Interpelacja nr 15219
Interpelacja w sprawie przyszłości warsztatów terapii zajęciowej wobec zmian w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (30%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przyszłości warsztatów terapii zajęciowej wobec zmian w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Interpelacja nr 15219
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przyszłości warsztatów terapii zajęciowej wobec zmian w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Zgłaszający: Maciej Małecki
Data wpływu: 09-02-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani Minister w związku z projektowanymi zmianami w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przygotowanymi przez pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych, które budzą poważny sprzeciw środowiska związanego z warsztatami terapii zajęciowej (WTZ), kadry merytorycznej oraz rodzin osób z niepełnosprawnościami.
Do mojego biura poselskiego wpłynęły stanowiska przedstawicieli warsztatów terapii zajęciowej oraz pracowników bezpośrednio pracujących z osobami z niepełnosprawnościami wskazujące, że projekt w obecnym kształcie jest nieakceptowalny i może prowadzić do destabilizacji całego systemu rehabilitacji społeczno-zawodowej.
Szczególne zaniepokojenie budzą następujące propozycje zawarte w projekcie:
– wprowadzenie administracyjnego limitu uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością w WTZ do maksymalnie 6 lat i 6 miesięcy, bez jednoczesnego zapewnienia realnych, systemowych i dostępnych alternatyw wsparcia,
– rezygnacja z zapowiadanego dodatkowego urlopu dla pracowników merytorycznych WTZ, mimo wcześniejszych deklaracji strony rządowej,
– nieprzemyślane rozwiązania dotyczące powrotu uczestnika do WTZ po nieudanej próbie zatrudnienia, które w praktyce prowadzą do czasowego „zastępowania” miejsc, braku stabilności i osłabienia ciągłości rehabilitacji.
Pragnę podkreślić, że brak jest w Polsce spójnego systemu umożliwiającego płynne przechodzenie osób z niepełnosprawnościami pomiędzy różnymi formami wsparcia – od rehabilitacji społecznej, przez rehabilitację zawodową, aż po stabilne zatrudnienie. W tym kontekście wprowadzanie sztywnych limitów czasowych pobytu w WTZ, bez stworzenia rzeczywistych ścieżek dalszego wsparcia, godzi w dobrostan uczestników i podważa sens wieloletniej, indywidualnej pracy rehabilitacyjnej.
Jednocześnie należy zauważyć, że pomimo zapowiedzi rządu dotyczących wzrostu algorytmu finansowego na jednego uczestnika WTZ od 2026 roku, do dnia dzisiejszego nie zostało podpisane rozporządzenie zmieniające ten algorytm. W praktyce oznacza to, że warsztaty terapii zajęciowej funkcjonują nadal w warunkach niedoszacowania finansowego, co bezpośrednio wpływa na jakość wsparcia udzielanego osobom z niepełnosprawnościami.
Dodatkowo pracownicy warsztatów terapii zajęciowej w dalszym ciągu pozostają pominięci w systemie dodatku motywacyjnego, który objął inne grupy zawodowe w pomocy społecznej. Projektowane zmiany ustawowe nie przewidują włączenia kadry WTZ do tego systemu, co oznacza dalsze wykluczenie tej grupy z możliwości otrzymania dodatku motywacyjnego w wysokości 1000 zł brutto na etat.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Jakie przesłanki merytoryczne i społeczne uzasadniają ograniczenie limitu czasowego uczestnictwa w WTZ w sytuacji braku systemowych alternatyw wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami?
Czy przed przygotowaniem projektu przeprowadzono analizę skutków tych zmian dla uczestników WTZ, ich rodzin oraz samych placówek?
Dlaczego w projekcie pominięto zapowiadany wcześniej dodatkowy urlop dla pracowników merytorycznych WTZ?
Czy ministerstwo planuje wstrzymanie prac nad projektem i przeprowadzenie rzeczywistych, pogłębionych konsultacji ze środowiskiem warsztatów terapii zajęciowej?
Dlaczego do tej pory nie zostało wydane rozporządzenie dotyczące zwiększenia algorytmu finansowego na uczestnika WTZ, na jakim etapie są prace nad nim i kiedy zostanie wydane?
Czy ministerstwo planuje objęcie pracowników WTZ dodatkiem motywacyjnym na równych zasadach z innymi pracownikami pomocy społecznej?
Warsztaty terapii zajęciowej stanowią fundament systemu rehabilitacji społecznej osób z niepełnosprawnościami. Decyzje dotyczące ich funkcjonowania powinny być podejmowane w dialogu z praktykami oraz z pełnym poszanowaniem potrzeb uczestników, a nie w trybie administracyjnych ograniczeń.
Z poważaniem
Maciej Małecki
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 15219
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przyszłości warsztatów terapii zajęciowej wobec zmian w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Zgłaszający: Maciej Małecki
Data wpływu: 09-02-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani Minister w związku z projektowanymi zmianami w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przygotowanymi przez pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych, które budzą poważny sprzeciw środowiska związanego z warsztatami terapii zajęciowej (WTZ), kadry merytorycznej oraz rodzin osób z niepełnosprawnościami.
Do mojego biura poselskiego wpłynęły stanowiska przedstawicieli warsztatów terapii zajęciowej oraz pracowników bezpośrednio pracujących z osobami z niepełnosprawnościami wskazujące, że projekt w obecnym kształcie jest nieakceptowalny i może prowadzić do destabilizacji całego systemu rehabilitacji społeczno-zawodowej.
Szczególne zaniepokojenie budzą następujące propozycje zawarte w projekcie:
– wprowadzenie administracyjnego limitu uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością w WTZ do maksymalnie 6 lat i 6 miesięcy, bez jednoczesnego zapewnienia realnych, systemowych i dostępnych alternatyw wsparcia,
– rezygnacja z zapowiadanego dodatkowego urlopu dla pracowników merytorycznych WTZ, mimo wcześniejszych deklaracji strony rządowej,
– nieprzemyślane rozwiązania dotyczące powrotu uczestnika do WTZ po nieudanej próbie zatrudnienia, które w praktyce prowadzą do czasowego „zastępowania” miejsc, braku stabilności i osłabienia ciągłości rehabilitacji.
Pragnę podkreślić, że brak jest w Polsce spójnego systemu umożliwiającego płynne przechodzenie osób z niepełnosprawnościami pomiędzy różnymi formami wsparcia – od rehabilitacji społecznej, przez rehabilitację zawodową, aż po stabilne zatrudnienie. W tym kontekście wprowadzanie sztywnych limitów czasowych pobytu w WTZ, bez stworzenia rzeczywistych ścieżek dalszego wsparcia, godzi w dobrostan uczestników i podważa sens wieloletniej, indywidualnej pracy rehabilitacyjnej.
Jednocześnie należy zauważyć, że pomimo zapowiedzi rządu dotyczących wzrostu algorytmu finansowego na jednego uczestnika WTZ od 2026 roku, do dnia dzisiejszego nie zostało podpisane rozporządzenie zmieniające ten algorytm. W praktyce oznacza to, że warsztaty terapii zajęciowej funkcjonują nadal w warunkach niedoszacowania finansowego, co bezpośrednio wpływa na jakość wsparcia udzielanego osobom z niepełnosprawnościami.
Dodatkowo pracownicy warsztatów terapii zajęciowej w dalszym ciągu pozostają pominięci w systemie dodatku motywacyjnego, który objął inne grupy zawodowe w pomocy społecznej. Projektowane zmiany ustawowe nie przewidują włączenia kadry WTZ do tego systemu, co oznacza dalsze wykluczenie tej grupy z możliwości otrzymania dodatku motywacyjnego w wysokości 1000 zł brutto na etat.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Jakie przesłanki merytoryczne i społeczne uzasadniają ograniczenie limitu czasowego uczestnictwa w WTZ w sytuacji braku systemowych alternatyw wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami?
Czy przed przygotowaniem projektu przeprowadzono analizę skutków tych zmian dla uczestników WTZ, ich rodzin oraz samych placówek?
Dlaczego w projekcie pominięto zapowiadany wcześniej dodatkowy urlop dla pracowników merytorycznych WTZ?
Czy ministerstwo planuje wstrzymanie prac nad projektem i przeprowadzenie rzeczywistych, pogłębionych konsultacji ze środowiskiem warsztatów terapii zajęciowej?
Dlaczego do tej pory nie zostało wydane rozporządzenie dotyczące zwiększenia algorytmu finansowego na uczestnika WTZ, na jakim etapie są prace nad nim i kiedy zostanie wydane?
Czy ministerstwo planuje objęcie pracowników WTZ dodatkiem motywacyjnym na równych zasadach z innymi pracownikami pomocy społecznej?
Warsztaty terapii zajęciowej stanowią fundament systemu rehabilitacji społecznej osób z niepełnosprawnościami. Decyzje dotyczące ich funkcjonowania powinny być podejmowane w dialogu z praktykami oraz z pełnym poszanowaniem potrzeb uczestników, a nie w trybie administracyjnych ograniczeń.
Z poważaniem
Maciej Małecki
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
41%
Konkretność
59%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.3 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Wykryto zwrot wymijający: „na bieżąco monitoruje” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„na bieżąco monitoruje”
(formułki uspokajające / pozorne działania)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13834 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.110.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15219 Pana Posła Macieja Małeckiego, w sprawie
przyszłości warsztatów terapii zajęciowej wobec zmian w ustawie o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Informuję, że do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano
założenia dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (numer projektu: UD348) w
zakresie wprowadzenia „Standardów funkcjonowania WTZ”1.
W styczniu br. poprosiłam przedstawicieli warsztatów terapii zajęciowej o zgłoszenie uwag
do projektu. Niemal wszystkie dotyczyły w głównej mierze zapisu zakładającego
ograniczenie okresu pobytu uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia maksymalnie 3
ocen kompleksowych (czyli maksymalnie do 9 lat – ww. projekt zakłada zmianę
częstotliwości dokonywania ocen indywidualnego programu rehabilitacji. Zgodnie
z założeniami ocena dokonywana byłaby minimum raz w roku, a kompleksowa nie rzadziej
niż co 3 lata. Okres liczony byłby od momentu wejścia w życie zmienionej ustawy i
dotyczyłby wszystkich uczestników WTZ).
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913, z późn.
zm.) warsztat terapii zajęciowej jest wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówką
stwarzającą osobom z niepełnosprawnościami niezdolnym do podjęcia pracy możliwość
rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności
niezbędnych do podjęcia zatrudnienia. Realizacja tego celu zmierza do usamodzielnienia
uczestników placówki poprzez wyposażenie ich w umiejętności wykonywania codziennych
czynności i zaradności osobistej, a także rozwijania psychofizycznych sprawności oraz
podstawowych i specjalistycznych umiejętności zawodowych, umożliwiających
uczestnictwo w szkoleniu zawodowym albo podjęcie pracy.
Problem niskiej rotacji uczestników warsztatów terapii zajęciowej od lat podnoszony jest
zarówno w raportach Najwyższej Izby Kontroli, jak i w badaniach i analizach prowadzonych
1 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
zostały wypracowane w ramach projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia wsparcia samodzielności osób
niepełnosprawnych”. Projekt realizowany był przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w partnerstwie z Państwowym
Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Polskim Stowarzyszeniem na rzecz Osób z
Niepełnosprawnością Intelektualną oraz Fundacją im. Królowej Polski św. Jadwigi. Projekt realizowany był w
ramach Działania 2.6 Wysoka jakość polityki na rzecz włączenia społecznego i zawodowego osób
niepełnosprawnych. Oś Priorytetowa II: Efektywne polityki publiczne dla rynku pracy, gospodarki i edukacji
Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020.
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON)2 czy
opracowaniach eksperckich z zakresu polityki społecznej.
W ocenie Najwyższej Izby Kontroli (NIK) „działania WTZ w zakresie przygotowania oraz
realizacji rehabilitacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnościami nie były w
pełni skuteczne, zwłaszcza w zakresie pozyskania lub przywracania osobom
z niepełnosprawnościami niezdolnym do podjęcia pracy umiejętności niezbędnych do
podjęcia zatrudnienia”3. W rezultacie niewielka ich liczba opuszcza warsztaty w związku
z podjęciem zatrudnienia. Przyczyny tego stanu rzeczy NIK upatruje m.in.
w uwarunkowaniach lokalnych, w jakich funkcjonuje wiele warsztatów, a zwłaszcza w
braku zakładów aktywności zawodowej (ZAZ), zakładów pracy chronionej (ZPCh) czy
środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) na obszarze, na którym działają WTZ.
NIK zwraca też uwagę na brak mechanizmu zapewniającego rotację uczestników WTZ,
w tym na brak regulacji określających m.in. maksymalny okres uczestnictwa w WTZ.
Zdaniem Izby „obowiązujące przepisy prawa nie dają bezpośredniej kompetencji
samorządowi powiatowemu, jednostce prowadzącej warsztat czy WTZ do pozbawiania
osoby z niepełnosprawnościami prawa do uczestnictwa w warsztacie. […] Jednocześnie
wskazane podmioty nie mają możliwości określenia maksymalnego czasu uczestnictwa
w WTZ. Osoba z niepełnosprawnościami ze wskazaniem do terapii zajęciowej w
orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności ma prawo ponownie ubiegać się o przyjęcie do
WTZ, bez względu na przyczynę zaprzestania rehabilitacji. Powyższe w istotny sposób
przyczynia się do braku regularnej rotacji w składzie osobowym uczestników WTZ”4.
Propozycja określenia maksymalnego czasu pobytu w WTZ zgłaszana była także w trakcie
prekonsultacji wybranych rozwiązań ze standardów, które przeprowadzono w kwietniu
i maju 2025 r. Niektóre osoby zgłaszające uwagi i propozycje innych zmian w zakresie
funkcjonowania WTZ wskazywały na konieczność przeciwdziałania sytuacji wieloletniego
przebywania w warsztacie osób, które nie rokują podjęcia zatrudnienia, a także na problem
blokowania miejsca osobom oczekującym na przyjęcie do warsztatu, którym terapia dałaby
szansę wejścia na chroniony rynek pracy.
W związku z negatywną oceną przez przedstawicieli środowiska warsztatów propozycji
ograniczania pobytu uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia maksymalnie 3 ocen
kompleksowych, podjęłam decyzję o rezygnacji z tego rozwiązania. Ponadto, 3 marca br.
odbyło się spotkanie z przedstawicielami WTZ z całej Polski oraz członkami Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych uczestniczącymi w pracach doraźnego
Zespołu problemowego dotyczącego warsztatów terapii zajęciowej5. Przedmiotem
spotkania były m.in. propozycje zmian przewidziane w ww. projekcie ustawy. Kolejne
spotkanie z przedstawicielami zespołu odbyło się 29 kwietnia br. Projekt będzie szeroko
konsultowany m.in. ze środowiskiem WTZ i osób z niepełnosprawnościami również na
kolejnych etapach jego procedowania.
Jako Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych zdaję sobie sprawę z wagi
zachowania odpowiednich standardów wsparcia oferowanego w WTZ. Zmiany do
przepisów w tym zakresie wprowadzane będą w sposób odpowiedzialny i gwarantujący ich
2 Według danych Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na koniec 31 grudnia 2025 r.
ponad połowa uczestników WTZ przebywała w placówce powyżej 8 lat, poniżej 5 lat – ok. 30%, a od 5 do 8 lat –
15,9%.
3 Najwyższa Izba Kontroli, Warsztaty terapii zajęciowej dla osób z niepełnosprawnościami. Informacja o wynikach
kontroli, Warszawa, kwiecień 2025, s. 13.
4 Tamże, s. 19-20. Podobny wniosek formułowany był również w poprzednich raportach NIK, m.in. w Informacji
o wynikach kontroli organizacji i finansowania warsztatów terapii zajęciowej przy udziale środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w województwie małopolskim, Kraków, kwiecień 2011, s. 11.
5 Zespół został powołany uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych
z dnia 10 lutego 2026 r.
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
efektywną realizację. Równolegle rozwijane jest zatrudnienie wspomagane i inne formy
pomocy kierowanej do osób z niepełnosprawnościami (m.in. asystencja osobista osób
z niepełnosprawnościami czy centra opiekuńczo-mieszkalne), tak aby po zakończeniu
uczestnictwa w WTZ mogły one podjąć pracę lub - w razie potrzeby - skorzystać z innych
form oferowanego im wsparcia.
Propozycję zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują
bezpośrednio z uczestnikami warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”6,
była ona też przedmiotem rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ,
spotkań z przedstawicielami środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych
rozwiązań ze standardów, które odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie
analizowano też pod kątem jego skutków w odniesieniu do innych jednostek prowadzących
działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych
wskazywano, że prawo korzystania z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego
powinno przysługiwać również pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia
osobom z niepełnosprawnościami, zatrudnionym np. w środowiskowych domach
samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały
się również głosy, że dodatkowy wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć
logistykę pracy w tych placówkach i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może
doprowadzić do obniżenia jakości zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy
w jednostce, której niemal wszyscy pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu,
poza trudnościami natury logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na
konieczność zwiększenia personelu placówek.
Rada Ministrów 27 lutego 2026 r. przyjęła rozporządzenie zmieniające rozporządzenie
w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260), które
zwiększa dofinansowanie m.in. rocznego pobytu jednego uczestnika WTZ do 38 496 zł (tj.
o 3 300 zł) w 2026 r. i w latach następnych. Rozporządzenie zostało ogłoszone w
Dzienniku Ustaw 4 marca 2026 r. i weszło w życie w dniu następnym.
Katalog kosztów działalności warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków
PFRON został określony w § 19 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki
Społecznej z dnia 25 marca 2004 r. w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz.U. z 2021
r. poz. 2284). W katalogu ujęto m.in. koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu,
należnych od pracodawcy składek na ich ubezpieczenia społeczne, a także składek na
Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz
Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (w przypadku
ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych i dodatkowych do pracowniczych
planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych
planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192) finansowanych przez warsztat.
Jednocześnie, zgodnie z § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów terapii zajęciowej,
kierownika i pracowników warsztatu zatrudnia jednostka prowadząca warsztat. Zgodnie
z ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.),
zwaną dalej „Kodeksem pracy”, to pracodawca jest podmiotem odpowiedzialnym za
wypłatę wynagrodzenia oraz określanie jego składników i wysokości, z uwzględnieniem
obowiązujących przepisów prawa pracy, potrzeb organizacyjnych oraz możliwości
finansowych jednostki prowadzącej warsztat. Natomiast, zgodnie z art. 183c § 2 Kodeksu
6 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
pracy, wynagrodzenie obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia bez względu na ich
nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą, przyznawane pracownikom
w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem pracodawcy
swobodę prowadzenia zakładowej polityki płacowej, w tym określania składników
wynagrodzenia pracowników WTZ, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych
jednostki prowadzącej warsztat.
W ostatnich latach podejmowano działania mające na celu zwiększenie środków
przeznaczanych na funkcjonowanie WTZ. Kwota dofinansowania rocznego pobytu jednego
uczestnika w warsztacie została kilkukrotnie podwyższona — z 14 796 zł w 2015 r. do
38 496 zł w 2026 r. i w latach następnych. Zaproponowana wysokość środków
przeznaczanych na działalność WTZ uwzględnia aktualne możliwości finansowe PFRON
oraz konieczność zapewnienia finansowania zadań wynikających z ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jak również programów
Rady Nadzorczej PFRON.
W charakterze podsumowania należy wskazać, że w aktualnym stanie prawnym
wynagrodzenia pracowników WTZ mogą być finansowane w ramach kosztów działalności
warsztatu dofinansowywanych ze środków PFRON, natomiast decyzje dotyczące
składników i wysokości wynagrodzeń należą do pracodawcy, tj. jednostki prowadzącej
warsztat.
Obecnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są prowadzone prace nad
poszerzeniem grupy odbiorców dodatku motywacyjnego o pracowników WTZ.
Kierownictwo MRPiPS na bieżąco monitoruje przy tym sytuację wskazanych placówek,
w tym sygnały dotyczące kosztów ich funkcjonowania oraz sytuacji kadrowej, i nie wyklucza
podejmowania dalszych działań w tym obszarze, adekwatnie do zidentyfikowanych potrzeb
systemowych oraz możliwości finansowych PFRON.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.110.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15219 Pana Posła Macieja Małeckiego, w sprawie
przyszłości warsztatów terapii zajęciowej wobec zmian w ustawie o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Informuję, że do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano
założenia dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (numer projektu: UD348) w
zakresie wprowadzenia „Standardów funkcjonowania WTZ”1.
W styczniu br. poprosiłam przedstawicieli warsztatów terapii zajęciowej o zgłoszenie uwag
do projektu. Niemal wszystkie dotyczyły w głównej mierze zapisu zakładającego
ograniczenie okresu pobytu uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia maksymalnie 3
ocen kompleksowych (czyli maksymalnie do 9 lat – ww. projekt zakłada zmianę
częstotliwości dokonywania ocen indywidualnego programu rehabilitacji. Zgodnie
z założeniami ocena dokonywana byłaby minimum raz w roku, a kompleksowa nie rzadziej
niż co 3 lata. Okres liczony byłby od momentu wejścia w życie zmienionej ustawy i
dotyczyłby wszystkich uczestników WTZ).
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913, z późn.
zm.) warsztat terapii zajęciowej jest wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówką
stwarzającą osobom z niepełnosprawnościami niezdolnym do podjęcia pracy możliwość
rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności
niezbędnych do podjęcia zatrudnienia. Realizacja tego celu zmierza do usamodzielnienia
uczestników placówki poprzez wyposażenie ich w umiejętności wykonywania codziennych
czynności i zaradności osobistej, a także rozwijania psychofizycznych sprawności oraz
podstawowych i specjalistycznych umiejętności zawodowych, umożliwiających
uczestnictwo w szkoleniu zawodowym albo podjęcie pracy.
Problem niskiej rotacji uczestników warsztatów terapii zajęciowej od lat podnoszony jest
zarówno w raportach Najwyższej Izby Kontroli, jak i w badaniach i analizach prowadzonych
1 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
zostały wypracowane w ramach projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia wsparcia samodzielności osób
niepełnosprawnych”. Projekt realizowany był przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w partnerstwie z Państwowym
Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Polskim Stowarzyszeniem na rzecz Osób z
Niepełnosprawnością Intelektualną oraz Fundacją im. Królowej Polski św. Jadwigi. Projekt realizowany był w
ramach Działania 2.6 Wysoka jakość polityki na rzecz włączenia społecznego i zawodowego osób
niepełnosprawnych. Oś Priorytetowa II: Efektywne polityki publiczne dla rynku pracy, gospodarki i edukacji
Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020.
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON)2 czy
opracowaniach eksperckich z zakresu polityki społecznej.
W ocenie Najwyższej Izby Kontroli (NIK) „działania WTZ w zakresie przygotowania oraz
realizacji rehabilitacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnościami nie były w
pełni skuteczne, zwłaszcza w zakresie pozyskania lub przywracania osobom
z niepełnosprawnościami niezdolnym do podjęcia pracy umiejętności niezbędnych do
podjęcia zatrudnienia”3. W rezultacie niewielka ich liczba opuszcza warsztaty w związku
z podjęciem zatrudnienia. Przyczyny tego stanu rzeczy NIK upatruje m.in.
w uwarunkowaniach lokalnych, w jakich funkcjonuje wiele warsztatów, a zwłaszcza w
braku zakładów aktywności zawodowej (ZAZ), zakładów pracy chronionej (ZPCh) czy
środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) na obszarze, na którym działają WTZ.
NIK zwraca też uwagę na brak mechanizmu zapewniającego rotację uczestników WTZ,
w tym na brak regulacji określających m.in. maksymalny okres uczestnictwa w WTZ.
Zdaniem Izby „obowiązujące przepisy prawa nie dają bezpośredniej kompetencji
samorządowi powiatowemu, jednostce prowadzącej warsztat czy WTZ do pozbawiania
osoby z niepełnosprawnościami prawa do uczestnictwa w warsztacie. […] Jednocześnie
wskazane podmioty nie mają możliwości określenia maksymalnego czasu uczestnictwa
w WTZ. Osoba z niepełnosprawnościami ze wskazaniem do terapii zajęciowej w
orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności ma prawo ponownie ubiegać się o przyjęcie do
WTZ, bez względu na przyczynę zaprzestania rehabilitacji. Powyższe w istotny sposób
przyczynia się do braku regularnej rotacji w składzie osobowym uczestników WTZ”4.
Propozycja określenia maksymalnego czasu pobytu w WTZ zgłaszana była także w trakcie
prekonsultacji wybranych rozwiązań ze standardów, które przeprowadzono w kwietniu
i maju 2025 r. Niektóre osoby zgłaszające uwagi i propozycje innych zmian w zakresie
funkcjonowania WTZ wskazywały na konieczność przeciwdziałania sytuacji wieloletniego
przebywania w warsztacie osób, które nie rokują podjęcia zatrudnienia, a także na problem
blokowania miejsca osobom oczekującym na przyjęcie do warsztatu, którym terapia dałaby
szansę wejścia na chroniony rynek pracy.
W związku z negatywną oceną przez przedstawicieli środowiska warsztatów propozycji
ograniczania pobytu uczestników w WTZ do czasu przeprowadzenia maksymalnie 3 ocen
kompleksowych, podjęłam decyzję o rezygnacji z tego rozwiązania. Ponadto, 3 marca br.
odbyło się spotkanie z przedstawicielami WTZ z całej Polski oraz członkami Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych uczestniczącymi w pracach doraźnego
Zespołu problemowego dotyczącego warsztatów terapii zajęciowej5. Przedmiotem
spotkania były m.in. propozycje zmian przewidziane w ww. projekcie ustawy. Kolejne
spotkanie z przedstawicielami zespołu odbyło się 29 kwietnia br. Projekt będzie szeroko
konsultowany m.in. ze środowiskiem WTZ i osób z niepełnosprawnościami również na
kolejnych etapach jego procedowania.
Jako Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych zdaję sobie sprawę z wagi
zachowania odpowiednich standardów wsparcia oferowanego w WTZ. Zmiany do
przepisów w tym zakresie wprowadzane będą w sposób odpowiedzialny i gwarantujący ich
2 Według danych Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na koniec 31 grudnia 2025 r.
ponad połowa uczestników WTZ przebywała w placówce powyżej 8 lat, poniżej 5 lat – ok. 30%, a od 5 do 8 lat –
15,9%.
3 Najwyższa Izba Kontroli, Warsztaty terapii zajęciowej dla osób z niepełnosprawnościami. Informacja o wynikach
kontroli, Warszawa, kwiecień 2025, s. 13.
4 Tamże, s. 19-20. Podobny wniosek formułowany był również w poprzednich raportach NIK, m.in. w Informacji
o wynikach kontroli organizacji i finansowania warsztatów terapii zajęciowej przy udziale środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w województwie małopolskim, Kraków, kwiecień 2011, s. 11.
5 Zespół został powołany uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych
z dnia 10 lutego 2026 r.
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
efektywną realizację. Równolegle rozwijane jest zatrudnienie wspomagane i inne formy
pomocy kierowanej do osób z niepełnosprawnościami (m.in. asystencja osobista osób
z niepełnosprawnościami czy centra opiekuńczo-mieszkalne), tak aby po zakończeniu
uczestnictwa w WTZ mogły one podjąć pracę lub - w razie potrzeby - skorzystać z innych
form oferowanego im wsparcia.
Propozycję zagwarantowania dodatkowego urlopu pracownikom WTZ, którzy pracują
bezpośrednio z uczestnikami warsztatów, ujęto w „Standardach funkcjonowania WTZ”6,
była ona też przedmiotem rozmów z przedstawicielami Ogólnopolskiego Forum WTZ,
spotkań z przedstawicielami środowiska warsztatów oraz prekonsultacji wybranych
rozwiązań ze standardów, które odbyły się w kwietniu i maju 2025 r. Rozwiązanie
analizowano też pod kątem jego skutków w odniesieniu do innych jednostek prowadzących
działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W trakcie prac analitycznych
wskazywano, że prawo korzystania z dodatkowego wymiaru urlopu wypoczynkowego
powinno przysługiwać również pracownikom innych instytucji, którzy udzielają wsparcia
osobom z niepełnosprawnościami, zatrudnionym np. w środowiskowych domach
samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy domach pomocy społecznej. Pojawiały
się również głosy, że dodatkowy wymiar urlopu dla pracowników WTZ może zaburzyć
logistykę pracy w tych placówkach i powodować obciążenie dla pozostałej kadry, co może
doprowadzić do obniżenia jakości zajęć prowadzonych w WTZ. Organizacja pracy
w jednostce, której niemal wszyscy pracownicy byliby uprawnieni do dodatkowego urlopu,
poza trudnościami natury logistycznej, generowałaby dodatkowe koszty ze względu na
konieczność zwiększenia personelu placówek.
Rada Ministrów 27 lutego 2026 r. przyjęła rozporządzenie zmieniające rozporządzenie
w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. poz. 260), które
zwiększa dofinansowanie m.in. rocznego pobytu jednego uczestnika WTZ do 38 496 zł (tj.
o 3 300 zł) w 2026 r. i w latach następnych. Rozporządzenie zostało ogłoszone w
Dzienniku Ustaw 4 marca 2026 r. i weszło w życie w dniu następnym.
Katalog kosztów działalności warsztatu, które mogą być dofinansowywane ze środków
PFRON został określony w § 19 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki
Społecznej z dnia 25 marca 2004 r. w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz.U. z 2021
r. poz. 2284). W katalogu ujęto m.in. koszty wynagrodzenia pracowników warsztatu,
należnych od pracodawcy składek na ich ubezpieczenia społeczne, a także składek na
Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz
Solidarnościowy oraz odpisów na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (w przypadku
ich ponoszenia), a także koszty wpłat podstawowych i dodatkowych do pracowniczych
planów kapitałowych w rozumieniu ustawy z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych
planach kapitałowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 192) finansowanych przez warsztat.
Jednocześnie, zgodnie z § 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warsztatów terapii zajęciowej,
kierownika i pracowników warsztatu zatrudnia jednostka prowadząca warsztat. Zgodnie
z ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.),
zwaną dalej „Kodeksem pracy”, to pracodawca jest podmiotem odpowiedzialnym za
wypłatę wynagrodzenia oraz określanie jego składników i wysokości, z uwzględnieniem
obowiązujących przepisów prawa pracy, potrzeb organizacyjnych oraz możliwości
finansowych jednostki prowadzącej warsztat. Natomiast, zgodnie z art. 183c § 2 Kodeksu
6 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023. Standardy
dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ .
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
pracy, wynagrodzenie obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia bez względu na ich
nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą, przyznawane pracownikom
w formie pieniężnej lub innej niż pieniężna. Obowiązujące przepisy dają zatem pracodawcy
swobodę prowadzenia zakładowej polityki płacowej, w tym określania składników
wynagrodzenia pracowników WTZ, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych
jednostki prowadzącej warsztat.
W ostatnich latach podejmowano działania mające na celu zwiększenie środków
przeznaczanych na funkcjonowanie WTZ. Kwota dofinansowania rocznego pobytu jednego
uczestnika w warsztacie została kilkukrotnie podwyższona — z 14 796 zł w 2015 r. do
38 496 zł w 2026 r. i w latach następnych. Zaproponowana wysokość środków
przeznaczanych na działalność WTZ uwzględnia aktualne możliwości finansowe PFRON
oraz konieczność zapewnienia finansowania zadań wynikających z ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jak również programów
Rady Nadzorczej PFRON.
W charakterze podsumowania należy wskazać, że w aktualnym stanie prawnym
wynagrodzenia pracowników WTZ mogą być finansowane w ramach kosztów działalności
warsztatu dofinansowywanych ze środków PFRON, natomiast decyzje dotyczące
składników i wysokości wynagrodzeń należą do pracodawcy, tj. jednostki prowadzącej
warsztat.
Obecnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są prowadzone prace nad
poszerzeniem grupy odbiorców dodatku motywacyjnego o pracowników WTZ.
Kierownictwo MRPiPS na bieżąco monitoruje przy tym sytuację wskazanych placówek,
w tym sygnały dotyczące kosztów ich funkcjonowania oraz sytuacji kadrowej, i nie wyklucza
podejmowania dalszych działań w tym obszarze, adekwatnie do zidentyfikowanych potrzeb
systemowych oraz możliwości finansowych PFRON.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --