Interpelacja w sprawie planów utworzenia Sobiborskiego Parku Narodowego oraz ich skutków dla mieszkańców i samorządów lokalnych

Interpelacja nr 15534

do ministra klimatu i środowiska

w sprawie planów utworzenia Sobiborskiego Parku Narodowego oraz ich skutków dla mieszkańców i samorządów lokalnych

Zgłaszający: Sławomir Zawiślak, Roman Fritz

Data wpływu: 23-02-2026

Szanowny Panie Premierze,

na podstawie art. 115 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz właściwych przepisów Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją w sprawie planów utworzenia tzw. Sobiborskiego Parku Narodowego, obejmującego tereny gmin Hańsk, Włodawa, Wola Uhruska oraz Wyryki, a w szczególności w sprawie trybu procedowania tej koncepcji, jej podstaw prawnych, skutków społeczno-gospodarczych oraz realnych gwarancji ochrony praw mieszkańców.

W przestrzeni publicznej pojawiły się informacje o spotkaniach z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz środowisk naukowych, między innymi Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków oraz Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, podczas których samorządom lokalnym przedstawiono koncepcję utworzenia Sobiborskiego Parku Narodowego.

Z relacji medialnych oraz sygnałów napływających od mieszkańców wynika, że koncepcja ta budzi poważne i uzasadnione obawy lokalnych społeczności. Obawy te dotyczą w szczególności możliwości radykalnego ograniczenia prawa własności, ingerencji w rolnictwo, gospodarkę leśną, rybacką i wędkarską, blokady lub istotnego utrudnienia lokalnych inwestycji publicznych i prywatnych, trwałego zamrożenia rozwoju społeczno-gospodarczego regionu oraz narzucania mieszkańcom określonego modelu życia pod hasłem ochrony przyrody.

Park narodowy jest najbardziej restrykcyjną formą ochrony przyrody w polskim porządku prawnym. Jego utworzenie nie jest decyzją neutralną, oznacza głęboką, długotrwałą i często nieodwracalną ingerencję w życie ludzi zamieszkujących dany obszar.

Szczególny niepokój budzi fakt, że według doniesień rozmowy na temat tej koncepcji były prowadzone w wąskim gronie, a konsultacje z mieszkańcami miały charakter spóźniony lub pozorny, co rodzi uzasadnione podejrzenie, że decyzje mogą być przygotowywane ponad głowami lokalnych społeczności.

Ochrona przyrody, jakkolwiek istotna, nie może stanowić pretekstu do naruszania konstytucyjnych praw obywateli, w tym prawa własności, zasady proporcjonalności oraz zasady pomocniczości i samorządności. Państwo ma obowiązek ważyć interes środowiska naturalnego z interesem ludzi, którzy od pokoleń żyją i pracują na tych terenach.

W związku z powyższym zwracam się do prezesa Rady Ministrów z następującymi pytaniami:

Czy Rada Ministrów, Ministerstwo Klimatu i Środowiska lub jakikolwiek inny organ administracji rządowej prowadzi obecnie formalne lub nieformalne prace nad utworzeniem Sobiborskiego Parku Narodowego?

Jeśli tak, proszę wskazać podstawę prawną, zakres tych prac, ich aktualny etap oraz podmioty za nie odpowiedzialne.

Jeśli nie, proszę jednoznacznie wskazać, czy rząd wyklucza prowadzenie takich prac w obecnej kadencji.

Czy powstały jakiekolwiek dokumenty rządowe, ekspertyzy, notatki służbowe, analizy lub projekty, oficjalne bądź robocze, dotyczące utworzenia Sobiborskiego Parku Narodowego?

Proszę o wskazanie autorów tych dokumentów, dat ich sporządzenia oraz ich statusu.

Proszę o informację czy dokumenty te zostaną udostępnione opinii publicznej.

Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej uznaje, że utworzenie parku narodowego może nastąpić bez wyraźnej zgody samorządów gminnych oraz lokalnych społeczności zamieszkujących dany obszar?

Proszę o jednoznaczne stanowisko w tej sprawie.

Proszę wskazać, jakie realne instrumenty sprzeciwu przysługują mieszkańcom i gminom, jeśli rząd zdecyduje się procedować taką koncepcję.

Czy przeprowadzono lub zlecono kompleksową analizę skutków społeczno-gospodarczych utworzenia Sobiborskiego Parku Narodowego?

Jeśli tak, proszę wskazać wykonawcę analizy oraz jej kluczowe wnioski, w szczególności dotyczące rolnictwa, gospodarki leśnej, rybactwa i wędkarstwa, rynku pracy oraz wartości nieruchomości i gruntów.

Jeśli nie, proszę wyjaśnić, dlaczego rozważana jest tak daleko idąca ingerencja bez rzetelnego bilansu kosztów i korzyści.

Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej posiada wiążące, ustawowe gwarancje rekompensat dla mieszkańców i samorządów, które poniosą straty w wyniku utworzenia parku narodowego?

Proszę wskazać konkretne przepisy, kwoty oraz źródła finansowania takich rekompensat.

Proszę wyjaśnić, czy rekompensaty te miałyby charakter trwały, czy czasowy oraz czy obejmowałyby również utracone korzyści.

Czy rząd analizował ryzyko wyludniania się regionu oraz degradacji społecznej obszaru objętego parkiem narodowym wskutek ograniczeń rozwojowych?

Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników takich analiz.

Jeśli nie, proszę wskazać, dlaczego pominięto ten aspekt.

Czy Rada Ministrów dostrzega, że utworzenie parku narodowego może prowadzić do faktycznego zamrożenia inwestycyjnego gmin, ograniczając ich zdolność do realizacji podstawowych zadań własnych?

Proszę o wskazanie, w jaki sposób rząd zamierza zapobiec takiemu scenariuszowi.

Czy rząd bierze odpowiedzialność polityczną i finansową za ewentualne negatywne skutki tej koncepcji dla mieszkańców, jeśli po latach okaże się, że park narodowy doprowadził do pogorszenia warunków życia lokalnej społeczności?

Czy Rada Ministrów rozważa alternatywne, mniej restrykcyjne formy ochrony przyrody, które pozwalałyby zachować walory środowiskowe bez naruszania podstawowych praw mieszkańców?

Jeśli tak, proszę je wskazać.

Jeśli nie, proszę uzasadnić, dlaczego odrzuca się rozwiązania kompromisowe.

Czy prezes Rady Ministrów może jednoznacznie zadeklarować, że żadna decyzja dotycząca utworzenia Sobiborskiego Parku Narodowego nie zostanie podjęta bez uprzedniej, realnej i wiążącej zgody mieszkańców oraz samorządów lokalnych?

W mediach pojawiły się informacje, że inicjatorzy koncepcji Sobiborskiego Parku Narodowego przyznają się do pozyskania zagranicznego sponsora na sfinansowanie tego projektu. Obszar planowanego parku bezpośrednio przylega do granicy z Ukrainą i Białorusią.

Czy prezes Rady Ministrów może potwierdzić lub zaprzeczyć tym doniesieniom i wyjaśnić, z jakiego kraju pochodzi ten sponsor oraz jakie są warunki tej ewentualnej współpracy?

Czy taka zagraniczna ingerencja w kształtowanie polskiej przestrzeni przygranicznej została przeanalizowana pod kątem zgodności z prawem oraz potencjalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego?

Czy polskie służby specjalne (ABW, AW) monitorują kontakty i relacje inicjatorów tego projektu z podmiotami zagranicznymi?

Utworzenie parku narodowego z jego ścisłymi reżimami ochronnymi oznacza trwałe i nieodwracalne zablokowanie dostępu do zasobów naturalnych znajdujących się w podziemiach.

Czy rząd dysponuje wiedzą lub szacunkami, jakie złoża surowców naturalnych (w tym gazu ziemnego, węgla, metali szlachetnych czy kopalin strategicznych) znajdują się na terenie planowanego parku i na obszarach do niego przyległych?

Jak rząd ocenia stratę gospodarczą i strategiczną wynikającą z trwałego wyłączenia tych potencjalnych zasobów spod możliwości wydobycia, zwłaszcza w kontekście obecnej sytuacji geopolitycznej i dążeń do suwerenności energetycznej?

Subwencja ekologiczna dla samorządów, której wysokość jest ustalana centralnie, w praktyce często okazuje się niewystarczająca.

Jak wygląda rzeczywista sytuacja finansowa gmin, na terenie których od lat funkcjonują parki narodowe (np. gmina Urszulin sąsiadująca z Poleskim PN)? Czy subwencja w pełni rekompensuje utracone wpływy z podatków oraz koszty ograniczeń inwestycyjnych?

Proszę o przedstawienie konkretnych przypadków i kwot, w których gminy ponosiły realne straty finansowe, gdy subwencja okazywała się niewystarczająca, a ich wnioski o jej podwyższenie były odrzucane przez rząd.

W jednym z najbiedniejszych powiatów Polski – powiecie włodawskim – funkcjonuje już Poleski Park Narodowy.

Jaki jest roczny koszt utrzymania Poleskiego Parku Narodowego dla budżetu państwa (a więc dla podatnika), z podziałem na koszty osobowe, ochrony przyrody i administracji?

Jaka jest logika gospodarcza i społeczna tworzenia kolejnego, sąsiadującego parku narodowego w tym samym, zmarginalizowanym ekonomicznie regionie? W jaki sposób dwa parki narodowe obok siebie mają przyczynić się do rozwoju, a nie do podwojenia problemów związanych z blokadą inwestycji, utratą miejsc pracy i wyludnianiem?

Czy powstanie parku nie będzie kolidować w przyszłości z planami otwarcia przejść drogowych/kolejowych/pieszo-rowerowych z Białorusią o co walczą od lat lokalni samorządowcy a kolejne rządy ignorują lokalną ludność?

Zwracam się do Pana Premiera z prośbą o pełną, szczegółową i jednoznaczną odpowiedź, opartą na dokumentach i obowiązującym stanie prawnym. Sprawa ta dotyczy nie abstrakcyjnych koncepcji, lecz konkretnych ludzi, ich domów, gospodarstw, pracy i prawa do decydowania o przyszłości miejsca, w którym żyją.