Interpelacja w sprawie nierówności terytorialnych w dostępie do opieki nad dziećmi do lat 3 oraz skuteczności instrumentów państwa (w tym "Aktywnie w żłobku")
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 15430
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nierówności terytorialnych w dostępie do opieki nad dziećmi do lat 3 oraz skuteczności instrumentów państwa (w tym "Aktywnie w żłobku")
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 18-02-2026
Szanowna Pani Minister,
docierają do mnie zgłoszenia mieszkańców Wrocławia – rodziców małych dzieci – wskazujące na poważny problem dostępności instytucjonalnej opieki nad dziećmi do lat 3 w części osiedli miasta. Zgłoszenia dotyczą braku lokalnie dostępnych placówek, co skutkuje koniecznością dowożenia dzieci do innych rejonów, dodatkowymi kosztami, stratą czasu oraz utrudnieniami w godzeniu obowiązków zawodowych z opieką. W praktyce oznacza to nie tylko obciążenie rodzin, lecz także pogłębianie nierówności w dostępie do usług publicznych i wzrost kosztów społecznych.
W tym kontekście kluczowe jest, czy instrumenty polityki państwa – w tym rozwiązania o charakterze popytowym (świadczenia obniżające koszty opieki) oraz programy wspierające rozwój podaży miejsc – realnie zmniejszają deficyty dostępności, szczególnie tam, gdzie występują „białe plamy” w obrębie dużych miast.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jak ministerstwo monitoruje dostępność opieki nad dziećmi do lat 3 w ujęciu terytorialnym, w szczególności w dużych miastach (dzielnice/osiedla/rejony), gdzie spełnienie wskaźników „średnio dla miasta” może maskować lokalne deficyty?
Czy ministerstwo dysponuje danymi pozwalającymi identyfikować obszary, w których rodzice – mimo istnienia miejsc w skali miasta – mają istotnie ograniczony dostęp z powodu odległości, braku połączeń lub braku miejsc w najbliższych placówkach? Jeśli tak, proszę o wskazanie źródeł danych i metodologii.
Jak ministerstwo ocenia wpływ świadczenia „Aktywnie w żłobku” na rynek opieki nad dziećmi w wieku 0–3:
a) czy świadczenie zwiększa przede wszystkim dostępność miejsc (podaż), czy jedynie obniża koszt korzystania z istniejących usług,
b) czy prowadzone są analizy wpływu na ceny czesnego/opłat oraz na realną dostępność w obszarach deficytowych?
Czy ministerstwo posiada dane (np. z ZUS lub rejestrów instytucji opieki) o korzystaniu ze świadczenia „Aktywnie w żłobku” z podziałem terytorialnym (co najmniej: województwa, powiaty, gminy/miasta) obejmujące: liczbę beneficjentów i typy instytucji, do których trafia wsparcie?
Jakie instrumenty ministerstwo oferuje lub planuje w latach 2026-2027, aby wspierać JST w zwiększaniu podaży miejsc opieki nad dziećmi 0–3, w tym:
a) inwestycje/adaptacje lokali (tworzenie nowych miejsc),
b) rozwój opieki dziennej,
c) mechanizmy skutecznego włączania podmiotów niepublicznych w obszarach bez oferty?
Czy ministerstwo planuje rozwiązania/wytyczne, które pozwolą samorządom kierunkować wsparcie (inwestycyjne i organizacyjne) w pierwszej kolejności do obszarów o najniższej dostępności, w tym do „białych plam” w obrębie dużych miast?
Czy ministerstwo przewiduje rekomendacje lub minimalne standardy dotyczące dostępności terytorialnej usług opieki nad dziećmi do lat 3 (np. dostępność w określonym czasie dojścia/dojazdu, priorytety inwestycyjne), aby ograniczać nierówności w dostępie?
Z poważaniem Marta Stożek
Posłanka na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
- Wykryto zwrot wymijający: „pozostaje w stałym kontakcie” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7601 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.120.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15430 Pani Posłanki Marty Stożek, w sprawie dostępności
usług opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz skuteczności instrumentów państwa w tym
zakresie, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) monitoruje się dostępność
miejsc opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 w oparciu o dane pochodzące z:
— rejestru żłobków i klubów dziecięcych/wykazu dziennych opiekunów prowadzonych
przez gminy (zgodnie z ustawą o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3);
— sprawozdawczości podmiotów prowadzących instytucje opieki nad dziećmi do lat 3;
— danych statystycznych Głównego Urzędu Statystycznego;
— systemów informatycznych obsługujących programy wsparcia (w tym takie jak
„Aktywny Maluch” czy „Aktywnie w żłobku”).
Analizy prowadzone są m.in. na poziomie gmin, z uwzględnieniem liczby miejsc w opiece
instytucjonalnej oraz liczby dzieci w wieku do 3-go roku życia (wskaźnik dostępności miejsc
opieki).
Kierownictwo Resortu ma świadomość, że wskaźniki liczone „średnio dla miasta” mogą nie
odzwierciedlać zróżnicowań wewnętrznych (dzielnice, osiedla, mniejsze miejscowości
położone w sąsiedztwie większych ośrodków miejskich czy aglomeracji). Niemniej trzeba
uwzględnić, że rodzice wolą zapisywać dzieci do instytucji opieki właśnie w ośrodkach
miejskich gdzie pracują, co powala im łatwiej godzić organizację dojazdów do pracy z
miejsca zamieszkania i opieki.
Dane szczegółowe dotyczące rozmieszczenia placówek opieki nad dziećmi do lat 3 są
dostępne w rejestrach gminnych, natomiast analizy na „niższym”: poziomie (np.
dzielnicowym) pozostają w kompetencjach samorządów lokalnych, które najlepiej znają
uwarunkowania komunikacyjne i demograficzne na podległym im terenie.
Kierownictwo Ministerstwa dysponuje danymi pozwalającymi identyfikować gminy o
niskim poziomie dostępności miejsc opieki. Źródła w tym zakresie stanowią głównie:
— rejestr instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3;
— sprawozdawczość podmiotów prowadzących instytucje opieki nad dziećmi do lat 3.
Analiza kwestii takich jak odległość od placówki czy dostępność komunikacyjna w obrębie
dużych miast wymagają analiz przestrzennych oraz zebrania danych o mobilności
mieszkańców. Tego rodzaju szczegółowe badania nie są obecnie w resorcie prowadzone.
Świadczenie „Aktywnie w żłobku”, realizowane w ramach programu Aktywny Rodzic, ma na
celu przede wszystkim obniżenie kosztów ponoszonych przez rodziców w związku
z pobytem ich dziecka w placówce świadczącej usługi w zakresie opieki nad dziećmi w
wieku do lat 3.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Świadczenie to ma charakter przede wszystkim popytowy, pośrednio może jednak
stymulować rozwój podaży poprzez zwiększenie przewidywalności popytu na usługi
opiekuńcze oraz działać jako zachęta do uruchamiania kolejnych instytucji opieki przez
gminy i przedsiębiorców.
Bezpośrednimi instrumentami zwiększania liczby miejsc opieki są program inwestycyjny
Aktywny Maluch 2022-2029 oraz programy akcesoryjne takie jak Aktywny dzienny opiekun
w gminie, które wspierają tworzenie i funkcjonowanie nowych miejsc opieki.
Program Aktywny Maluch 2022-2029 preferencyjnie traktuje gminy pozbawione placówek
opieki instytucjonalnej zapewniając im dogodniejsze reguły uczestnictwa i zmniejszając tym
samym ryzyko inwestycyjne i projektowe, szczególnie nasilone w mniejszych gminach bez
dostępu do form opieki nad dziećmi w wieku do lat 3. Z kolei program Aktywny dzienny
opiekun w gminie jest dedykowany wyłącznie takim gminom i stanowi dla nich silne,
bezpieczne wsparcie w uruchamianiu świadczenia usług opiekuńczych dla najmłodszych
dzieci.
W Ministerstwie prowadzony jest monitoring poziomu opłat w placówkach objętych
wsparciem oraz analizowane są dane dotyczące wykorzystywania świadczenia. Zebrane
dane wskazują, że świadczenie w znacznym stopniu redukuje realne obciążenie finansowe
rodzin. Np. świadczenie „Aktywnie w żłobku” obniżyło koszt opłaty za miejsce w instytucji
opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 ze średnio 999,93 zł w sierpniu 2024 r. (przed
wprowadzeniem programu „Aktywny Rodzic”) do 100,80 zł w styczniu 2026 r. Analizy
wpływu programów na poziom opłat dla rodziców prowadzone są zarówno w ujęciu
ogólnokrajowym, jak i z uwzględnieniem podziałów terytorialnych. Dane o
wykorzystywaniu świadczenia „Aktywnie w żłobku” są również gromadzone przez Zakład
Ubezpieczeń Społecznych i obejmują m.in. liczbę jego beneficjentów.
W latach 2026–2027 planowane jest dalsze wsparcie JST poprzez:
— kontynuację programów inwestycyjnych finansowanych ze środków krajowych
i europejskich (w tym KPO i funduszy europejskich), umożliwiających tworzenie
nowych miejsc opieki oraz wsparcie ich funkcjonowania.
— wsparcie instytucji dziennego opiekuna jako elastycznej formy opieki, szczególnie
w niedużych gminach pozbawionych instytucji opieki nad małymi dziećmi.
Również w programach inwestycyjnych stosowane są kryteria premiujące gminy
o najniższym wskaźniku dostępności miejsc opieki, zwłaszcza te, w których dotychczas
instytucje te nie funkcjonowały. Wszystkie podejmowane w Ministerstwie działania
dotyczące obszaru rozwoju terytorialnego instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3
koncentrują się na wspieraniu podmiotów mogących prowadzić instytucje opieki, przede
wszystkim samorządów gminnych, w zakładaniu i prowadzeniu żłobków, klubów
dziecięcych i dziennych opiekunów. Instrumenty projektowane i wdrażane przez
Kierownictwo Resortu skupiają się na wparciu finansowym i merytorycznym.
Silnym impulsem do tworzenia instytucji opieki będzie też projekt szkoleniowy
przygotowujący kadry opiekuńcze do pracy w placówkach. Zapewnienie bazy
wykwalifikowanych opiekunów przełoży się na zwiększenie liczby nowych instytucji opieki.
Projekt prowadzony jest w ramach programu „Akademia Wsparcia – krajowy system
wspierania rozwoju opieki wczesnodziecięcej w Polsce 2024–2026”.
Do końca 2026 roku zaplanowano przeszkolenie łącznie 19 977 uczestników m.in.
przygotowując ich do pracy w żłobku, klubie dziecięcym lub jako dzienny opiekun oraz w
celu podniesienia ich kwalifikacji opiekuńczych. Szeroko zakrojone działania szkoleniowe
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przyczynią się do znaczącego podniesienia jakości opieki w całym kraju, wzmacniając
profesjonalizację kadr i prowadząc do ujednolicenia standardów opieki.
W Ministerstwie analizuje się możliwość dalszego doskonalenia mechanizmów alokacji
dostępnych środków tak, aby w pierwszej kolejności trafiały do obszarów wykazujących
największe potrzeby w omawianym zakresie.
Informuję, że aktualnie przepisy prawa nie określają minimalnych standardów w zakresie
czasu dojścia lub dojazdu do placówki opieki nad dziećmi w wieku do lat 3. Kierownictwo
resortu rodziny pozostaje otwarte na postulaty i propozycje władz jednostek samorządu
terytorialnego w tym zakresie i pozostaje w stałym kontakcie z władzami samorządowymi,
monitorując działanie wdrażanych instrumentów i dążąc do systematycznego zwiększania
dostępności opieki nad dziećmi w wieku do lat 3.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --