Interpelacja nr 15205
Interpelacja w sprawie programu "Czyste Powietrze"
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (55%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie programu "Czyste Powietrze"
Interpelacja nr 15205
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie programu "Czyste Powietrze"
Zgłaszający: Alicja Łuczak, Renata Rak, Henryk Szopiński, Magdalena Małgorzata Kołodziejczak, Jarosław Urbaniak, Katarzyna Matusik-Lipiec, Bartosz Zawieja, Stanisław Gorczyca, Apoloniusz Tajner
Data wpływu: 09-02-2026
Program „Czyste Powietrze” jest jednym z kluczowych instrumentów publicznych służących poprawie efektywności energetycznej budynków mieszkalnych oraz ograniczeniu niskiej emisji. Program realizowany jest przy udziale Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, pod nadzorem ministra klimatu i środowiska.
W ostatnim czasie w mediach regionalnych opisywane są przypadki, w których beneficjenci programu zostali zobowiązani do zwrotu znacznych kwot dofinansowania, pomimo zawarcia umów z wyspecjalizowanymi firmami wykonawczymi oraz wykonania – w całości lub w części – prac objętych dofinansowaniem. Z takim problemem zwrócili się również petenci do mojego biura w Kaliszu.
W jednym z opisanych w mediach przypadków beneficjentka programu została zobowiązana do zwrotu ponad 130 000 zł dofinansowania, mimo że zawarła umowę z wykonawcą oraz faktycznie wykonano część robót związanych z montażem instalacji odnawialnych źródeł energii. W innym petent prosił fundusz o rozłożenie na raty kwoty 60 000 zł - niestety nie uzyskał aprobaty funduszu w Poznaniu.
Do Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz do wojewódzkich funduszy ochrony środowiska napływają liczne sygnały od beneficjentów programu dotyczące problemów z realizacją umów przez wykonawców instalacji. Zgłaszane przypadki obejmują w szczególności opóźnienia w realizacji inwestycji, niepełne wykonanie zakresu robót, a także nieprawidłowości w dokumentacji niezbędnej do prawidłowego rozliczenia dotacji.
Opisane zdarzenia wskazują na istotny problem systemowy. Obecny model realizacji programu powoduje bowiem, że odpowiedzialność finansowa za skutki nierzetelnego działania wykonawców w praktyce przenoszona jest na beneficjentów, którzy przystąpili do programu w dobrej wierze i nie dysponują realnymi instrumentami weryfikacji rzetelności oraz wiarygodności podmiotów realizujących inwestycje.
W szczególności brak centralnego systemu weryfikacji wykonawców oraz skutecznych instrumentów zabezpieczenia środków publicznych powoduje, że ryzyko realizacji inwestycji w praktyce obciąża osoby fizyczne korzystające z programu.
W konsekwencji beneficjenci, często znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, narażeni są na konieczność zwrotu bardzo wysokich kwot dofinansowania, mimo że nie mieli realnego wpływu na sposób działania wykonawców.
Powyższe przypadki pokazują, że sprawa nie dotyczy wyłącznie pojedynczych podmiotów, lecz ujawnia luki w systemie zabezpieczenia interesów beneficjentów programu „Czyste Powietrze”.
W związku z powyższym mam pytania do ministra klimatu i środowiska.
1. Jakie działania organizacyjne i nadzorcze zostały dotychczas podjęte przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska w celu ograniczenia sytuacji, w których beneficjenci programu „Czyste Powietrze” zobowiązywani są do zwrotu dofinansowania z przyczyn od nich niezależnych, w szczególności z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umów przez wykonawców?
2. Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby przypadków, w których wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej wystąpiły wobec beneficjentów programu „Czyste Powietrze” z żądaniem zwrotu środków w związku z problemami leżącymi po stronie wykonawców inwestycji?
3. Jakie mechanizmy weryfikacji i kontroli wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu „Czyste Powietrze” są obecnie stosowane oraz czy planowane jest ich wzmocnienie, w szczególności w zakresie oceny rzetelności i stabilności podmiotów realizujących usługi dla beneficjentów?
4. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie zmian proceduralnych lub legislacyjnych, które umożliwiłyby ochronę beneficjentów programu przed obowiązkiem zwrotu dofinansowania w sytuacji, gdy zawarli oni umowę z wykonawcą i działali w dobrej wierze, a nieprawidłowości powstały po stronie tego wykonawcy?
5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada informacje o prowadzonych przez organy ścigania postępowaniach dotyczących możliwych nieprawidłowości przy realizacji inwestycji finansowanych z programu „Czyste Powietrze” oraz czy w tym zakresie prowadzona jest współpraca z właściwymi organami?
6. Czy ministerstwo rozważa utworzenie ogólnopolskiego, publicznie dostępnego wykazu zweryfikowanych wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu „Czyste Powietrze”, wraz z mechanizmem okresowej oceny ich rzetelności oraz możliwością wykluczania podmiotów, wobec których stwierdzono poważne nieprawidłowości?
7. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia mechanizmów zabezpieczających środki publiczne oraz interes beneficjentów, takich jak obowiązek stosowania rachunków powierniczych, etapowych płatności uzależnionych od rzeczywistego odbioru robót albo obowiązkowych zabezpieczeń finansowych po stronie wykonawców?
8. Czy ministerstwo planuje zmianę zasad udzielania prefinansowania w programie „Czyste Powietrze” w taki sposób, aby ograniczyć ryzyko przekazywania środków wykonawcom przed faktycznym i prawidłowym wykonaniem prac?
Z wyrazami szacunku
Alicja Łuczak
Interpelacja nr 15205
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie programu "Czyste Powietrze"
Zgłaszający: Alicja Łuczak, Renata Rak, Henryk Szopiński, Magdalena Małgorzata Kołodziejczak, Jarosław Urbaniak, Katarzyna Matusik-Lipiec, Bartosz Zawieja, Stanisław Gorczyca, Apoloniusz Tajner
Data wpływu: 09-02-2026
Program „Czyste Powietrze” jest jednym z kluczowych instrumentów publicznych służących poprawie efektywności energetycznej budynków mieszkalnych oraz ograniczeniu niskiej emisji. Program realizowany jest przy udziale Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, pod nadzorem ministra klimatu i środowiska.
W ostatnim czasie w mediach regionalnych opisywane są przypadki, w których beneficjenci programu zostali zobowiązani do zwrotu znacznych kwot dofinansowania, pomimo zawarcia umów z wyspecjalizowanymi firmami wykonawczymi oraz wykonania – w całości lub w części – prac objętych dofinansowaniem. Z takim problemem zwrócili się również petenci do mojego biura w Kaliszu.
W jednym z opisanych w mediach przypadków beneficjentka programu została zobowiązana do zwrotu ponad 130 000 zł dofinansowania, mimo że zawarła umowę z wykonawcą oraz faktycznie wykonano część robót związanych z montażem instalacji odnawialnych źródeł energii. W innym petent prosił fundusz o rozłożenie na raty kwoty 60 000 zł - niestety nie uzyskał aprobaty funduszu w Poznaniu.
Do Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz do wojewódzkich funduszy ochrony środowiska napływają liczne sygnały od beneficjentów programu dotyczące problemów z realizacją umów przez wykonawców instalacji. Zgłaszane przypadki obejmują w szczególności opóźnienia w realizacji inwestycji, niepełne wykonanie zakresu robót, a także nieprawidłowości w dokumentacji niezbędnej do prawidłowego rozliczenia dotacji.
Opisane zdarzenia wskazują na istotny problem systemowy. Obecny model realizacji programu powoduje bowiem, że odpowiedzialność finansowa za skutki nierzetelnego działania wykonawców w praktyce przenoszona jest na beneficjentów, którzy przystąpili do programu w dobrej wierze i nie dysponują realnymi instrumentami weryfikacji rzetelności oraz wiarygodności podmiotów realizujących inwestycje.
W szczególności brak centralnego systemu weryfikacji wykonawców oraz skutecznych instrumentów zabezpieczenia środków publicznych powoduje, że ryzyko realizacji inwestycji w praktyce obciąża osoby fizyczne korzystające z programu.
W konsekwencji beneficjenci, często znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, narażeni są na konieczność zwrotu bardzo wysokich kwot dofinansowania, mimo że nie mieli realnego wpływu na sposób działania wykonawców.
Powyższe przypadki pokazują, że sprawa nie dotyczy wyłącznie pojedynczych podmiotów, lecz ujawnia luki w systemie zabezpieczenia interesów beneficjentów programu „Czyste Powietrze”.
W związku z powyższym mam pytania do ministra klimatu i środowiska.
1. Jakie działania organizacyjne i nadzorcze zostały dotychczas podjęte przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska w celu ograniczenia sytuacji, w których beneficjenci programu „Czyste Powietrze” zobowiązywani są do zwrotu dofinansowania z przyczyn od nich niezależnych, w szczególności z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umów przez wykonawców?
2. Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby przypadków, w których wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej wystąpiły wobec beneficjentów programu „Czyste Powietrze” z żądaniem zwrotu środków w związku z problemami leżącymi po stronie wykonawców inwestycji?
3. Jakie mechanizmy weryfikacji i kontroli wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu „Czyste Powietrze” są obecnie stosowane oraz czy planowane jest ich wzmocnienie, w szczególności w zakresie oceny rzetelności i stabilności podmiotów realizujących usługi dla beneficjentów?
4. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie zmian proceduralnych lub legislacyjnych, które umożliwiłyby ochronę beneficjentów programu przed obowiązkiem zwrotu dofinansowania w sytuacji, gdy zawarli oni umowę z wykonawcą i działali w dobrej wierze, a nieprawidłowości powstały po stronie tego wykonawcy?
5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada informacje o prowadzonych przez organy ścigania postępowaniach dotyczących możliwych nieprawidłowości przy realizacji inwestycji finansowanych z programu „Czyste Powietrze” oraz czy w tym zakresie prowadzona jest współpraca z właściwymi organami?
6. Czy ministerstwo rozważa utworzenie ogólnopolskiego, publicznie dostępnego wykazu zweryfikowanych wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu „Czyste Powietrze”, wraz z mechanizmem okresowej oceny ich rzetelności oraz możliwością wykluczania podmiotów, wobec których stwierdzono poważne nieprawidłowości?
7. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia mechanizmów zabezpieczających środki publiczne oraz interes beneficjentów, takich jak obowiązek stosowania rachunków powierniczych, etapowych płatności uzależnionych od rzeczywistego odbioru robót albo obowiązkowych zabezpieczeń finansowych po stronie wykonawców?
8. Czy ministerstwo planuje zmianę zasad udzielania prefinansowania w programie „Czyste Powietrze” w taki sposób, aby ograniczyć ryzyko przekazywania środków wykonawcom przed faktycznym i prawidłowym wykonaniem prac?
Z wyrazami szacunku
Alicja Łuczak
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
44%
Konkretność
56%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 4 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.5 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie posiada informacji”
(brak danych / ewidencji w resorcie)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
21090 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DFE-WNF.0500.9.2026.AS
4231655.17334476.14125088
Warszawa, 26-03-2026
Odpowiedź na interpelację
Autorzy interpelacji: posłanka Alicja Łuczak oraz grupa posłów
Temat: Program „Czyste Powietrze”
Sygnatura: K10INT15205
Data: 11.02.2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedzi na pytania dotyczące realizacji programu priorytetowego
„Czyste powietrze” (dalej: Program). Odpowiedzi przygotowano z wykorzystaniem
informacji otrzymanych od Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej (dalej: NFOŚiGW).
1. Jakie działania organizacyjne i nadzorcze zostały dotychczas podjęte przez
Ministerstwo Klimatu i Środowiska w celu ograniczenia sytuacji, w których beneficjenci
programu „Czyste Powietrze” zobowiązywani są do zwrotu dofinansowania z przyczyn
od nich niezależnych, w szczególności z powodu niewykonania lub nienależytego
wykonania umów przez wykonawców?
Mając na uwadze trudną sytuację beneficjentów Programu, Ministerstwo Klimatu
i Środowiska (dalej: MKiŚ), NFOŚiGW oraz Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej (dalej: WFOŚiGW) podejmują działania zmierzające do ograniczenia
negatywnych skutków po stronie beneficjentów.
Program jest finansowany ze środków publicznych, w tym europejskich, dlatego istnieje
prawny obowiązek dbania o prawidłowość i gospodarność wydatkowania oraz rozliczania
dofinansowania. W razie stwierdzenia poważnych naruszeń zasad Programu, właściwe
instytucje - przede wszystkim WFOŚiGW - muszą podjąć działania przewidziane
w umowach i regulacjach dotyczących Programu.
W przypadku naruszenia postanowień umowy o dofinansowanie (umowy cywilnoprawnej
między beneficjentem a WFOŚiGW) WFOŚiGW ma obowiązek rozwiązać tą umowę.
Najczęstsze przesłanki rozwiązania umowy występują, jeżeli beneficjent:
nie zrealizował inwestycji w terminie lub zrealizował niezgodnie z Programem;
-- 1 of 8 --
wykorzystał środki niezgodnie z umową;
nie złożył wniosku o płatność w terminie;
nie usunął braków formalnych mimo wezwania;
nie przedstawił dokumentów potwierdzających wydatki;
nie udostępnił nieruchomości do kontroli;
podał nieprawdziwe dane.
Jeżeli środki zostały wypłacone i wykorzystane nieprawidłowo WFOŚiGW musi wezwać
beneficjenta do zwrotu dotacji. Jeżeli beneficjent nie zwróci dotacji w terminie z wezwania,
wtedy WFOŚiGW może wystąpić do sądu o zapłatę, przekazać sprawę windykacji.
WFOŚiGW obecnie nie ma podstawy prawnej do podejmowania wobec beneficjentów
decyzji o rozłożeniu na raty zobowiązań, czy umorzeniu spłaty zobowiązań wraz
z odsetkami.
W przypadkach niezgodności w zakresie realizacji umowy o dofinansowanie, które są
możliwe do skorygowania, stosowane są rozwiązania łagodniejsze (np. aneksowanie
umowy, ograniczenie zakresu przedsięwzięcia), zależnie od oceny konkretnej sprawy.
Umowy finansowane ze środków z FEnIKS
W celu wsparcia beneficjentów, zmodyfikowano procedurę odzyskiwania grantów
w ramach środków pochodzących z Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę,
Klimat, Środowisko 2021–2027 (dalej: FEnIKS). Zmieniona procedura istotnie ogranicza
liczbę wypowiedzeń umów o dofinansowanie w Programie, ponieważ daje WFOŚiGW
i beneficjentowi narzędzia do „ratowania” umowy.
Wprowadzone mechanizmy mają na celu rozwiązanie problemów dotyczących
nieterminowej lub niepełnej realizacji przedsięwzięć, głównie z przyczyn leżących po
stronie wykonawców. Zmieniona procedura ogranicza liczbę wypowiedzeń umów,
ponieważ umożliwia: wydłużenie terminu realizacji przedsięwzięcia, częściowe rozliczenie
projektu z wypłaconą zaliczką przy korekcie zakresu rzeczowego, zmianę formy
finansowania z prefinansowania na refundację.
Umowy finansowane ze środków KPO
W związku z potrzebą ograniczenia sytuacji, gdy dochodzi do formalnych uchybień
z przyczyn niezawinionych przez beneficjentów, NFOŚiGW – we współpracy z WFOŚiGW
– opracowuje obecnie jednolite rozwiązania umożliwiające wydłużanie terminów realizacji
przedsięwzięcia oraz złożenia wniosku o płatność. Dotyczy to umów dotacji finansowanych
z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (dalej: KPO). Zmiany te mają na
celu zwiększenie elastyczności procedur oraz uwzględnienie sytuacji beneficjentów, przy
jednoczesnym zachowaniu pełnej zgodności z Programem, zawartą umową
o dofinansowanie oraz zasadami wydatkowania środków KPO.
Podkreślamy jednak, że prace te nie zostały jeszcze formalnie zakończone, a projektowane
zasady nie obowiązują do czasu ich przyjęcia i wdrożenia. Dopiero po ich zatwierdzeniu
możliwe będzie stosowanie nowych rozwiązań przez WFOŚiGW i podejmowanie
indywidualnych rozstrzygnięć w sprawach dotyczących terminów realizacji przedsięwzięć
i ich rozliczeń. Dlatego ważne jest aby beneficjent był w kontakcie z właściwym WFOŚiGW,
-- 2 of 8 --
które – po wejściu w życie nowych wytycznych – będą mogły w pełnym zakresie ocenić
sytuację oraz rozważyć możliwość wydłużenia terminów.
W efekcie, wypowiedzenie umowy o dofinansowanie przez WFOŚiGW nastąpi dopiero po
wykorzystaniu wszystkich dostępnych ścieżek naprawczych (zmiana umowy dotacji, zwrot
odsetek, zmiana formy finansowania). Procedura określa sposób postępowania stron
aktywnej umowy o dofinansowanie, dopuszczając modyfikacje tego stosunku
cywilnoprawnego, poprzez wydłużenie terminu realizacji zadania. Wprowadza również
elastyczność w rozliczeniach bez konieczności natychmiastowego rozwiązania umowy.
Beneficjent zyskuje szansę na rozliczenie umowy, szczególnie poprzez wydłużenie terminu
realizacji.
Dodatkowo WFOŚiGW mogą prowadzić rozmowy ugodowe z beneficjentem. Takie
rozmowy mogą trwać przez pewien czas i zakończyć się kompromisowym rozwiązaniem
sporu. WFOŚiGW może zawrzeć ugodę w sprawie spornej należności cywilnoprawnej,
jeżeli oceni, że skutki ugody są dla tej jednostki lub odpowiednio Skarbu Państwa albo
budżetu jednostki samorządu terytorialnego korzystniejsze niż prawdopodobny wynik
postępowania sądowego albo arbitrażowego.
Wejście w życie ustawy o pomocy beneficjentom – osobom fizycznym poszkodowanym
w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”, o której informacje
przedstawiono w odpowiedzi na pytanie nr 4, umożliwi dalsze udzielanie pomocy
beneficjentom, którzy ponieśli szkody z powodu działań wykonawców lub osób
działających w ich imieniu.
2. Czy Ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby przypadków, w których
wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej wystąpiły wobec
beneficjentów programu „Czyste Powietrze” z żądaniem zwrotu środków w związku
z problemami leżącymi po stronie wykonawców inwestycji?
W ramach tych ról MKiŚ posiada dostęp do informacji o przebiegu realizacji Programu oraz
podejmuje działania mające zapewnić jego efektywne wdrażanie oraz zgodność
z obowiązującymi przepisami. Oznacza to, że Ministerstwo – poprzez system nadzoru oraz
współpracę z NFOŚiGW – ma wgląd w funkcjonowanie Programu.
MKiŚ nie jest jednak stroną umów między WFOŚiGW a beneficjentami, nie ma zatem
informacji o sposobie realizacji poszczególnych umów (w tym decyzji o rozwiązaniu umowy
czy zwrocie środków). MKiŚ nie posiada informacji o liczbie przypadków, w których
WFOŚiGW wystąpiły wobec beneficjentów Programu z żądaniem zwrotu środków,
w związku z problemami leżącymi po stronie wykonawców inwestycji.
Na podstawie danych przedstawionych przez WFOŚiGW oraz przeprowadzonych
szacunków w związku z przygotowaniem projektu ustawy o pomocy beneficjentom –
osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego
„Czyste Powietrze”, której zasady opisaliśmy w odpowiedzi na pytanie nr 4, liczba umów
w Programie z nierozliczonymi zaliczkami wynosi ponad 8 tys., a łączna kwota tych
nierozliczonych zaliczek to około 285 mln zł. Liczby te nie mogą być utożsamiane z liczbą
i kwotą przypadków, w których WFOŚiGW wystąpiły z żądaniem zwrotu środków, gdyż jak
opisano w odpowiedzi na pytanie nr 1 – WFOŚiGW podejmuje szereg działań w celu
-- 3 of 8 --
„uratowania” umowy wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, zanim rozwiąże umowę i
rozpocznie dochodzenie zwrotu należności.
3. Jakie mechanizmy weryfikacji i kontroli wykonawców realizujących inwestycje
w ramach programu „Czyste Powietrze” są obecnie stosowane oraz czy planowane jest
ich wzmocnienie, w szczególności w zakresie oceny rzetelności i stabilności podmiotów
realizujących usługi dla beneficjentów?
Wykonawca przystępujący do realizacji umów obejmujących dofinansowanie
z prefinansowaniem musi spełniać warunek wskazany w Programie (ust. 9.3.1, pkt 3,
ppkt 10). Wykonawca, z którym beneficjent podpisuje umowę musi działać na rynku usług
budowlanych, remontowych lub montażowych co najmniej 1 rok albo posiadać
doświadczenie w realizacji co najmniej piętnastu inwestycji dla beneficjentów w Programie.
Wzór umowy z wykonawcą został udostępniony wraz z dokumentacją wdrożeniową
Programu. W przypadku korzystania z innego wzoru umowy wskazane zostały analogiczne
postanowienia obowiązkowe do stosowania.
W naborze wniosków od 31.03.2025 r. wprowadzono obowiązkową rolę Operatora
w Programie, którego zadaniem jest bezpośrednia pomoc wnioskodawcy/ beneficjentowi
(wnioskującemu na poziomie podwyższonym i najwyższym) w przygotowaniu i realizacji
przedsięwzięcia wraz ze sporządzeniem wniosku o dofinansowanie i płatność. Rolę
Operatorów w nowej wersji Programu pełnią gminy i WFOŚiGW.
Do zadań Operatora należy m.in.:
na prośbę beneficjenta pomoc w wyborze i zawarciu umowy
z wykonawcą/wykonawcami oraz audytorem;
wsparcie w przygotowaniu dyspozycji wypłaty zaliczki z załącznikami, zgodnie z listą
sprawdzającą,
pomoc w monitorowaniu realizacji prac przez wykonawcę, w tym terminowości
prowadzonych, zgodnie z warunkami umowy o dofinansowanie i umowy z wykonawcą.
Wprowadzenie Operatorów ma istotne znaczenie dla ograniczenia nadużyć
obserwowanych w poprzednich edycjach Programu, takich jak nieuczciwe praktyki
akwizytorów/wykonawców, podpisywanie niekompletnych dokumentów, zawyżanie cen
usług czy niewłaściwą realizację inwestycji. Najwyższy poziom dofinansowania
(100% kosztów netto) oraz prefinansowanie są dostępne wyłącznie przy wsparciu
Operatora, co zapewnia najuboższym beneficjentom, często wykluczonym cyfrowo,
bezpłatną, pełną opiekę na każdym etapie. Z pomocy operatora można skorzystać również
przy podwyższonym poziomie dofinansowania (70% kosztów netto). Udział operatora
w przy podwyższonym poziomie dofinansowania jest opcjonalny.
Zapewniono także dodatkowe elementy zabezpieczające środki publiczne, jak zmniejszenie
kwoty zaliczki w przypadku prefinansowania z 50% do 35%, a deklaracja wypłaty zaliczki
może być podpisana przez beneficjenta w obecności Operatora Programu.
Ponadto WFOŚiGW weryfikują dokumentację finansową i techniczną złożoną przez
beneficjentów, w tym m.in. faktury, certyfikaty urządzeń i protokoły montażowe.
Weryfikowane jest również, czy zakres prac wykonanych przez wykonawcę jest zgodny
-- 4 of 8 --
z umową o dofinansowanie oraz z zakresem prac wynikających z audytu energetycznego.
WFOŚiGW mają prawo przeprowadzać kontrolę w miejscu realizacji przedsięwzięcia,
w ramach której dokonują oględzin zamontowanych urządzeń i oceniają zgodność
wykonanych prac z dokumentacją. Kontrole te mogą odbywać się zarówno przed wypłatą
dotacji, jak i w okresie 5-letniej trwałości przedsięwzięcia.
Rozbudowa powyższych warunków i mechanizmów nie jest planowana. Natomiast
rozwiązania dotyczące tzw. Listy Wykonawców czy dodatkowego zabezpieczenia środków
publicznych mogą mieć bezpośrednie przełożenie na weryfikację jakości świadczonych
przez wykonawców usług. Informacje o Liście Wykonawców zostały przedstawione
w odpowiedzi na pytanie nr 6, a o zabezpieczeniach w odpowiedzi na pytania nr 7 i nr 8.
4. Czy Ministerstwo rozważa wprowadzenie zmian proceduralnych lub legislacyjnych,
które umożliwiłyby ochronę beneficjentów programu przed obowiązkiem zwrotu
dofinansowania w sytuacji, gdy zawarli oni umowę z wykonawcą i działali w dobrej
wierze, a nieprawidłowości powstały po stronie tego wykonawcy?
MKiŚ przygotowało projekt ustawy o pomocy beneficjentom – osobom fizycznym
poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”.
Celem ustawy jest udzielenie pomocy beneficjentom, którzy ponieśli szkody z powodu
działań wykonawców lub osób działających w ich imieniu. Dotyczy to sytuacji, w których
wykonawcy świadczyli na rzecz beneficjentów usługi, dostawy lub roboty budowlane
finansowane z Programu, a ich działania doprowadziły do strat po stronie beneficjentów.
Ustawa jest w trakcie procedowania. Trwa analiza uwag zgłoszonych podczas konsultacji
społecznych, opiniowania i uzgodnień międzyresortowych. Rada Ministrów planuje
przyjęcie projektu tej ustawy w najbliższych tygodniach. Następnie projekt ustawy trafi do
dalszych prac do Parlamentu (Sejmu i Senatu) i po uchwaleniu ustawy do podpisu
Prezydenta RP.
Obecnie, zgodnie z zasadami Programu, zaliczka jest traktowana jako wypłacona na rzecz
beneficjenta, nawet jeśli środki trafiły bezpośrednio na konto wykonawcy. Oznacza to, że
beneficjent, który nie zrealizował umowy o dofinansowanie – w szczególności nie rozliczył
otrzymanej zaliczki – ma obowiązek zwrotu środków do WFOŚiGW. WFOŚiGW ma zatem
ustawowy obowiązek wezwania beneficjenta do zwrotu pieniędzy (zaliczki lub dotacji).
Projekt ustawy przewiduje pomoc dla osób, które:
złożyły wniosek o dofinansowanie do Programu między 15 lipca 2022 r. a 28 listopada
2024 r. oraz
otrzymały dotację, ale z winy wykonawcy (lub osoby działającej w jego imieniu) nie
zrealizowały prac albo prace zostały wykonane niezgodnie z umową.
Formy pomocy dla beneficjenta określone w projekcie ustawy to:
1. Zawieszenie spłaty należności - czasowe wstrzymanie obowiązku zwrotu pieniędzy
do WFOŚiGW.
2. Zwolnienie z odpowiedzialności za spłatę należności - po prawomocnym wyroku
Sądu potwierdzającym winę wykonawcy.
-- 5 of 8 --
3. Upoważnienie WFOŚiGW do dochodzenia zwrotu należności bezpośrednio od
wykonawcy - WFOŚiGW może wtedy działać w imieniu beneficjenta.
4. Ulgi w spłacie należności - przesunięcia terminu spłaty, rozłożenia płatności na
raty, całkowitego lub częściowego umorzenia spłaty.
5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada informacje o prowadzonych przez
organy ścigania postępowaniach dotyczących możliwych nieprawidłowości przy
realizacji inwestycji finansowanych z programu „Czyste Powietrze” oraz czy w tym
zakresie prowadzona jest współpraca z właściwymi organami?
W odniesieniu do Programu, finansowanego z funduszy unijnych, na podstawie informacji
otrzymanych z WFOŚiGW i NFOŚiGW, MKiŚ posiada wiedzę o:
231 przypadkach czynności prowadzonych przez organy dochodzeniowo- śledcze
(w ramach Programu finansowanego z FEnIKS).
403 przypadkach pozostających w toku czynności prowadzonych przez organy
dochodzeniowo-śledcze oraz 70 postępowaniach, które zostały umorzone (w ramach
Programu finansowanego z KPO).
W zaewidencjonowanych przypadkach czynności prowadzone są m. in. przez: Prokuratury
Okręgowe i Rejonowe, Komendy Powiatowe i Miejskie Policji, CBA.
WFOŚiGW są zobowiązane do przekazywania Instytucji Wdrażającej (NFOŚiGW),
z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa, wszelkich informacji dotyczących
podejmowanych czynności (w tym kontrolnych) lub postępowań prowadzonych
w szczególności przez organy ścigania bądź organy nadzoru, dotyczących lub mogących
dotyczyć swoim zakresem Projektu Grantowego (Programu) w terminie 7 dni od dnia
powzięcia informacji. W efekcie tego, w bazie danych NFOŚiGW dotyczącej zgłoszeń
o postępowaniach organów ścigania i UOKiK, oraz nadużyciach finansowych w ramach
dofinansowań udzielonych w Programie zarejestrowano 697 spraw. Dane dotyczące
postępowań są na bieżąco aktualizowane, ich liczba się zwiększa, natomiast określenie
kwoty dotyczącej nieprawidłowości nie jest możliwe do określenia z uwagi na złożony
charakter spraw.
Dodam, że zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa były i są kierowane do
organów ścigania również bezpośrednio przez beneficjentów, część z tych spraw jest
przekazywana do wiadomości WFOŚiGW, znajduje się zatem w bazie NFOŚiGW i MKiŚ.
W zakresie Programu finansowanego z FEnIKS, zarówno MKiŚ jak i NFOŚiGW nie
posiadają informacji o zakończeniu prowadzonych postępowań, jak również o postawieniu
zarzutów osobom podejrzanym przez organy ścigania. MKiŚ i NFOŚiGW nie posiadają
również informacji o tego typu sprawach zakończonych prawomocnym wyrokiem sądu.
W zakresie Programu finansowanego z KPO, MKiŚ ma wiedzę o 13 przypadkach
sporządzenia aktu oskarżenia w następstwie przeprowadzonego postępowania
przygotowawczego. W dwóch przypadkach zapadł wyrok w I instancji. MKiŚ nie posiada
szczegółowych informacji o przedmiocie i przebiegu postępowań, ponieważ nie był ani ich
inicjatorem, ani stroną.
-- 6 of 8 --
6. Czy Ministerstwo rozważa utworzenie ogólnopolskiego, publicznie dostępnego
wykazu zweryfikowanych wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu
„Czyste Powietrze”, wraz z mechanizmem okresowej oceny ich rzetelności oraz
możliwością wykluczania podmiotów, wobec których stwierdzono poważne
nieprawidłowości?
Aktualnie trwają prace nad wprowadzeniem tzw. Listy Wykonawców, której celem jest
wsparcie beneficjentów Programu w wyborze rzetelnych firm realizujących
przedsięwzięcia z zakresu poprawy efektywności energetycznej budynków. Lista obejmie
wykonawców świadczących usługi m.in. w zakresie wymiany źródeł ciepła, docieplenia
przegród budowlanych, montażu stolarki okiennej i drzwiowej oraz wykonywania audytów
energetycznych.
Wykonawcy ubiegający się o wpis na Listę zostaną poddani weryfikacji pod kątem m.in.
kryteriów formalnych, kwalifikacji zawodowych, doświadczenia w realizacji inwestycji
w ramach Programu. Uzyskanie wpisu będzie możliwe po dokonaniu rejestracji na stronie
internetowej, uzupełnieniu formularza zgłoszeniowego, przekazaniu wymaganych
załączników oraz spełnieniu zasad określonych w regulaminie Listy. W przypadku
ujawnienia poważnych nieprawidłowości przewiduje się możliwość zawieszenia lub
wykreślenia wykonawcy z Listy.
Beneficjenci będą mogli korzystać z uporządkowanego źródła informacji, obejmującego
wykonawców, którzy spełnili określone wymagania i realizują wskazany zakres
przedsięwzięć na określonym obszarze kraju.
Lista będzie miała charakter dobrowolny tzn. beneficjent będzie mógł również skorzystać
z usług firmy wykonawczej, która nie jest na liście i uzyskać dofinansowanie w Programie.
Prace nad Listą Wykonawców, zasadami jej funkcjonowania oraz wymaganiami wobec
podmiotów ubiegających się o wpis są w toku. Wśród planowanych założeń przewiduje się
również mechanizm okresowej weryfikacji potwierdzania spełniania wymagań wpisu na
Listę. Opracowywane rozwiązania mają charakter roboczy i nie zostały jeszcze
zatwierdzone. Koncepcja Listy Wykonawców jest przedmiotem konsultacji społecznych
w ramach proponowanych zmian w Programie, które rozpoczęły się 16.02.2026 r.
Planowana Lista wykonawców będzie narzędziem zwiększającym transparentność rynku
oraz będzie stanowić dodatkowy mechanizm weryfikacji rzetelności i stabilności firm
świadczących usługi dla beneficjentów.
7. Czy Ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia mechanizmów
zabezpieczających środki publiczne oraz interes beneficjentów, takich jak obowiązek
stosowania rachunków powierniczych, etapowych płatności uzależnionych
od rzeczywistego odbioru robót albo obowiązkowych zabezpieczeń finansowych po
stronie wykonawców?
8. Czy Ministerstwo planuje zmianę zasad udzielania prefinansowania w programie
„Czyste Powietrze” w taki sposób, aby ograniczyć ryzyko przekazywania środków
wykonawcom przed faktycznym i prawidłowym wykonaniem prac?
-- 7 of 8 --
Pytania nr 7 i nr 8 dotyczą tego samego zagadnienia, dlatego poniżej przedstawiam wspólną
odpowiedź.
W przypadku prefinansowania (zaliczkowania) część środków Programu jest wypłacana
przed pełnym potwierdzeniem prawidłowej realizacji przedsięwzięcia. Aby lepiej chronić
beneficjentów i środki publiczne, NFOŚiGW pracuje nad wprowadzeniem dodatkowych
zabezpieczeń.
Wykonawca wskazany przez beneficjenta miałby zawrzeć z WFOŚiGW umowę poręczenia
zapłaty, zabezpieczoną wekslem in blanco i deklaracją wekslową. Mechanizm ten chroniłby
beneficjenta na wypadek konieczności zwrotu części lub całości dotacji, jeśli
przedsięwzięcie nie zostanie wykonane prawidłowo. Zabezpieczenie obejmowałoby całość
potencjalnych zobowiązań beneficjenta, wraz z odsetkami i kosztami wynikającymi
z umowy dotacji. Deklaracja wekslowa określałaby zasady i wysokość uzupełnienia weksla
przez WFOŚiGW (w ramach ustalonego limitu).
Wprowadzenie rozwiązań będzie zależało od wyników konsultacji społecznych i dalszych
analiz.
Proszę o przyjęcie wyjaśnień.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 8 of 8 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DFE-WNF.0500.9.2026.AS
4231655.17334476.14125088
Warszawa, 26-03-2026
Odpowiedź na interpelację
Autorzy interpelacji: posłanka Alicja Łuczak oraz grupa posłów
Temat: Program „Czyste Powietrze”
Sygnatura: K10INT15205
Data: 11.02.2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedzi na pytania dotyczące realizacji programu priorytetowego
„Czyste powietrze” (dalej: Program). Odpowiedzi przygotowano z wykorzystaniem
informacji otrzymanych od Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej (dalej: NFOŚiGW).
1. Jakie działania organizacyjne i nadzorcze zostały dotychczas podjęte przez
Ministerstwo Klimatu i Środowiska w celu ograniczenia sytuacji, w których beneficjenci
programu „Czyste Powietrze” zobowiązywani są do zwrotu dofinansowania z przyczyn
od nich niezależnych, w szczególności z powodu niewykonania lub nienależytego
wykonania umów przez wykonawców?
Mając na uwadze trudną sytuację beneficjentów Programu, Ministerstwo Klimatu
i Środowiska (dalej: MKiŚ), NFOŚiGW oraz Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej (dalej: WFOŚiGW) podejmują działania zmierzające do ograniczenia
negatywnych skutków po stronie beneficjentów.
Program jest finansowany ze środków publicznych, w tym europejskich, dlatego istnieje
prawny obowiązek dbania o prawidłowość i gospodarność wydatkowania oraz rozliczania
dofinansowania. W razie stwierdzenia poważnych naruszeń zasad Programu, właściwe
instytucje - przede wszystkim WFOŚiGW - muszą podjąć działania przewidziane
w umowach i regulacjach dotyczących Programu.
W przypadku naruszenia postanowień umowy o dofinansowanie (umowy cywilnoprawnej
między beneficjentem a WFOŚiGW) WFOŚiGW ma obowiązek rozwiązać tą umowę.
Najczęstsze przesłanki rozwiązania umowy występują, jeżeli beneficjent:
nie zrealizował inwestycji w terminie lub zrealizował niezgodnie z Programem;
-- 1 of 8 --
wykorzystał środki niezgodnie z umową;
nie złożył wniosku o płatność w terminie;
nie usunął braków formalnych mimo wezwania;
nie przedstawił dokumentów potwierdzających wydatki;
nie udostępnił nieruchomości do kontroli;
podał nieprawdziwe dane.
Jeżeli środki zostały wypłacone i wykorzystane nieprawidłowo WFOŚiGW musi wezwać
beneficjenta do zwrotu dotacji. Jeżeli beneficjent nie zwróci dotacji w terminie z wezwania,
wtedy WFOŚiGW może wystąpić do sądu o zapłatę, przekazać sprawę windykacji.
WFOŚiGW obecnie nie ma podstawy prawnej do podejmowania wobec beneficjentów
decyzji o rozłożeniu na raty zobowiązań, czy umorzeniu spłaty zobowiązań wraz
z odsetkami.
W przypadkach niezgodności w zakresie realizacji umowy o dofinansowanie, które są
możliwe do skorygowania, stosowane są rozwiązania łagodniejsze (np. aneksowanie
umowy, ograniczenie zakresu przedsięwzięcia), zależnie od oceny konkretnej sprawy.
Umowy finansowane ze środków z FEnIKS
W celu wsparcia beneficjentów, zmodyfikowano procedurę odzyskiwania grantów
w ramach środków pochodzących z Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę,
Klimat, Środowisko 2021–2027 (dalej: FEnIKS). Zmieniona procedura istotnie ogranicza
liczbę wypowiedzeń umów o dofinansowanie w Programie, ponieważ daje WFOŚiGW
i beneficjentowi narzędzia do „ratowania” umowy.
Wprowadzone mechanizmy mają na celu rozwiązanie problemów dotyczących
nieterminowej lub niepełnej realizacji przedsięwzięć, głównie z przyczyn leżących po
stronie wykonawców. Zmieniona procedura ogranicza liczbę wypowiedzeń umów,
ponieważ umożliwia: wydłużenie terminu realizacji przedsięwzięcia, częściowe rozliczenie
projektu z wypłaconą zaliczką przy korekcie zakresu rzeczowego, zmianę formy
finansowania z prefinansowania na refundację.
Umowy finansowane ze środków KPO
W związku z potrzebą ograniczenia sytuacji, gdy dochodzi do formalnych uchybień
z przyczyn niezawinionych przez beneficjentów, NFOŚiGW – we współpracy z WFOŚiGW
– opracowuje obecnie jednolite rozwiązania umożliwiające wydłużanie terminów realizacji
przedsięwzięcia oraz złożenia wniosku o płatność. Dotyczy to umów dotacji finansowanych
z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (dalej: KPO). Zmiany te mają na
celu zwiększenie elastyczności procedur oraz uwzględnienie sytuacji beneficjentów, przy
jednoczesnym zachowaniu pełnej zgodności z Programem, zawartą umową
o dofinansowanie oraz zasadami wydatkowania środków KPO.
Podkreślamy jednak, że prace te nie zostały jeszcze formalnie zakończone, a projektowane
zasady nie obowiązują do czasu ich przyjęcia i wdrożenia. Dopiero po ich zatwierdzeniu
możliwe będzie stosowanie nowych rozwiązań przez WFOŚiGW i podejmowanie
indywidualnych rozstrzygnięć w sprawach dotyczących terminów realizacji przedsięwzięć
i ich rozliczeń. Dlatego ważne jest aby beneficjent był w kontakcie z właściwym WFOŚiGW,
-- 2 of 8 --
które – po wejściu w życie nowych wytycznych – będą mogły w pełnym zakresie ocenić
sytuację oraz rozważyć możliwość wydłużenia terminów.
W efekcie, wypowiedzenie umowy o dofinansowanie przez WFOŚiGW nastąpi dopiero po
wykorzystaniu wszystkich dostępnych ścieżek naprawczych (zmiana umowy dotacji, zwrot
odsetek, zmiana formy finansowania). Procedura określa sposób postępowania stron
aktywnej umowy o dofinansowanie, dopuszczając modyfikacje tego stosunku
cywilnoprawnego, poprzez wydłużenie terminu realizacji zadania. Wprowadza również
elastyczność w rozliczeniach bez konieczności natychmiastowego rozwiązania umowy.
Beneficjent zyskuje szansę na rozliczenie umowy, szczególnie poprzez wydłużenie terminu
realizacji.
Dodatkowo WFOŚiGW mogą prowadzić rozmowy ugodowe z beneficjentem. Takie
rozmowy mogą trwać przez pewien czas i zakończyć się kompromisowym rozwiązaniem
sporu. WFOŚiGW może zawrzeć ugodę w sprawie spornej należności cywilnoprawnej,
jeżeli oceni, że skutki ugody są dla tej jednostki lub odpowiednio Skarbu Państwa albo
budżetu jednostki samorządu terytorialnego korzystniejsze niż prawdopodobny wynik
postępowania sądowego albo arbitrażowego.
Wejście w życie ustawy o pomocy beneficjentom – osobom fizycznym poszkodowanym
w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”, o której informacje
przedstawiono w odpowiedzi na pytanie nr 4, umożliwi dalsze udzielanie pomocy
beneficjentom, którzy ponieśli szkody z powodu działań wykonawców lub osób
działających w ich imieniu.
2. Czy Ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby przypadków, w których
wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej wystąpiły wobec
beneficjentów programu „Czyste Powietrze” z żądaniem zwrotu środków w związku
z problemami leżącymi po stronie wykonawców inwestycji?
W ramach tych ról MKiŚ posiada dostęp do informacji o przebiegu realizacji Programu oraz
podejmuje działania mające zapewnić jego efektywne wdrażanie oraz zgodność
z obowiązującymi przepisami. Oznacza to, że Ministerstwo – poprzez system nadzoru oraz
współpracę z NFOŚiGW – ma wgląd w funkcjonowanie Programu.
MKiŚ nie jest jednak stroną umów między WFOŚiGW a beneficjentami, nie ma zatem
informacji o sposobie realizacji poszczególnych umów (w tym decyzji o rozwiązaniu umowy
czy zwrocie środków). MKiŚ nie posiada informacji o liczbie przypadków, w których
WFOŚiGW wystąpiły wobec beneficjentów Programu z żądaniem zwrotu środków,
w związku z problemami leżącymi po stronie wykonawców inwestycji.
Na podstawie danych przedstawionych przez WFOŚiGW oraz przeprowadzonych
szacunków w związku z przygotowaniem projektu ustawy o pomocy beneficjentom –
osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego
„Czyste Powietrze”, której zasady opisaliśmy w odpowiedzi na pytanie nr 4, liczba umów
w Programie z nierozliczonymi zaliczkami wynosi ponad 8 tys., a łączna kwota tych
nierozliczonych zaliczek to około 285 mln zł. Liczby te nie mogą być utożsamiane z liczbą
i kwotą przypadków, w których WFOŚiGW wystąpiły z żądaniem zwrotu środków, gdyż jak
opisano w odpowiedzi na pytanie nr 1 – WFOŚiGW podejmuje szereg działań w celu
-- 3 of 8 --
„uratowania” umowy wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, zanim rozwiąże umowę i
rozpocznie dochodzenie zwrotu należności.
3. Jakie mechanizmy weryfikacji i kontroli wykonawców realizujących inwestycje
w ramach programu „Czyste Powietrze” są obecnie stosowane oraz czy planowane jest
ich wzmocnienie, w szczególności w zakresie oceny rzetelności i stabilności podmiotów
realizujących usługi dla beneficjentów?
Wykonawca przystępujący do realizacji umów obejmujących dofinansowanie
z prefinansowaniem musi spełniać warunek wskazany w Programie (ust. 9.3.1, pkt 3,
ppkt 10). Wykonawca, z którym beneficjent podpisuje umowę musi działać na rynku usług
budowlanych, remontowych lub montażowych co najmniej 1 rok albo posiadać
doświadczenie w realizacji co najmniej piętnastu inwestycji dla beneficjentów w Programie.
Wzór umowy z wykonawcą został udostępniony wraz z dokumentacją wdrożeniową
Programu. W przypadku korzystania z innego wzoru umowy wskazane zostały analogiczne
postanowienia obowiązkowe do stosowania.
W naborze wniosków od 31.03.2025 r. wprowadzono obowiązkową rolę Operatora
w Programie, którego zadaniem jest bezpośrednia pomoc wnioskodawcy/ beneficjentowi
(wnioskującemu na poziomie podwyższonym i najwyższym) w przygotowaniu i realizacji
przedsięwzięcia wraz ze sporządzeniem wniosku o dofinansowanie i płatność. Rolę
Operatorów w nowej wersji Programu pełnią gminy i WFOŚiGW.
Do zadań Operatora należy m.in.:
na prośbę beneficjenta pomoc w wyborze i zawarciu umowy
z wykonawcą/wykonawcami oraz audytorem;
wsparcie w przygotowaniu dyspozycji wypłaty zaliczki z załącznikami, zgodnie z listą
sprawdzającą,
pomoc w monitorowaniu realizacji prac przez wykonawcę, w tym terminowości
prowadzonych, zgodnie z warunkami umowy o dofinansowanie i umowy z wykonawcą.
Wprowadzenie Operatorów ma istotne znaczenie dla ograniczenia nadużyć
obserwowanych w poprzednich edycjach Programu, takich jak nieuczciwe praktyki
akwizytorów/wykonawców, podpisywanie niekompletnych dokumentów, zawyżanie cen
usług czy niewłaściwą realizację inwestycji. Najwyższy poziom dofinansowania
(100% kosztów netto) oraz prefinansowanie są dostępne wyłącznie przy wsparciu
Operatora, co zapewnia najuboższym beneficjentom, często wykluczonym cyfrowo,
bezpłatną, pełną opiekę na każdym etapie. Z pomocy operatora można skorzystać również
przy podwyższonym poziomie dofinansowania (70% kosztów netto). Udział operatora
w przy podwyższonym poziomie dofinansowania jest opcjonalny.
Zapewniono także dodatkowe elementy zabezpieczające środki publiczne, jak zmniejszenie
kwoty zaliczki w przypadku prefinansowania z 50% do 35%, a deklaracja wypłaty zaliczki
może być podpisana przez beneficjenta w obecności Operatora Programu.
Ponadto WFOŚiGW weryfikują dokumentację finansową i techniczną złożoną przez
beneficjentów, w tym m.in. faktury, certyfikaty urządzeń i protokoły montażowe.
Weryfikowane jest również, czy zakres prac wykonanych przez wykonawcę jest zgodny
-- 4 of 8 --
z umową o dofinansowanie oraz z zakresem prac wynikających z audytu energetycznego.
WFOŚiGW mają prawo przeprowadzać kontrolę w miejscu realizacji przedsięwzięcia,
w ramach której dokonują oględzin zamontowanych urządzeń i oceniają zgodność
wykonanych prac z dokumentacją. Kontrole te mogą odbywać się zarówno przed wypłatą
dotacji, jak i w okresie 5-letniej trwałości przedsięwzięcia.
Rozbudowa powyższych warunków i mechanizmów nie jest planowana. Natomiast
rozwiązania dotyczące tzw. Listy Wykonawców czy dodatkowego zabezpieczenia środków
publicznych mogą mieć bezpośrednie przełożenie na weryfikację jakości świadczonych
przez wykonawców usług. Informacje o Liście Wykonawców zostały przedstawione
w odpowiedzi na pytanie nr 6, a o zabezpieczeniach w odpowiedzi na pytania nr 7 i nr 8.
4. Czy Ministerstwo rozważa wprowadzenie zmian proceduralnych lub legislacyjnych,
które umożliwiłyby ochronę beneficjentów programu przed obowiązkiem zwrotu
dofinansowania w sytuacji, gdy zawarli oni umowę z wykonawcą i działali w dobrej
wierze, a nieprawidłowości powstały po stronie tego wykonawcy?
MKiŚ przygotowało projekt ustawy o pomocy beneficjentom – osobom fizycznym
poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”.
Celem ustawy jest udzielenie pomocy beneficjentom, którzy ponieśli szkody z powodu
działań wykonawców lub osób działających w ich imieniu. Dotyczy to sytuacji, w których
wykonawcy świadczyli na rzecz beneficjentów usługi, dostawy lub roboty budowlane
finansowane z Programu, a ich działania doprowadziły do strat po stronie beneficjentów.
Ustawa jest w trakcie procedowania. Trwa analiza uwag zgłoszonych podczas konsultacji
społecznych, opiniowania i uzgodnień międzyresortowych. Rada Ministrów planuje
przyjęcie projektu tej ustawy w najbliższych tygodniach. Następnie projekt ustawy trafi do
dalszych prac do Parlamentu (Sejmu i Senatu) i po uchwaleniu ustawy do podpisu
Prezydenta RP.
Obecnie, zgodnie z zasadami Programu, zaliczka jest traktowana jako wypłacona na rzecz
beneficjenta, nawet jeśli środki trafiły bezpośrednio na konto wykonawcy. Oznacza to, że
beneficjent, który nie zrealizował umowy o dofinansowanie – w szczególności nie rozliczył
otrzymanej zaliczki – ma obowiązek zwrotu środków do WFOŚiGW. WFOŚiGW ma zatem
ustawowy obowiązek wezwania beneficjenta do zwrotu pieniędzy (zaliczki lub dotacji).
Projekt ustawy przewiduje pomoc dla osób, które:
złożyły wniosek o dofinansowanie do Programu między 15 lipca 2022 r. a 28 listopada
2024 r. oraz
otrzymały dotację, ale z winy wykonawcy (lub osoby działającej w jego imieniu) nie
zrealizowały prac albo prace zostały wykonane niezgodnie z umową.
Formy pomocy dla beneficjenta określone w projekcie ustawy to:
1. Zawieszenie spłaty należności - czasowe wstrzymanie obowiązku zwrotu pieniędzy
do WFOŚiGW.
2. Zwolnienie z odpowiedzialności za spłatę należności - po prawomocnym wyroku
Sądu potwierdzającym winę wykonawcy.
-- 5 of 8 --
3. Upoważnienie WFOŚiGW do dochodzenia zwrotu należności bezpośrednio od
wykonawcy - WFOŚiGW może wtedy działać w imieniu beneficjenta.
4. Ulgi w spłacie należności - przesunięcia terminu spłaty, rozłożenia płatności na
raty, całkowitego lub częściowego umorzenia spłaty.
5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada informacje o prowadzonych przez
organy ścigania postępowaniach dotyczących możliwych nieprawidłowości przy
realizacji inwestycji finansowanych z programu „Czyste Powietrze” oraz czy w tym
zakresie prowadzona jest współpraca z właściwymi organami?
W odniesieniu do Programu, finansowanego z funduszy unijnych, na podstawie informacji
otrzymanych z WFOŚiGW i NFOŚiGW, MKiŚ posiada wiedzę o:
231 przypadkach czynności prowadzonych przez organy dochodzeniowo- śledcze
(w ramach Programu finansowanego z FEnIKS).
403 przypadkach pozostających w toku czynności prowadzonych przez organy
dochodzeniowo-śledcze oraz 70 postępowaniach, które zostały umorzone (w ramach
Programu finansowanego z KPO).
W zaewidencjonowanych przypadkach czynności prowadzone są m. in. przez: Prokuratury
Okręgowe i Rejonowe, Komendy Powiatowe i Miejskie Policji, CBA.
WFOŚiGW są zobowiązane do przekazywania Instytucji Wdrażającej (NFOŚiGW),
z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa, wszelkich informacji dotyczących
podejmowanych czynności (w tym kontrolnych) lub postępowań prowadzonych
w szczególności przez organy ścigania bądź organy nadzoru, dotyczących lub mogących
dotyczyć swoim zakresem Projektu Grantowego (Programu) w terminie 7 dni od dnia
powzięcia informacji. W efekcie tego, w bazie danych NFOŚiGW dotyczącej zgłoszeń
o postępowaniach organów ścigania i UOKiK, oraz nadużyciach finansowych w ramach
dofinansowań udzielonych w Programie zarejestrowano 697 spraw. Dane dotyczące
postępowań są na bieżąco aktualizowane, ich liczba się zwiększa, natomiast określenie
kwoty dotyczącej nieprawidłowości nie jest możliwe do określenia z uwagi na złożony
charakter spraw.
Dodam, że zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa były i są kierowane do
organów ścigania również bezpośrednio przez beneficjentów, część z tych spraw jest
przekazywana do wiadomości WFOŚiGW, znajduje się zatem w bazie NFOŚiGW i MKiŚ.
W zakresie Programu finansowanego z FEnIKS, zarówno MKiŚ jak i NFOŚiGW nie
posiadają informacji o zakończeniu prowadzonych postępowań, jak również o postawieniu
zarzutów osobom podejrzanym przez organy ścigania. MKiŚ i NFOŚiGW nie posiadają
również informacji o tego typu sprawach zakończonych prawomocnym wyrokiem sądu.
W zakresie Programu finansowanego z KPO, MKiŚ ma wiedzę o 13 przypadkach
sporządzenia aktu oskarżenia w następstwie przeprowadzonego postępowania
przygotowawczego. W dwóch przypadkach zapadł wyrok w I instancji. MKiŚ nie posiada
szczegółowych informacji o przedmiocie i przebiegu postępowań, ponieważ nie był ani ich
inicjatorem, ani stroną.
-- 6 of 8 --
6. Czy Ministerstwo rozważa utworzenie ogólnopolskiego, publicznie dostępnego
wykazu zweryfikowanych wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu
„Czyste Powietrze”, wraz z mechanizmem okresowej oceny ich rzetelności oraz
możliwością wykluczania podmiotów, wobec których stwierdzono poważne
nieprawidłowości?
Aktualnie trwają prace nad wprowadzeniem tzw. Listy Wykonawców, której celem jest
wsparcie beneficjentów Programu w wyborze rzetelnych firm realizujących
przedsięwzięcia z zakresu poprawy efektywności energetycznej budynków. Lista obejmie
wykonawców świadczących usługi m.in. w zakresie wymiany źródeł ciepła, docieplenia
przegród budowlanych, montażu stolarki okiennej i drzwiowej oraz wykonywania audytów
energetycznych.
Wykonawcy ubiegający się o wpis na Listę zostaną poddani weryfikacji pod kątem m.in.
kryteriów formalnych, kwalifikacji zawodowych, doświadczenia w realizacji inwestycji
w ramach Programu. Uzyskanie wpisu będzie możliwe po dokonaniu rejestracji na stronie
internetowej, uzupełnieniu formularza zgłoszeniowego, przekazaniu wymaganych
załączników oraz spełnieniu zasad określonych w regulaminie Listy. W przypadku
ujawnienia poważnych nieprawidłowości przewiduje się możliwość zawieszenia lub
wykreślenia wykonawcy z Listy.
Beneficjenci będą mogli korzystać z uporządkowanego źródła informacji, obejmującego
wykonawców, którzy spełnili określone wymagania i realizują wskazany zakres
przedsięwzięć na określonym obszarze kraju.
Lista będzie miała charakter dobrowolny tzn. beneficjent będzie mógł również skorzystać
z usług firmy wykonawczej, która nie jest na liście i uzyskać dofinansowanie w Programie.
Prace nad Listą Wykonawców, zasadami jej funkcjonowania oraz wymaganiami wobec
podmiotów ubiegających się o wpis są w toku. Wśród planowanych założeń przewiduje się
również mechanizm okresowej weryfikacji potwierdzania spełniania wymagań wpisu na
Listę. Opracowywane rozwiązania mają charakter roboczy i nie zostały jeszcze
zatwierdzone. Koncepcja Listy Wykonawców jest przedmiotem konsultacji społecznych
w ramach proponowanych zmian w Programie, które rozpoczęły się 16.02.2026 r.
Planowana Lista wykonawców będzie narzędziem zwiększającym transparentność rynku
oraz będzie stanowić dodatkowy mechanizm weryfikacji rzetelności i stabilności firm
świadczących usługi dla beneficjentów.
7. Czy Ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia mechanizmów
zabezpieczających środki publiczne oraz interes beneficjentów, takich jak obowiązek
stosowania rachunków powierniczych, etapowych płatności uzależnionych
od rzeczywistego odbioru robót albo obowiązkowych zabezpieczeń finansowych po
stronie wykonawców?
8. Czy Ministerstwo planuje zmianę zasad udzielania prefinansowania w programie
„Czyste Powietrze” w taki sposób, aby ograniczyć ryzyko przekazywania środków
wykonawcom przed faktycznym i prawidłowym wykonaniem prac?
-- 7 of 8 --
Pytania nr 7 i nr 8 dotyczą tego samego zagadnienia, dlatego poniżej przedstawiam wspólną
odpowiedź.
W przypadku prefinansowania (zaliczkowania) część środków Programu jest wypłacana
przed pełnym potwierdzeniem prawidłowej realizacji przedsięwzięcia. Aby lepiej chronić
beneficjentów i środki publiczne, NFOŚiGW pracuje nad wprowadzeniem dodatkowych
zabezpieczeń.
Wykonawca wskazany przez beneficjenta miałby zawrzeć z WFOŚiGW umowę poręczenia
zapłaty, zabezpieczoną wekslem in blanco i deklaracją wekslową. Mechanizm ten chroniłby
beneficjenta na wypadek konieczności zwrotu części lub całości dotacji, jeśli
przedsięwzięcie nie zostanie wykonane prawidłowo. Zabezpieczenie obejmowałoby całość
potencjalnych zobowiązań beneficjenta, wraz z odsetkami i kosztami wynikającymi
z umowy dotacji. Deklaracja wekslowa określałaby zasady i wysokość uzupełnienia weksla
przez WFOŚiGW (w ramach ustalonego limitu).
Wprowadzenie rozwiązań będzie zależało od wyników konsultacji społecznych i dalszych
analiz.
Proszę o przyjęcie wyjaśnień.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 8 of 8 --