Interpelacja nr 15471
Interpelacja w sprawie niewykorzystanych zasobów żywności unijnej oraz braku zaangażowania części samorządów w pomoc osobom potrzebującym
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie niewykorzystanych zasobów żywności unijnej oraz braku zaangażowania części samorządów w pomoc osobom potrzebującym
Interpelacja nr 15471
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie niewykorzystanych zasobów żywności unijnej oraz braku zaangażowania części samorządów w pomoc osobom potrzebującym
Zgłaszający: Piotr Uruski
Data wpływu: 19-02-2026
Sanok, dnia 19.02.2026 r.
Szanowny Pani Minister,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację do ministra kierującego pracami Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dystrybucji żywności pochodzącej z zasobów Unii Europejskiej oraz roli ośrodków pomocy społecznej i samorządów w jej skutecznym przekazywaniu osobom potrzebującym, w szczególności na terenie województwa podkarpackiego.
Do mojego biura poselskiego docierają sygnały, że banki żywności dysponują znacznymi ilościami produktów przekazywanych w ramach programów unijnych, jednak występują trudności organizacyjne związane z ich dalszą dystrybucją. W szczególności wskazuje się na niewystarczające zaangażowanie niektórych gminnych i miejskich ośrodków pomocy społecznej (GOPS i MOPS) w proces odbioru i rozprowadzania żywności wśród osób najbardziej potrzebujących.
Sytuacja ta budzi szczególny niepokój w kontekście rosnących kosztów utrzymania, inflacji oraz skutków wojny w Ukrainie, które w sposób bezpośredni dotykają mieszkańców Podkarpacia – regionu przygranicznego, który od początku konfliktu ponosi zwiększone obciążenia społeczne i organizacyjne. W obliczu tych wyzwań niezbędne jest pełne wykorzystanie dostępnych zasobów żywnościowych oraz ścisła współpraca administracji rządowej, samorządów i organizacji pozarządowych.
Nie może dochodzić do sytuacji, w której żywność jest dostępna w magazynach, a jednocześnie osoby ubogie, seniorzy, rodziny wielodzietne czy uchodźcy zmagają się z realnym problemem niedożywienia lub braku podstawowych produktów. Jak mówi znane powiedzenie, „syty nie zrozumie głodnego”, dlatego obowiązkiem instytucji publicznych jest wrażliwość społeczna oraz skuteczność działania.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo monitoruje skalę niewykorzystanych zasobów żywności przekazywanych w ramach programów unijnych do banków żywności?
Czy resort posiada dane dotyczące problemów z dystrybucją tej żywności na poziomie gmin i powiatów, w szczególności na Podkarpaciu?
Czy planowane są działania systemowe zobowiązujące lub motywujące samorządy oraz GOPS i MOPS do aktywniejszego udziału w dystrybucji żywności?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie dodatkowych mechanizmów wsparcia logistycznego i finansowego dla samorządów, aby usprawnić transport i przekazywanie żywności osobom potrzebującym?
Z poważaniem
Piotr Uruski
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 15471
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie niewykorzystanych zasobów żywności unijnej oraz braku zaangażowania części samorządów w pomoc osobom potrzebującym
Zgłaszający: Piotr Uruski
Data wpływu: 19-02-2026
Sanok, dnia 19.02.2026 r.
Szanowny Pani Minister,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację do ministra kierującego pracami Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dystrybucji żywności pochodzącej z zasobów Unii Europejskiej oraz roli ośrodków pomocy społecznej i samorządów w jej skutecznym przekazywaniu osobom potrzebującym, w szczególności na terenie województwa podkarpackiego.
Do mojego biura poselskiego docierają sygnały, że banki żywności dysponują znacznymi ilościami produktów przekazywanych w ramach programów unijnych, jednak występują trudności organizacyjne związane z ich dalszą dystrybucją. W szczególności wskazuje się na niewystarczające zaangażowanie niektórych gminnych i miejskich ośrodków pomocy społecznej (GOPS i MOPS) w proces odbioru i rozprowadzania żywności wśród osób najbardziej potrzebujących.
Sytuacja ta budzi szczególny niepokój w kontekście rosnących kosztów utrzymania, inflacji oraz skutków wojny w Ukrainie, które w sposób bezpośredni dotykają mieszkańców Podkarpacia – regionu przygranicznego, który od początku konfliktu ponosi zwiększone obciążenia społeczne i organizacyjne. W obliczu tych wyzwań niezbędne jest pełne wykorzystanie dostępnych zasobów żywnościowych oraz ścisła współpraca administracji rządowej, samorządów i organizacji pozarządowych.
Nie może dochodzić do sytuacji, w której żywność jest dostępna w magazynach, a jednocześnie osoby ubogie, seniorzy, rodziny wielodzietne czy uchodźcy zmagają się z realnym problemem niedożywienia lub braku podstawowych produktów. Jak mówi znane powiedzenie, „syty nie zrozumie głodnego”, dlatego obowiązkiem instytucji publicznych jest wrażliwość społeczna oraz skuteczność działania.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo monitoruje skalę niewykorzystanych zasobów żywności przekazywanych w ramach programów unijnych do banków żywności?
Czy resort posiada dane dotyczące problemów z dystrybucją tej żywności na poziomie gmin i powiatów, w szczególności na Podkarpaciu?
Czy planowane są działania systemowe zobowiązujące lub motywujące samorządy oraz GOPS i MOPS do aktywniejszego udziału w dystrybucji żywności?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie dodatkowych mechanizmów wsparcia logistycznego i finansowego dla samorządów, aby usprawnić transport i przekazywanie żywności osobom potrzebującym?
Z poważaniem
Piotr Uruski
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
18%
Konkretność
82%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 11 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
5.9 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (11)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10692 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.139.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pana Posła Piotra Uruskiego z 23 lutego 2026 r., nr 15471,
w sprawie niewykorzystanych zasobów żywności unijnej oraz braku zaangażowania części
samorządów w pomoc osobom potrzebującym, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pełni funkcję Instytucji Zarządzającej dla
Programu Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027 (FEPŻ),
współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.
Przedstawione informacje dotyczą wyłącznie Programu FEPŻ.
Za dystrybucję żywności w ramach FEPŻ odpowiadają organizacje partnerskie o zasięgu
ogólnopolskim lub ponadregionalnym (OPO), tj.: Federacja Polskich Banków Żywności,
Caritas Polska, Polski Komitet Pomocy Społecznej oraz Polski Czerwony Krzyż, które
udostępniają żywność osobom najbardziej potrzebującym za pośrednictwem sieci
współpracujących organizacji partnerskich regionalnych oraz lokalnych w całej Polsce. OPO
zawierają umowy o dofinansowanie z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa (KOWR),
pełniącym w FEPŻ funkcję instytucji pośredniczącej.
Żywność zakupiona ze środków programu trafia do magazynów organizacji partnerskich,
a jej dalsza dystrybucja do odbiorców końcowych jest przedmiotem kontroli ze strony
KOWR. Zgodnie z treścią Wytycznych Instytucji Zarządzającej1 , jeśli KOWR zidentyfikuje
w trakcie kontroli, że żywność została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, tj. uległa
zmarnowaniu wskutek upływu terminu przydatności do spożycia, została wydana osobom
nieuprawnionym lub nie została udostępniona odbiorcom końcowym przed upływem
wskazanego w wytycznych terminu dystrybucji, OPO jest zobowiązana do zwrotu środków,
któremu podlega tak równowartość żywności, jak i wartość środków ryczałtowych, jakie
przysługują na obsługę dystrybucji (koszty transportu, magazynowania i administracji) oraz
na realizację tzw. działań towarzyszących na rzecz włączenia społecznego odbiorców
końcowych FEPŻ. Zgodnie z obowiązującymi przepisami2 ryczałt dla OPO stanowi łącznie
14% (2x7%) wartości żywności dostarczonej do jej magazynów.
W programie funkcjonują zatem mechanizmy przeciwdziałania marnowaniu żywności po
stronie organizacji. Każdy zidentyfikowany przypadek jest należycie udokumentowany
przez KOWR w informacji pokontrolnej, a odpowiedzialność finansowa OPO stanowi
istotny element minimalizacji ryzyka ich wystąpienia. Ponadto w przypadku jakichkolwiek
trudności w dystrybucji (np. niedoborów lub nadwyżek żywności) dopuszcza się możliwość
dokonywania przesunięć żywności pomiędzy organizacjami w danej sieci OPO, w tym
1 Wytyczne Instytucji Zarządzającej (MRPiPS) dla Instytucji Pośredniczącej i beneficjentów-organizacji partnerskich
dotyczące działań realizowanych w ramach Programu Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027
współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus – Podprogram 2025 (dostęp:
https://www.gov.pl/web/rodzina/podprogram-2025)
2 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1057/2021 z 24.06.2021 r. ustanawiające Europejski
Fundusz Społeczny Plus (EFS+).
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
między województwami o wartości +/-4% łącznej alokacji w danym województwie. W
szczególnie uzasadnionych przypadkach OPO może dokonać przesunięć przekraczających
4% alokacji, jednakże wyłącznie za zgodą instytucji zarządzającej. Dzięki tym mechanizmom
przypadki zalegania żywności w magazynach OPO mają charakter wyłącznie incydentalny.
Inną kwestię stanowi możliwość pojawienia się trudności dystrybucyjnych po stronie
poszczególnych organizacji lokalnych. Zważywszy, że dystrybucja żywności trwa średnio ok.
10 miesięcy w danym roku, a dostawy do magazynów odbywają się sukcesywnie w każdym
miesiącu jej trwania, zdarzają się przypadki kumulacji dostaw, zwłaszcza w miesiącach
letnich, gdy odbiorcy końcowi z różnych względów rzadziej zgłaszają się po odbiór pomocy.
Prawdopodobnie to właśnie sygnały o takich przypadkach docierają do Pana posła. Nie
należy jednak utożsamiać ich z marnowaniem czy niewłaściwym wykorzystaniem żywności.
Kierownictwo MRPiPS, będąc w stałym kontakcie z przedstawicielami OPO, na bieżąco
reaguje na każde zgłoszenie dotyczące wskazanych trudności i podejmuje odpowiednie
działania – w granicach obowiązujących przepisów prawa – zmieniając treść wytycznych.
Warto podkreślić, że ostatnia zmiana wytycznych z 14 stycznia 2026 r. umożliwiła OPO
maksymalne uelastycznienie procesu, a wprowadzone na wniosek organizacji uproszczenie
ewidencjonowania wydawanej żywności spotkało się z bardzo pozytywnym przyjęciem
z strony podmiotów zajmujących się jej dystrybucją.
Jeśli chodzi o monitorowanie realizacji programu z poziomu poszczególnych województw,
powiatów i gmin, w MRPiPS corocznie pozyskuje się z Ośrodków Pomocy Społecznej oraz
Centrów Usług Społecznych, za pośrednictwem Centralnej Aplikacji Statystycznej, dane
dotyczące m.in. liczby osób, które zakwalifikowano do FEPŻ oraz liczby gmin, w których
program nie jest realizowany. Warto podkreślić, że dostępność pomocy z FEPŻ (a wcześniej
POPŻ3) systematycznie rośnie. Program jest obecnie realizowany w 93% gmin w całym
kraju. Według danych na koniec 2025 r. pomoc z FEPŻ nie była udostępniana w 257
gminach. Sytuacja kształtuje się różnie w zależności od województwa, przy czym
najsilniejsza sieć organizacji partnerskich znajduje się obecnie w 8 województwach (powyżej
95% udziału gmin). Najlepszy wynik osiągnęły województwa lubelskie i podlaskie (98% gmin
objętych pomocą). Równie dobrze sytuacja wygląda w województwach małopolskim,
lubuskim, warmińsko-mazurskim i świętokrzyskim (97% gmin). Jeśli chodzi o województwo
podkarpackie, pomoc żywnościowa z FEPŻ nie była dostępna na obszarze 9 gmin, co
stanowi ok. 6% gmin w województwie.
Jak wynika z danych ośrodków pomocy społecznej i centrów usług społecznych (OPS i
CUS), najczęstszą przyczyną nieprzystępowania do programu jest brak organizacji
partnerskiej na terenie gminy, która mogłaby podjąć się dystrybucji żywności (problem
dotyczy 50% wszystkich gmin nieuczestniczących w programie). Wśród innych przyczyn
wskazywane są „wycofanie się dotychczasowej organizacji partnerskiej z realizacji
programu” (8%), brak pomieszczeń magazynowych, brak kadry do obsługi dystrybucji,
a także zapewnienie pomocy żywnościowej z innych źródeł (m.in. program „Posiłek w szkole
i w domu), która dostatecznie zabezpiecza potrzeby jej beneficjentów.
Co do działań motywujących samorządy do aktywnego udziału w dystrybucji żywności
należy przede wszystkim wskazać, że zgodnie z treścią samego programu FEPŻ
i obowiązujących aktów prawnych opiera się on przede wszystkim na działaniach organizacji
pozarządowych, które pełnią funkcję beneficjentów-organizacji partnerskich i zawierają
3 Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020, współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu
Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD) był wdrażany w latach 2014-2023.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
umowy o dofinansowanie projektów z KOWR. Rola OPS/CUS w programie obejmuje
kwalifikowanie odbiorców końcowych do pomocy żywnościowej. Zważywszy, że kryteria
uprawniające do pomocy obejmują dochód4 oraz przynajmniej jedną z przesłanek trudnej
sytuacji życiowej - wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej - udział OPS/CUS
w procesie weryfikacji potrzeb odbiorców gwarantuje, że pomoc będzie trafiać do tych osób
i rodzin, które jej rzeczywiście potrzebują.
Faktyczne zaangażowanie samorządów, w tym OPS/CUS w pełnienie funkcji organizacji
lokalnej bezpośrednio wydającej żywność odbiorcom końcowym jest wyłącznie wynikiem
ich niezależnej decyzji, często motywowanej chęcią udzielenia pomocy mieszkańcom
w obliczu niedziałania organizacji pozarządowych na terenie danej gminy i nie należy do ich
obowiązków. Jak wynika z interpretacji udostępnionej na stronie internetowej MRPiPS5,
ewentualne zaangażowanie OPS/CUS w dodatkowe zadania powinno być poprzedzone
weryfikacją ze strony organizacji regionalnej celem sprawdzenia, czy istnieje możliwość
nawiązania współpracy z lokalną organizacją pozarządową.
Konstrukcja programu, wynikająca przede wszystkim z obowiązujących przepisów
rozporządzenia w sprawie EFS+, nie pozwala obecnie na formalne włącznie OPS/CUS do
systemu realizacji FEPŻ albo wprowadzenie mechanizmów wsparcia logistycznego
i finansowego dla samorządów, które bezpośrednio angażują się w proces dystrybucji.
Ostatecznie, podejmując się pełnienia roli organizacji partnerskiej w programie, to samorząd
wspiera organizację pozarządową w realizacji działań na rzecz osób potrzebujących, ale
decyzję o tym podejmuje dobrowolnie, a korzyść jest obustronna, gdyż program wspiera
gminy również w realizowaniu ich zadań własnych.
Działając w porozumieniu z OPO Instytucja Zarządzająca podejmuje różne inicjatywy
zmierzające do maksymalnego uproszczenia realizacji programu po stronie partnerskich
lokalnych/regionalnych (OPL/OPR), w tym zmniejszenia obciążeń administracyjnych –
właśnie mając na względzie zachęcenie lokalnych organizacji pozarządowych do aktywnego
włączenia się w realizację FEPŻ. Jednym z takich mechanizmów jest np. obowiązek
przekazywania części środków ryczałtowych na obsługę dystrybucji z poziomu OPR do
OPL, tak aby choć częściowo umożliwić tym drugim pokrycie kosztów związanych z
wydawaniem żywności.
Reasumując, zaangażowanie samorządów w realizację FEPŻ jest wynikiem ich
indywidualnej decyzji i stanowi nie tylko faktyczne wsparcie dla organizacji pozarządowych
we wdrażaniu Programu, ale także cenne wsparcie w realizacji własnych zadań gmin. W
gminach, w których partnerów ze strony NGO brakuje, zaangażowanie OPS/CUS jest
nieocenione z perspektywy zapewnienia wsparcia żywnościowego osobom potrzebującym.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
4 Obecnie kryterium dochodowe uprawniające do FEPŻ stanowi 265% kryterium uprawniającego do świadczeń
z systemu pomocy społecznej, tj. 2 676,50 zł dla osoby samotnie gospodarującej oraz 2 180,95 zł dla osoby
w rodzinie.
5 Czy Ośrodek Pomocy Społecznej może pełnić funkcję organizacji partnerskiej lokalnej (OPL)? - sekcja Odpowiedzi
na pytania (dostęp: https://www.gov.pl/web/rodzina/odpowiedzi-na-pytania2).
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.139.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pana Posła Piotra Uruskiego z 23 lutego 2026 r., nr 15471,
w sprawie niewykorzystanych zasobów żywności unijnej oraz braku zaangażowania części
samorządów w pomoc osobom potrzebującym, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pełni funkcję Instytucji Zarządzającej dla
Programu Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027 (FEPŻ),
współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.
Przedstawione informacje dotyczą wyłącznie Programu FEPŻ.
Za dystrybucję żywności w ramach FEPŻ odpowiadają organizacje partnerskie o zasięgu
ogólnopolskim lub ponadregionalnym (OPO), tj.: Federacja Polskich Banków Żywności,
Caritas Polska, Polski Komitet Pomocy Społecznej oraz Polski Czerwony Krzyż, które
udostępniają żywność osobom najbardziej potrzebującym za pośrednictwem sieci
współpracujących organizacji partnerskich regionalnych oraz lokalnych w całej Polsce. OPO
zawierają umowy o dofinansowanie z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa (KOWR),
pełniącym w FEPŻ funkcję instytucji pośredniczącej.
Żywność zakupiona ze środków programu trafia do magazynów organizacji partnerskich,
a jej dalsza dystrybucja do odbiorców końcowych jest przedmiotem kontroli ze strony
KOWR. Zgodnie z treścią Wytycznych Instytucji Zarządzającej1 , jeśli KOWR zidentyfikuje
w trakcie kontroli, że żywność została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, tj. uległa
zmarnowaniu wskutek upływu terminu przydatności do spożycia, została wydana osobom
nieuprawnionym lub nie została udostępniona odbiorcom końcowym przed upływem
wskazanego w wytycznych terminu dystrybucji, OPO jest zobowiązana do zwrotu środków,
któremu podlega tak równowartość żywności, jak i wartość środków ryczałtowych, jakie
przysługują na obsługę dystrybucji (koszty transportu, magazynowania i administracji) oraz
na realizację tzw. działań towarzyszących na rzecz włączenia społecznego odbiorców
końcowych FEPŻ. Zgodnie z obowiązującymi przepisami2 ryczałt dla OPO stanowi łącznie
14% (2x7%) wartości żywności dostarczonej do jej magazynów.
W programie funkcjonują zatem mechanizmy przeciwdziałania marnowaniu żywności po
stronie organizacji. Każdy zidentyfikowany przypadek jest należycie udokumentowany
przez KOWR w informacji pokontrolnej, a odpowiedzialność finansowa OPO stanowi
istotny element minimalizacji ryzyka ich wystąpienia. Ponadto w przypadku jakichkolwiek
trudności w dystrybucji (np. niedoborów lub nadwyżek żywności) dopuszcza się możliwość
dokonywania przesunięć żywności pomiędzy organizacjami w danej sieci OPO, w tym
1 Wytyczne Instytucji Zarządzającej (MRPiPS) dla Instytucji Pośredniczącej i beneficjentów-organizacji partnerskich
dotyczące działań realizowanych w ramach Programu Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027
współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus – Podprogram 2025 (dostęp:
https://www.gov.pl/web/rodzina/podprogram-2025)
2 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1057/2021 z 24.06.2021 r. ustanawiające Europejski
Fundusz Społeczny Plus (EFS+).
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
między województwami o wartości +/-4% łącznej alokacji w danym województwie. W
szczególnie uzasadnionych przypadkach OPO może dokonać przesunięć przekraczających
4% alokacji, jednakże wyłącznie za zgodą instytucji zarządzającej. Dzięki tym mechanizmom
przypadki zalegania żywności w magazynach OPO mają charakter wyłącznie incydentalny.
Inną kwestię stanowi możliwość pojawienia się trudności dystrybucyjnych po stronie
poszczególnych organizacji lokalnych. Zważywszy, że dystrybucja żywności trwa średnio ok.
10 miesięcy w danym roku, a dostawy do magazynów odbywają się sukcesywnie w każdym
miesiącu jej trwania, zdarzają się przypadki kumulacji dostaw, zwłaszcza w miesiącach
letnich, gdy odbiorcy końcowi z różnych względów rzadziej zgłaszają się po odbiór pomocy.
Prawdopodobnie to właśnie sygnały o takich przypadkach docierają do Pana posła. Nie
należy jednak utożsamiać ich z marnowaniem czy niewłaściwym wykorzystaniem żywności.
Kierownictwo MRPiPS, będąc w stałym kontakcie z przedstawicielami OPO, na bieżąco
reaguje na każde zgłoszenie dotyczące wskazanych trudności i podejmuje odpowiednie
działania – w granicach obowiązujących przepisów prawa – zmieniając treść wytycznych.
Warto podkreślić, że ostatnia zmiana wytycznych z 14 stycznia 2026 r. umożliwiła OPO
maksymalne uelastycznienie procesu, a wprowadzone na wniosek organizacji uproszczenie
ewidencjonowania wydawanej żywności spotkało się z bardzo pozytywnym przyjęciem
z strony podmiotów zajmujących się jej dystrybucją.
Jeśli chodzi o monitorowanie realizacji programu z poziomu poszczególnych województw,
powiatów i gmin, w MRPiPS corocznie pozyskuje się z Ośrodków Pomocy Społecznej oraz
Centrów Usług Społecznych, za pośrednictwem Centralnej Aplikacji Statystycznej, dane
dotyczące m.in. liczby osób, które zakwalifikowano do FEPŻ oraz liczby gmin, w których
program nie jest realizowany. Warto podkreślić, że dostępność pomocy z FEPŻ (a wcześniej
POPŻ3) systematycznie rośnie. Program jest obecnie realizowany w 93% gmin w całym
kraju. Według danych na koniec 2025 r. pomoc z FEPŻ nie była udostępniana w 257
gminach. Sytuacja kształtuje się różnie w zależności od województwa, przy czym
najsilniejsza sieć organizacji partnerskich znajduje się obecnie w 8 województwach (powyżej
95% udziału gmin). Najlepszy wynik osiągnęły województwa lubelskie i podlaskie (98% gmin
objętych pomocą). Równie dobrze sytuacja wygląda w województwach małopolskim,
lubuskim, warmińsko-mazurskim i świętokrzyskim (97% gmin). Jeśli chodzi o województwo
podkarpackie, pomoc żywnościowa z FEPŻ nie była dostępna na obszarze 9 gmin, co
stanowi ok. 6% gmin w województwie.
Jak wynika z danych ośrodków pomocy społecznej i centrów usług społecznych (OPS i
CUS), najczęstszą przyczyną nieprzystępowania do programu jest brak organizacji
partnerskiej na terenie gminy, która mogłaby podjąć się dystrybucji żywności (problem
dotyczy 50% wszystkich gmin nieuczestniczących w programie). Wśród innych przyczyn
wskazywane są „wycofanie się dotychczasowej organizacji partnerskiej z realizacji
programu” (8%), brak pomieszczeń magazynowych, brak kadry do obsługi dystrybucji,
a także zapewnienie pomocy żywnościowej z innych źródeł (m.in. program „Posiłek w szkole
i w domu), która dostatecznie zabezpiecza potrzeby jej beneficjentów.
Co do działań motywujących samorządy do aktywnego udziału w dystrybucji żywności
należy przede wszystkim wskazać, że zgodnie z treścią samego programu FEPŻ
i obowiązujących aktów prawnych opiera się on przede wszystkim na działaniach organizacji
pozarządowych, które pełnią funkcję beneficjentów-organizacji partnerskich i zawierają
3 Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020, współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu
Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD) był wdrażany w latach 2014-2023.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
umowy o dofinansowanie projektów z KOWR. Rola OPS/CUS w programie obejmuje
kwalifikowanie odbiorców końcowych do pomocy żywnościowej. Zważywszy, że kryteria
uprawniające do pomocy obejmują dochód4 oraz przynajmniej jedną z przesłanek trudnej
sytuacji życiowej - wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej - udział OPS/CUS
w procesie weryfikacji potrzeb odbiorców gwarantuje, że pomoc będzie trafiać do tych osób
i rodzin, które jej rzeczywiście potrzebują.
Faktyczne zaangażowanie samorządów, w tym OPS/CUS w pełnienie funkcji organizacji
lokalnej bezpośrednio wydającej żywność odbiorcom końcowym jest wyłącznie wynikiem
ich niezależnej decyzji, często motywowanej chęcią udzielenia pomocy mieszkańcom
w obliczu niedziałania organizacji pozarządowych na terenie danej gminy i nie należy do ich
obowiązków. Jak wynika z interpretacji udostępnionej na stronie internetowej MRPiPS5,
ewentualne zaangażowanie OPS/CUS w dodatkowe zadania powinno być poprzedzone
weryfikacją ze strony organizacji regionalnej celem sprawdzenia, czy istnieje możliwość
nawiązania współpracy z lokalną organizacją pozarządową.
Konstrukcja programu, wynikająca przede wszystkim z obowiązujących przepisów
rozporządzenia w sprawie EFS+, nie pozwala obecnie na formalne włącznie OPS/CUS do
systemu realizacji FEPŻ albo wprowadzenie mechanizmów wsparcia logistycznego
i finansowego dla samorządów, które bezpośrednio angażują się w proces dystrybucji.
Ostatecznie, podejmując się pełnienia roli organizacji partnerskiej w programie, to samorząd
wspiera organizację pozarządową w realizacji działań na rzecz osób potrzebujących, ale
decyzję o tym podejmuje dobrowolnie, a korzyść jest obustronna, gdyż program wspiera
gminy również w realizowaniu ich zadań własnych.
Działając w porozumieniu z OPO Instytucja Zarządzająca podejmuje różne inicjatywy
zmierzające do maksymalnego uproszczenia realizacji programu po stronie partnerskich
lokalnych/regionalnych (OPL/OPR), w tym zmniejszenia obciążeń administracyjnych –
właśnie mając na względzie zachęcenie lokalnych organizacji pozarządowych do aktywnego
włączenia się w realizację FEPŻ. Jednym z takich mechanizmów jest np. obowiązek
przekazywania części środków ryczałtowych na obsługę dystrybucji z poziomu OPR do
OPL, tak aby choć częściowo umożliwić tym drugim pokrycie kosztów związanych z
wydawaniem żywności.
Reasumując, zaangażowanie samorządów w realizację FEPŻ jest wynikiem ich
indywidualnej decyzji i stanowi nie tylko faktyczne wsparcie dla organizacji pozarządowych
we wdrażaniu Programu, ale także cenne wsparcie w realizacji własnych zadań gmin. W
gminach, w których partnerów ze strony NGO brakuje, zaangażowanie OPS/CUS jest
nieocenione z perspektywy zapewnienia wsparcia żywnościowego osobom potrzebującym.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
4 Obecnie kryterium dochodowe uprawniające do FEPŻ stanowi 265% kryterium uprawniającego do świadczeń
z systemu pomocy społecznej, tj. 2 676,50 zł dla osoby samotnie gospodarującej oraz 2 180,95 zł dla osoby
w rodzinie.
5 Czy Ośrodek Pomocy Społecznej może pełnić funkcję organizacji partnerskiej lokalnej (OPL)? - sekcja Odpowiedzi
na pytania (dostęp: https://www.gov.pl/web/rodzina/odpowiedzi-na-pytania2).
-- 3 of 3 --