Interpelacja nr 15414
Interpelacja w sprawie potrzeby stworzenia transparentnego, naukowo weryfikowalnego systemu monitorowania farmakoterapii psychiatrycznej, diagnostyki medycznej oraz ochrony praw pacjentów
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (88%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie potrzeby stworzenia transparentnego, naukowo weryfikowalnego systemu monitorowania farmakoterapii psychiatrycznej, diagnostyki medycznej oraz ochrony praw pacjentów
Interpelacja nr 15414
do ministra zdrowia
w sprawie potrzeby stworzenia transparentnego, naukowo weryfikowalnego systemu monitorowania farmakoterapii psychiatrycznej, diagnostyki medycznej oraz ochrony praw pacjentów
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka, Grzegorz Lorek
Data wpływu: 17-02-2026
Szanowna Pani Minister,
w debacie publicznej oraz w praktyce klinicznej zdrowie psychiczne w dalszym ciągu traktowane jest w sposób wyraźnie zdominowany przez biomedyczny paradygmat psychiatrii, w którym podstawowym narzędziem interwencji pozostaje długotrwała farmakoterapia psychotropowa. Jednocześnie narasta liczba analiz naukowych i krytycznych opracowań wskazujących, że pomimo wieloletniego stosowania tego modelu nie doprowadził on do jednoznacznego, biologicznego wyjaśnienia tzw. zaburzeń psychicznych ani do istotnej poprawy długofalowych wskaźników zdrowia populacyjnego.
Coraz więcej badań i analiz wskazuje natomiast na potrzebę znacznie ostrożniejszego, uzupełniającego stosowania farmakoterapii psychiatrycznej w połączeniu z podejściem humanistycznym, środowiskowym i społecznym, a przede wszystkim na konieczność rzetelnej, długoterminowej oceny bezpieczeństwa i skutków ubocznych leków psychotropowych.
W Polsce w dalszym ciągu nie funkcjonuje centralny, szczegółowy i publicznie dostępny system monitorowania rzeczywistych efektów leczenia psychiatrycznego, który umożliwiałby naukową analizę skuteczności, bezpieczeństwa oraz długofalowych konsekwencji farmakoterapii. Brak takiego systemu uniemożliwia prowadzenie odpowiedzialnej polityki zdrowotnej oraz ocenę rzeczywistych kosztów społecznych i zdrowotnych obecnego modelu leczenia.
Obecnie dostępne statystyki nie obejmują w szczególności:
korelacji między rozpoczęciem farmakoterapii psychiatrycznej a liczbą prób samobójczych i samobójstw,
czasu trwania leczenia poszczególnymi substancjami (miesiące, lata), w tym leczenia wielolekowego,
wpływu leczenia na zdolność do pracy, funkcjonowanie społeczne i sytuację ekonomiczną pacjentów,
występowania chorób współistniejących, takich jak zaburzenia hormonalne, neurologiczne, sercowo-naczyniowe, metaboliczne czy niedobory witamin i mikroelementów, które mogą wpływać na objawy psychiczne.
Brak tych danych sprawia, że decyzje systemowe podejmowane są bez rzetelnej podstawy empirycznej.
W praktyce klinicznej leczenie psychiatryczne bywa wdrażane bez przeprowadzenia pełnej diagnostyki medycznej, obejmującej m.in.:
badania obrazowe mózgu (MRI, PET, SPECT),
diagnostykę hormonalną, w szczególności tarczycy i nadnerczy,
ocenę układu krążenia i gospodarki metabolicznej,
badania laboratoryjne w kierunku niedoborów witamin i mikroelementów,
diagnostykę infekcji przewlekłych.
Tymczasem na świecie funkcjonują ośrodki kliniczne prowadzone również przez lekarzy psychiatrów, które gromadzą obszerne bazy danych diagnostyki obrazowej i klinicznej pacjentów, umożliwiające analizę możliwych zmian neurologicznych związanych z długotrwałym stosowaniem leków psychotropowych. W Polsce takie systemowe podejście nie zostało wdrożone.
Nie istnieje publiczny, systemowy rejestr umożliwiający ocenę wieloletniego wpływu farmakoterapii psychiatrycznej na:
układ nerwowy,
układ sercowo-naczyniowy,
gospodarkę hormonalną i metaboliczną,
funkcje poznawcze oraz zdolność do samodzielnego funkcjonowania społecznego.
Brak danych obejmujących perspektywę 5, 10 czy 20 lat leczenia uniemożliwia ocenę odległych powikłań.
Nadal napływają sygnały o:
nadużywaniu środków przymusu bezpośredniego,
podawaniu leków bez świadomej i właściwie udokumentowanej zgody pacjenta,
nierzetelnym prowadzeniu dokumentacji medycznej.
Rodzą one poważne wątpliwości co do zgodności praktyki z Konstytucją RP, prawami pacjenta oraz międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka.
W Polsce nie funkcjonuje:
fundusz kompensacyjny dla osób, które doznały trwałego uszczerbku na zdrowiu w wyniku działań niepożądanych leków psychiatrycznych,
system udziału producentów leków w finansowaniu niezależnych badań długoterminowego bezpieczeństwa.
W efekcie pacjenci pozostają w praktyce bez realnych narzędzi dochodzenia roszczeń.
W postępowaniach sądowych oraz przy orzekaniu o niepełnosprawności i zdolności do pracy:
dominują opinie oparte na subiektywnym opisie objawów,
pomijane są potencjalne szkody neurologiczne, metaboliczne i kardiologiczne związane z wieloletnią farmakoterapią,
brak jest wymogu pełnej diagnostyki medycznej jako podstawy opinii biegłych.
Aktualny stan badań genetycznych, w tym badań typu GWAS, nie pozwala na jednoznaczne wskazanie konkretnych genów jako przyczyn tzw. zaburzeń psychicznych. Pomimo tego w debacie klinicznej i publicznej zaburzenia te często przedstawiane są jako jednoznacznie biologicznie uwarunkowane, co wpływa na decyzje terapeutyczne oraz społeczne postrzeganie pacjentów.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Zdrowia planuje utworzenie centralnego, publicznego rejestru monitorującego długoterminowe skutki farmakoterapii psychiatrycznej, obejmującego dane kliniczne, społeczne i zawodowe pacjentów?
Czy jest planowane wprowadzenie ogólnopolskich standardów obowiązkowej diagnostyki medycznej przed rozpoczęciem leczenia psychiatrycznego?
Czy ministerstwo zamierza finansować lub zlecać niezależne badania nad wieloletnim wpływem leków psychiatrycznych na organizm człowieka?
Jakie konkretne działania zostaną podjęte w celu ograniczenia stosowania przymusu bezpośredniego i wzmocnienia realnej kontroli nad praktykami w szpitalach psychiatrycznych?
Czy jest rozważane powołanie państwowego funduszu kompensacyjnego dla osób poszkodowanych w wyniku działań niepożądanych leków psychiatrycznych?
Czy są planowane zmiany w standardach opiniowania biegłych sądowych i komisji orzekających wprowadzające obowiązek pełnej diagnostyki medycznej?
Czy Ministerstwo Zdrowia zajmie oficjalne stanowisko, oparte na aktualnym stanie wiedzy naukowej, w sprawie ograniczeń badań genetycznych jako podstawy diagnoz psychiatrycznych?
Interpelacja nr 15414
do ministra zdrowia
w sprawie potrzeby stworzenia transparentnego, naukowo weryfikowalnego systemu monitorowania farmakoterapii psychiatrycznej, diagnostyki medycznej oraz ochrony praw pacjentów
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka, Grzegorz Lorek
Data wpływu: 17-02-2026
Szanowna Pani Minister,
w debacie publicznej oraz w praktyce klinicznej zdrowie psychiczne w dalszym ciągu traktowane jest w sposób wyraźnie zdominowany przez biomedyczny paradygmat psychiatrii, w którym podstawowym narzędziem interwencji pozostaje długotrwała farmakoterapia psychotropowa. Jednocześnie narasta liczba analiz naukowych i krytycznych opracowań wskazujących, że pomimo wieloletniego stosowania tego modelu nie doprowadził on do jednoznacznego, biologicznego wyjaśnienia tzw. zaburzeń psychicznych ani do istotnej poprawy długofalowych wskaźników zdrowia populacyjnego.
Coraz więcej badań i analiz wskazuje natomiast na potrzebę znacznie ostrożniejszego, uzupełniającego stosowania farmakoterapii psychiatrycznej w połączeniu z podejściem humanistycznym, środowiskowym i społecznym, a przede wszystkim na konieczność rzetelnej, długoterminowej oceny bezpieczeństwa i skutków ubocznych leków psychotropowych.
W Polsce w dalszym ciągu nie funkcjonuje centralny, szczegółowy i publicznie dostępny system monitorowania rzeczywistych efektów leczenia psychiatrycznego, który umożliwiałby naukową analizę skuteczności, bezpieczeństwa oraz długofalowych konsekwencji farmakoterapii. Brak takiego systemu uniemożliwia prowadzenie odpowiedzialnej polityki zdrowotnej oraz ocenę rzeczywistych kosztów społecznych i zdrowotnych obecnego modelu leczenia.
Obecnie dostępne statystyki nie obejmują w szczególności:
korelacji między rozpoczęciem farmakoterapii psychiatrycznej a liczbą prób samobójczych i samobójstw,
czasu trwania leczenia poszczególnymi substancjami (miesiące, lata), w tym leczenia wielolekowego,
wpływu leczenia na zdolność do pracy, funkcjonowanie społeczne i sytuację ekonomiczną pacjentów,
występowania chorób współistniejących, takich jak zaburzenia hormonalne, neurologiczne, sercowo-naczyniowe, metaboliczne czy niedobory witamin i mikroelementów, które mogą wpływać na objawy psychiczne.
Brak tych danych sprawia, że decyzje systemowe podejmowane są bez rzetelnej podstawy empirycznej.
W praktyce klinicznej leczenie psychiatryczne bywa wdrażane bez przeprowadzenia pełnej diagnostyki medycznej, obejmującej m.in.:
badania obrazowe mózgu (MRI, PET, SPECT),
diagnostykę hormonalną, w szczególności tarczycy i nadnerczy,
ocenę układu krążenia i gospodarki metabolicznej,
badania laboratoryjne w kierunku niedoborów witamin i mikroelementów,
diagnostykę infekcji przewlekłych.
Tymczasem na świecie funkcjonują ośrodki kliniczne prowadzone również przez lekarzy psychiatrów, które gromadzą obszerne bazy danych diagnostyki obrazowej i klinicznej pacjentów, umożliwiające analizę możliwych zmian neurologicznych związanych z długotrwałym stosowaniem leków psychotropowych. W Polsce takie systemowe podejście nie zostało wdrożone.
Nie istnieje publiczny, systemowy rejestr umożliwiający ocenę wieloletniego wpływu farmakoterapii psychiatrycznej na:
układ nerwowy,
układ sercowo-naczyniowy,
gospodarkę hormonalną i metaboliczną,
funkcje poznawcze oraz zdolność do samodzielnego funkcjonowania społecznego.
Brak danych obejmujących perspektywę 5, 10 czy 20 lat leczenia uniemożliwia ocenę odległych powikłań.
Nadal napływają sygnały o:
nadużywaniu środków przymusu bezpośredniego,
podawaniu leków bez świadomej i właściwie udokumentowanej zgody pacjenta,
nierzetelnym prowadzeniu dokumentacji medycznej.
Rodzą one poważne wątpliwości co do zgodności praktyki z Konstytucją RP, prawami pacjenta oraz międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka.
W Polsce nie funkcjonuje:
fundusz kompensacyjny dla osób, które doznały trwałego uszczerbku na zdrowiu w wyniku działań niepożądanych leków psychiatrycznych,
system udziału producentów leków w finansowaniu niezależnych badań długoterminowego bezpieczeństwa.
W efekcie pacjenci pozostają w praktyce bez realnych narzędzi dochodzenia roszczeń.
W postępowaniach sądowych oraz przy orzekaniu o niepełnosprawności i zdolności do pracy:
dominują opinie oparte na subiektywnym opisie objawów,
pomijane są potencjalne szkody neurologiczne, metaboliczne i kardiologiczne związane z wieloletnią farmakoterapią,
brak jest wymogu pełnej diagnostyki medycznej jako podstawy opinii biegłych.
Aktualny stan badań genetycznych, w tym badań typu GWAS, nie pozwala na jednoznaczne wskazanie konkretnych genów jako przyczyn tzw. zaburzeń psychicznych. Pomimo tego w debacie klinicznej i publicznej zaburzenia te często przedstawiane są jako jednoznacznie biologicznie uwarunkowane, co wpływa na decyzje terapeutyczne oraz społeczne postrzeganie pacjentów.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Zdrowia planuje utworzenie centralnego, publicznego rejestru monitorującego długoterminowe skutki farmakoterapii psychiatrycznej, obejmującego dane kliniczne, społeczne i zawodowe pacjentów?
Czy jest planowane wprowadzenie ogólnopolskich standardów obowiązkowej diagnostyki medycznej przed rozpoczęciem leczenia psychiatrycznego?
Czy ministerstwo zamierza finansować lub zlecać niezależne badania nad wieloletnim wpływem leków psychiatrycznych na organizm człowieka?
Jakie konkretne działania zostaną podjęte w celu ograniczenia stosowania przymusu bezpośredniego i wzmocnienia realnej kontroli nad praktykami w szpitalach psychiatrycznych?
Czy jest rozważane powołanie państwowego funduszu kompensacyjnego dla osób poszkodowanych w wyniku działań niepożądanych leków psychiatrycznych?
Czy są planowane zmiany w standardach opiniowania biegłych sądowych i komisji orzekających wprowadzające obowiązek pełnej diagnostyki medycznej?
Czy Ministerstwo Zdrowia zajmie oficjalne stanowisko, oparte na aktualnym stanie wiedzy naukowej, w sprawie ograniczeń badań genetycznych jako podstawy diagnoz psychiatrycznych?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „na bieżąco monitoruje” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„na bieżąco monitoruje”
(formułki uspokajające / pozorne działania)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12088 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.16.2026.DJZ
Warszawa, 13 marca 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację (nr 15414) Pana Jarosława Sachajko i grupy Posłów
na Sejm RP, w sprawie w sprawie potrzeby stworzenia transparentnego, naukowo
weryfikowalnego systemu monitorowania farmakoterapii psychiatrycznej, diagnostyki
medycznej oraz ochrony praw, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższego.
W odniesieniu do pytania nr 1 dotyczącego centralnego, publicznego rejestru
monitorującego długoterminowe skutki farmakoterapii psychiatrycznej, a także w
odniesieniu do pytania nr 2 dotyczącego wprowadzenia ogólnopolskich standardów
obowiązkowej diagnostyki medycznej przed rozpoczęciem leczenia psychiatrycznego
informuję, iż aktualnie nie są prowadzone prace w ww. zakresie.
Należy podkreślić, iż rozpoznanie zaburzenia psychicznego ma charakter kliniczny, a zakres
badań dodatkowych jest zindywidualizowany i zależny od obrazu klinicznego pacjenta,
wieku, chorób współistniejących oraz danych z badania przedmiotowego i podmiotowego.
W odniesieniu do pytania nr 3 dotyczącego finansowania lub zlecenia niezależnego badania
nad wieloletnim wpływem leków psychiatrycznych na organizm, aktualnie nie są
prowadzone prace w tym obszarze.
Kwestia nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii należy do kompetencji Prezesa
Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów
Biobójczych - stosownie do zapisów art. 36b ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo
farmaceutyczne, rozdział 2 pn. Nadzór nad bezpieczeństwem stosowania produktów
leczniczych, z wyłączeniem produktów leczniczych weterynaryjnych). Produkty lecznicze
stosowane w terapii schorzeń psychicznych podlegają takim samym zasadom dotyczącym
nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii jak inne kategorie produktów leczniczych.
Dodatkowo kwestie refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia
-- 1 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
żywieniowego oraz wyrobów medycznych ze środków publicznych, w tym również leków
stosowanych w terapii schorzeń psychicznych, regulowane są w sposób kompleksowy
poprzez ustawę z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych
specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych.
Zgodnie z treścią ww. aktu prawnego, procedura objęcia refundacją i ustalenia ceny zbytu
netto leku (również środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego (śsspż)
oraz wyrobu medycznego) ma charakter postępowania administracyjnego, które
rozpoczyna się złożeniem stosownego wniosku do Ministra Zdrowia przez podmiot
odpowiedzialny, jego przedstawiciela lub podmiot uprawniony do importu wraz z
kompletną dokumentacją wymaganą przepisami prawa.
W przypadku wpłynięcia takiego wniosku jest on procedowany zgodnie z zapisami
przedmiotowej ustawy, co dla leku zawierającego nową substancję czynną lub nowy zakres
wskazań dla substancji objętej już refundacją (poszerzenie aktualnego zakresu wskazań)
oznacza wymóg przygotowania analizy weryfikacyjnej Agencji Oceny Technologii
Medycznych i Taryfikacji (dalej AOTMiT), stanowiska Rady Przejrzystości, rekomendacji
Prezesa Agencji. Wydanie rekomendacji, stanowiącej efekt oceny skuteczności,
bezpieczeństwa oraz efektywności kosztowej leku, przez Prezesa AOTMiT dla nowego
produktu leczniczego/nowego zakresu wskazań refundacyjnych umożliwia przekazanie
wniosku do Komisji Ekonomicznej celem przeprowadzenia negocjacji warunków cenowo
kosztowych objęcia refundacją.
Po zakończeniu powyższych etapów prac, zgodnie z art. 12. ustawy o refundacji,
uwzględniając m.in. stanowisko Komisji Ekonomicznej i rekomendację Prezesa Agencji,
minister właściwy do spraw zdrowia wydaje decyzję administracyjną (pozytywną bądź
negatywną) w przedmiocie objęcia refundacją i ustaleniu ceny zbytu netto dla
wnioskowanego produktu leczniczego (śsspż lub wyrobu medycznego).
Zgodnie z treścią art. 37 ustawy o refundacji co trzy miesiące Minister Zdrowia ogłasza
– w drodze obwieszczenia, wykazy refundowanych leków, środków spożywczych
specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych - w stosunku do których
wydano ostateczne decyzje administracyjne o objęciu refundacją albo ostateczne decyzje
zmieniające, o których mowa w art. 16 tej ustawy. Ww. wykaz stanowi zatem
odzwierciedlenie zarówno wniosków o objęcie refundacją jakie wpłynęły do Ministra
Zdrowia jak i podjętych przez niego decyzji – zarówno pozytywnych jak i negatywnych.
W odniesieniu do pytania nr 4 dotyczącego działań w celu ograniczenia stosowania
przymusu bezpośredniego i wzmocnienia realnej kontroli nad praktykami w szpitalach
psychiatrycznych, należy zwrócić uwagę na to, iż taki środek nie jest stosowany dowolnie,
-- 2 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
lecz jego użycie jest uregulowane przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego.
Zgodnie z art. 18 ustawy, przymus bezpośredni wobec osób z zaburzeniami psychicznymi,
przy wykonywaniu czynności przewidzianych w ustawie, można stosować tylko wtedy, gdy
przepis ustawy do tego upoważnia albo osoby te:
dopuszczają się zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby, lub
bezpieczeństwu powszechnemu, lub w sposób gwałtowny niszczą lub uszkadzają
przedmioty znajdujące się w ich otoczeniu, lub
poważnie zakłócają lub uniemożliwiają funkcjonowanie zakładu leczniczego
udzielającego świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej,
innego zakładu leczniczego lub jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.
Przymus bezpośredni może polegać na przytrzymaniu, przymusowym podaniu leku,
unieruchomieniu lub izolacji, w zależności od przyczyny jego zastosowania, przy czym
można użyć więcej niż jednego środka jednocześnie. O zastosowaniu przymusu
bezpośredniego decyduje lekarz, który określa rodzaj zastosowanego środka przymusu
oraz osobiście nadzoruje jego wykonanie. W określonych w ustawie przypadkach, jeżeli nie
jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu przymusu
bezpośredniego decyduje i nadzoruje osobiście jego wykonanie pielęgniarka, która jest
obowiązana niezwłocznie zawiadomić o tym lekarza. Każdy przypadek zastosowania
przymusu bezpośredniego i uprzedzenia o możliwości jego zastosowania odnotowuje się w
dokumentacji medycznej. Należy również zaznaczyć, iż zasadność zastosowania przymusu
bezpośredniego podlega ocenie w terminie 3 dni przez kierownika podmiotu leczniczego,
jeżeli jest on lekarzem lub lekarza przez niego upoważnionego, bądź upoważnionego przez
marszałka województwa lekarza specjalistę w dziedzinie psychiatrii.
Obecnie prowadzone są prace legislacyjne mające na celu nowelizację przepisów ustawy
z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Projekt ustawy o zmianie
ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw (UD 274) zakłada
m.in. zmiany dotyczące stosowania środków przymusu bezpośredniego, mające na celu
zapewnienie skuteczności działań Policji, jak również zapewnienie bezpieczeństwa
wszystkim osobom uczestniczącym w interwencji wobec osób z zaburzeniami psychicznymi
lub będących pod wpływem substancji psychoaktywnych.
W odniesieniu do pytania nr 5 dotyczącego kwestii powołania państwowego funduszu
kompensacyjnego dla osób poszkodowanych w wyniku działań niepożądanych leków
psychiatrycznych, nie podejmowano dotychczas rozmów w tym zakresie.
-- 3 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
W odniesieniu do pytania nr 6 dotyczącego zmian w standardach opiniowania biegłych
sądowych i komisji orzekających, wprowadzające obowiązek pełnej diagnostyki medycznej,
nie podejmowano analiz w zakresie konieczności wprowadzania zmian.
W odniesieniu do pytania nr 7 dotyczącego zajęcia przez Ministra Zdrowia oficjalnego
stanowiska w sprawie ograniczeń badań genetycznych jako podstawy diagnoz
psychiatrycznych, uprzejmie informuję, że to lekarz, wykonując zawód, udziela świadczeń
zdrowotnych polegających w szczególności na badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu
chorób i zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich,
a także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich. Oznacza to, że lekarz ocenia zasadność
czynności i działań podejmowanych w procesie terapeutycznym pacjenta, a decydując
o stosowanych metodach leczenia ma obowiązek uwzględniać wskazania aktualnej wiedzy
medycznej, dostępne metody i środki zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, jak
również zasady etyki zawodowej oraz obowiązek dochowania należytej staranności1.
Ponadto należy wskazać, iż zgodnie z § 5 rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2019 r.
w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia
uzależnień świadczenia gwarantowane są udzielane zgodnie ze wskazaniami aktualnej
wiedzy medycznej, z wykorzystaniem metod diagnostyczno-terapeutycznych innych niż
stosowane w medycynie niekonwencjonalnej, ludowej lub orientalnej.
Trzeba również zaznaczyć, że świadczenia gwarantowane obejmują niezbędne badania
diagnostyczne (§ 6-8 ww. rozporządzenia) niezależnie od tego, czy świadczenia te są
udzielane w warunkach stacjonarnych, dziennych czy ambulatoryjnych.
Należy także wskazać, że badania genetyczne realizowane są w ramach ambulatoryjnej
opieki specjalistycznej, zgodnie z lp. 21 „Porada specjalistyczna – genetyka” załącznika 1
„Wykaz świadczeń gwarantowanych w przypadku porad specjalistycznych oraz warunki ich
realizacji” do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie
świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.
Warunki realizacji świadczenia specjalistycznego z zakresu genetyki przewidują
jako personel lekarza specjalistę w dziedzinie genetyki klinicznej lub lekarza
w trakcie specjalizacji w tej dziedzinie, zaś sam podmiot leczniczy musi zapewniać dostęp do
badań laboratoryjnych, w tym badań genetycznych, molekularnych cytogenetycznych,
enzymatycznych i biochemicznych.
Ww. załącznik przewiduje w części M „Badania genetyczne” szereg możliwych do zlecenia
badań:
1 Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2026 r. poz. 37).
-- 4 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
lp. 913 – Klasyczne badania cytogenetyczne (techniki prążkowe - prążki GTG, CBG,
Ag-NOR, QFQ, RBG i wysokiej rozdzielczości HRBT z analizą mikroskopową
chromosomów);
lp. 914 – Cytogenetyczne badania molekularne (obejmuje analizę FISH – hybrydyzacja
in situ z wykorzystaniem fluorescencji - do chromosomów metafazowych i
prometafazowych oraz do jąder interfazowych z sondami molekularnymi
centromerowymi, malującymi, specyficznymi, telomerowymi, Multicolor-FISH);
lp. 915 – Badania metodami biologii molekularnej (PCR i jej modyfikacje, RFLP, SSCP,
HD, sekwencjonowanie i inne) dobranymi w zależności od wielkości i rodzaju mutacji;
lp. 916 – Badania biochemiczne lub enzymatyczne;
lp. 918 - Badanie genetyczne metodą porównawczej hybrydyzacji genomowej do
mikromacierzy (aCGH - Array Comparative Genomie Hybridization);
lp. 919 - Analiza ekspresji genu lub kilku genów (w tym genów fuzyjnych) przy użyciu
metody Real-Time PCR - ilościowa reakcja łańcuchowa polimerazy w czasie
rzeczywistym (qRT-PCR - Real-Time Quantitative Polymerase Chain Reaction).
Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia, pragnę zapewnić, że Ministerstwo Zdrowia na
bieżąco monitoruje funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia psychicznego oraz pozostaje
otwarte na dalszą współpracę przy wypracowywaniu rozwiązań służących poprawie jakości
świadczeń, bezpieczeństwa farmakoterapii oraz ochrony praw pacjentów.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 5 of 5 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.16.2026.DJZ
Warszawa, 13 marca 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację (nr 15414) Pana Jarosława Sachajko i grupy Posłów
na Sejm RP, w sprawie w sprawie potrzeby stworzenia transparentnego, naukowo
weryfikowalnego systemu monitorowania farmakoterapii psychiatrycznej, diagnostyki
medycznej oraz ochrony praw, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższego.
W odniesieniu do pytania nr 1 dotyczącego centralnego, publicznego rejestru
monitorującego długoterminowe skutki farmakoterapii psychiatrycznej, a także w
odniesieniu do pytania nr 2 dotyczącego wprowadzenia ogólnopolskich standardów
obowiązkowej diagnostyki medycznej przed rozpoczęciem leczenia psychiatrycznego
informuję, iż aktualnie nie są prowadzone prace w ww. zakresie.
Należy podkreślić, iż rozpoznanie zaburzenia psychicznego ma charakter kliniczny, a zakres
badań dodatkowych jest zindywidualizowany i zależny od obrazu klinicznego pacjenta,
wieku, chorób współistniejących oraz danych z badania przedmiotowego i podmiotowego.
W odniesieniu do pytania nr 3 dotyczącego finansowania lub zlecenia niezależnego badania
nad wieloletnim wpływem leków psychiatrycznych na organizm, aktualnie nie są
prowadzone prace w tym obszarze.
Kwestia nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii należy do kompetencji Prezesa
Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów
Biobójczych - stosownie do zapisów art. 36b ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo
farmaceutyczne, rozdział 2 pn. Nadzór nad bezpieczeństwem stosowania produktów
leczniczych, z wyłączeniem produktów leczniczych weterynaryjnych). Produkty lecznicze
stosowane w terapii schorzeń psychicznych podlegają takim samym zasadom dotyczącym
nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii jak inne kategorie produktów leczniczych.
Dodatkowo kwestie refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia
-- 1 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
żywieniowego oraz wyrobów medycznych ze środków publicznych, w tym również leków
stosowanych w terapii schorzeń psychicznych, regulowane są w sposób kompleksowy
poprzez ustawę z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych
specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych.
Zgodnie z treścią ww. aktu prawnego, procedura objęcia refundacją i ustalenia ceny zbytu
netto leku (również środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego (śsspż)
oraz wyrobu medycznego) ma charakter postępowania administracyjnego, które
rozpoczyna się złożeniem stosownego wniosku do Ministra Zdrowia przez podmiot
odpowiedzialny, jego przedstawiciela lub podmiot uprawniony do importu wraz z
kompletną dokumentacją wymaganą przepisami prawa.
W przypadku wpłynięcia takiego wniosku jest on procedowany zgodnie z zapisami
przedmiotowej ustawy, co dla leku zawierającego nową substancję czynną lub nowy zakres
wskazań dla substancji objętej już refundacją (poszerzenie aktualnego zakresu wskazań)
oznacza wymóg przygotowania analizy weryfikacyjnej Agencji Oceny Technologii
Medycznych i Taryfikacji (dalej AOTMiT), stanowiska Rady Przejrzystości, rekomendacji
Prezesa Agencji. Wydanie rekomendacji, stanowiącej efekt oceny skuteczności,
bezpieczeństwa oraz efektywności kosztowej leku, przez Prezesa AOTMiT dla nowego
produktu leczniczego/nowego zakresu wskazań refundacyjnych umożliwia przekazanie
wniosku do Komisji Ekonomicznej celem przeprowadzenia negocjacji warunków cenowo
kosztowych objęcia refundacją.
Po zakończeniu powyższych etapów prac, zgodnie z art. 12. ustawy o refundacji,
uwzględniając m.in. stanowisko Komisji Ekonomicznej i rekomendację Prezesa Agencji,
minister właściwy do spraw zdrowia wydaje decyzję administracyjną (pozytywną bądź
negatywną) w przedmiocie objęcia refundacją i ustaleniu ceny zbytu netto dla
wnioskowanego produktu leczniczego (śsspż lub wyrobu medycznego).
Zgodnie z treścią art. 37 ustawy o refundacji co trzy miesiące Minister Zdrowia ogłasza
– w drodze obwieszczenia, wykazy refundowanych leków, środków spożywczych
specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych - w stosunku do których
wydano ostateczne decyzje administracyjne o objęciu refundacją albo ostateczne decyzje
zmieniające, o których mowa w art. 16 tej ustawy. Ww. wykaz stanowi zatem
odzwierciedlenie zarówno wniosków o objęcie refundacją jakie wpłynęły do Ministra
Zdrowia jak i podjętych przez niego decyzji – zarówno pozytywnych jak i negatywnych.
W odniesieniu do pytania nr 4 dotyczącego działań w celu ograniczenia stosowania
przymusu bezpośredniego i wzmocnienia realnej kontroli nad praktykami w szpitalach
psychiatrycznych, należy zwrócić uwagę na to, iż taki środek nie jest stosowany dowolnie,
-- 2 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
lecz jego użycie jest uregulowane przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego.
Zgodnie z art. 18 ustawy, przymus bezpośredni wobec osób z zaburzeniami psychicznymi,
przy wykonywaniu czynności przewidzianych w ustawie, można stosować tylko wtedy, gdy
przepis ustawy do tego upoważnia albo osoby te:
dopuszczają się zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby, lub
bezpieczeństwu powszechnemu, lub w sposób gwałtowny niszczą lub uszkadzają
przedmioty znajdujące się w ich otoczeniu, lub
poważnie zakłócają lub uniemożliwiają funkcjonowanie zakładu leczniczego
udzielającego świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej,
innego zakładu leczniczego lub jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.
Przymus bezpośredni może polegać na przytrzymaniu, przymusowym podaniu leku,
unieruchomieniu lub izolacji, w zależności od przyczyny jego zastosowania, przy czym
można użyć więcej niż jednego środka jednocześnie. O zastosowaniu przymusu
bezpośredniego decyduje lekarz, który określa rodzaj zastosowanego środka przymusu
oraz osobiście nadzoruje jego wykonanie. W określonych w ustawie przypadkach, jeżeli nie
jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu przymusu
bezpośredniego decyduje i nadzoruje osobiście jego wykonanie pielęgniarka, która jest
obowiązana niezwłocznie zawiadomić o tym lekarza. Każdy przypadek zastosowania
przymusu bezpośredniego i uprzedzenia o możliwości jego zastosowania odnotowuje się w
dokumentacji medycznej. Należy również zaznaczyć, iż zasadność zastosowania przymusu
bezpośredniego podlega ocenie w terminie 3 dni przez kierownika podmiotu leczniczego,
jeżeli jest on lekarzem lub lekarza przez niego upoważnionego, bądź upoważnionego przez
marszałka województwa lekarza specjalistę w dziedzinie psychiatrii.
Obecnie prowadzone są prace legislacyjne mające na celu nowelizację przepisów ustawy
z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Projekt ustawy o zmianie
ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw (UD 274) zakłada
m.in. zmiany dotyczące stosowania środków przymusu bezpośredniego, mające na celu
zapewnienie skuteczności działań Policji, jak również zapewnienie bezpieczeństwa
wszystkim osobom uczestniczącym w interwencji wobec osób z zaburzeniami psychicznymi
lub będących pod wpływem substancji psychoaktywnych.
W odniesieniu do pytania nr 5 dotyczącego kwestii powołania państwowego funduszu
kompensacyjnego dla osób poszkodowanych w wyniku działań niepożądanych leków
psychiatrycznych, nie podejmowano dotychczas rozmów w tym zakresie.
-- 3 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
W odniesieniu do pytania nr 6 dotyczącego zmian w standardach opiniowania biegłych
sądowych i komisji orzekających, wprowadzające obowiązek pełnej diagnostyki medycznej,
nie podejmowano analiz w zakresie konieczności wprowadzania zmian.
W odniesieniu do pytania nr 7 dotyczącego zajęcia przez Ministra Zdrowia oficjalnego
stanowiska w sprawie ograniczeń badań genetycznych jako podstawy diagnoz
psychiatrycznych, uprzejmie informuję, że to lekarz, wykonując zawód, udziela świadczeń
zdrowotnych polegających w szczególności na badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu
chorób i zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich,
a także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich. Oznacza to, że lekarz ocenia zasadność
czynności i działań podejmowanych w procesie terapeutycznym pacjenta, a decydując
o stosowanych metodach leczenia ma obowiązek uwzględniać wskazania aktualnej wiedzy
medycznej, dostępne metody i środki zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, jak
również zasady etyki zawodowej oraz obowiązek dochowania należytej staranności1.
Ponadto należy wskazać, iż zgodnie z § 5 rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2019 r.
w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia
uzależnień świadczenia gwarantowane są udzielane zgodnie ze wskazaniami aktualnej
wiedzy medycznej, z wykorzystaniem metod diagnostyczno-terapeutycznych innych niż
stosowane w medycynie niekonwencjonalnej, ludowej lub orientalnej.
Trzeba również zaznaczyć, że świadczenia gwarantowane obejmują niezbędne badania
diagnostyczne (§ 6-8 ww. rozporządzenia) niezależnie od tego, czy świadczenia te są
udzielane w warunkach stacjonarnych, dziennych czy ambulatoryjnych.
Należy także wskazać, że badania genetyczne realizowane są w ramach ambulatoryjnej
opieki specjalistycznej, zgodnie z lp. 21 „Porada specjalistyczna – genetyka” załącznika 1
„Wykaz świadczeń gwarantowanych w przypadku porad specjalistycznych oraz warunki ich
realizacji” do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie
świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.
Warunki realizacji świadczenia specjalistycznego z zakresu genetyki przewidują
jako personel lekarza specjalistę w dziedzinie genetyki klinicznej lub lekarza
w trakcie specjalizacji w tej dziedzinie, zaś sam podmiot leczniczy musi zapewniać dostęp do
badań laboratoryjnych, w tym badań genetycznych, molekularnych cytogenetycznych,
enzymatycznych i biochemicznych.
Ww. załącznik przewiduje w części M „Badania genetyczne” szereg możliwych do zlecenia
badań:
1 Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2026 r. poz. 37).
-- 4 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
lp. 913 – Klasyczne badania cytogenetyczne (techniki prążkowe - prążki GTG, CBG,
Ag-NOR, QFQ, RBG i wysokiej rozdzielczości HRBT z analizą mikroskopową
chromosomów);
lp. 914 – Cytogenetyczne badania molekularne (obejmuje analizę FISH – hybrydyzacja
in situ z wykorzystaniem fluorescencji - do chromosomów metafazowych i
prometafazowych oraz do jąder interfazowych z sondami molekularnymi
centromerowymi, malującymi, specyficznymi, telomerowymi, Multicolor-FISH);
lp. 915 – Badania metodami biologii molekularnej (PCR i jej modyfikacje, RFLP, SSCP,
HD, sekwencjonowanie i inne) dobranymi w zależności od wielkości i rodzaju mutacji;
lp. 916 – Badania biochemiczne lub enzymatyczne;
lp. 918 - Badanie genetyczne metodą porównawczej hybrydyzacji genomowej do
mikromacierzy (aCGH - Array Comparative Genomie Hybridization);
lp. 919 - Analiza ekspresji genu lub kilku genów (w tym genów fuzyjnych) przy użyciu
metody Real-Time PCR - ilościowa reakcja łańcuchowa polimerazy w czasie
rzeczywistym (qRT-PCR - Real-Time Quantitative Polymerase Chain Reaction).
Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia, pragnę zapewnić, że Ministerstwo Zdrowia na
bieżąco monitoruje funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia psychicznego oraz pozostaje
otwarte na dalszą współpracę przy wypracowywaniu rozwiązań służących poprawie jakości
świadczeń, bezpieczeństwa farmakoterapii oraz ochrony praw pacjentów.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 5 of 5 --