Interpelacja w sprawie zapaści demograficznej w Polsce - jednego z najpoważniejszych zagrożeń dla przyszłości Rzeczypospolitej Polskiej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 15401
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zapaści demograficznej w Polsce - jednego z najpoważniejszych zagrożeń dla przyszłości Rzeczypospolitej Polskiej
Zgłaszający: Barbara Bartuś
Data wpływu: 17-02-2026
Polska od kilkunastu lat znajduje się w głębokim kryzysie demograficznym. Wskaźnik dzietności utrzymuje się na poziomie znacznie poniżej prostej zastępowalności pokoleń. Liczba urodzeń spada do historycznie niskich poziomów, a prognozy Głównego Urzędu Statystycznego wskazują na systematyczne kurczenie się populacji oraz szybkie starzenie się społeczeństwa w kolejnych dekadach. Demografia nie jest zagadnieniem wyłącznie statystycznym. To kwestia przyszłości narodu i państwa. Brak zdecydowanych działań dziś oznacza poważne konsekwencje jutro.
Dotyczy to nie tylko rynku pracy i systemu emerytalnego, lecz również bezpieczeństwa państwa, potencjału obronnego, stabilności finansów publicznych, rozwoju gospodarczego oraz trwałości wspólnoty narodowej. Państwo, które nie jest w stanie zapewnić warunków sprzyjających zakładaniu rodzin i rodzeniu dzieci, naraża swoją przyszłość.
Tymczasem w przestrzeni publicznej trudno dostrzec spójną, długofalową strategię rządu w zakresie polityki demograficznej. Zamiast systemowych działań prodemograficznych obserwujemy decyzje tworzące klimat dla likwidacji lub zawieszania działalności porodówek i oddziałów położniczych w mniejszych miejscowościach z powodu „nieopłacalności”. Dla wielu młodych kobiet dostęp do opieki okołoporodowej w miejscu zamieszkania jest jednym z czynników poczucia bezpieczeństwa przy podejmowaniu decyzji o macierzyństwie.
Jednym z kluczowych elementów skutecznej polityki demograficznej jest stworzenie stabilnego, przewidywalnego i przyjaznego klimatu dla rodziny. Nie można prowadzić skutecznej polityki demograficznej bez jednoznacznego wskazania, że państwo wspiera trwałe związki, rodzicielstwo oraz wychowanie dzieci jako wartość społeczną i dobro wspólne.
Rodzina – rozumiana zgodnie z art. 18 Konstytucji RP jako związek kobiety i mężczyzny oraz wspólnota wychowująca dzieci – stanowi podstawowe środowisko narodzin i wychowania kolejnych pokoleń. To w rodzinie dzieci rozwijają się w poczuciu bezpieczeństwa, odpowiedzialności i zakorzenienia społecznego.
W debacie publicznej coraz częściej kwestie światopoglądowe i ideologiczne dominują nad realną troską o trwałość rodziny i stabilność demograficzną. Zamiast konsekwentnej promocji rodzicielstwa, małżeństwa i odpowiedzialności za wychowanie dzieci opinia publiczna obserwuje intensywne zaangażowanie rządu w projekty legislacyjne oraz narracje, które nie odnoszą się bezpośrednio do rozwiązania problemu niskiej dzietności.
Wobec powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie konkretne działania rząd zamierza podjąć w celu zwiększenia wskaźnika dzietności w perspektywie najbliższych 5–10 lat?
Jakie są prognozy rządu dotyczące liczby ludności Polski w perspektywie 2035 r. i 2050 r. oraz jakie działania mają zapobiec dalszemu pogłębianiu się kryzysu demograficznego?
Czy rząd przeprowadził analizę skuteczności dotychczasowych instrumentów wsparcia rodzin oraz jakie wnioski z niej wynikają?
Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej przygotowuje strategię demograficzną? Jeśli tak, to jakie są jej główne cele, mierniki oraz harmonogram realizacji?
Jak rząd zamierza przeciwdziałać zjawisku zamykania oddziałów położniczych i ograniczania dostępu do opieki okołoporodowej w mniejszych ośrodkach? Czy planowane są mechanizmy finansowe gwarantujące utrzymanie infrastruktury porodowej jako elementu bezpieczeństwa społecznego, a nie wyłącznie rachunku ekonomicznego?
Jakie działania zostaną podjęte w zakresie stabilności zatrudnienia młodych ludzi, dostępności mieszkań, polityki podatkowej oraz systemu opieki nad dziećmi, aby realnie poprawić warunki do zakładania rodzin?
Czy rząd planuje wprowadzenie nowych instrumentów finansowych, podatkowych lub instytucjonalnych zachęcających do posiadania większej liczby dzieci?
Jak rząd ocenia wpływ obecnej sytuacji gospodarczej, inflacyjnej oraz kosztów życia na decyzje prokreacyjne młodych Polaków i jakie działania osłonowe w tym zakresie planuje?
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7352 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.162.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15401 Pani Posłanki Barbary Bartuś, w sprawie zapaści
demograficznej w Polsce - jednego z najpoważniejszych zagrożeń dla przyszłości
Rzeczypospolitej Polskiej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zmiany demograficzne postrzegane w wymiarze jednostkowym i społecznym stawiają
trudne wyzwania o wielopłaszczyznowym charakterze, dotyczące nie tylko sfery
ekonomicznej, ale też psychologicznej, medycznej i społecznej. Spadek dzietności
odnotowywany jest w całej Europie, która musi mierzyć się ze wszystkimi wyzwaniami
wynikającymi z niekorzystnych trendów demograficznych. Zgodnie z prognozami
demografów, w najbliższej przyszłości nie należy spodziewać się istotnej poprawy
zapewniającej stabilny rozwój demograficzny.
Mimo, że skala i tempo obserwowanych procesów różnią się w poszczególnych państwach,
pewne tendencje pozostają zbieżne, co może wiązać się z ich zakorzenieniem w zjawiskach
cywilizacyjnych, kulturowych i społeczno-ekonomicznych, które od kilku dziesięcioleci są
udziałem całego świata zachodniego.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wraz z całym rządem
prowadzi działania na rzecz ograniczenia tych procesów, konsekwentnie identyfikując
bariery i w miarę możliwości ograniczając przeszkody stojące na drodze do podjęcia decyzji
o rodzicielstwie.
Aktualnie w resorcie prowadzone są prace analityczne nad wyznaczeniem kierunków
działań i przystosowaniem polityk krajowych do zachodzących zmian. Działania te obejmują
różne sfery życia i odnoszą się do wielu obszarów. Istotna w tej sytuacji jest współpraca
międzyresortowa i spojrzenie na demografię z różnych perspektyw, co umożliwi
koordynację działań mających wpływ na kształtowanie polityki demograficznej w kraju.
Jako organ opiniodawczo-doradczy ministra właściwego do spraw rodziny, złożony z grupy
ekspertów reprezentujących różne ośrodki, powołano Radę do spraw Polityki Rodzinnej
i Demograficznej. Nad koordynacją działań Rządu w obszarze demografii pracuje też
powołany w tym celu Międzyresortowy Zespół do spraw Koordynacji Polityki
Demograficznej1.
Już obecnie funkcjonuje wiele prorodzinnych polityk publicznych, na które składają się m.in.
ulgi podatkowe, korzystne urlopy związane z rodzicielstwem, dostępność terytorialna
i finansowa placówek opieki nad małymi dziećmi, elastyczne formy zatrudnienia dla
rodziców małych dzieci, świadczenia rodzinne zapewniające rodzinom bezpieczeństwo
finansowe, czy korzystne rozwiązania mieszkaniowe dla młodych. Trzeba przy tym
podkreślić, że skuteczności jednego instrumentu polityki rodzinnej nie należy rozpatrywać
1 (M.P.2026 poz.261).
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w oderwaniu od innych towarzyszących mu rozwiązań i szerszego kontekstu społeczno-
gospodarczego.
Wprowadzone za kadencji obecnego rządu instrumenty wsparcia pozytywnie wpływają na
sytuację gospodarstw domowych wielu rodzin w Polsce, co potwierdzają dane dotyczące
ubóstwa skrajnego zamieszczone w sprawozdaniu Rady Ministrów z realizacji ustawy
o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w 2024 r. Z publikacji wynika, że zasięg
ubóstwa skrajnego wśród dzieci zmniejszył się o ponad jedną trzecią z 9% do 5,8%, a w
2024 r. miał miejsce historycznie najniższy poziom ubóstwa skrajnego wśród rodzin 3+.
Każdego roku Rada Ministrów przedstawia też sprawozdanie z realizacji ustawy z dnia 4
lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. W 2026 r. po raz pierwszy zostanie
przedstawione Sejmowi i Senatowi sprawozdanie Rady Ministrów z realizacji ustawy
o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny
rodzic”.
Warto podkreślić, że m.in. dzięki realizacji programu „Aktywny Maluch 2022-2029” oraz
wprowadzonemu ww. ustawą dofinansowaniu do pobytu dziecka w żłobku, klubie
dziecięcym lub u dziennego opiekuna w bieżącej kadencji sejmu poszerzono dostępność
i umożliwiono rozwój instytucji opieki nad najmłodszymi dziećmi, a z mapy jednostek
samorządu terytorialnego pozbawionych opieki instytucjonalnej nad dziećmi do 3 roku życia
zniknęło 360 gmin. Opłata za pobyt dziecka w żłobku wynosi w tych gminach średnio
jedynie 100 zł miesięcznie.
Rząd podejmuje też działania w obszarach dotyczących zdrowia obywateli, mieszkalnictwa,
bezpieczeństwa pracowników i tworzenia warunków do godzenia życia rodzinnego
z zawodowym. Wśród niech wymienić należy:
— poprawę bezpieczeństwa zdrowotnego pacjentów, w tym kobiet, szczególnie w
zakresie zdrowia prokreacyjnego i opieki okołoporodowej;
— program polityki zdrowotnej pn. „Leczenie niepłodności obejmujące procedury
medycznie wspomaganej prokreacji, w tym zapłodnienie pozaustrojowe prowadzone
w ośrodku medycznie wspomaganej prokreacji, na lata 2024-2028”, do którego
zakwalifikowało się ponad 44 tys. par i dzięki któremu uzyskano 24 tys. ciąż oraz
urodziło się 10 tys. dzieci;
— zapewnienie dostępu do badań prenatalnych w ramach NFZ;
— powołanie Zespołu do spraw poprawy bezpieczeństwa zdrowotnego kobiet, którego
prace koncentrują się m.in. na problematyce wysokiego odsetka porodów drogą cięcia
cesarskiego, edukacji przedporodowej, problemie małoletnich w ciąży, edukacji
zdrowotnej, przemocy wobec kobiet, tematyce menopauzy;
— ujednolicenie standardu organizacji i zakresu opieki zdrowotnej sprawowanej nad
kobietami w okresie ciąży, porodu, połogu i opieki nad noworodkiem we wszystkich
podmiotach wykonujących działalność leczniczą, poprawę jakości opieki
okołoporodowej, poprawę komfortu i bezpieczeństwa rodzących oraz ich dzieci, które
weszło w życie 7 maja 2026 r. 2,
— reformę Państwowej Inspekcji Pracy, której przepisami wprowadzono narzędzia
zwiększające skuteczność egzekwowania przepisów Kodeksu Pracy,
— rozwiązania spełniające postulaty osób potrzebujących wsparcia przy zakupie mieszkań
na własność; program budownictwa socjalnego i komunalnego (BSK), na który Fundusz
Dopłat w 2026 r. zostanie zasilony kwotą nieco ponad 4 mld zł; rządowy program
2 (Dz. U. poz. 1525).
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
popierania budownictwa mieszkaniowego (SBC) obejmujący preferencyjne kredyty na
budowę mieszkań na wynajem o limitowanym czynszu; program „Mieszkanie na Start”
realizowany na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o pomocy państwa
w ponoszeniu wydatków mieszkaniowych w pierwszych latach najmu mieszkania3.
W jego ramach oferowane są dopłaty do czynszu ze środków budżetu państwa dla
najemców mieszkań powstałych w ramach inwestycji mieszkaniowych realizowanych
przez inwestora we współpracy z gminą,
— program „Mieszkanie bez wkładu własnego” , pozwalający na udzielenie przez Bank
Gospodarstwa Krajowego w imieniu Skarbu Państwa gwarancji wkładu własnego przy
zaciąganiu kredytu hipotecznego na zakup mieszkania lub domu jednorodzinnego albo
jego budowy.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
3 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1704 z poźn. zm.)
-- 3 of 3 --