+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Sławomir Pałka
BK-VII.0520.77.2026
Warszawa, 01 kwietnia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 15358 Pań Posłanek Moniki Rosy,
Doroty Łobody, Katarzyny Anny Lubnauer, Alicji Łepkowskiej-Gołaś i Jolanty Niezgodzkiej
w sprawie skuteczności działania organów postępowania przygotowawczego
oraz systemowego wsparcia osób doświadczających długotrwałej przemocy i izolacji.
Ad 1 - 3
Poniższą odpowiedź przygotowała Prokuratura Krajowa, zgodnie z właściwością.
Pytania Pań Posłanek dotyczą postępowania o sygn. 4105-6.Ds.1312.2025 Prokuratury
Rejonowej w Chorzowie, wszczętego 15 października 2025 roku w sprawie zaistniałego od
1997 roku do 29 lipca 2025 roku w Świętochłowicach pozbawienia wolności osoby
nieporadnej ze względu na wiek i stan zdrowia, tj. o przestępstwo z art. 189 § 2 k.k. i art.
189 § 2a k.k.
Śledztwo pozostaje w toku. Objęte zostało zwierzchnim nadzorem służbowym
Prokuratora Okręgowego w Katowicach. Jest także na bieżąco monitorowane przez
Departament Postępowania Przygotowawczego Prokuratury Krajowej.

-- 1 of 16 --

2
Standardy obowiązujące prokuratorów prowadzących postępowania przygotowawcze
o przestępstwa związane ze stosowaniem przemocy domowej określone zostały
w wytycznych Prokuratora Generalnego Nr 2/2024 z 9 sierpnia 2024 r. w sprawie zasad
postępowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury w zakresie
przeciwdziałania przemocy domowej1.
Wytyczne Prokuratora Generalnego są wiążące zarówno dla prokuratorów, jak również
wszystkich pozostałych organów, uprawnionych do prowadzenia postępowań
przygotowawczych.
Prokuratura Krajowa nie przeprowadzała badań praktyki współpracy prokuratury z Policją
na etapie postępowań prowadzonych w sprawach o przestępstwa związane
ze stosowaniem przemocy domowej, jak również w zakresie współpracy z sądami
opiekuńczymi w tych sprawach, nie monitoruje także kwestii związanych z udzielaniem
odpowiednich „form wsparcia psychologicznego, psychiatrycznego, medycznego
i socjalnego oferowanego osobom pokrzywdzonym”.
Ad 4
System przeciwdziałania przemocy domowej w Polsce opiera się na współdziałaniu
organów ścigania, sądów, jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz innych
instytucji realizujących zadania w tym zakresie.
W sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia osoby pokrzywdzonej przemocą domową
obowiązujące przepisy, a szczególnie art. 5602 do art. 56012 i art. 7552 Kodeksu
postępowania cywilnego oraz przepisy ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej
z 29 lipca 2005 r., dalej ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, przewidują
możliwość zastosowania szeregu środków o charakterze natychmiastowym i ochronnym.
Zgodnie z art. 9 a ust. 10 w zw. z art. 9b ust. 8 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy
domowej, grupa diagnostyczno-pomocowa dokonuje diagnozy i oceny sytuacji w związku
1 https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/wytyczne

-- 2 of 16 --

3
ze zgłoszonym podejrzeniem wystąpienia przemocy domowej, a także m.in. dokonuje
oceny sytuacji domowej oraz monitoruje sytuację osób doznających przemocy domowej.
W skład grupy diagnostyczno-pomocowej wchodzi pracownik socjalny jednostki
organizacyjnej pomocy społecznej oraz funkcjonariusz policji. W skład grupy
diagnostyczno-pomocowej mogą wchodzić także: pracownik socjalny specjalistycznego
ośrodka wsparcia dla osób doznających przemocy domowej, asystent rodziny, nauczyciel
wychowawca będący wychowawcą klasy lub nauczyciel znający sytuację domową
małoletniego, osoby wykonujące zawód medyczny, w tym lekarz, pielęgniarka, położna
lub ratownik medyczny, przedstawiciel gminnej komisji rozwiązywania problemów
alkoholowych oraz pedagog, psycholog lub terapeuta, będący przedstawicielami
podmiotów, o których mowa w art. 9a ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy,
tj. jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania
problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia i organizacji pozarządowych.
Ponadto Policja, Żandarmeria Wojskowa oraz sąd mają możliwość zapewnienia osobie
doznającej przemocy domowej bezpieczeństwa w miejscu zamieszkania i jego otoczeniu
oraz poza mieszkaniem. Mogą to uczynić również wtedy, gdy nie toczy się postępowanie
karne.
Szczególnie istotnym praktycznie instrumentem jest przyznanie w ustawie o Policji
z 6 kwietnia 1990 r. uprawnienia do zatrzymania osoby stosującej przemoc lub wydania
wobec osoby stosującej przemoc, w sytuacji stwarzającej zagrożenia dla życia i zdrowia
ludzkiego, nakazu natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania
i jego bezpośredniego otoczenia lub zakaz zbliżania się do mieszkania i jego
bezpośredniego otoczenia. Warto dodać, że w przypadku zatrzymania osoby stosującej
przemoc domową nakaz i zakaz, zakaz zbliżania, zakaz kontaktowania lub zakaz wstępu
mogą być wydane bezpośrednio po jej zwolnieniu. Zastosowane nakazy i zakazy
obowiązują do 14 dni i podlegają kontroli sądowej.
Nakaz i zakaz są natychmiast wykonalne (osoba stosująca przemoc domową, po ich
wydaniu, musi natychmiast opuścić mieszkanie i bezpośrednie otoczenie i nie może się

-- 3 of 16 --

4
zbliżać do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia). Opuszczenie mieszkania odbywa
się w obecności policjanta lub żołnierza. Nakaz i zakaz mogą być wydane także wtedy, gdy
osoba stosująca przemoc domową opuściła mieszkanie przed przyjazdem służb
mundurowych. Policjant lub żołnierz mogą wydać nakaz i zakaz także wtedy, gdy osoba
stosująca przemoc domową twierdzi, że nie ma gdzie zamieszkać. W takiej sytuacji
policjant lub żołnierz przekazuje tej osobie dane teleadresowe właściwych miejscowo
placówek zapewniających miejsca noclegowe.
Po wydaniu nakazu i zakazu, zakazu zbliżania, zakazu kontaktowania, zakazu wstępu
Policja mają obowiązek przynajmniej trzykrotnie sprawdzić, czy nie są one naruszane.
Naruszenie nakazu i zakazu, zakazu zbliżania, zakazu kontaktowania, zakazu wstępu
stanowi wykroczenie ścigane z urzędu. Postępowanie o to wykroczenie toczy się przed
sądem w trybie przyspieszonym. Nakaz i zakaz, zakaz zbliżania, zakaz kontaktowania,
zakaz wstępu obowiązują 14 dni. Mogą ustać wcześniej, jeżeli osoba, wobec której zostały
wydane złoży zażalenie do sądu, a sąd uzna zażalenie za zasadne i uchyli środek lub środki
zastosowane przez policjanta. Analogiczne uprawnienia jak Policji przysługują
Żandarmerii Wojskowej w stosunku do żołnierza.
Sądy kontrolują zastosowanie środków zastosowanych przez policję oraz mogą przedłużać
ich stosowanie, a także stosować takie same środki jak wymienione powyżej (oprócz
zatrzymania) - na wniosek osoby doznającej przemocy.
W postępowaniu wprowadzono wiele ułatwień - wniosek można złożyć na urzędowym
formularzu, osoby składające wniosek o ustanowienie zakazu zostały także zwolnione od
ponoszenia kosztów sądowych. Postępowanie jest przyspieszone – sąd powinien udzielić
zabezpieczenia bezzwłocznie, nie później jednak niż w terminie trzech dni od dnia jego
wpływu do sądu. Orzeczenia w I i II instancji sąd powinien wydać w terminie 1 miesiąca,
a postanowienie jest natychmiast wykonalne.
Postępowania przygotowawcze w sprawach dotyczących przemocy domowej,
prowadzone są przez prokuraturę przy współpracy z Policją, z zachowaniem zasady

-- 4 of 16 --

5
niezwłoczności podejmowanych czynności. Obejmuje to m.in. zabezpieczenie dowodów,
przesłuchanie pokrzywdzonych i świadków, a w uzasadnionych przypadkach
zastosowanie środków zapobiegawczych wobec podejrzanego, w tym dozoru Policji,
zakazu kontaktowania się z pokrzywdzonym lub tymczasowego aresztowania. Na etapie
postępowania przygotowawczego prokuratura współpracuje z Policją w zakresie
przyjmowania zawiadomień o przestępstwie, podejmowania interwencji, prowadzenia
postępowania.
Należy powtórzyć, że obecnie obowiązują wytyczne Prokuratora Generalnego Nr 2/2024
z 9 sierpnia 2024 r. w sprawie zasad postępowania powszechnych jednostek
organizacyjnych prokuratury w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej (por. ad 1-
3).
Wytyczne zawierają wskazówki metodyczne co do przebiegu postępowań
przygotowawczych, których przedmiotem są przestępstwa popełnione w związku
ze stosowaną przemocą domową. Odnoszą się również do postępowania przez sądem
i postępowania wykonawczego. Zwracają uwagę na zachowanie szczególnej staranności
i rzetelności w przeprowadzaniu czynności procesowych z udziałem osób
pokrzywdzonych przestępstwem, aby zapobiec ich wtórnej wiktymizacji.
Wytyczne akcentują potrzebę zagwarantowania pokrzywdzonym, szczególnie
małoletnim, najwyższego komfortu podczas przeprowadzanych z ich udziałem czynności
procesowych, a także zapobiegnięcia ewentualnemu powtórzeniu czynności,
powodującej u ofiar przemocy domowej dodatkowe negatywne przeżycia. Nowym
narzędziem wskazanym m.in. w wytycznych służącym do ustalenia właściwości
i warunków osobistych pokrzywdzonego oraz rodzaju i rozmiaru ujemnych następstw
popełnionego na jego szkodę przestępstwa jest „Kwestionariusz indywidualnej oceny
pokrzywdzonego”, którego wzór określi w drodze rozporządzenia Minister
Sprawiedliwości.

-- 5 of 16 --

6
Wytyczne nakładają na prokuratora prowadzącego postępowanie obowiązek pouczenia
pokrzywdzonego o przysługujących mu uprawnieniach w sposób wyczerpujący
i zrozumiały, uwzględniający ewentualną nieporadność z uwagi na wiek,
czy niepełnosprawność. Obok pouczenia pokrzywdzony powinien zostać poinformowany
o możliwości uzyskania pomocy psychologicznej oraz innej formy pomocy od podmiotów
działających na rzecz osób pokrzywdzonych przestępstwem.
Ad 5
Z pomocy finansowanej ze środków Funduszu Sprawiedliwości może skorzystać każdy, kto
potrzebuje wsparcia ze strony państwa, ponieważ jest pokrzywdzony w wyniku
przestępstwa określonego w Kodeksie karnym. Mogą to być m.in. przestępstwa:
- przeciwko mieniu – np. kradzież, oszustwo, przywłaszczenie, zniszczenie mienia,
- przeciwko rodzinie i opiece – np. znęcanie się, niealimentacja, uprowadzenie,
- przeciwko wolności – np. pogróżki, nękanie, handel ludźmi, uwięzienie,
- przeciwko życiu i zdrowiu – np. bójka, pobicie, uszkodzenie ciała, zabójstwo, nieumyślne
spowodowanie śmierci,
- przeciwko wolności seksualnej – np. zgwałcenie, molestowanie, doprowadzenie do innej
czynności seksualnej,
- komunikacyjne – np. wypadek drogowy, katastrofa w ruchu lądowym,
- związane ze stosowaniem przemocy, w tym fizycznej – np. bicie, zmuszanie
do określonych czynności, głodzenie oraz psychicznej – np. znęcanie się psychiczne.
Bezpośrednią pomoc można uzyskać w jednym z ośrodków lub lokalnych punktów
tworzących ogólnopolską Sieć Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem. Pomoc
udzielana jest bezpłatnie.
Katalog form pomocy finansowanej z Funduszu Sprawiedliwości określony jest przepisami
m.in. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 września 2017 r. w sprawie Funduszu
Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej - Funduszu Sprawiedliwości.
Dla osób pokrzywdzonych przestępstwem i osób im najbliższych są to:
1. pomoc prawna i alternatywne metody rozwiązywania konfliktów;

-- 6 of 16 --

7
2. pomoc tłumacza języka obcego, tłumacza języka migowego lub tłumacza przewodnika
w trakcie udzielania pomocy prawnej;
3. pomoc psychologiczna, psychiatryczna i psychoterapeutyczna;
4. pomoc udzielana przez osobę pierwszego kontaktu;
5. pokrywanie kosztów świadczeń zdrowotnych, lekarstw w zakresie, w którym lek
nie podlegałby refundacji lub w części, w której nie jest refundowany, wyrobów
medycznych, w tym materiałów opatrunkowych, przedmiotów ortopedycznych oraz
środków pomocniczych, w zakresie niezbędnym w procesie leczniczym doznanego
uszczerbku na zdrowiu wynikającego z przestępstwa lub jego następstw;
6. pokrywanie kosztów związanych z kształceniem w szkołach i przedszkolach publicznych;
7. pokrywanie kosztów związanych z opieką nad dziećmi w żłobkach i klubach dziecięcych
prowadzonych przez gminy w oparciu o przepisy;
8. szkolenia i kursy podnoszące kwalifikacje zawodowe oraz pokrywanie kosztów
egzaminów potwierdzających kwalifikacje zawodowe;
9. pokrywanie kosztów czasowego zakwaterowania lub udzielania schronienia;
10. finansowanie okresowych dopłat do bieżących zobowiązań czynszowych i opłat
za energię cieplną, energię elektryczną, gaz, wodę, opał, odbiór nieczystości stałych
i płynnych za lokal mieszkalny lub dom jednorodzinny, do którego osoba uprawniona
posiada tytuł prawny, proporcjonalnie do liczby osób stale zamieszkujących w tym lokalu
lub domu;
11. usługa dostosowania lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego do potrzeb
osoby pokrzywdzonej przestępstwem w przypadku, gdy utrata sprawności fizycznej
nastąpiła w wyniku przestępstwa;
12. finansowanie przejazdów środkami komunikacji publicznej lub pokrywanie kosztów
transportu związanych z uzyskiwaniem świadczeń i regulowaniem spraw określonych
w pkt 1-9;
13. pokrywanie kosztów żywności lub bonów żywnościowych;
14. pokrywanie kosztów zakupu odzieży, bielizny, obuwia, środków czystości i higieny
osobistej;
15. finansowanie kosztów zorganizowanego wyjazdu uprawnionego małoletniego;
16. finansowanie kosztów wyjazdu:

-- 7 of 16 --

8
a. osoby uprawnionej wraz z małoletnim, nad którym sprawuje pieczę,
b. uprawnionego małoletniego wraz z osobą, pod której pieczą pozostaje, podczas którego
udzielana będzie pomoc, o której mowa w pkt 3;
c. finansowanie robót budowlanych, w tym również przygotowania do realizacji robót
budowlanych, w szczególności kosztów opracowania dokumentacji projektowej,
przygotowania gruntu pod budowę, ekspertyz, świadectw, operatów, prac geologicznych,
niezbędnych do realizacji celów wynikających z ustawy;
17. zakup urządzeń i wyposażenia;
18. zakup wartości niematerialnych i prawnych.
Dla świadków i osób im najbliższych są to:
1. pomoc tłumacza języka migowego lub tłumacza przewodnika w trakcie udzielenia
pomocy psychologicznej;
2. pomoc psychologiczna oraz pomoc osoby pierwszego kontaktu.
Wszystkie z wymienionych form pomocy są możliwe do uzyskania w jednym z punktów
pomocy pokrzywdzonym przestępstwem prowadzonych ze środków Funduszu
Sprawiedliwości. Należy mieć na uwadze, że podstawowym celem pomocy udzielanej
przez Fundusz Sprawiedliwości jest niwelowanie skutków pokrzywdzenia przestępstwem
a formy zaproponowanej pomocy powinny być adekwatne do rodzaju pokrzywdzenia.
O formie możliwej do uzyskania pomocy decydują specjaliści zatrudnieni w ośrodkach
pomocy pokrzywdzonym przestępstwem, w oparciu o przedłożoną dokumentację
i przeprowadzoną rozmowę/wywiad.
Osobom pokrzywdzonym przemocą przysługuje także dostęp do systemu wsparcia
obejmującego pomoc psychologiczną, prawną oraz socjalną, realizowaną m.in. przez
jednostki pomocy społecznej, specjalistyczne ośrodki wsparcia oraz organizacje
pozarządowe współpracujące z administracją publiczną.
Specjalistyczne Ośrodki Wsparcia dla Ofiar Przemocy Domowej (SOW) to placówki
oferujące kompleksową pomoc osobom doświadczającym przemocy domowej, w tym

-- 8 of 16 --

9
dzieciom i ich niekrzywdzącym opiekunom. Prowadzone są przez jednostki samorządu
terytorialnego lub organizacje pozarządowe i finansowane z budżetu państwa. Oferują
bezpieczne schronienie, wsparcie psychologiczne, pomoc prawną i socjalną oraz wsparcie
w wychodzeniu z sytuacji kryzysowej.
Ośrodki Interwencji Kryzysowej (OIK) to placówki, które mają zapewniać natychmiastową,
krótkoterminową pomoc osobom w sytuacjach kryzysowych, w tym doświadczającym
przemocy, zaniedbania oraz nagłego zagrożenia zdrowia lub życia. Działają w ramach
systemu pomocy społecznej.
Wsparcie udzielane przez wymienione podmioty podlega nadzorowi właściwych organów
administracji publicznej w zakresie realizacji zadań wynikających z obowiązujących
przepisów.
Należy jeszcze zaznaczyć, że w sytuacji, gdy osoba doznająca przemocy wskutek choroby
psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych
potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje
stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, organy pomocy społecznej
mogą wnioskować do wydziałów rodzinnych i nieletnich sądów rejonowych
o umieszczenie osoby, która nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w domu pomocy
społecznej na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego z 19 sierpnia 1994 r.
Gdyby osoba doznająca przemocy wymagała leczenia psychiatrycznego, organy pomocy
społecznej mogą wnioskować o przejęcie tej osoby do szpitala psychiatrycznego, również
na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Możliwe jest także wszczęcie
procedury o umieszczenie takiej osoby w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, jeśli stan
zdrowia danej osoby uzasadnia zakres opieki świadczony przez te placówki.
Dodatkowo na wniosek osoby niepełnosprawnej, organizacji pozarządowej a nawet
z urzędu sąd rodzinny może ustanowić kuratora dla osoby niepełnosprawnej
na podstawie art. 183 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W celu udzielenia osobie
niepełnosprawnej wsparcia w prowadzeniu wszelkich spraw, spraw określonego rodzaju

-- 9 of 16 --

10
albo załatwieniu określonej sprawy, ustanawia się dla niej kuratora. Zakres obowiązków
i uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy. Kurator dla osoby niepełnosprawnej jest
powołany do jej reprezentowania tylko wtedy, gdy sąd tak postanowi. Sąd opiekuńczy
może określić sprawę lub zakres spraw wskazanych w postanowieniu o ustanowieniu
kuratora, w których jest on uprawniony do reprezentowania osoby niepełnosprawnej.
Istnieje również możliwość skorzystania przez osobę doznającą przemocy z nieodpłatnej
pomocy prawnej na podstawie ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy
prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. W celu
uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej należy umówić się na wizytę w danym punkcie,
pomoc może też zostać udzielona zdalnie.
Umówienie wizyty możliwe jest poprzez publiczną stronę do zapisów:
https://www.gov.pl/web/nieodplatna-pomoc
Ad 6
Rada Ministrów przyjmuje Rządowy Program Przeciwdziałania Przemocy Domowej
oraz składa corocznie Sejmowi i Senatowi Rzeczypospolitej Polskiej, w terminie
do 30 września, sprawozdanie z realizacji tego programu (art. 10 i 11 ustawy
o przeciwdziałaniu przemocy domowej).
Ad 7
Jak przekazała Prokuratura Krajowa, pozyskanie informacji o „średnich terminach
podejmowania kluczowych czynności w sprawach o znęcanie się i przestępstwa przeciwko
wolności oraz zdrowiu” wymagałoby przeprowadzenia kwerendy określonej kategorii akt
spraw prowadzonych przez wszystkie powszechne jednostki organizacyjne prokuratury
w kraju.
Ad 8
Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi działania analityczne oraz legislacyjne w obszarze
przeciwdziałania przemocy domowej, monitoruje funkcjonowanie przyjętych rozwiązań

-- 10 of 16 --

11
prawnych oraz podejmuje inicjatywy mające na celu zwiększenie skuteczności ochrony
osób pokrzywdzonych.
I. Bieżące prace legislacyjne ukierunkowane na bezpieczeństwo dzieci i ich ochronę
przed przemocą
1. Projekt nowelizujący ustawę z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U.
z 2023 r. poz. 809 i z 2025 r. poz. 897), dalej: „k.r.o.”, ustawę z 17 listopada 1964 r. –
Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568), dalej: „k.p.c.” i ustawę
z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383), dalej: „k.k.”, w zakresie
postępowania w sprawach o ustalenie/zmianę kontaktów z dzieckiem, w sprawach
o wykonywanie kontaktów oraz w sprawach o odebranie osoby polegającej władzy
rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką.
W projekcie przewidziano zmianę art. 98 k.r.o. polegającą na wyłączeniu ustawowej
reprezentacji dziecka przez rodziców także w przypadku dokonywania czynności
prawnych pomiędzy dzieckiem a wstępnym, zstępnym i rodzeństwem jednego z rodziców,
powinowatym jednego z rodziców w tej samej linii lub stopniu, osobą pozostającą we
wspólnym pożyciu z jednym z rodziców oraz jej wstępnymi i zstępnymi, chyba że czynność
prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka. Wyłączenie reprezentacji
dziecka przez jego rodziców (a także opiekunów prawnych) będzie rozciągało się na
postępowania przed sądem (w sprawach karnych i cywilnych). Rozwiązanie to ma służyć
ochronie praw dziecka w przypadkach potencjalnej (możliwej) sprzeczności interesów
dziecka i jego przedstawicieli ustawowych. Obecnie zbyt wąski zakres podmiotowy,
w którym rodzice są wyłączeni od reprezentowania dziecka nie zapewnia dziecku
właściwej ochrony (np. w sprawach toczących się przeciwko dziadkom, pełnoletniemu
rodzeństwu, a także przeciwko osobie pozostającej z rodzicem we wspólnym pożyciu –
partnerowi, konkubentowi czy też jego wstępnym lub zstępnym).
Celem projektowanej ustawy jest także nowelizacja przepisów regulujących
postępowanie w sprawach o ustalenie oraz wykonywanie kontaktów z dzieckiem.

-- 11 of 16 --

12
Nowelizacja tych przepisów ma z jednej strony wzmocnić autonomię dziecka i jego woli,
a z drugiej przeciwdziałać uchylaniu się od wykonywania obowiązków wynikających
z orzeczenia albo ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem, co stanowi
gwarancję praw dziecka do utrzymywania kontaktów z obojgiem rodzicami żyjącymi
w rozdzieleniu.
2. Projekt ustawy o postępowaniu wykonawczym w sprawach rodzinnych i opiekuńczych
Wśród regulacji zawartych w projekcie należy wymienić wzmocnienie pozycji
zawodowego kuratora sądowego wykonującego orzeczenia w sprawach rodzinnych
i nieletnich, który stanie się organem postępowania wykonawczego. Znacząco poszerzony
zostanie zakres jego uprawnień, wśród których znajdą się m.in.:
a) umożliwienie żądania okazania wszystkich pomieszczeń zajmowanych przez rodzinę
objętą postępowaniem celem ustalenia wszystkich osób je zamieszkujących
oraz warunków pobytu;
b) umożliwienie sprawdzenia dobrostanu wszystkich małoletnich pozostających
pod pieczą osoby objętej postępowaniem, celem wykluczenia stosowania wobec nich
przemocy domowej;
c) umożliwienie przeprowadzenia rozmowy z każdym małoletnim pozostającym
pod pieczą osoby objętej postępowaniem, bez udziału przedstawicieli ustawowych
lub opiekunów faktycznych dziecka;
d) w przypadku uzasadnionego podejrzenia stosowania wobec dziecka przemocy, kurator
sądowy może żądać od każdej osoby, pod której pieczą dziecko przebywa, umożliwienia
mu ustalenia i udokumentowania stanu fizycznego dziecka;
e) przyznanie kuratorowi sądowemu uprawnienia do żądania dokonania oceny stanu
zdrowia i ewentualnych obrażeń dziecka przez lekarza, ratownika medycznego
lub pielęgniarkę.
Zgodnie z projektowanymi unormowaniami, sąd opiekuńczy i kurator będą mieli
zapewniony dostęp do informacji z KRK. W porozumieniu z Ministerstwem Zdrowia
opracowany zostanie przepis, który umożliwi kuratorom sądowym dostęp do informacji

-- 12 of 16 --

13
o stanie zdrowia podopiecznego oraz innych osób objętych prowadzonym
postępowaniem.
W projekcie wprowadzono także między innymi regulację, zgodnie z którą w przypadku
zmiany miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy postępowanie wykonawcze, która ma
wpływ na zmianę właściwości miejscowej sądu prowadzącego postępowanie
wykonawcze, sędzia rodzinny niezwłocznie zarządzeniem przekazuje sprawę sądowi
rodzinnemu właściwemu dla aktualnego miejsca zamieszkania tej osoby, celem dalszego
prowadzenia postępowania wykonawczego. Na zarządzenie o przekazaniu sprawy
zażalenie nie będzie przysługiwało. Pozwoli to na bezzwłoczne przekazywanie spraw
w przypadku tzw. rodzin wędrujących (czy uciekających przed organami, które
zainteresowały się sytuacją dziecka).
II. Zespół do Spraw Ochrony Małoletnich
Przy Ministerstwie Sprawiedliwości działa Zespół do Spraw Ochrony Małoletnich (dalej:
Zespół), który jest organem opiniodawczo-doradczym Ministra Sprawiedliwości2.
Do zadań Zespołu należy w szczególności:
1) opracowywanie krajowych planów: Krajowego Planu Przeciwdziałania Przemocy
na Szkodę Małoletnich, Krajowego Planu Przeciwdziałania Przestępstwom Przeciwko
Wolności Seksualnej i Obyczajności na Szkodę Małoletnich, ocena postępów ich realizacji
oraz sporządzanie sprawozdań z ich działalności;
2) analiza rozwiązań prawnych mających na celu ochronę małoletnich przed
krzywdzeniem oraz inicjowanie zmian przepisów w tym zakresie;
3) przygotowywanie wytycznych do opracowania standardów ochrony małoletnich
i aktualizowanie tych wytycznych co 2 lata.
2 Zespół funkcjonuje na podstawie art. 22 s – 22w ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu
zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2024 r. poz. 560)
oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 25 października 2023 r. w sprawie
Zespołu do Spraw Ochrony Małoletnich (Dz. U. z 2023 r. poz. 2411).

-- 13 of 16 --

14
Aktualnie prace Zespołu skupiają się na kwestiach, które zostały zidentyfikowane jako
kluczowe w obszarze ochrony dzieci przed przemocą, w tym cyberprzemocą. Analizowane
są przepisy Kodeksu karnego pod kątem wdrożenia zmian ukierunkowanych
na wzmocnienie ochrony małoletnich, w szczególności w zakresie wykorzystywania
seksualnego, prezentowania treści pornograficznych oraz innych treści szkodliwych dla
małoletnich. Dostrzegana jest także potrzeba dostosowania przepisów do wyzwań
związanych z rozwojem narzędzi sztucznej inteligencji i zjawiskiem tworzenia fałszywych
materiałów o charakterze seksualnym.
Analizowane są także możliwości stworzenia wytycznych do standardów ochrony
małoletnich dla jednostek podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) oraz wytycznych
na potrzeby działań edukacyjnych w jednostkach POZ.
Kolejnym istotnym obszarem ochrony małoletnich zidentyfikowanym przez Zespół
są kwestie odpowiedzialnego przekazu medialnego dotyczącego toczących się
postępowań z udziałem małoletnich ze względu na potencjalnie negatywny wpływ takich
publikacji na przebieg spraw oraz sytuację małoletnich. Zespół dostrzega potrzebę
szerszego zaangażowania przedstawicieli mediów we wspólne prace nad standardami
odpowiedzialnego przekazu.
Zespół do Spraw Ochrony Małoletnich bierze ponadto udział w projekcie realizowanym
przez UNICEF na zlecenie Ministerstwa Sprawiedliwości, wspieranego przez Komisję
Europejską w ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego. Dotyczy on mapowania
istniejących w Polsce usług dla dzieci pokrzywdzonych przemocą oraz analizy prawnej
dotyczącej możliwości wprowadzenia multidyscyplinarnych centrów pomocy (wg. Modelu
Barnahus lub podobnego). W centrach pomocy dzieci pokrzywdzone przestępstwem
otrzymywałyby kompleksową pomoc specjalistów, w tym w szczególności pomoc prawną,
medyczną i psychologiczną, tak by zminimalizować ryzyko wtórnej traumatyzacji
długotrwałym i/lub wielokrotnym udziałem dzieci w procedurach prawnych.

-- 14 of 16 --

15
III. Przepisy karne
W związku z pytaniem o działania na rzecz wzmocnienia ochrony osób, które doznały
przemocy, warto dodatkowo przedstawić aktualny sposób zabezpieczenia praw
pokrzywdzonych w ramach procesu karnego, który dotyczy także sprawców przemocy.
Podstawowymi celami procesu karnego są: pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności
karnej, prewencja ogólna i indywidualna, jak również uwzględnienie prawnie chronionych
interesów pokrzywdzonego, które mogą zostać zabezpieczone przez trafne zastosowanie
przez sąd instrumentów prawnokarnych.
Z tej właśnie perspektywy wskazać należy, że w razie skazania za przestępstwo przeciwko
wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego lub inne przestępstwo
przeciwko wolności oraz w razie skazania za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy,
w tym zwłaszcza przemocy wobec osoby najbliższej, sąd może orzec:
- zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
- zakaz kontaktowania się z określonymi osobami,
- zakaz zbliżania się do określonych osób lub
- zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również
- nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.
Orzeczenie tych środków karnych jest obligatoryjne w przypadku skazania
na bezwzględną karę pozbawienia wolności za przestępstwo przeciwko wolności
seksualnej i obyczajności.
Dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego możliwe jest także
zastosowanie środków zapobiegawczych, które mogą przybrać postać:
- dozoru Policji, w ramach którego oskarżony może zostać zobowiązany do:
- zakazu opuszczania określonego miejsca pobytu,
- zgłaszania się do organu dozorującego w określonych odstępach czasu,
- zawiadamiania organu o zamierzonym wyjeździe oraz o terminie powrotu,
- zakazu kontaktowania się z pokrzywdzonym lub z innymi osobami,
- zakazu zbliżania się do określonych osób na wskazaną odległość,

-- 15 of 16 --

16
- zakazu przebywania w określonych miejscach, a także innych ograniczeniach swobody
oskarżonego, niezbędnych do wykonywania dozoru.
W ramach środka zapobiegawczego stosowanego w sprawach o przestępstwo popełnione
z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej można również orzec nakaz
okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym i jego
najbliższego otoczenia lub zakaz mu zbliżania się do pokrzywdzonego na wskazaną
odległość, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony ponownie popełni
przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego
przestępstwa groził.
Z wyrazami szacunku
Sławomir Pałka
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 16 of 16 --