzielnego funkcjonowania osób z niepełnosprawnościami.
Opisany w interpelacji przypadek, w którym wspólnota mieszkaniowa odstąpiła od
wcześniej deklarowanego działania, wpisuje się w szerszy problem braku instrumentów
prawnych pozwalających na egzekwowanie likwidacji barier w budynkach mieszkalnych,
mimo dostępności środków finansowych.
W przepisach nie przewidziano mechanizmu nakazującego wspólnocie lub spółdzielni
wykonanie prac dostosowawczych na rzecz jednego z mieszkańców. Osoba
z niepełnosprawnością może jednak:
— ubiegać się o dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych ze środków PFRON,
za pośrednictwem PCPR lub MOPS;
— wystąpić do wspólnoty mieszkaniowej o podjęcie uchwały w sprawie realizacji
inwestycji i finansowania jej ze środków funduszu remontowego;
— skorzystać z drogi cywilnoprawnej, jeśli brak dostosowań prowadzi do naruszenia jej
podstawowych praw mieszkaniowych.
Należy podkreślić, że skuteczność dostępnych instrumentów jest ograniczona, a brak zgody
wspólnoty w praktyce może uniemożliwić przeprowadzenie inwestycji.
Niezależnie od powyższego, osoby z niepełnosprawnościami mogą skorzystać z dopłaty do
zakupu lub zamiany mieszkania na takie, które jest pozbawione barier architektonicznych.
Rozwiązanie to oferowane jest w ramach programu „Samodzielność–Aktywność
Mobilność!” – Dostępne mieszkanie. Program skierowany jest do osób, które mieszkają
w lokalach uniemożliwiających samodzielne opuszczenie budynku – np. na piętrze bez
windy – i nie mają możliwości dostosowania obecnego mieszkania. Dofinansowanie może
zostać przeznaczone na zakup lub zamianę mieszkania zlokalizowanego na parterze lub w
budynku z windą działającą od poziomu „0”, co pozwala na faktyczne zlikwidowanie
istniejącej bariery. Wysokość dofinansowania zależy od lokalizacji i stanowi różnicę
pomiędzy ceną mieszkania nabywanego i sprzedawanego. Wybór nowego mieszkania
należy do osoby z niepełnosprawnością, która będzie z niego korzystać. W przypadku gdy
powiat właściwy dla miejsca zamieszkania beneficjenta nie realizuje programu, wniosek
może zostać rozpatrzony przez inny powiat, który podpisał umowę z PFRON – np. powiat,
w którym znajduje się nowe mieszkanie.
Informuję, że udzielenie odpowiedzi na pytanie dotyczące ewentualnych planów zmian
legislacyjnych rozszerzających obowiązek zapewnienia dostępności architektonicznej także
na budynki wielorodzinne należy do właściwości Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej.
Odpowiadając na pytanie czwarte informuję, że na mocy ustawy z dnia 19 lipca 2019 r.
o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240)
powołano Fundusz Dostępności. Jego środki przeznaczane są na realizację działań mających
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
na celu zapewnienie lub poprawę dostępności, zwłaszcza w budynkach użyteczności
publicznej oraz w budownictwie wielorodzinnym.
Zarządzanie środkami Funduszu powierzono Bankowi Gospodarstwa Krajowego (BGK),
który udziela wsparcia w formie preferencyjnych pożyczek. Wspólnoty mogą ubiegać się
o niskooprocentowane pożyczki z możliwością umorzenia do 40% (a w niektórych
przypadkach nawet do 50%) kapitału.
Finansowanie udzielane przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) lub wybranych przez
ten podmiot pośredników finansowych może być częściowo umorzone albo połączone
z dotacją ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
(PFRON). Dotację można uzyskać w ramach obszaru A „Programu wyrównywania różnic
między regionami III”.
W ramach Programu wyrównywania różnic między regionami III Państwowy Fundusz
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nie finansuje całości kosztów realizacji projektów
mających na celu likwidację barier architektonicznych w budynkach wielomieszkaniowych.
Maksymalna wysokość środków przeznaczonych na realizację pojedynczego projektu
w zależności od powiatu wynosi 30%, 35%, bądź 55% kosztów kwalifikujących się do
objęcia pomocą w ramach programu. Szczegółowe wartości pomocy oraz wysokości udziału
własnego w kosztach inwestycji określone są w „Kierunkach i warunkach brzegowych
obowiązujących realizatorów Programu wyrównywanie różnic między regionami w 2026
roku”, które zamieszczono na stronie internetowej funduszu. Nie jest planowana zmiana
programu w zakresie zwiększenia intensywności pomocy w obszarze A.
W ramach Programu wyrównywania różnic między regionami III W 2025 roku ze środków
PFRON zrealizowano 15 projektów i wypłacono dofinansowanie w łącznej wysokości 2 268
901 zł
Realizacja zadań wynikających z art. 35a ustawy o rehabilitacji opiera się o środki PFRON
przekazywane samorządom powiatowym na podstawie algorytmu, który uwzględnia m.in.
liczbę osób z niepełnosprawnościami w powiecie oraz kwotę przewidzianą w planie
finansowym Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w danym roku
na realizację zadań przez samorządy. Następnie, zgodnie z art. 35a ust. 3 ustawy
o rehabilitacji, rada powiatu w drodze uchwały ustala zadania, na które przeznaczane są
środki określone w art. 48 ust. 1 pkt 1. Rada powiatu określa zadania, a co za tym idzie
wysokość środków na ich realizację. To rada powiatu decyduje zatem, które zadania i w
jakim zakresie dofinansować.
Maksymalna wysokość dofinansowania zadania realizowanego ze środków algorytmowych
pn. „Dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych” możliwa do uzyskania przez
osobę z niepełnosprawnościami może wynosić do 95% kosztów przedsięwzięcia, jednak nie
więcej niż piętnastokrotność przeciętnego wynagrodzenia. Udział własny wnioskodawcy
wynosi zatem co najmniej 5% kosztów realizacji zadania. Należy jednak podkreślić, że
ostateczna wysokość przyznanego dofinansowania zależy od możliwości finansowych
danego samorządu powiatowego, który dysponuje środkami PFRON w ramach określonego
limitu. Choć przepisy przewidują możliwość dofinansowania do 95% kosztów inwestycji, nie
oznacza to automatycznego przyznania maksymalnej kwoty w każdym przypadku. Decyzja
o wysokości wsparcia podejmowana jest indywidualnie, z uwzględnieniem sytuacji
wnioskodawcy oraz dostępności środków finansowych.
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Ze środków algorytmowych przeznaczonych na realizację zadania pn. „Dofinansowanie do
likwidacji barier architektonicznych” wydatkowo ogółem kwotę 95 044 567,42 zł, w ramach
której wsparciem objęto 8 206 osób z niepełnosprawnościami. Należy jednocześnie
wskazać, że fundusz nie posiada szczegółowych danych pozwalających określić, jaką część
środków przeznaczono na likwidację barier architektonicznych w istniejących budynkach
wielomieszkaniowych, polegającą w szczególności na budowie podjazdów, montażu wind
lub instalacji krzesełek schodowych.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są prace nad
rozwiązaniami mającymi na celu zwiększenie skuteczności systemu dostępności
w budynkach wielorodzinnych, w szczególności przez współpracę z samorządami
i organizacjami pozarządowymi, działania informacyjne i edukacyjne dotyczące praw osób
z niepełnosprawnościami oraz korzyści z inwestycji zwiększających dostępność.
Zauważyć przy tym należy, że kwestie dostępności architektonicznej mieszkań w budynkach
wielorodzinnych, to odpowiedzialność międzyresortowa.
Pragnę podkreślić, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ani Pełnomocnik Rządu
ds. Osób Niepełnosprawnych nie odpowiadają bezpośrednio za realizację inwestycji
mieszkaniowych. Niemniej, rolą pełnomocnika jest dbanie o to, aby rozwiązania
mieszkaniowe tworzone przez państwo i samorządy wspierały cele rehabilitacji zawodowej
i społecznej osób z niepełnosprawnościami oraz były zgodne z Konwencją ONZ o prawach
osób z niepełnosprawnościami.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.163.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15565 Pani Posłanki Magdaleny Filipek-Sobczak, w sprawie
zapewnienia dostępności architektonicznej budynków wielomieszkaniowych dla osób
z niepełnosprawnościami, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Prace analityczne dotyczące dostępności architektonicznej realizowane są w szczególności
w ramach monitorowania postępów programu Dostępność Plus, realizowanego na mocy
ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, która należy do
właściwości Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR). W ubiegłym roku zakończono
program i zlecono w MFiPR opracowanie raportu z jego realizacji. Obecnie trwają prace nad
opracowaniem nowego programu uwzględniającego wnioski z realizacji Programu
Dostępność Plus.
W świetle obowiązujących przepisów prawa spółdzielnie oraz wspólnoty mieszkaniowe
stanowią podmioty o charakterze prywatnym. W konsekwencji nie są one objęte
obowiązkami w zakresie zapewniania dostępności, wynikającymi z art. 30 ustawy z dnia 19
lipca 2019 roku o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t. j. Dz. U.
z 2024 r., poz. 1411 z późn. zm.). Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych jest organem właściwym do wszczynania postępowań oraz wydawania
rozstrzygnięć w sprawach dotyczących braku dostępności architektonicznej wyłącznie
w odniesieniu do podmiotów publicznych.
Ustawowy obowiązek zapewnienia dostępności architektonicznej dotyczy budynków
wielorodzinnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu komunalnego. W
przypadku występowania w takich budynkach barier architektonicznych, w szczególności
takich jak brak podjazdu czy brak windy, osoba ze szczególnymi potrzebami zamieszkująca
daną nieruchomość jest uprawniona do złożenia wniosku o zapewnienie dostępności
architektonicznej do podmiotu publicznego zarządzającego tym budynkiem (najczęściej
zakładu gospodarowania nieruchomościami lub zarządu budynków komunalnych).
Jeżeli podmiot publiczny nie zapewni dostępności w odpowiedzi na złożony wniosek, osoba
uprawniona może wnieść skargę (art. 32 ustawy o dostępności) do Prezesa Zarządu PFRON.
W toku prowadzonego postępowania Prezes Zarządu PFRON ocenia, czy podmiot
publiczny realizuje obowiązki określone w ustawie o zapewnianiu dostępności osobom
ze szczególnymi potrzebami. W przypadku stwierdzenia, iż niezapewnienie dostępności
w zakresie wskazanym przez skarżącego nastąpiło z naruszeniem przepisów ustawy, Prezes
Zarządu PFRON jest zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej nakazującej
zapewnienie dostępności.
W przypadku budynków wielorodzinnych odpowiedzialność za podejmowanie inwestycji
usuwających bariery architektoniczne spoczywa na wspólnocie mieszkaniowej, która
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
podejmuje decyzje większością głosów. Montaż windy czy likwidacja barier (np. budowa
rampy) w częściach wspólnych nieruchomości często uznawana jest za czynność
przekraczającą zakres zwykłego zarządu, co wymaga zgody większości współwłaścicieli.
Opór części mieszkańców, o którym mowa w interpelacji, jest niestety najczęstszą
przyczyną blokowania inwestycji, nawet przy dostępnym finansowaniu.
Obowiązujące przepisy nie przewidują narzędzi umożliwiających organom rządowym lub
samorządowym nakazanie wykonania takich prac, nawet jeśli ich brak istotnie ogranicza
możliwość samodzielnego funkcjonowania osób z niepełnosprawnościami.
Opisany w interpelacji przypadek, w którym wspólnota mieszkaniowa odstąpiła od
wcześniej deklarowanego działania, wpisuje się w szerszy problem braku instrumentów
prawnych pozwalających na egzekwowanie likwidacji barier w budynkach mieszkalnych,
mimo dostępności środków finansowych.
W przepisach nie przewidziano mechanizmu nakazującego wspólnocie lub spółdzielni
wykonanie prac dostosowawczych na rzecz jednego z mieszkańców. Osoba
z niepełnosprawnością może jednak:
— ubiegać się o dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych ze środków PFRON,
za pośrednictwem PCPR lub MOPS;
— wystąpić do wspólnoty mieszkaniowej o podjęcie uchwały w sprawie realizacji
inwestycji i finansowania jej ze środków funduszu remontowego;
— skorzystać z drogi cywilnoprawnej, jeśli brak dostosowań prowadzi do naruszenia jej
podstawowych praw mieszkaniowych.
Należy podkreślić, że skuteczność dostępnych instrumentów jest ograniczona, a brak zgody
wspólnoty w praktyce może uniemożliwić przeprowadzenie inwestycji.
Niezależnie od powyższego, osoby z niepełnosprawnościami mogą skorzystać z dopłaty do
zakupu lub zamiany mieszkania na takie, które jest pozbawione barier architektonicznych.
Rozwiązanie to oferowane jest w ramach programu „Samodzielność–Aktywność
Mobilność!” – Dostępne mieszkanie. Program skierowany jest do osób, które mieszkają
w lokalach uniemożliwiających samodzielne opuszczenie budynku – np. na piętrze bez
windy – i nie mają możliwości dostosowania obecnego mieszkania. Dofinansowanie może
zostać przeznaczone na zakup lub zamianę mieszkania zlokalizowanego na parterze lub w
budynku z windą działającą od poziomu „0”, co pozwala na faktyczne zlikwidowanie
istniejącej bariery. Wysokość dofinansowania zależy od lokalizacji i stanowi różnicę
pomiędzy ceną mieszkania nabywanego i sprzedawanego. Wybór nowego mieszkania
należy do osoby z niepełnosprawnością, która będzie z niego korzystać. W przypadku gdy
powiat właściwy dla miejsca zamieszkania beneficjenta nie realizuje programu, wniosek
może zostać rozpatrzony przez inny powiat, który podpisał umowę z PFRON – np. powiat,
w którym znajduje się nowe mieszkanie.
Informuję, że udzielenie odpowiedzi na pytanie dotyczące ewentualnych planów zmian
legislacyjnych rozszerzających obowiązek zapewnienia dostępności architektonicznej także
na budynki wielorodzinne należy do właściwości Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej.
Odpowiadając na pytanie czwarte informuję, że na mocy ustawy z dnia 19 lipca 2019 r.
o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240)
powołano Fundusz Dostępności. Jego środki przeznaczane są na realizację działań mających
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
na celu zapewnienie lub poprawę dostępności, zwłaszcza w budynkach użyteczności
publicznej oraz w budownictwie wielorodzinnym.
Zarządzanie środkami Funduszu powierzono Bankowi Gospodarstwa Krajowego (BGK),
który udziela wsparcia w formie preferencyjnych pożyczek. Wspólnoty mogą ubiegać się
o niskooprocentowane pożyczki z możliwością umorzenia do 40% (a w niektórych
przypadkach nawet do 50%) kapitału.
Finansowanie udzielane przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) lub wybranych przez
ten podmiot pośredników finansowych może być częściowo umorzone albo połączone
z dotacją ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
(PFRON). Dotację można uzyskać w ramach obszaru A „Programu wyrównywania różnic
między regionami III”.
W ramach Programu wyrównywania różnic między regionami III Państwowy Fundusz
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nie finansuje całości kosztów realizacji projektów
mających na celu likwidację barier architektonicznych w budynkach wielomieszkaniowych.
Maksymalna wysokość środków przeznaczonych na realizację pojedynczego projektu
w zależności od powiatu wynosi 30%, 35%, bądź 55% kosztów kwalifikujących się do
objęcia pomocą w ramach programu. Szczegółowe wartości pomocy oraz wysokości udziału
własnego w kosztach inwestycji określone są w „Kierunkach i warunkach brzegowych
obowiązujących realizatorów Programu wyrównywanie różnic między regionami w 2026
roku”, które zamieszczono na stronie internetowej funduszu. Nie jest planowana zmiana
programu w zakresie zwiększenia intensywności pomocy w obszarze A.
W ramach Programu wyrównywania różnic między regionami III W 2025 roku ze środków
PFRON zrealizowano 15 projektów i wypłacono dofinansowanie w łącznej wysokości 2 268
901 zł
Realizacja zadań wynikających z art. 35a ustawy o rehabilitacji opiera się o środki PFRON
przekazywane samorządom powiatowym na podstawie algorytmu, który uwzględnia m.in.
liczbę osób z niepełnosprawnościami w powiecie oraz kwotę przewidzianą w planie
finansowym Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w danym roku
na realizację zadań przez samorządy. Następnie, zgodnie z art. 35a ust. 3 ustawy
o rehabilitacji, rada powiatu w drodze uchwały ustala zadania, na które przeznaczane są
środki określone w art. 48 ust. 1 pkt 1. Rada powiatu określa zadania, a co za tym idzie
wysokość środków na ich realizację. To rada powiatu decyduje zatem, które zadania i w
jakim zakresie dofinansować.
Maksymalna wysokość dofinansowania zadania realizowanego ze środków algorytmowych
pn. „Dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych” możliwa do uzyskania przez
osobę z niepełnosprawnościami może wynosić do 95% kosztów przedsięwzięcia, jednak nie
więcej niż piętnastokrotność przeciętnego wynagrodzenia. Udział własny wnioskodawcy
wynosi zatem co najmniej 5% kosztów realizacji zadania. Należy jednak podkreślić, że
ostateczna wysokość przyznanego dofinansowania zależy od możliwości finansowych
danego samorządu powiatowego, który dysponuje środkami PFRON w ramach określonego
limitu. Choć przepisy przewidują możliwość dofinansowania do 95% kosztów inwestycji, nie
oznacza to automatycznego przyznania maksymalnej kwoty w każdym przypadku. Decyzja
o wysokości wsparcia podejmowana jest indywidualnie, z uwzględnieniem sytuacji
wnioskodawcy oraz dostępności środków finansowych.
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Ze środków algorytmowych przeznaczonych na realizację zadania pn. „Dofinansowanie do
likwidacji barier architektonicznych” wydatkowo ogółem kwotę 95 044 567,42 zł, w ramach
której wsparciem objęto 8 206 osób z niepełnosprawnościami. Należy jednocześnie
wskazać, że fundusz nie posiada szczegółowych danych pozwalających określić, jaką część
środków przeznaczono na likwidację barier architektonicznych w istniejących budynkach
wielomieszkaniowych, polegającą w szczególności na budowie podjazdów, montażu wind
lub instalacji krzesełek schodowych.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są prace nad
rozwiązaniami mającymi na celu zwiększenie skuteczności systemu dostępności
w budynkach wielorodzinnych, w szczególności przez współpracę z samorządami
i organizacjami pozarządowymi, działania informacyjne i edukacyjne dotyczące praw osób
z niepełnosprawnościami oraz korzyści z inwestycji zwiększających dostępność.
Zauważyć przy tym należy, że kwestie dostępności architektonicznej mieszkań w budynkach
wielorodzinnych, to odpowiedzialność międzyresortowa.
Pragnę podkreślić, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ani Pełnomocnik Rządu
ds. Osób Niepełnosprawnych nie odpowiadają bezpośrednio za realizację inwestycji
mieszkaniowych. Niemniej, rolą pełnomocnika jest dbanie o to, aby rozwiązania
mieszkaniowe tworzone przez państwo i samorządy wspierały cele rehabilitacji zawodowej
i społecznej osób z niepełnosprawnościami oraz były zgodne z Konwencją ONZ o prawach
osób z niepełnosprawnościami.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --