Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Paulina Hennig-Kloska
BM-WP.0500.12.2026.DI
4253342.17405869.14142677
Warszawa, 30-03-2026
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posła Piotra Górnikiewicza (znak: K10INT15418).
Temat: aktualna analiza ryzyka dotycząca przerwania łańcuchów dostaw fosforytów do
Polski.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do ww. interpelacji uprzejmie informuję, że odpowiedź została
przygotowana we współpracy z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) oraz
Ministerstwo Infrastruktury (MI). Poniżej przedstawiam szczegółowe informacje dotyczące
poruszonego zagadnienia.
Polityka Surowcowa Państwa (PSP) oraz status fosforu i fosforytów w Polsce i Europie
Obowiązujący dokument Polityki Surowcowej Państwa 2050 [1] przyjęty w 2022 roku
definiuje fosfor i fosforyty (fosforany wapnia) jako surowiec strategiczny i krytyczny dla
krajowej gospodarki.
Aktualnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ), we współpracy z państwową służbą
geologiczną (psg), prowadzi analizy, a także gromadzi i przygotowuje dane potrzebne do
aktualizacji PSP. Zaktualizowana PSP będzie nie tylko dokumentem planistycznym, lecz
także strategią wzmacniającą suwerenność gospodarczą Polski, łączącą krajowy potencjał
zasobowy z europejskimi celami w zakresie bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju.
Na zlecenie MKiŚ, w ramach umowy dotacji 94/2024/Wn07/FG-sm-dn/D z 26 kwietnia
2024 r., państwowa służba geologiczna przygotowała opracowanie pn.: Aktualizacje
surowcowe – metodyka wyznaczania surowców krytycznych i strategicznych dla polskiej
gospodarki wraz z nowymi listami surowcowymi. W dokumencie tym przedstawiono
propozycje nowej metodyki wyboru najważniejszych surowców dla polskiej gospodarki -
surowców kluczowych oraz wyznaczono proponowaną listę tych surowców.
Wśród wielu surowców zaproponowanych do ujęcia jako surowiec kluczowy dla polskiej
gospodarki na liście znalazły się również fosforyty i fosfor. Główną przesłanką decydującą
o pojawieniu się ich na liście jest wysokie zapotrzebowanie oraz duża liczba wskazań ich
wykorzystania w poszczególnych sektorach (głównie w sektorze rolniczym, chemicznym i

-- 1 of 6 --

2
obronnym, ale również – choć w mniejszym stopniu - w sektorze budowlanym,
maszynowym (ciężkim), nowych technologii i energetycznym).
Aktualnie trwa również realizacja zadania psg – w ramach umowy dotacji
nr 86/2025/Wn07/FG-SM-DN/D z dnia 05 marca 2025 r. – pn. Analiza zapotrzebowania
gospodarki krajowej na najważniejsze surowce mineralne. Prognozy i trendy surowcowe. Polega
ono na wyznaczeniu prognoz i trendów, które dotyczą przewidywanego zapotrzebowanie
polskiej gospodarki na najważniejsze surowce mineralne w perspektywie krótko- i
średnioterminowej, również dla fosforytów i fosforu.
Dodatkowo należy wskazać, że fosforyty otrzymały wysoki priorytet badawczy w ramach
prac państwowej służby geologicznej już w 2018 roku.
Główny Geolog Kraju podjął – w zakresie swoich kompetencji – działania, mające na celu
identyfikację występowania naturalnych nagromadzeń (złóż) fosforytów w Polsce i
możliwości ich eksploatacji w ramach zadań państwowej służby geologicznej (psg).
Realizację tych zadań powierzono Państwowemu Instytutowi Geologicznemu –
Państwowemu Instytutowi Badawczemu (PIG-PIB), pełniącemu państwową służbę
geologiczną zgodnie z art. 163 ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze (dalej: pgg) [2].
Zadania te finansowane są zarówno ze środków Narodowego Funduszy Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) jak i budżetu państwa.
W zakresie prac nad utworzeniem rezerw, należy wskazać, że 23 maja 2024 roku weszło
w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia ram na
potrzeby zapewnienia bezpiecznych i zrównoważonych dostaw surowców krytycznych
(2024/1252) [3], zwane CRMA (Critical Raw Materials Act). Celem CRMA jest zapewnienie
Unii Europejskiej bezpiecznych, zróżnicowanych i przystępnych cenowo dostaw
surowców krytycznych i strategicznych. Zgodnie z CRMA fosforyty oraz fosfor zostały
uznane za surowce krytyczne dla UE.
Europa jest w ogromnym stopniu uzależniona od importu wielu surowców niezbędnych
dla transformacji energetycznej, cyfrowej, w tym dla rozwoju nowoczesnych technologii,
zwłaszcza w przemyśle obronnym. Działania zaproponowane w CRMA mają na celu
zapewnienie stabilnych i zrównoważonych dostaw surowców krytycznych i strategicznych
dla unijnego przemysłu, w tym również wypracowaniu mechanizmów reagowania na
zaburzenia rynku.
Wdrażanie CRMA koordynuje specjalnie w tym celu powołana Europejska Rada ds.
Surowców Krytycznych. To forum współpracy państw członkowskich i Komisji
Europejskiej (KE), które opiniuje projekty uznawane za strategiczne, monitoruje ryzyka w
łańcuchach dostaw i pomaga usprawniać procedury administracyjne. Projekty zyskujące
status „strategicznych” mogą liczyć na szybsze pozwolenia i lepszy dostęp do
finansowania. Polska jest aktywnym uczestnikiem tego procesu.
Ważnym elementem krajowych działań w zakresie surowców krytycznych jest
implementacja założeń rozporządzenia CRMA w kraju. MKiŚ proceduje obecnie projekt
ustawy o zapewnieniu gospodarce krajowej dostępu do surowców, w tym surowców
krytycznych (UC83).
Dodatkowo KE opublikowała 3 grudnia 2025 roku RESourceEU Action Plan, którego celem
jest znaczące przyspieszenie realizacji unijnej polityki surowcowej w odpowiedzi na rosnące
ryzyko geopolityczne, nadmierne uzależnienie (zwłaszcza od Chin) oraz zagrożenia dla
konkurencyjności, transformacji energetycznej i bezpieczeństwa UE. Plan stanowi
uzupełnienie i przyspieszenie wdrażania CRMA i ma charakter interwencyjny – zakłada
aktywną rolę UE w finansowaniu, regulowaniu i organizowaniu rynku surowców
krytycznych.

-- 2 of 6 --

3
Proponowane działania obejmują m.in. utworzenie Europejskiego Centrum Surowców
Krytycznych, a także utworzenie rezerw wybranych surowców krytycznych. Centrum
odpowiedzialne będzie za analizę rynku i ryzyk w łańcuchach dostaw surowców
krytycznych, koordynację projektów strategicznych, wspólne zakupy oraz zarządzanie
zapasami strategicznymi, w szczególności na potrzeby sektora energetycznego,
bateryjnego i obronnego.
Istotnym elementem nowych rozwiązań opracowywanych przez Komisję Europejską w
ramach planu działań ReSource EU jest tzw. EU Raw Materials Mechanism (RMM). Jest to
inicjatywa mająca na celu zabezpieczenie dostaw surowców krytycznych dla przemysłu
europejskiego. Stanowi ona część szerszej EU Energy and Raw Materials Platform, która
została rozszerzona o surowce po sukcesie mechanizmu zakupowego gazu (AggregateEU).
RMM funkcjonuje jako platforma matchmakingowa (dobierająca partnerów), która zbiera
deklaracje zapotrzebowania od firm i szuka ofert od dostawców, co ma prowadzić do
wspólnych zakupów. Rejestrację dla przedsiębiorstw uruchomiono na początku 2026 r., a
pierwsze sesje kojarzenia ofert (matchmaking) w ramach platformy zaplanowano na
marzec 2026 r.
Biorąc powyższe pod uwagę, zapasy strategiczne mają być ważnym narzędziem UE, w tym
również Polski, umożliwiającym ograniczenie zakłóceń dostaw surowców krytycznych.
Wymogi dyrektywy ściekowej dotyczące odzysku fosforu oraz Krajowy Plan Gospodarki
Odpadami
12 grudnia 2024 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej została opublikowana
dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3019 z dnia 27 listopada 2024 r.
dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych (wersja przekształcona) (tzw. nowa
dyrektywa ściekowa) [4]. Akt ten wszedł w życie 1 stycznia 2025 r.1, natomiast jego
transpozycja do prawa krajowego powinna nastąpić do 31 lipca 2027 r. W kontekście
fosforu nowa dyrektywa nakłada bardziej restrykcyjne wymagania w zakresie usuwania
tego pierwiastka ze ścieków w porównaniu do dyrektywy ściekowej z 1991 roku.
Dla fosforu ogólnego wymagane stężenie określono na poziomie 0,7 mg/l (dla RLM
≥ 10 000 < 150 000) i 0,5 mg/l (dla RLM ≥ 150 000), natomiast minimalny stopień
redukcji: 87,5% (dla RLM ≥ 10 000 < 150 000) i 90% (dla RLM ≥ 150 000).
W odniesieniu do odzysku fosforu ze ścieków komunalnych należy zauważyć, że
zwiększenie stopnia usuwania tego pierwiastka ze ścieków będzie wiązać się ze
zwiększeniem jego ilości w osadach ściekowych.
W myśl art. 20 nowej dyrektywy ściekowej państwa członkowskie zostały zobowiązane
do zachęcania do odzysku cennych zasobów i wprowadzenia niezbędnych środków do
gospodarowania osadami zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami określoną w art.4
dyrektywy 2008/98/WE [5]. Jak wskazano w dyrektywie, takie gospodarowanie osadami
ma na celu m.in. przygotowanie do ponownego wykorzystania, recyklingu i innego
odzysku zasobów, w szczególności fosforu i azotu, z uwzględnieniem krajowych i
lokalnych opcji odzysku.
Ponadto, KE została zobowiązana do wydania aktów delegowanych, określających łączny
wskaźnik minimalnego ponownego wykorzystania i recyklingu fosforu z osadów i ze
ścieków komunalnych. Akty te mają zostać przyjęte do 2 stycznia 2028 r. Jak wskazano w
Preambule do nowej dyrektywy ściekowej, określenie tego wskaźnika ma zapewnić
1 z wyjątkiem art. 12 i 13 oraz załącznika II i IV, które mają być stosowane od dnia 01.08.2027 r.

-- 3 of 6 --

4
właściwe i bezpieczne odzyskiwanie z osadów, w tym substancji krytycznej, jaką jest
fosfor.
Zgodnie z preambułą ww. dyrektywy państwa członkowskie powinny mieć możliwość
wyboru w zakresie decyzji o ponownym wykorzystaniu lub recyklingu ścieków
komunalnych bądź osadów w celu odzyskania fosforu. Łączny wskaźnik minimalnego
ponownego wykorzystania i recyklingu powinien uwzględniać:
 zawartość fosforu w osadach, która może być różna w różnych obszarach,
 poziom nasycenia na każdym rynku krajowym, np. dostępność innych źródeł
fosforu ze źródeł organicznych, przykładowo hodowli zwierząt gospodarskich,
 możliwości jego absorpcji w rolnictwie.
Należy zachęcać państwa członkowskie do monitorowania mikrozanieczyszczeń w osadach,
w szczególności w przypadku gdy zachodzi ryzyko ich akumulacji oraz gdy osady te są
ponownie wykorzystywane w rolnictwie.
MI przewiduje, że szczegółowe rozwiązania w zakresie odzysku fosforu ze ścieków
zostaną opracowane w ramach przepisów implementujących nową dyrektywę ściekową.
Prace legislacyjne w tym zakresie resort planuje prowadzić we współpracy w
szczególności z MKiŚ odpowiedzialnym m.in. za zagadnienia związane z odpadami, a także
z Ministerstwem Rozwoju i Technologii, odpowiedzialnym m.in. za gospodarkę o obiegu
zamkniętym oraz MRiRW odpowiedzialnym za zagadnienia związane m.in. z nawożeniem.
Ponadto należy wskazać, że – zgodnie z Krajowym Planem Gospodarki Odpadami 2028 [6]
(KPGO 2028) – komunalne osady ściekowe mogą być cennym źródłem składników
pokarmowych dla roślin. Odzysk fosforu może odbywać się zarówno z osadów
ściekowych będących integralną częścią ścieków jak i z popiołów powstałych po spaleniu
komunalnych osadów ściekowych. KPGO 2028 podkreśla, że nie są w pełni rozpoznane
technologie odzysku tego pierwiastka, a także rolnicza przydatność uzyskiwanych
nawozów, zwracając uwagę na zagrożenia z tym związane. W dokumencie w zakresie
komunalnych osadów ściekowych przyjęto m.in. następujący kierunek działań: „dążenie do
maksymalizacji stopnia wykorzystania substancji biogennych zawartych w osadach przy
jednoczesnym spełnieniu wszystkich wymogów dotyczących bezpieczeństwa sanitarnego,
chemicznego oraz środowiskowego, ze szczególnym naciskiem na węgiel organiczny
zawarty w osadach oraz zdolność osadów do zwiększania sekwestracji dwutlenku węgla w
glebach”.
Działania MRiRW oraz narzędzia wspierające rolników
MRiRW corocznie przekazuje Instytutowi Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa -
Państwowemu Instytutowi Badawczemu (IUNG-PIB) środki finansowe w formie dotacji
celowej na realizację zadania „Upowszechnianie zasad racjonalnego nawożenia”.
Kluczowym elementem tego zadania są szkolenia propagujące dobre praktyki rolnicze w
zakresie racjonalnego nawożenia, w tym nawożenia fosforem oraz w zakresie
obowiązujących norm prawnych. Szkolenia są bezpłatne, odbywają się w formule on-line z
możliwością zadawania pytań. Są one skierowane do producentów rolnych, doradców,
pracowników stacji chemiczno-rolniczych oraz innych zainteresowanych osób. Zakres
tematyczny szkoleń obejmuje:
 racjonalne nawożenie w praktyce,
 rolnictwo precyzyjne w kontekście nawożenia,
 wykorzystywanie danych satelitarnych,
 zakres badań wykonywanych w okręgowych stacjach chemiczno-rolniczych,
 nawozy naturalne i biogaz.

-- 4 of 6 --

5
Ponadto, w ramach realizacji tego zadania powstała strona internetowa Dobre Praktyki
Rolnicze - Racjonalna gospodarka nawozami (https://dpr.iung.pl/), na której publikowane
są informacje o tym: jak, ile, czym i kiedy nawozić, aby uzyskać dobry plon i nie
zanieczyszczać środowiska, a jednocześnie postępować zgodnie z przepisami polskiego
prawa i regulacjami międzynarodowymi. Na stronie dostępne są poradniki dotyczące
różnych zagadnień, w tym „Program ochrony wód przed zanieczyszczeniami
powodowanymi przez związki fosforu ze źródeł rolniczych”. Zawiera on opis możliwych
działań zapobiegających stratom fosforu, a także dawki, sposoby i terminy nawożenia
fosforem dla różnych rodzajów upraw.
Producenci rolni mogą zlecić badania (analizę) gleb okręgowym stacjom chemiczno-
rolniczym, wykonującym zadania związane z agrochemiczną obsługą rolnictwa. Zakres
realizowanych przez stacje zadań, wysokość opłat oraz instrukcje dotyczące pobierania
próbek glebowych, materiału roślinnego, nawozów naturalnych zostały zamieszczone
w Biuletynie Informacji Publicznej Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej
(https://www.schr.gov.pl/index.php/instrukcje).
Ponadto, od 2022 r. rolnicy mogą korzystać przy planowaniu nawożenia gleb z bezpłatnej
aplikacji INTER-NAW opracowanej przez konsorcjum w składzie: Krajowa Stacja
Chemiczno-Rolnicza w Warszawie, IUNG-PIB w Puławach oraz Instytut Technologiczno-
Przyrodniczy – Państwowy Instytut Badawczy w Falentach. Program INTER-NAW stanowi
interaktywne narzędzie dostępne dla wszystkich rolników, umożliwiające opracowanie
kompleksowego planu nawożenia azotem, fosforem, potasem, magnezem,
mikroelementami oraz planu wapnowania gleb. Z programu można korzystać samodzielnie
— generując niezbędne dane, m.in. dawki nawozów oraz szczegółowy plan nawożenia —
bądź przy wsparciu doradcy. INTER-NAW jest dostępny zarówno poprzez przeglądarkę
internetową, jak i w formie aplikacji mobilnej, udostępnionej na stronie Krajowej Stacji
Chemiczno-Rolniczej: https://www.schr.gov.pl/.
Możliwości finansowania inwestycji w odzysk fosforu
W ramach realizowanego przez NFOŚiGW programu priorytetowego Gospodarka
wodnościekowa w aglomeracjach część 1) Gospodarka ściekowa w ramach Krajowego
Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych (środki statutowe NFOŚiGW) możliwe jest
uzyskanie wsparcia na budowę, rozbudowę, modernizację oczyszczalni ścieków, w tym
również na budowę instalacji do odzysku fosforu z osadów ściekowych i wód
pofermentacyjnych. Należy jednak podkreślić, że zakres projektu musi dotyczyć
aglomeracji rozumianej zgodnie z art. 86 ustęp 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo
wodne, a aglomeracja ta musi być ujęta w obowiązującej aktualizacji Krajowego Programu
Oczyszczania Ścieków Komunalnych.
Z dofinansowania mogą skorzystać zarówno jednostki samorządu terytorialnego, jak i
przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne. Wsparcie udzielane jest formie pożyczki
(oprocentowanie WIBOR 3M, nie mniej niż 2% w skali roku) na okres do 15 lat w
wysokości do 100% wartości inwestycji, z możliwością jej częściowego umorzenia (do 10%
kwoty pożyczki, nie więcej niż 1 mln zł), przy spełnieniu określonych warunków. W
przypadku ujęcia w projekcie instalacji do odzysku fosforu należy mieć na uwadze przepisy
dotyczące pomocy publicznej, które mogą wpłynąć na wysokość i oprocentowanie
udzielonego dofinansowania i możliwości umorzenia. Szczegółowe informacje dotyczące
w/w programu znajdują się na stronie internetowej NFOŚiGW pod adresem:
https://www.gov.pl/web/nfosigw/gospodarka-wodno-sciekowa-w-aglomeracjach-2021.
Jednocześnie informuję, że Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w
Jarocinie w poprzedniej perspektywie finansowej uzyskało ze środków Funduszu
Spójności (Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020) dotację w

-- 5 of 6 --

6
wysokości 63,75% kosztów kwalifikowanych na modernizację oczyszczalni ścieków w
Cielczy k/Jarocina. W ramach tej inwestycji powstała pierwsza w kraju instalacja do
odzysku fosforu z wód poosadowych (odcieków) po procesie głębokiej fermentacji. W
wyniku realizacji projektu powstaje granulat (fosforawit) do wykorzystania do nawożenia
terenów zielonych. Jest to fosfor w formie odpornej na nagłe opady, stopniowo
uwalniający się do gleby wraz z rozwojem systemu korzeniowego roślin w całym okresie
ich wegetacji.
Dodatkowo informuję, że Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej (wfośigw) również mogą udzielać pożyczek na preferencyjnych warunkach.
Szczegółowe zasady finansowania takich projektów określane są przez właściwe wfośigw.
Z wyrazami szacunku
Paulina Hennig-Kloska
Minister Klimatu i Środowiska
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Podstawa prawna:
[1] Uchwała Nr 39 Rady Ministrów z dnia 1 marca 2022 r. w sprawie przyjęcia „Polityki
Surowcowej Państwa” (Monitor Polski 2022 r. poz. 371).
[2] Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2026 r. poz.
69).
[3] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1252 z dnia 11 kwietnia
2024 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby zapewnienia bezpiecznych i
zrównoważonych dostaw surowców krytycznych oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr
168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1724 i (UE) 2019/1020 (Tekst mający
znaczenie dla EOG).
[4] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) 2024/3019 z dnia 27 listopada 2024
r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych (wersja przekształcona) (Tekst mający
znaczenie dla EOG) (Dz.U. L 3019 z 12.12.2024, s. 1).
[5] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r.
w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (Tekst mający znaczenie dla
EOG) (Dz.U. L 312 z 22.11.2008, s. 3).
[6] Uchwała Nr 96 Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2023 r. w sprawie Krajowego planu
gospodarki odpadami 2028 (Monitor Polski 2023 r. poz. 702).
Do wiadomości:
1. Pan Stefan Krajewski, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
2. Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM.

-- 6 of 6 --