Interpelacja w sprawie ochrony stabilności i niezależności prywatnych instytucji kultury działających w nieruchomościach komunalnych, na przykładzie Teatru Kamienica w Warszawie

Interpelacja nr 15279

do ministra kultury i dziedzictwa narodowego

w sprawie ochrony stabilności i niezależności prywatnych instytucji kultury działających w nieruchomościach komunalnych, na przykładzie Teatru Kamienica w Warszawie

Zgłaszający: Piotr Gliński

Data wpływu: 11-02-2026

Szanowna Pani Minister!

Na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora z dnia 9 maja 1996 r. (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 907) składam interpelację do pani minister kultury i dziedzictwa narodowego w sprawie sytuacji prywatnych instytucji kultury, które działają w nieruchomościach należących do jednostek samorządu terytorialnego, ochrony ich stabilności i niezależności – na przykładzie Teatru Kamienica w Warszawie.

Podejmuję ten temat w związku z trudnym położeniem, w jakim znalazł się Teatr Kamienica w Warszawie. To prywatna, apolityczna instytucja kultury działająca od blisko 20 lat przy al. Solidarności 93 w Warszawie, pełniąca istotną funkcję nie tylko artystyczną, ale również społeczną i edukacyjną. Teatr skupia się na przybliżaniu widzom historii Warszawy nie tylko poprzez tematykę wielu swoich spektakli (np. o słynnej śpiewaczce Wierze Gran), ale także eksponując multimedialną makietę Śródmieścia z 1939 r. Odbywają się przy niej spotkania varsavianistyczne „Sekrety przedwojennej Warszawy”. W repertuarze Kamienicy znalazły się przedstawienia adresowane do młodzieży poruszające tak istotne kwestie, jak uzależnienie od narkotyków („My, dzieci z Dworca ZOO”) czy bezpieczne korzystanie z Internetu („Wszechmocni w sieci”). Szkoły mogą zabierać na nie uczniów w ramach miejskiego projektu „Klasa w Warszawie. Warszawa z klasą” upowszechniającego korzystanie z instytucji kultury przez dzieci i młodzież.

Wreszcie Teatr Kamienica od zawsze wspierał osoby dotknięte kryzysem bezdomności, organizując dla nich spotkania wielkanocne i bożonarodzeniowe. To pokazuje, że nie jest to po prostu placówka kulturalna, ale miejsce z misją, mocno zakorzenione w warszawskiej rzeczywistości i skupione na promowaniu miasta Warszawy wśród widzów.

Co więcej, założyciel teatru Emilian Kamiński otrzymał szereg najwyższych odznaczeń państwowych: Złoty Krzyż Zasługi (2005), Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2007), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2007), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2014), Krzyż Wolności i Solidarności oraz Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości (2019). Uwieńczeniem jego drogi twórczej był przyznany w 2022 roku Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” oraz nadany pośmiertnie w 2023 roku Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski stanowiący najwyższy wyraz uznania dla jego wkładu w kulturę narodową.

Mimo otrzymanych najwyższych odznaczeń państwowych nigdy nie był w stanie uzyskać zabezpieczenia stworzonego przez siebie Teatru Kamienica. Co więcej, musiał się mierzyć z szeregiem nieprawidłowości i niepraworządnych działań utrudniających jego działalność. Teatr założony przez śp. Emiliana Kamińskiego i Justynę Sieńczyłło od początku swojej działalności funkcjonuje w zabytkowej kamienicy będącej własnością wspólnoty mieszkaniowej, w której większościowy udział posiada m.st. Warszawa. W trakcie wieloletniej działalności teatr poniósł znaczne nakłady finansowe, łącznie szacowane na kilkadziesiąt milionów złotych, w związku m.in. z odbudową i adaptacją piwnic budynku, rewitalizacją jego dziedzińca oraz budową infrastruktury scenicznej. Źródłem finansowania tych prac były w znacznej mierze środki pochodzące z funduszy europejskich, które następnie zostały prawidłowo rozliczone.

Te działania w praktyce uratowały zabytkową kamienicę, która wcześniej znajdowała się w bardzo złym stanie technicznym. Jednocześnie te części budynku, których teatr nie wynajmuje, wciąż są w stanie wymagającym pilnego remontu uniemożliwianego stricte z tych samych przyczyn, które nieustannie zagrażają istnieniu placówki.

Pomimo wieloletniego najmu, prowadzenia działalności kulturalnej o istotnym znaczeniu społecznym oraz poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych przez władze teatru status prawny części zajmowanych przez niego powierzchni pozostaje nieuregulowany. W rezultacie placówka od lat broni się przed działaniami właściciela części powierzchni na strychach budynku, który próbuje doprowadzić do jej eksmisji celem przejęcia zajmowanych przez nią pomieszczeń. Ratunkiem dla Teatru Kamienica byłby wykup tych pomieszczeń. Kierownictwo placówki wielokrotnie podejmowało działania w tym kierunku, jednak jak dotąd nie udało mu się porozumieć w tej sprawie z m.st. Warszawą.

Ta sytuacja stwarza szereg ryzyk: zagraża ciągłości działalności artystycznej teatru i stwarza dla jego kierownictwa ryzyko istotnych strat finansowych w przypadku czasowego zamknięcia obiektu. Należy jednak patrzeć na tę sprawę szerzej, ponieważ jest ona tylko jednym z przykładów tego, jak słabo chronione są prywatne instytucje kultury działające w zasobie komunalnym. Mamy tu do czynienia z luką systemową w relacjach pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego a instytucjami, które przez wiele lat działają w nieruchomościach publicznych i nieraz inwestują w nie znaczące środki, a jednocześnie nie mają żadnych narzędzi prawnych, które umożliwiłyby im bezpieczne i stabilne funkcjonowanie na zajmowanej przestrzeni.

Teatr Kamienica wystosował w związku z tym petycję, której treść znajdzie Pani Minister tutaj: https://teatrkamienica.pl/pl/aktualnosci/975/podpisz-petycje-by-uratowac-teatr-kamienica/

Apele teatru spotykały się z dużym poparciem społecznym, czego odzwierciedleniem są także podpisy pod poprzednimi petycjami wystosowanymi przez instytucję:

https://www.petycjeonline.com/signatures/stop_dla_zniszczenia_warszawskiego_teatru_kamienica/

https://www.petycjeonline.com/wspieram_teatr_kamienica

Z punktu widzenia interesu publicznego, ochrony dziedzictwa kulturowego oraz pluralizmu życia kulturalnego zasadne wydaje się rozważenie, czy obecne ramy prawne w wystarczającym stopniu chronią takie podmioty oraz czy nie wymagają one uzupełnienia o rozwiązania systemowe.

Zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego monitoruje sytuację prywatnych instytucji kultury funkcjonujących w nieruchomościach należących do jednostek samorządu terytorialnego?

2. Jeżeli tak, to proszę podać, w jaki sposób i czego te działania dotyczą?

3. Czy zdaniem Pani Minister obecny stan prawny zapewnia tym instytucjom wystarczającą stabilność i przewidywalność prowadzenia działalności kulturalnej, zwłaszcza w przypadku wieloletniego najmu i poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych?

4. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę wypracowania systemowych mechanizmów, które umożliwiałyby:

● długoterminowe zabezpieczenie działalności prywatnych instytucji kultury,

● uregulowanie statusu prawnego lokali użytkowanych przez nie przez wiele lat,

● ochronę poniesionych nakładów inwestycyjnych?

5. Czy ministerstwo mogłoby zorganizować spotkanie w formule tzw. okrągłego stołu z udziałem przedstawicieli prywatnych instytucji kultury, w tym Teatru Kamienica, i przedstawicieli m.st. Warszawy celem przedyskutowania zaproponowanych powyżej postulatów?

6. Czy rozważane są rozwiązania umożliwiające – po spełnieniu określonych warunków, takich jak długoletnia działalność kulturalna i realizacja celów statutowych – wykup lokali lub ich części przez instytucje kultury, również w trybie innym niż przetargowy?

7. Czy ministerstwo planuje opracowanie rekomendacji lub dobrych praktyk dla jednostek samorządu terytorialnego w zakresie współpracy z prywatnymi instytucjami kultury działającymi w zasobie komunalnym?

8. Czy w ocenie Pani Minister zasadne byłoby objęcie instytucji w sytuacji analogicznej do sytuacji Teatru Kamienica wsparciem doradczym lub mediacyjnym ze strony administracji rządowej w celu ochrony ciągłości działalności kulturalnej o znaczeniu społecznym?

Z poważaniem

Piotr Gliński

Poseł na Sejm RP