telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.8.2026.AP
Warszawa, 12 marca 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 15326 Poseł Moniki Wielichowskiej i grupy posłów w sprawie
planów wdrożenia rekomendacji Senatu RP wypracowanych w ramach Roku Edukacji
Zdrowotnej i Profilaktyki, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
I. Wspólne czynniki ryzyka chorób onkologicznych i kardiologicznych, zależne od stylu życia
Ad. 1
Tekst jest poprawny pod względem merytorycznym i spójny logicznie, jednak wymaga
drobnych korekt językowych i stylistycznych, aby w pełni odpowiadał standardom stylu
urzędowego (m.in. doprecyzowanie składni, poprawa interpunkcji oraz ujednolicenie
skrótów i nazw własnych).
Poniżej przedstawiam poprawioną wersję.
Poprawiona wersja:
Ministerstwo Zdrowia uznaje profilaktykę wspólną dla chorób onkologicznych oraz chorób
układu krążenia za jeden z priorytetów polityki zdrowotnej państwa. Do podejmowania
działań w tym zakresie zobowiązują dokumenty strategiczne przyjęte przez Radę
Ministrów:
Krajowy Plan Transformacji,
Narodowa Strategia Onkologiczna oraz
Narodowy
Program Chorób Układu Krążenia. Wspólne czynniki ryzyka, takie jak palenie tytoniu,
nadwaga i otyłość, niska aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta oraz spożywanie alkoholu,

-- 1 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
stanowią podstawę działań komunikacyjnych resortu. Strategia Ministerstwa opiera się na
maksymalizacji efektu synergii między realizowanymi programami, co umożliwia
budowanie spójnej świadomości społecznej w zakresie zdrowego stylu życia.
W odniesieniu do kwestii formalnej integracji kampanii wyjaśniam, że działania
profilaktyczne są finansowane z dwóch odrębnych programów strategicznych:
Narodowej
Strategii Onkologicznej (NSO) oraz
Narodowego Programu Chorób Układu
Krążenia (NPChUK). Ze względu na obowiązującą dyscyplinę budżetową oraz konieczność
precyzyjnego rozliczania środków zgodnie z przeznaczeniem każdego z programów,
kampanie te realizowane są jako odrębne projekty.
Pomimo formalnego rozdzielenia źródeł finansowania, Ministerstwo planuje równoległą i
komplementarną realizację obu kampanii. Oznacza to, że działania będą ściśle
skoordynowane pod względem czasu i tematyki, aby zapewnić obywatelom spójny i
wzajemnie wzmacniający się przekaz o charakterze edukacyjnym.
W bieżącym roku planowane jest ogłoszenie postępowań przetargowych na opracowanie
nowych materiałów kampanijnych. Ich celem będzie nowoczesna edukacja w zakresie
profilaktyki pierwotnej, koncentrująca się na eliminacji czynników ryzyka wspólnych dla
chorób onkologicznych i chorób układu krążenia.
Podsumowując, choć kampanie są formalnie prowadzone niezależnie, ich wymiar
edukacyjny pozostaje w pełni zintegrowany. Takie podejście zwiększa skuteczność działań
informacyjnych i umożliwia kompleksowe przekazywanie społeczeństwu wiedzy na temat
metod prewencji najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych.
Ad. 2
Uprzejmie informuję, że Ministerstwo Zdrowia podjęło systemowe prace nad
opracowaniem nowej strategii komunikacji dla działań edukacyjno-promocyjnych resortu
oraz jednostek mu podległych. Głównym założeniem tego procesu jest zapewnienie
spójności kluczowych przekazów merytorycznych oraz skuteczniejsza koordynacja
strategiczna kampanii zdrowotnych, co pozwoli na wzmocnienie ich wpływu na postawy i
zachowania zdrowotne obywateli, przy jednoczesnym zachowaniu niezbędnej specyfiki
dotarcia do zróżnicowanych grup docelowych.
W tym kontekście obecnie funkcjonująca marka parasolowa
„Planuję Długie
Życie” zostanie poddana procesowi ewolucji i rebrandingu, aby jeszcze skuteczniej
integrować działania finansowane z różnych źródeł, takich jak
Narodowa Strategia
Onkologiczna oraz
Narodowy Program Chorób Układu Krążenia.

-- 2 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Dzięki nowemu podejściu strategicznemu, pomimo proceduralnego rozdzielenia kampanii
oraz angażowania różnych wykonawców do ich realizacji, przekaz kierowany do
społeczeństwa będzie oparty na wspólnych fundamentach merytorycznych, obejmujących
kluczowe czynniki ryzyka i nawyki prozdrowotne. Rozwiązanie to umożliwi lepszą
koordynację działań promocyjnych oraz zwiększy efektywność wydatkowania środków
publicznych poprzez ograniczenie rozproszenia komunikatów.
Proponowana w interpelacji formuła zintegrowanego przekazu jest w pełni zbieżna z
kierunkiem prac nad nową strategią komunikacji, której celem jest budowa trwałej i
czytelnej świadomości zdrowotnej Polaków pod wspólnym, silnym szyldem
komunikacyjnym.
Ad. 3
Uprzejmie informuję, że Ministerstwo Zdrowia już prowadzi i konsekwentnie wzmacnia
interdyscyplinarną współpracę pomiędzy różnymi dziedzinami medycyny przy okazji
aktualizacji i projektowaniu nowych profilaktycznych programów zdrowotnych ujętych w
koszyku świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych.
Dla przykładu prace nad uzupełnieniem Programu profilaktyki rak szyjki macicy o dwa
nowoczesne badania test HPV HR i cytologię na podłożu płynnym (LBC) (program w nowej
formule ruszył od lipca 2025 r.) prowadzone były przy udziale ekspertów reprezentujących
różne specjalności kliniczne: z dziedziny ginekologii, onkologii klinicznej, patomorfologii
celem zapewnienia kompleksowego ujęcia problemów zdrowotnych.
Obecnie prowadzone są także prace nad wprowadzeniem nowego programu w profilaktyce
raka płuca opartego na niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Projekt
opracowywany jest przy udziale ekspertów z zakresu chorób płuc, torakochirurgii,
radiologii i diagnostyki obrazowej, pulmonologii co ma na celu zapewnienie kompleksowego
charakteru i wysokiego standardu merytoryczny planowanej interwencji. Projekt został
poddany konsultacjom publicznym.
W procesie zmian czy przygotowania programów zdrowotnych resort stosuje mechanizmy
konsultacji publicznych, umożliwiając zgłaszanie uwag m.in. przez środowiska medyczne,
konsultantów krajowych różnych dziedzin medycyny. Umożliwia to włączanie różnych
perspektyw klinicznych i organizacyjnych, a tym samym wzmacnia interdyscyplinarność już
na etapie wprowadzania zmian czy projektowania programów zdrowotnych .
Ad. 4
Choroby nowotworowe oraz choroby układu krążenia należą do najczęstszych przyczyn
zgonów w Polsce. Ich rozwój jest w dużej mierze związany ze wspólnymi czynnikami ryzyka

-- 3 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
wynikającymi ze stylu życia, takimi jak nieprawidłowa dieta, brak aktywności fizycznej,
palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, zaburzenia snu, stres czy narażenie środowiskowe.
W odpowiedzi na to wyzwanie Ministerstwo Zdrowia realizuje dwa strategiczne programy
rządowe:
 Narodową Strategię Onkologiczną (NSO) 2020–2030 – program wieloletni
wyznaczający kierunki rozwoju onkologii (m.in. inwestycje w kadry, edukację i styl
życia, prewencję wtórną, naukę/innowacje, system opieki);
 Narodowy Program Chorób Układu Krążenia (NPChUK) 2022–2032 –
kompleksowa strategia kardiologiczna koncentrująca działania w pięciu obszarach
(kadry; edukacja, profilaktyka i styl życia; pacjent; nauka i innowacje; system
opieki).
W NPChUK przewidziano uporządkowanie organizacji opieki poprzez wprowadzenie
jednolitych standardów postępowania, koordynacji ścieżki pacjenta oraz systemów
monitorowania jakości. Wdrożenie i rozwój Krajowej Sieci Kardiologicznej (KSK) stanowi
element realizacji NPChUK. Program określa zadania zmierzające do pełnego wdrożenia
sieci, jej monitorowania oraz rozwoju standardów diagnostyczno-organizacyjnych. KSK
koordynuje opiekę kardiologiczną na trzech poziomach, wprowadza jednolite standardy i
wspiera identyfikację pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego.
Centralnym elementem działań profilaktycznych jest styl życia, który stanowi wspólny
mianownik ryzyka dla onkologii, kardiologii, a także chorób naczyniowo-neurologicznych.
W ramach programów (NSO i NPChUK) realizowana jest kampania „Planuje Długie Życie”,
której celem jest m.in.:
 zwiększenie świadomości społecznej w zakresie profilaktyki nowotworów i chorób
układu krążenia,
 kształtowanie prozdrowotnych postaw,
 zachęcanie do regularnych badań przesiewowych,
 ograniczenie ryzyk behawioralnych — w szczególności palenia, nadużywania
alkoholu, braku ruchu czy niewłaściwej diety.
Ponadto, w ramach NPChUK promowana jest ogólnopolska koncepcja „10 dla Serca”,
porządkująca kluczowe obszary stylu życia wpływające na zdrowie sercowo-naczyniowe:
optymalne ciśnienie tętnicze, prawidłowy poziom cholesterolu, optymalną glikemię,
odpowiednią masę ciała, zdrowe odżywianie, niepalenie tytoniu, niepicie alkoholu, zdrowy
sen, redukcję stresu oraz regularną aktywność fizyczną. W oparciu o wskazaną koncepcję
opracowano i udostępnioną w mojeIKP ankietę , która umożliwia:
 ocenę indywidualnego ryzyka chorób układu krążenia,

-- 4 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
 analizę 10 kluczowych obszarów stylu życia,
 wskazanie działań, które pacjent może podjąć samodzielnie,
 wskazanie, kiedy należy skontaktować się z POZ lub kardiologiem,
 dostęp do materiałów edukacyjnych i zaleceń.
Ankieta stanowi jedno z najważniejszych cyfrowych narzędzi profilaktycznych
uruchomionych w ostatnich latach, wspierających nie tylko działania NPChUK, ale również
zintegrowaną profilaktykę obejmującą styl życia jako podstawowy czynnik ryzyka wielu
chorób, w tym nowotworów i chorób naczyniowo-neurologicznych (więcej:
https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/10-dla-serca-nowe-narzedzie-w-aplikacji-mojeikp).
Uzupełnieniem do prowadzonych kampanii i udostępnianych narzędzi cyfrowych jest
powstanie dedykowanego portalu edukacyjnego, który stanowi źródło rzetelnej wiedzy
oraz narzędzie do walki z dezinformacją:
 Narodowy Portal Kardioligiczny - w fazie projektowania; po uruchomieniu będzie
pełnił funkcję centralnego źródła wiedzy o profilaktyce chorób układu krążenia i
konsolidował treści edukacyjne w logice „10 dla Serca”.
Ad. 5
Należy zaznaczyć, że stosownie do postanowień art. 3b ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o
radiofonii i telewizji, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po zasięgnięciu opinii ministra
właściwego do spraw zdrowia, może określić, w drodze rozporządzenia:
1. rodzaje artykułów spożywczych lub napojów zawierających składniki, których
obecność w nadmiernych ilościach w codziennej diecie jest niewskazana,
2. sposób umieszczania w programach przekazów handlowych dotyczących tych
artykułów, tak aby przekazy te nie towarzyszyły audycjom dla dzieci
- dążąc do zachęcenia nadawców do przeciwdziałania promowaniu niezdrowego
odżywiania wśród dzieci oraz uwzględniając charakter programów, ich wpływ na
kształtowanie opinii publicznej i oddziaływanie na interesy odbiorców, bez
nakładania nieuzasadnionych obowiązków na nadawców.
Dotychczas KRRiT nie skorzystała z ww. uprawnienia. Co istotne, planuje się, aby kwestia
ograniczenia presji marketingu skierowanego do dzieci została uwzględniona w nowej edycji
Narodowego Programu Zdrowia, która zacznie obowiązywać od 2027 r.
a) ujednolicenia standardów żywienia w instytucjach publicznych, takich jak szkoły i
szpitale,

-- 5 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
6
W dniu 16 lutego 2026 r. Minister Zdrowia podpisał tzw. rozporządzenie „sklepikowe”.1
Nowe przepisy wejdą w życie 1 września 2026 r.
Jednostki systemu oświaty są miejscem, w którym dzieci spędzają znaczną część dnia,
dlatego zapewnienie im wartościowych posiłków i dostępu do żywności o wysokiej wartości
odżywczej ma fundamentalne znaczenie dla ich zdrowia.
Nowe rozporządzenie zastępuje dotychczasową regulację z 26 lipca 2016 r. i ma na celu
wzmocnienie ochrony zdrowia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.
Nowe przepisy mają ograniczyć dostęp do wysoko przetworzonej żywności o niskiej wartości
odżywczej i jednocześnie zachęcić placówki do promowania zdrowych nawyków
żywieniowych od najmłodszych lat z uwzględnieniem zasad diety planetarnej. To
przełomowa zmiana dla stołówek – od września roślinny obiad bazujący na strączkach stanie
się stałym elementem szkolnego menu. To część szerszych działań resortu, które mają
przeciwdziałać głównym przyczynom utraty zdrowia wśród Polaków.
Niezależnie od powyższego należy wspomnieć, że obecnie, pod kierownictwem
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, prowadzone są zaawansowane prace nad
ustawą o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3
(https://legislacja.gov.pl/projekt/12398651). Projekt ustawy przewiduje delegację
ustawową do wydania rozporządzenia regulującego wymagania dotyczące żywności i
żywienia oferowanych w instytucjach opieki nad dziećmi w wieku do lat 3.
Zaproponowano również fakultatywną delegację dla Ministra Zdrowia do wydania aktu
wykonawczego określającego wymagania żywieniowe oraz grupy środków spożywczych
stosowane przy prowadzeniu żywienia zbiorowego w żłobkach i klubach dziecięcych dla
dzieci ze szczególnymi potrzebami zdrowotnymi, w tym będących na dietach
eliminacyjnych. W przedmiotowym projekcie zaproponowano także, aby żłobek, klub
dziecięcy i punkt opieki dziennej zapewniały przebywającym w nim dzieciom nieograniczony
dostęp do wody.
Kwestia określenia standardów żywienia w szpitalach znajduje się w kompetencjach
Departamentu Analiz i Startegii.
b) wprowadzenia czytelnego, frontowego oznakowania żywności?
W państwach członkowskich UE funkcjonują (przyjęte przez niektóre państwa w ramach
przepisów krajowych i dobrowolne dla przedsiębiorców) systemy znakowania żywności
informujące o jej wartości odżywczej z przodu opakowania - FOPNL. W związku z ich różną
1 Rozporządzenie MZ z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych
przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz
wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego w
tych jednostkach (Dz. U. poz. 197)

-- 6 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
7
formą (obecnie w UE funkcjonuje sześć systemów), Komisja Europejska w 2020 r. uruchomiła
prace nad harmonizacją tego obszaru. Celem harmonizacji miało być ustalenie jednego
systemu FOPNL w UE, który ułatwiałby konsumentom dokonywanie zdrowszych wyborów
żywieniowych i w rezultacie wpływał na zmniejszenie występowania chorób dietozależnych.
W trakcie prac resort zdrowia prezentował neutralne stanowisko dot. poszczególnych
systemów FOPNL. Wynikało ono przede wszystkim z oczekiwania na zapowiadane przez
Komisję Europejską opracowanie oceny skutków przyjęcia zharmonizowanego systemu
FOPNL oraz plan opracowania przez Komisję propozycji rozwiązań legislacyjnych w tym
zakresie. Dotychczas najwięcej państw członkowskich przyjęło (oficjalnie jako krajowy)
kolorystyczny system Nutri-Score opracowany przez Francuski Instytut ds. Zdrowia. System
ten wzbudza jednak dużo kontrowersji, m.in. pojawiają się wątpliwości co do jego zgodności
z zasadami zdrowego odżywiania oraz wprowadzania w błąd konsumentów. W maju 2025 r.
Komisja Europejska poinformowała o zawieszeniu prac w ww. obszarze z uwagi na złożoność
tematu oraz skrajną polaryzację opinii państw członkowskich w tym zakresie.
W tym miejscu należy zaznaczyć, że tematyka uproszczonego znakowania żywności
wartością odżywczą jest przedmiotem badań od wielu lat w ramach Narodowego Programu
Zdrowia. Już w 2017 r. Narodowy Instytut Zdrowia publicznego PZH-PIB realizował zadanie
pn.
Badanie nad opracowaniem i wprowadzeniem systemu przyjaznego etykietowania
żywności prostym przekazem dotyczącym zawartości poszczególnych składników
odżywczych w żywności z wykorzystaniem wiedzy o wypracowanych dotychczas
rozwiązaniach. W 2022 r. Instytut przeprowadził
Badanie systemów znakowania żywności
wartością odżywczą z przodu opakowania z uwzględnieniem zwyczajów zakupowych
związanych z czytaniem etykiet oraz znakowania żywności. Natomiast w latach 2024-2025
prowadzone było
Badanie wpływu czynników oddziałujących na dokonywanie świadomych
wyborów żywieniowych, z uwzględnieniem informacji o wartości odżywczej żywności. Z
prowadzonych dotychczas badań wynika, że:
• przy wyborze produktów Polacy zwracają uwagę głównie na: cenę, datę
przydatności do spożycia, jakość produktu, skład, wielkość opakowania, markę,
• dla znaczącej części badanych Polaków informacje o wartości odżywczej produktu
podawane w formie tabeli wpływają w średnim (41 %) lub znaczącym (25 %) stopniu
na decyzje zakupowe,
• dodatkowe systemy informowania o wartości odżywczej z przodu opakowania
(FOPNL) nie odgrywają decydującej roli w wyborach zakupowych większości
Polaków, choć są doceniane przez najbardziej świadomych konsumentów.
Ad. 6

-- 7 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
8
Aktualne działania antynikotynowe podejmowane przez Ministerstwo Zdrowia
koncentrują się na wsparciu leczenia zespołu uzależnienia od nikotyny. Przykładem takich
działań jest obwieszczenie Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji z
dnia 7 kwietnia 2023 r. w sprawie taryf świadczeń gwarantowanych z zakresu programów
zdrowotnych (raport AOTMiT w załączeniu). Przedstawione w obwieszczeniu taryfy są
wyższe od wcześniejszych o 40–285%. W dniu 15 czerwca 2023 r. Narodowy Fundusz
Zdrowia, na podstawie ww. obwieszczenia AOTMiT, dokonał analogicznej aktualizacji
wyceny omawianych świadczeń.
Jednym z ważniejszych elementów wpływających na redukcję ekspozycji populacji na
nikotynę jest podejmowanie działań zmierzających do zmniejszenia liczby osób palących
wyroby tytoniowe. Mając powyższe na uwadze, należy zaznaczyć, że w 2025 r. miały
miejsce dwie nowelizacje ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed
następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych.
W dniu 2 kwietnia 2025 r. opublikowano ustawę z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy
o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, która
realizuje ważny interes publiczny, wynikający z przepisów dyrektywy delegowanej Komisji
Europejskiej 2022/2100/UE, jakim jest ochrona zdrowia obywateli. Przedmiotowa ustawa
wprowadza zakaz nadawania aromatu charakterystycznego podgrzewanym wyrobom
tytoniowym.
Ponadto należy zaznaczyć, że w dniu 20 czerwca 2025 r. w Dzienniku Ustaw
Rzeczypospolitej Polskiej została ogłoszona ustawa z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie ustawy
o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U.
poz. 799). Przepisy tej ustawy wprowadziły m.in.: zakaz sprzedaży woreczków
nikotynowych osobom do lat 18, zakaz ich sprzedaży na terenie podmiotów wykonujących
działalność leczniczą w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej, jednostek
organizacyjnych systemu oświaty, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, oraz
zakaz sprzedaży na terenie obiektów sportowo-rekreacyjnych, jak również w automatach i
systemach samoobsługowych, a także uregulowały maksymalne dopuszczalne stężenie
nikotyny. Rynek woreczków nikotynowych nie był wcześniej uregulowany, co stanowiło
bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia konsumentów, dlatego niezbędne było jego pilne
uregulowanie.
Obecnie trwają prace nad kolejną nowelizacją ww. ustawy, wynikające z pilnej potrzeby
ograniczenia zjawiska używania jednorazowych papierosów elektronicznych przez osoby
młode. Wyroby te stanowią wyraźne zagrożenie dla zdrowia publicznego, w szczególności
młodego pokolenia i osób niepalących, co powoduje konieczność wprowadzenia
całkowitego zakazu wprowadzania do obrotu jednorazowych papierosów elektronicznych.

-- 8 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
9
Aktualnie na rynku są dostępne również inne wyroby z nikotyną, które nie zostały objęte
przepisami dyrektywy 2014/40/UE. Tego rodzaju wyroby powinny być wprowadzane do
sprzedaży jedynie w reżimie farmaceutycznym, poprzedzonym pozytywnym procesem
oceny dokumentacji rejestracyjnej, charakteryzującej ich właściwości farmakodynamiczne i
farmakokinetyczne oraz potwierdzającej ich skuteczność i bezpieczeństwo stosowania.
Aktualnie istnieją wystarczające możliwości terapeutyczne, pomagające złagodzić lub
wyeliminować fizjologiczne i psychiczne skutki przerwania (zaprzestania) palenia tytoniu.
Obecnie produkty o udowodnionej skuteczności terapeutycznej, pomagające w
wychodzeniu z nałogu palenia wyrobów tytoniowych, są sprzedawane z przeznaczeniem do
tzw. „nikotynowej terapii zastępczej”.
Ad. 7
W rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i
przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych (UD 147), zwanym dalej „rządowym projektem
ustawy”, zaproponowano rozwiązania wychodzące naprzeciw niebezpiecznym praktykom
związanym z promocją i reklamą napojów alkoholowych, przy jednoczesnym zaostrzeniu
przepisu karnego penalizującego prowadzenie nielegalnej reklamy lub promocji napojów
alkoholowych. Podkreślić należy przede wszystkim, że w projekcie ustawy zaproponowano
wprowadzenie całkowitego zakazu reklamy napojów alkoholowych.
Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje wprowadzanie zakazów lub kompleksowego
ograniczenia dotyczących reklamy, sponsorowania i promocji alkoholu jako skutecznych i
opłacalnych środków do osiągnięcia korzyści dla zdrowia publicznego i pomoże chronić
dzieci, młodzież i abstynentów przed presją rozpoczęcia spożywania alkoholu2.
W rządowym projekcie ustawy zaproponowano także zmianę mającą na celu m.in.
zwrócenie uwagi na problem nielegalnej reklamy i promocji napojów alkoholowych przez
zaostrzenie sankcji karnej, którą zagrożone jest prowadzenie reklamy i promocji niezgodnie
z przepisami ustawy. Obecnie przestępstwo to zagrożone jest grzywną w wysokości od 10
000 do 500 000 złotych. W projekcie ustawy zaproponowano podniesienie minimalnej oraz
maksymalnej wysokości kary grzywny od 20 000 do 750 000 zł oraz uzupełnienie katalogu
kar o ograniczenie wolności, z możliwością zastosowania obu kar łącznie.
Ponadto, przepis ten proponuje się uzupełnić o naruszenie przepisów dotyczących zakazu
reklamy i promocji produktów i usług, których nazwa, znak towarowy, kształt graficzny lub
opakowanie wykorzystuje podobieństwo lub jest tożsame z oznaczeniem napoju
2 https://www.who.int/initiatives/SAFER/alcohol-advertising.

-- 9 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
10
alkoholowego lub innym symbolem obiektywnie odnoszącym się do napoju alkoholowego
oraz dotyczących zakazu reklamy i promocji przedsiębiorców oraz innych podmiotów, które
w swoim wizerunku reklamowym wykorzystują nazwę, znak towarowy, kształt graficzny
lub opakowanie związane z napojem alkoholowym, jego producentem lub dystrybutorem,
tj.: przepisów określonych w art. 131 ust. 3–4 ustawy. W obecnym stanie prawnym istnieje
luka polegająca na braku sankcji za naruszenie ww. zakazów. Oznacza to, że reklamowane
są np. piwa bezalkoholowe, które są tożsame z oznaczeniem napoju alkoholowego.
Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, składając zawiadomienia na reklamę
piwa bezalkoholowego do prokuratury, otrzymywało odmowy wszczęcia dochodzenia z
uwagi, że piwo bezalkoholowe nie jest napojem alkoholowym oraz że przepis karny nie
przewiduje sankcji za taką reklamę.
Rządowy projekt ustawy został skierowany do konsultacji publicznych w dniu 12 marca
2025 r. z 30-dniowym terminem zgłaszania uwag, oraz ponownie, w dniu 10 października
2025 r., z 21-dniowym terminem zgłaszania uwag. Obecnie trwają prace związane z analizą
zgłoszonych uwag.
Niezależnie od powyższego uprzejmie informuję, że zakaz reklamy napojów alkoholowych
został uwzględniony również w procedowanych obecnie:
 poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i
przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych (druk nr 2007),
 poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i
przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o radiofonii i telewizji (druk nr 2010),
- których pierwsze czytanie odbyło się w dniu 23 stycznia 2025 r. Dalsze prace prowadzone
będą w ramach powołanej podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia ww. poselskich
projektów ustaw.
II. Zdrowie dzieci i młodzieży – edukacja, badania przesiewowe, bilans zdrowia dziecka,
Szczepienia
Profilaktyka i edukacja zdrowotna jest istotnym elementem kompleksowej profilaktycznej
opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą. Opieka ta jest realizowana na poziomie
podstawowej opieki zdrowotnej przez lekarza, pielęgniarkę, położną oraz pielęgniarkę
środowiska nauczania i wychowania (lub higienistkę szkolną), przy uwzględnieniu
zróżnicowania wiekowego dziecka. Edukacja zdrowotna polega na udzielaniu dzieciom i ich
rodzicom (w tym również kobietom w okresie ciąży porodu i połogu w kontekście zdrowia
noworodka i niemowlęcia) wskazówek na temat zdrowego stylu życia: właściwego
odżywiania, aktywności fizycznej, kształtowania prawidłowych nawyków higienicznych.

-- 10 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
11
Zagwarantowanie przez państwo powszechnej i nieodpłatnej opieki zdrowotnej dzieciom i
młodzieży ma na celu zwiększenie potencjału zdrowotnego młodego pokolenia przez
wczesne diagnozowanie problemów zdrowotnych i możliwość wczesnej interwencji
leczniczej i naprawczej. W grupie dzieci i młodzieży do ukończenia 19. roku życia
świadczenia profilaktycznej opieki zdrowotnej z modułem edukacji zdrowotnej,
skierowanej do dzieci i ich rodziców (opiekunów), są realizowane na podstawie
rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu
podstawowej opieki zdrowotnej. Rozporządzenie określa zakres i terminy wykonywania u
dzieci i młodzieży wizyt patronażowych (u noworodka i niemowlęcia), testów
przesiewowych oraz okresowych profilaktycznych badań lekarskich z oceną rozwoju
fizycznego dziecka (pomiary wysokości, masy ciała oraz określenie współczynnika BMI).
Świadczenia, o których mowa, są wykonywane w następujących okresach życia dziecka:
1. dzieci młodsze – w 1 roku życia (w 1-2 tygodniu życia, 3 tygodniu życia, w 2-6
miesiącu życia - w terminach obowiązkowych szczepień ochronnych; w 9 i 12
miesiącu życia), w wieku 2 lat, 4 lat, 5 lat;
2. dzieci starsze – w wieku 6 (lub 7 lat), 10 lat, 12 lat, 13 lat, 16 lat, 18 (do ukończenia
19 r.ż.).
Zakres bilansu zdrowia oraz badań przesiewowych określony w przepisach jest
każdorazowo definiowany we współpracy z ekspertami w dziedzinie pediatrii i medycyny
rodzinnej, konsultantami krajowymi we właściwych dziedzinach medycyny, lekarskimi i
pielęgniarskimi towarzystwami naukowymi oraz pediatrycznymi instytutami naukowymi.
Standardy profilaktycznej opieki zdrowotnej określone w rozporządzeniu są jednolite dla
wszystkich świadczeniodawców udzielających świadczeń zdrowotnych na podstawie
umowy z NFZ. Podstawą regulacji prawnych w tym zakresie były opracowane i
wystandaryzowane przez Instytut Matki i Dziecka w Warszawie wytyczne dla
profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą (0-19 lat). Instytut publikuje
podręczniki dla lekarzy i pielęgniarek środowiska nauczania i wychowania, pomocne w
realizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej oraz wyniki badań nad zdrowiem dzieci i
młodzieży. Publikacje te są dostępne online na stronie: https://imid.med.pl/pl/do-pobrania.
W podręcznikach określony jest rodzaj wyposażenia i sprzęt niezbędny do
przeprowadzania testów przesiewowych czyli prostych metod oceny zdrowia w celu
potwierdzenia lub wykluczenia zaburzeń. Dodatni wynik testu przesiewowego nie jest
równoznaczny z postawieniem rozpoznania zaburzenia czy choroby. Wskazuje on
wyłącznie prawdopodobieństwo występowania problemu zdrowotnego. W przypadku

-- 11 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
12
jakichkolwiek wątpliwości pielęgniarka powtarza test przesiewowy (np. następnego dnia), a
w dalszej kolejności weryfikuje go lekarz, pod opieką którego pozostaje uczeń.
Ad. 1
Narodowy Program Zdrowia u swoich podstaw oddziałuje na całą populację, na każdym
etapie życia i w różnych środowiskach funkcjonowania (dom, szkoła, społeczność lokalna,
system ochrony zdrowia).
Jednocześnie poszczególne działania w ramach NPZ są kierowane do konkretnych grup
szczególnie narażonych na ryzyka zdrowotne — i w tej grupie naturalnie znajdują się dzieci i
młodzież, ze względu na znaczenie wczesnych interwencji oraz wpływ rozwojowy.
Ukierunkowanie programu na całą populację ma pełne uzasadnienie w idei zdrowia
publicznego, ponieważ pozwala prowadzić zarówno interwencje bezpośrednie – np.
adresowane do dzieci – jak i pośrednie, realizowane wobec rodziców, opiekunów czy
nauczycieli, co wzmacnia efekt zdrowotny na każdym etapie życia i w każdym środowisku
funkcjonowania.
Ad. 2
Obecnie wdrażana jest cyfryzacja dokumentacji medycznej w profilaktycznej opiece
zdrowotnej nad uczniami sprawowanej przez pielęgniarkę lub higienistkę szkolną. Od 1
września 2027 r. prowadzenie dokumentacji w postaci cyfrowej będzie już obowiązkowe
dla wszystkich pielęgniarek i higienistek szkolnych. Celem tego procesu jest ułatwienie
codziennej pracy osób sprawujących profilaktyczną opiekę zdrowotną nad uczniami,
usprawnienie współpracy pielęgniarki lub higienistki szkolnej z lekarzem podstawowej
opieki zdrowotnej oraz docelowo z rodzicami ucznia, ponieważ przygotowywane jest
rozwiązanie umożliwiające rodzicom zapoznanie się z wynikami testów przesiewowych
oraz badań bilansowych za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta. Docelowo
wdrożenie cyfryzacji umożliwi gromadzenie wystandaryzowanych informacji o stanie
zdrowia uczniów i wykorzystywanie ich do planowania działań w obszarze zdrowia
publicznego.
Ad. 3
Trwają prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy o opiece zdrowotnej nad uczniami
oraz niektórych innych ustaw. Zasadniczym celem nowelizacji jest rozszerzenie uprawnień
umożliwiających sprawowanie profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami, aby
powstrzymać zmniejszającą się liczbę pielęgniarek szkolnych i zapewnić uczniom
dostępność tej opieki. W projekcie ustawy proponuje się ponadto doprecyzowanie kwestii,

-- 12 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
13
które w okresie stosowania ustawy powodowały trudności interpretacyjne, w celu poprawy
jakości opieki zdrowotnej w szkołach.
Ad. 4
Włączanie szkół do działań z zakresu zdrowia publicznego staje się coraz bardziej
naturalnym kierunkiem, ponieważ to właśnie środowisko edukacyjne ma wyjątkowy
potencjał kształtowania postaw zdrowotnych od najmłodszych lat. Coraz częściej podkreśla
się znaczenie edukacji zdrowotnej, promowania aktywności fizycznej czy wspierania
dobrostanu psychicznego uczniów, co może harmonijnie wpisywać się w lokalne strategie i
plany transformacji zdrowia. Ważną rolę odgrywa tu ustawa o zdrowiu publicznym oraz
Narodowy Program Zdrowia — dokumenty, które zakładają, że profilaktyka powinna
oddziaływać na człowieka wielotorowo, obejmując zarówno środowisko nauki, jak i miejsca
pracy czy społeczności lokalne. Dzięki takiemu podejściu działania realizowane w szkołach
nie funkcjonują jako odosobnione inicjatywy, lecz stają się częścią szerszego, spójnego
systemu wspierania zdrowia, który wzmacnia świadomość i codzienne wybory dzieci i
młodzieży, a w dłuższej perspektywie – zdrowie całego społeczeństwa.
Należy także wspomnieć o realizowanym przez Państwową Inspekcję Sanitarną we
współpracy z Polską Federacją Producentów Żywności Ogólnopolskim Programie
Edukacyjnym „Trzymaj Formę!” – jest to program propagujący zdrowy styl życia, promujący
zbilansowane odżywianie oraz aktywnością fizyczną.
Głównym celem programu jest edukacja w zakresie trwałego kształtowania
prozdrowotnych nawyków wśród młodzieży szkolnej i ich rodzin poprzez promocję zasad
aktywnego stylu życia i zbilansowanej diety, w oparciu o odpowiedzialność indywidualną i
wolny wybór jednostki.
Działania podejmowane podczas realizacji programu zmierzają do zwiększenia świadomości
uczestników programu dotyczącej wpływu żywienia i aktywności fizycznej na zdrowie.
Zainteresowane programem szkoły otrzymują nieodpłatnie zestaw materiałów
dydaktycznych przeznaczonych dla nauczycieli. Gwarantują one szybki dostęp do
niezbędnej w realizacji programu wiedzy, która w zwykłym programie nauczania obejmuje
kilka różnych przedmiotów realizowanych w różnym czasie.
W programie mogą uczestniczyć wszystkie publiczne i niepubliczne szkoły podstawowe
(klasy V-VIII). Pracownicy Pionu Oświaty Zdrowotnej i Promocji Zdrowia Państwowej
Inspekcji Sanitarnej pełnią funkcję lokalnych koordynatorów programu i aktywnie wspierają
szkoły w jego realizacji.
Ad. 5

-- 13 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
14
Należy podzielić opinię, która rekomenduje Światowa Organizacja Zdrowia, wskazując, że
szkoła powinna być miejscem kształtowania zachowań prozdrowotnych i edukacji
zdrowotnej. Idea ta znalazła odzwierciedlenie w ustawie o opiece zdrowotnej nad uczniami,
której inicjatorem w 2019 r. był Minister Zdrowia. Ten akt prawny daje podstawę
współpracy pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania (lub higienistki szkolnej) z
dyrektorem szkoły, nauczycielami, pedagogiem szkolny, organem prowadzącym szkołę
oraz rodzicami ucznia. Zauważenia wymaga, że pielęgniarka nie jest pracownikiem szkoły, a
jedynie na terenie szkoły, w gabinecie profilaktyki i pomocy przedlekarskiej, który
udostępnia organ prowadzący szkołę, udziela uczniom świadczeń zdrowotnych na
podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Współpraca pielęgniarki z
pracownikami oświaty polega na podejmowaniu wspólnych działań w zakresie edukacji
zdrowotnej i promocji zdrowia, z uwzględnieniem potrzeb zdrowotnych oraz rozpoznanych
czynników ryzyka dla zdrowia uczniów danej szkoły. Pielęgniarka środowiska nauczania i
wychowania albo higienistka szkolna doradza dyrektorowi szkoły w sprawie warunków
bezpieczeństwa uczniów, organizacji posiłków i warunków sanitarnych w szkole. Na
wniosek dyrektora szkoły pielęgniarka przedstawia zagadnienia z zakresu edukacji
zdrowotnej i promocji zdrowia uczniów na posiedzeniach rady pedagogicznej, z
zachowaniem prawa do tajemnicy o stanie zdrowia uczniów.
Ad. 6
W odniesieniu do postulowanej poprawy warunków środowiskowych w szkołach
(zanieczyszczenia powietrza, hałasu), pracownicy ochrony zdrowia pełnią funkcję
doradczo-konsultacyjną dla dyrektora szkoły i organu prowadzącego szkołę. Działania w
zakresie zapewnienia uczniom i pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków
nauki i pracy w szkole i w jej otoczeniu pozostają bowiem w wyłącznej kompetencji
dyrektora szkoły i organu prowadzącego szkołę, którym dla szkół publicznych pozostają
władze samorządowe gminy, powiatu i województwa.
III. Zdrowie komunikacyjne i zmysły – wzrok, słuch, mowa
Ad. 1,2,3,4,5,6
Ministerstwo Zdrowia z dużą uwagą obserwuje inicjatywy i rekomendacje dotyczące
zdrowia dzieci i młodzieży, w tym te związane z obszarem zdrowia komunikacyjnego –
wzroku, słuchu oraz wpływu środowiska cyfrowego na funkcjonowanie młodych osób.
Zagadnienia te są analizowane w szerszym kontekście działań na rzecz profilaktyki,
edukacji zdrowotnej oraz usprawniania organizacji świadczeń opieki zdrowotnej.

-- 14 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
15
W ramach współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego oraz instytucjami, takimi
jak Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Ministerstwo monitoruje
dostępne dowody naukowe, rozwiązania technologiczne oraz dobre praktyki, które mogą
stanowić wsparcie dla rozwoju programów polityki zdrowotnej adresowanych do dzieci i
młodzieży. Dotyczy to zarówno nowoczesnych narzędzi wspierających badania
przesiewowe, jak i modeli opieki nad dziećmi z nieprawidłowymi wynikami badań.
Zagadnienia związane z usprawnianiem ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej w
ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, jak również kwestie organizacyjne i kompetencyjne,
podlegają analizie w kontekście istniejących rozwiązań systemowych oraz priorytetów
krajowych polityk zdrowotnych. Jednocześnie tematyka higieny cyfrowej – obejmująca
m.in. zasady bezpiecznego korzystania z urządzeń ekranowych, organizację warunków
pracy i nauki oraz materiały edukacyjne – jest jednym z obszarów zagospodarowanych w
ramach Narodowego Programu Zdrowia, który wyznacza kierunki działań w zakresie
promocji zdrowia i profilaktyki.
Ministerstwo wspiera inicjatywy służące wymianie wiedzy, rozwijaniu świadomości
społecznej i upowszechnianiu dobrych praktyk dotyczących zdrowia dzieci i młodzieży, w
tym odnoszących się do znaczenia funkcjonowania zmysłów dla procesu edukacyjnego i
rozwoju społecznego. Przegląd kompetencji zawodów medycznych i pokrewnych odbywa
się w ramach bieżących prac analitycznych dotyczących potrzeb systemu ochrony zdrowia.
Mając na uwadze standard kształcenia na kierunku lekarskim, należy zauważyć, że w
zakresie umiejętności absolwent potrafi:
 komunikować się z pacjentem i jego rodziną w atmosferze zaufania, z
uwzględnieniem potrzeb pacjenta, oraz przekazać niekorzystne informacje,
stosując zasady profesjonalnej komunikacji;
 dostosować sposób komunikacji werbalnej do potrzeb pacjenta, wyrażając się w
sposób zrozumiały i unikając żargonu medycznego;
 przekazywać pacjentowi informacje, dostosowując ich ilość i treść do potrzeb i
możliwości pacjenta, oraz uzupełniać informacje werbalne modelami i informacją
pisemną, w tym wykresami i instrukcjami oraz odpowiednio je stosować;
 podejmować wspólnie z pacjentem decyzje diagnostyczno-terapeutyczne (oceniać
stopień zaangażowania pacjenta, jego potrzeby i możliwości w tym zakresie,
zachęcać pacjenta do brania aktywnego udziału w procesie podejmowania decyzji,
omawiać zalety, wady, spodziewane rezultaty i konsekwencje wynikające z decyzji)
i uzyskiwać świadomą zgodę pacjenta.
 W zakresie wiedzy absolwent zna i rozumie:

-- 15 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
16
 postawy społeczne wobec choroby, niepełnosprawności i starości oraz specyficzne
oddziaływanie stereotypów, uprzedzeń i dyskryminacji;
 pojęcie niepełnosprawności.
Dodatkowo w zakresie kompetencji społecznych absolwent jest gotów do:
1) nawiązania i utrzymania głębokiego oraz pełnego szacunku kontaktu z pacjentem, a
także okazywania zrozumienia dla różnic światopoglądowych i kulturowych;
2) kierowania się dobrem pacjenta;
3) przestrzegania tajemnicy lekarskiej i praw pacjenta;
4) podejmowania działań wobec pacjenta w oparciu o zasady etyczne, ze
świadomością społecznych uwarunkowań i ograniczeń wynikających z choroby;
5) dostrzegania i rozpoznawania własnych ograniczeń, dokonywania samooceny
deficytów i potrzeb edukacyjnych;
6) propagowania zachowań prozdrowotnych;
7) korzystania z obiektywnych źródeł informacji;
8) formułowania wniosków z własnych pomiarów lub obserwacji;
9) wdrażania zasad koleżeństwa zawodowego i współpracy w zespole, w tym z
przedstawicielami innych zawodów medycznych, także w środowisku
wielokulturowym i wielonarodowościowym;
10) formułowania opinii dotyczących różnych aspektów działalności zawodowej;
11) przyjęcia odpowiedzialności związanej z decyzjami podejmowanymi w ramach
działalności zawodowej, w tym w kategoriach bezpieczeństwa własnego i innych osób.
W przypadku kierunku lekarsko-dentystycznego, w zakresie kompetencji społecznych
absolwent jest gotów do:
1) nawiązania i utrzymania głębokiego oraz pełnego szacunku kontaktu z pacjentem, a
także okazywania zrozumienia dla różnic światopoglądowych i kulturowych;
2) kierowania się dobrem pacjenta;
3) przestrzegania tajemnicy lekarskiej i praw pacjenta;
4) podejmowania działań wobec pacjenta w oparciu o zasady etyczne, ze
świadomością społecznych uwarunkowań i ograniczeń wynikających z choroby;
5) dostrzegania i rozpoznawania własnych ograniczeń, dokonywania samooceny
deficytów i potrzeb edukacyjnych;

-- 16 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
17
6) propagowania zachowań prozdrowotnych;
7) korzystania z obiektywnych źródeł informacji;
8) formułowania wniosków z własnych pomiarów lub obserwacji;
9) wdrażania zasad koleżeństwa zawodowego i współpracy w zespole, w tym z
przedstawicielami innych zawodów medycznych, oraz w środowisku wielokulturowym
i wielonarodowościowym;
10) formułowania opinii dotyczących różnych aspektów działalności zawodowej;
11) przyjęcia odpowiedzialności związanej z decyzjami podejmowanymi w ramach
działalności zawodowej, w tym w kategoriach bezpieczeństwa własnego i innych osób.
W zakresie umiejętności absolwent potrafi:
 komunikować się z pacjentem i jego rodziną w atmosferze zaufania, z
uwzględnieniem potrzeb pacjenta, stosując zasady profesjonalnej komunikacji;
 komunikować się w zespole i dzielić się wiedzą.
Dodatkowo w zakresie wiedzy absolwent zna i rozumie m. in.:
 pojęcie empatii oraz zwroty i zachowania służące jej wyrażaniu;
 specyfikę i rolę komunikacji werbalnej (świadome konstruowanie komunikatów) i
niewerbalnej (np. mimika, gesty, zarządzanie ciszą i przestrzenią);
 rolę rodziny pacjenta w procesie chorowania (rozpoznanie choroby, adaptacja do
choroby, wyleczenie) oraz sposoby radzenia sobie w sytuacjach trudnych (postęp
choroby, proces umierania, żałoba);
 zasady motywowania pacjenta do zachowań prozdrowotnych i zachowania
człowieka sprzyjające zachowaniu zdrowia;
 zasady funkcjonowania interdyscyplinarnego zespołu terapeutycznego.
W zakresie umiejętności absolwent potrafi m. in.:
 dostosować sposób komunikacji werbalnej do potrzeb pacjenta, wyrażając się w
sposób zrozumiały i unikając żargonu medycznego;
 rozpoznawać i analizować sytuacje trudne i wyzwania związane z
komunikowaniem się, w tym płacz, silne emocje, lęk, przerywanie wypowiedzi,
kwestie kłopotliwe i drażliwe, milczenie, wycofanie, zachowania agresywne i
roszczeniowe, oraz radzić sobie z nimi w sposób konstruktywny;
 nawiązać z pacjentem i jego rodziną kontakt służący budowaniu właściwej relacji;

-- 17 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
18
 spojrzeć na sytuację z perspektywy pacjenta, budując odpowiedni kontekst
rozmowy i używając metody elicytacji, a następnie uwzględnić ją w budowaniu
komunikatów werbalnych;
 rozpoznawać własne emocje i kierować nimi w relacjach z innymi osobami w celu
efektywnego wykonywania pracy mimo własnych reakcji emocjonalnych;
 opisywać i krytycznie oceniać własne zachowanie oraz sposób komunikowania się,
uwzględniając możliwość alternatywnego zachowania.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że na kierunku lekarskim oraz lekarsko-
dentystycznym dostępne są treści w zakresie zdrowia komunikacyjnego już na etapie
studiów.
Dodatkowo, Departament pragnie zwrócić również uwagę, iż standardy kształcenia
przygotowujące do wykonywania zawodów farmaceuty, fizjoterapeuty, diagnostów
laboratoryjnych i ratowników medycznych zawierają ogólne efekty kształcenia dotyczące
współpracy w zespole i komunikowania się.
W zakresie wiedzy absolwenci ww. kierunków studiów znają i rozumieją zasady
komunikowania się z pacjentem i jego rodziną w atmosferze zaufania, z uwzględnieniem
potrzeb pacjenta i jego praw oraz komunikowania się ze współpracownikami w zespole i
dzielić się wiedzą.
Programy studiów przygotowujących do wykonywania ww. zawodów obejmują zajęcia lub
grupy zajęć umożliwiające osiągnięcie efektów uczenia się związanych ze współpracą w
zespole oraz z komunikowaniem się.
Natomiast pielęgniarki w ramach kształcenia przeddyplomowego realizują treści
kształcenia m.in. z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki chorób, komunikacji z pacjentem
u którego występują bariery komunikacyjne i jego rodziną, opieki pielęgniarskiej nad osobą
zdrową, chorą, niepełnosprawną i umierającą, realizacji świadczeń zapobiegawczych oraz
kwalifikacji i wykonywania szczepień.
Położne natomiast w trakcie kształcenia przeddyplomowego realizują treści z zakresu m.in.
promocji zdrowia i profilaktyki, postępowania w opiece okołoporodowej nad pacjentką w
różnym stanie zdrowia, w tym nad pacjentką z niepełnosprawnością, analizy relacji
położna-pacjentka i wskazywania na bariery w komunikacji międzykulturowej,
organizowania i podejmowania współpracy z członkami zespołu interdyscyplinarnego w
zakresie opieki nad kobietą i jej rodziną w przypadku choroby przewlekłej,
niepełnosprawności i choroby o złym rokowaniu.
IV. Zawody medyczne i zawody mające zastosowanie w ochronie zdrowia – edukacja
zdrowotna i profilaktyka

-- 18 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
19
Ad. 1,2,3,4,5
Ministerstwo Zdrowia z dużą uwagą podchodzi do rozwoju rozwiązań wzmacniających
profilaktykę zdrowotną oraz działania z zakresu zdrowia publicznego. W tym kontekście
analizowane są różne modele angażowania profesjonalistów medycznych – w tym
farmaceutów – w działania edukacyjne, monitorowanie stosowania farmakoterapii oraz
wsparcie procesu adherencji pacjentów. Zagadnienia te są elementem szerszej dyskusji
dotyczącej roli farmaceuty w systemie oraz możliwych kierunków rozwijania usług
świadczonych w aptekach.
W Ministerstwie trwają również prace analityczne dotyczące rozwoju opieki
farmaceutycznej, w tym potencjalnych rozwiązań pilotażowych oraz ich odniesienia do
obowiązujących przepisów i priorytetów zdrowotnych. Równolegle prowadzone są analizy
dotyczące możliwego uporządkowania i doprecyzowania kompetencji profilaktycznych
poszczególnych zawodów medycznych, w tym zasad organizacji i finansowania działań
związanych z edukacją zdrowotną, profilaktyką i wczesnym wykrywaniem chorób.
W obszarze rozwoju kadr medycznych i niemedycznych znaczącą rolę mają odgrywać
szkolenia podyplomowe, w szczególności w zakresie komunikacji z pacjentem, edukacji
zdrowotnej, wspierania adherencji oraz identyfikacji zagrożeń środowiskowych.
Zagadnienia te są przedmiotem współpracy z instytucjami odpowiedzialnymi za kształcenie
oraz rozwój kompetencji zawodowych.
Jednym z elementów prac resortu jest także wzmocnienie roli specjalistów zdrowia
publicznego w systemie ochrony zdrowia. W przygotowywanej nowelizacji ustawy o
zdrowiu publicznym dużą wagę przywiązuje się do zwiększenia efektywności działań oraz
jeszcze szerszego włączenia kadr zdrowia publicznego zarówno w planowanie, jak i
realizację interwencji lokalnych i ogólnokrajowych. Obejmuje to m.in. prace nad
określeniem sposobów lepszego wykorzystania kompetencji absolwentów zdrowia
publicznego, w tym w obszarach koordynacji działań profilaktycznych oraz wykorzystania
danych zdrowotnych.
Ministerstwo monitoruje ponadto doświadczenia międzynarodowe i dobre praktyki
dotyczące współpracy między zawodami medycznymi w obszarze profilaktyki oraz opieki
nad pacjentem, co stanowi istotny element planowania dalszych kierunków rozwoju
systemu.
Ponadto uprzejmie informuję, iż wykonywanie zawodu farmaceuty ma na celu ochronę
zdrowia pacjenta oraz ochronę zdrowia publicznego i polega na:
1) sprawowaniu opieki farmaceutycznej;

-- 19 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
20
2) udzielaniu usług farmaceutycznych;
3) wykonywaniu zadań zawodowych i czynności określonych w ustawie z dnia
10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty.
W ramach opieki farmaceutycznej, farmaceuta udziela świadczeń zdrowotnych
i współpracuje z pacjentem i lekarzem prowadzącym leczenie pacjenta, a w razie potrzeby
z przedstawicielami innych zawodów medycznych oraz czuwa nad prawidłowym
przebiegiem indywidualnej farmakoterapii.
W zakresie pytania dotyczącego planów w kwestii określenie jednolitego „zakresu
kompetencji profilaktycznych” dla poszczególnych zawodów medycznych wraz z zasadami
ich finansowania i rozliczania, informuję, iż mając na uwadze standard kształcenia na
kierunku lekarskim i lekarsko-dentystyczny, należy stwierdzić, że dostępne są w nim treści
z „zakresu kompetencji profilaktycznych”. Ze względu na olbrzymie zróżnicowanie
specjalizacji lekarskich i obszarów kompetencji poszczególnych lekarzy specjalistów nie
wydaje się by koncepcja jednolitego „zakresu kompetencji profilaktycznych” była w tym
kontekście uzasadniona merytorycznie – w szczególności dla tej grupy zawodowej.
Ponadto, należy zauważyć, iż standardy kształcenia przygotowujące do wykonywania
zawodów farmaceuty, fizjoterapeuty, diagnostów laboratoryjnych i ratowników
medycznych również zawierają treści z „zakresu kompetencji profilaktycznych”.
Ponadto, w zakresie pytania dotyczącego działań przewidzianych w zakresie rozwoju
szkoleń podyplomowych z edukacji zdrowotnej, komunikacji medycznej, adherencji oraz
zagrożeń środowiskowych, uprzejmie informuję, iż powyższe zagadnienia dostępne są już
na poziomie szkolenia przeddyplomowego lekarzy i lekarzy-dentystów.
Jednocześnie należy zauważyć, że lekarz, lekarz dentysta przed przyznaniem pełnego
prawa wykonywania zawodu jest zobowiązany do realizacji obowiązkowego stażu
podyplomowego, na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lutego 2023 r.
w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 2023 poz. 377).
Należy również dodać, że dalsze kształcenie lekarzy, lekarzy dentystów odbywa się
w szczególności poprzez szkolenie specjalizacyjne w danej dziedzinie medycyny.
Dodatkowo, uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r.
o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2026 r. poz. 37) lekarz, lekarz dentysta ma
obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej,
dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób,
zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością. Powyższe koresponduje
z art. 18 tej ustawy mówiącym, że lekarz, lekarz dentysta ma prawo i obowiązek

-- 20 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
21
doskonalenia zawodowego w różnych formach kształcenia, w tym samokształcenia, co ma
zapewnić bieżącą aktualizację przez niego wiedzy medycznej. Kodeks Etyki Lekarskiej
zawierający zasady etyki lekarskiej obowiązujące w Europie i w wielu innych krajach na
świecie między innymi mówi, że dla wypełniania swoich zadań lekarz zachowuje swobodę
działań zawodowych, zgodnie ze swoim sumieniem i aktualną wiedzą medyczną. Lekarz ma
swobodę wyboru w zakresie metod postępowania, które uzna za najskuteczniejsze.
Powinien jednak ograniczyć czynności medyczne do rzeczywiście potrzebnych pacjentowi
zgodnie z aktualnym stanem wiedzy.
Należy zauważyć, że Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (dalej: CMKP)
organizuje kursy doskonalące w ramach FERS1 dla lekarzy. w 2026 roku zorganizowane
zostaną kursy praktyczne pt. „Pacjent z niepełnosprawnością w gabinecie Lekarza
Podstawowej Opieki Zdrowotnej” dla lekarzy w trakcie specjalizacji z medycyny rodzinnej.
Dodatkowo należy wskazać, że CMKP rozpoczęło proces aktualizacji wszystkich
programów specjalizacji, który zakończy się w drugiej połowie przyszłego roku. Wynika on
z ustawowego obowiązku przeglądu i aktualizacji programów szkolenia specjalizacyjnego
nie rzadziej niż raz na 5 lat. Należy się spodziewać że zagadnienia edukacji zdrowotnej,
komunikacji medycznej, adherencji oraz zagrożeń środowiskowych zostaną w tym procesie
odpowiednio uwzględnione. Przegląd i aktualizacja są przygotowywane przez zespoły
ekspertów powoływanych przez dyrektora CMKP.
Dodatkowo, w zakresie pytania dotyczącego wzmocnienia pozycji absolwentów zdrowia
publicznego w systemie ochrony zdrowia, w tym poprzez wyznaczenie ścieżek zatrudnienia
w instytucjach publicznych jako koordynatorów profilaktyki i danych zdrowotnych,
uprzejmie informuję, iż ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach
medycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1730) został uregulowany zawód profilaktyka. Zgodnie
z załącznikiem do ww. ustawy do wykonywania zawodu profilaktyka niezbędne jest
posiadanie następującego wykształcenia:
1) rozpoczęcie po dniu 30 września 2012 r. studiów w zakresie zdrowia publicznego
i uzyskanie tytułu zawodowego co najmniej licencjata albo inżyniera lub
2) rozpoczęcie przed dniem 1 października 2012 r. studiów na kierunku (specjalności)
zdrowie publiczne i uzyskanie tytułu zawodowego co najmniej licencjata albo
inżyniera.
Zaznaczenia również wymaga, że osoby wykonujące zawód profilaktyka zostały
uwzględnione w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie
świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2023 r. poz.

-- 21 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
22
1427, z późn. zm.) przy realizacji świadczenia „Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby
dorosłej”.
Ponadto, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2023 r. w sprawie kwalifikacji
wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach
leczniczych niebędących przedsiębiorcami (Dz.U. poz. 1515) uwzględnia stanowiska pracy:
młodszego asystenta zdrowia publicznego, asystenta zdrowia publicznego i starszego
asystenta zdrowia publicznego. Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia na stanowisku
młodszego asystenta zdrowia publicznego może być zatrudniona osoba posiadająca tytuł
zawodowy licencjata na kierunku zdrowie publiczne. Natomiast stanowisko asystenta
zdrowia publicznego i starszego asystenta zdrowia publicznego może zajmować osoba
posiadająca tytuł zawodowy magistra na kierunku zdrowie publiczne lub tytuł zawodowy
magistra i tytuł specjalisty w dziedzinie zdrowia publicznego, przy czym w przypadku
stanowiska starszego asystenta zdrowia publicznego wymagane jest również posiadanie
5 - letniego doświadczenia zawodowego.
Jednocześnie informuję, że obecnie procedowana jest również nowelizacja ww.
rozporządzenia uwzględniająca wprowadzenie stanowisk dla profilaktyków (czyli
absolwentów kierunku zdrowie publiczne), w której przewidziano 5 stanowisk dla ww.
osób: profilaktyk, starszy profilaktyk, młodszy asystent – profilaktyk, asystent – profilaktyk
oraz starszy asystent – profilaktyk. w związku z tym, że zgodnie z ustawą z dnia 17 sierpnia
2023 r. o niektórych zawodach medycznych wykształcenie wymagane do wykonywania
zawodu profilaktyka to ukończenie studiów i lub II stopnia w zakresie zdrowia publicznego,
nowe stanowiska profilaktyk, starszy profilaktyk, młodszy asystent – profilaktyk, asystent
– profilaktyk oraz starszy asystent – profilaktyk zastępują dotychczasowe stanowiska
przeznaczone dla absolwentów studiów w zakresie zdrowia publicznego, tj.: młodszy
asystent zdrowia publicznego, asystent zdrowia publicznego i starszy asystent zdrowia
publicznego. Zatem ww. projekt przewiduje więcej niż dotychczas możliwości awansu
stanowiskowego absolwentów zdrowia publicznego w ww. podmiotach leczniczych.
Dodatkowo informuję, że w ramach powołanego w Ministerstwie Zdrowia Zespołu do
spraw kompetencji zawodów medycznych dokonano m.in. analizy wykorzystania
uprawnień poszczególnych zawodów medycznych, w tym profilaktyka w określonych
obszarach świadczeń gwarantowanych i przygotowano propozycję pełniejszego
wykorzystania ww. uprawnień tych osób.
W związku z powyższym w resorcie zdrowia podjęto szereg działań zmierzających
do wzmocnienia roli profilaktyków w systemie ochrony zdrowia.
V. Dane o stanie zdrowia populacji i nowy Narodowy Program Zdrowia

-- 22 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
23
Ad. 1,2,5
Dostrzegając potrzebę wzmocnienia systemu zdrowia publicznego w Polsce, uchwałą z dnia
8 października 2024 r., Rada do spraw Zdrowia Publicznego powołała Zespół roboczy do
spraw nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym. Zespół w ramach swojej pracy
zidentyfikował następujące potrzeby systemowe:
 podniesienie rangi zdrowia publicznego na tle międzyresortowym i usprawnienie
koordynacji na poziomie centralnym;
 usprawnienie koordynacji i zarządzania na poziomie lokalnym i regionalnym;
 ustalenie definicji zdrowia publicznego oraz priorytetów profilaktyki;
 usprawnienie i uporządkowanie systemu finansowania zadań;
 usprawnienie i uporządkowanie systemu sprawozdawczego zadań.
Aktualnie w Ministerstwie Zdrowia trwają intensywne prace nad przygotowaniem projektu
nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym odpowiadającej na zidentyfikowane potrzeby.
Ad. 3
Ministerstwo Zdrowia pozostaje w stałym dialogu i współpracy z jednostkami samorządu
terytorialnego, zarówno na poziomie lokalnym, jak i regionalnym. Różnorodne badania
naukowe, analizy, dokumenty strategiczne oraz raporty – w tym takie jak wyniki projektu
„Białystok PLUS” – są przez Ministerstwo systematycznie monitorowane i wykorzystywane
przy określaniu kierunków działań oraz priorytetów zdrowotnych.
W procesie kształtowania polityki zdrowotnej szczególną rolę odgrywają obecnie działania
profilaktyczne, realizowane m.in. w ramach Subfunduszu Rozwoju Profilaktyki. Priorytetem
Ministerstwa jest wzmacnianie rozwiązań opartych na dowodach naukowych oraz
najlepszych praktykach, w tym tych, które mogą stanowić wsparcie dla samorządów w
opracowywaniu i wdrażaniu lokalnych polityk prozdrowotnych.
Jednocześnie samorządy – jako podmioty odpowiedzialne za identyfikację lokalnych
potrzeb zdrowotnych – mają możliwość realizacji programów polityki zdrowotnej, które są
opiniowane w oparciu o rekomendacje Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji.
Mechanizm ten umożliwia wdrażanie skutecznych i efektywnych interwencji zdrowotnych
w skali lokalnej, w tym również takich, które mogą wykorzystywać wnioski i doświadczenia
płynące z badań populacyjnych.
Ministerstwo Zdrowia wspiera inicjatywy służące wymianie doświadczeń pomiędzy
samorządami, w tym dotyczące wdrażania programów profilaktycznych i analizowanych
modeli opieki zdrowotnej. Każda inicjatywa mająca na celu rozwój i upowszechnianie

-- 23 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
24
dobrych praktyk – również w oparciu o wyniki badań takich jak „Białystok PLUS” – może
stanowić wartościowy element szerzej prowadzonej współpracy z jednostkami samorządu
terytorialnego.
Ad. 4
Nowy Narodowy Program Zdrowia będzie oparty na aktualnych danych
epidemiologicznych oraz analizie skuteczności dotychczasowych działań, co już dziś wynika
z prac nad nową edycją programu i z podejścia opartego na wnioskach z obecnego NPZ.
Resort, przygotowując kolejny program, analizuje efektywność realizowanych interwencji
oraz identyfikuje te obszary, które przynoszą największe korzyści zdrowotne dla populacji.
Przy opracowywaniu nowego NPZ czerpiemy również z Map Potrzeb Zdrowotnych, które
dostarczają szczegółowych analiz epidemiologicznych, demograficznych i prognoz
obciążenia chorobami, a także z Krajowymi Planami Transformacji, w których określono
mierzalne cele, rezultaty i wskaźniki jakościowe dla działań zdrowotnych w całym kraju.
Dzięki temu nowy NPZ będzie miał jasno zdefiniowane wskaźniki efektów, precyzyjne cele i
mechanizmy systematycznej ewaluacji.
W efekcie kolejna edycja programu będzie w pełni odpowiadała aktualnym potrzebom
zdrowotnym społeczeństwa, skoncentruje się na efektywności interwencji, a jej realizacja
będzie oparta na regularnym monitorowaniu postępów oraz korektach wynikających z
oceny efektów działań.
Ad. 6
Ministerstwo Zdrowia podejmuje działania ukierunkowane na rozwój otwartego dostępu
do danych wytwarzanych ze środków publicznych, tak aby mogły one być wykorzystywane
zarówno przez instytucje państwowe, jak i środowisko naukowe oraz ekspertów
zajmujących się zdrowiem publicznym. Jednym z kluczowych narzędzi w tym obszarze jest
system Profibaza, który pełni funkcję centralnego repozytorium danych dotyczących
realizacji zadań zdrowia publicznego. System gromadzi informacje sprawozdawcze od
jednostek administracji rządowej i samorządowej, umożliwiając ich dalsze przetwarzanie,
analizę i tworzenie zestawień, a także udostępnianie surowych danych. Dzięki temu
Profibaza wzmacnia transparentność działań zdrowia publicznego i stanowi stabilne
zaplecze analityczne dla kolejnych edycji Narodowego Programu Zdrowia.
Równocześnie resort rozwija i udostępnia zasoby Map Potrzeb Zdrowotnych, które są
jednym z najważniejszych źródeł danych epidemiologicznych, demograficznych i
prognostycznych w Polsce. Ich regularna aktualizacja i udostępnianie w formie narzędzia
analitycznego online pozwala na bieżące monitorowanie zmian zdrowotnych w kraju oraz
wspiera prowadzenie badań naukowych i analiz eksperckich. Zawarte w mapach dane są

-- 24 of 25 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
25
wykorzystywane zarówno do planowania działań profilaktycznych, jak i do oceny
efektywności realizowanych programów zdrowotnych.
Działania te wpisują się w szerszą strategię otwierania danych zdrowotnych i budowania
spójnego, nowoczesnego systemu informacji w ochronie zdrowia. Celem jest, aby wszystkie
dane powstające w ramach zadań finansowanych publicznie były nie tylko porządkowane i
standaryzowane, lecz także w jak najszerszym zakresie udostępniane w formie
umożliwiającej wykorzystanie ich w analizach naukowych, planowaniu polityk publicznych
oraz monitorowaniu efektów działań zdrowotnych. Dzięki narzędziom takim jak Profibaza i
Mapy Potrzeb Zdrowotnych możliwe jest tworzenie przejrzystego, wspólnego
repozytorium wiedzy, które wzmacnia jakość decyzji podejmowanych w zdrowiu
publicznym i podnosi poziom merytorycznego wsparcia dla instytucji, ekspertów i badaczy.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/

-- 25 of 25 --