Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 3 marca 2026 r.
znak sprawy: DSR-VIIIa.054.4.2026.RG
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 15191 Pana Posła Wiesława
Krajewskiego w sprawie kryteriów podziału środków unijnych oraz pozycji
średnich miast w polityce regionalnej państwa
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację, przedstawiam następujące informacje.
Ad 1.
Polska jest beneficjentem już czwartej perspektywy Funduszy Europejskich
i była włączona do korzystania z wieloletnich budżetów Unii Europejskiej na lata
2000-2006 (wstępując do UE w 2004 r.), 2007-2013, 2014-2020, a obecnie
realizowany jest budżet na lata 2021-2027. Od ponad 20 lat zaobserwować
można bardzo dużo pozytywnych zmian w wielu dziedzinach oraz na obszarze
całej Polski.
Obecnie Polska ma do dyspozycji ponad 76 mld euro. Wdrażane są za
pośrednictwem 16 programów regionalnych (zarządzanych przez Urzędy
Marszałkowskie) oraz 8 programów krajowych (zarządzanych przez Ministerstwo
Funduszy i Polityki Regionalnej, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej). Programy te zostały
zatwierdzone przez Komisję Europejską w drugiej połowie 2022 r. oraz w 2023 r.
Określają one planowany zakres wsparcia oraz wysokość dostępnych funduszy
europejskich w poszczególnych regionach Polski, a także niezależnie od położenia
– dla obszaru całej Polski.

-- 1 of 6 --

2
Odzwierciedlają one potrzeby zgłoszone przez regiony oraz poziom ich rozwoju
społeczno-gospodarczego. Instytucje zarządzające programami (wspomniane
wyżej Urzędy Marszałkowskie oraz ministerstwa) były odpowiedzialne za
przygotowanie i wynegocjowanie z KE programów określających wykorzystanie
funduszy europejskich w danym województwie, a następnie opracowały
i przyjęły kryteria wyboru projektów. Na podstawie kryteriów wyłaniane są
projekty, które otrzymują fundusze europejskie w naborach projektów
ogłaszanych przez te Instytucje.
Należy jednak dodać, że zrównoważony rozwój miast, niezależnie od ich
wielkości, jest bardzo ważnym aspektem polityki spójności finansowanej
z funduszy europejskich, a prawo wspólnotowe zobowiązuje wszystkie państwa
członkowskie do przeznaczenia co najmniej 8% środków Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego (EFRR) na poziomie krajowym (z wyłączeniem pomocy
technicznej) na zrównoważony rozwój obszarów miejskich. W ten sposób EFRR –
choć jest niejedynym funduszem wspierającym obszary miejskie, w tym miejskie
obszary funkcjonalne – finansuje zintegrowany rozwój terytorialny w celu
sprostania wyzwaniom gospodarczym, środowiskowym, klimatycznym,
demograficznym i społecznym, wpływając na rozwój lokalny i poprawę jakości
życia mieszkańców. W Polsce wsparcie to jest udzielane w ramach wszystkich
16 programów regionalnych na lata 2021-2027 oraz programu
ponadregionalnego Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej na lata 2021-
2027 i powinno wynieść łącznie przynajmniej 3,67 mld euro. Na podstawie umów
zawartych z beneficjentami szacuje się, że do końca 2025 r. na zrównoważony
rozwój obszarów miejskich Polska przeznaczyła z funduszy europejskich ponad
9,52 mld PLN, co stanowi już ponad 4,9% zasobów EFRR na poziomie krajowym.
Ad 2.
Od lat miasta średnie są w centrum zainteresowania krajowej polityki
regionalnej. Przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 17 września 2019 r. Krajowa
Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 (KSRR 2030), wyznaczyła obszar
strategicznej interwencji (OSI) – m.in. miasta średnie tracące funkcje społeczno-
gospodarcze. W ramach OSI miast średnich tracących funkcje społeczno-
gospodarcze wyznaczono 139 takich ośrodków, które wymagają szczególnie
intensywnych działań, aby zapobiec dalszemu osłabianiu ich pozycji w strukturze
osadniczej i społeczno-gospodarczej, co mogłoby prowadzić do marginalizacji
oraz narastania zjawisk kryzysowych. Celem polityki regionalnej w odniesieniu do
miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze jest odbudowa bazy
gospodarczej tych miast oraz wzmocnienie ich roli, jako centrów aktywności
społecznej i gospodarczej.
Ukierunkowanie terytorialne wsparcia na OSI znalazło odzwierciedlenie
w zapisach programów krajowych perspektywy 2021-2027. Ponadto, w
krajowych programach wprowadzono preferencje dla OSI w kryteriach
horyzontalnych lub zaplanowano dedykowane konkursy dla OSI o znaczeniu
krajowym w ramach poszczególnych, często pojedynczych celów szczegółowych.

-- 2 of 6 --

3
W regionalnych programach na lata 2021-2027 wsparcie OSI, w tym OSI miast
średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze, przybrało dwie zasadnicze
formy: 1) instrumentu terytorialnego (tj. Zintegrowane Inwestycje Terytorialne oraz
Inne Instrumenty Terytorialne), 2) koncentracji terytorialnej polegającej na
ukierunkowaniu interwencji na OSI lub zastosowaniu preferencji dla OSI lub
przeprowadzeniu dedykowanych konkursów dla OSI. Wprowadzone zostały również
instrumenty skierowane do miast takie jak: Pakiet dla średnich miast, Program
Rozwój Lokalny, Centrum Wsparcia Doradczego, Partnerska Inicjatywa Miast.
O większej koncentracji środków wydanych w tym OSI świadczy poziom umów
dofinansowania w perspektywie finansowej 2014-2020 i 2021-2027. Wartość
podpisanych umów per capita w przypadku miast średnich tracących funkcje
społeczno-gospodarcze wyniosła o ok. 18% więcej niż w miastach średnich
ogółem. Zarówno w perspektywie finansowej 2014-2020, jak i 2021-2027
we wsparciu dominują programy regionalne.
W Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR) trwają aktualnie prace
nad dokumentami strategicznymi, w tym nad nową średniookresową strategią
rozwoju kraju – Strategią Rozwoju Polski do 2035 r. (SRP 2035), krajową strategią
rozwoju regionalnego oraz Planem Partnerstwa Krajowego i Regionalnego,
stanowiącym podstawę do ubiegania się o środki unijne w ramach perspektywy
finansowej 2028-2034. Celem horyzontalnym SRP 2035 jest zrównoważony
rozwój terytorialny oparty na policentrycznej sieci osadniczej. Działania
przewidziane w tym celu obejmują m.in.: wzmocnienie lokalnych funkcji
społecznych i gospodarczych, poprawę jakości życia mieszkańców oraz
przeciwdziałanie depopulacji poprzez rozwój infrastruktury i usług wspierających
aktywność lokalnych społeczności. Jednocześnie, SRP 2035 delimituje OSI
wsparcia dla policentrycznej sieci miast i ich obszarów funkcjonalnych, wskazując
na wybrane ośrodki miejskie wraz ze swoimi obszarami funkcjonalnymi, które
pełnią specjalną rolę w dostarczaniu usług publicznych.
Nowa polityka regionalna, określona w krajowej strategii rozwoju regionalnego,
rozwijać będzie zapisy SRP 2035 w szczególności w zakresie działań wspierających
rozwój OSI. W przypadku miast subregionalnych i innych ośrodków
ponadlokalnych (które są co do zasady miastami średnimi) wsparcie ma być
ukierunkowane przede wszystkim na pobudzanie rozwoju społeczno-
gospodarczego. Obejmuje to tworzenie stabilnych i atrakcyjnych miejsc pracy,
wspieranie lokalnej przedsiębiorczości, przeciwdziałanie depopulacji i utracie
funkcji społeczno-gospodarczych, a także podnoszenie jakości oraz dostępności
usług publicznych. Istotnym elementem będzie również poprawa dostępności
transportowej oraz prowadzenie działań rewitalizacyjnych i porządkujących
przestrzeń, w tym ograniczanie niekontrolowanej suburbanizacji i rozwijanie
współpracy ponadlokalnej. W ramach prac nad nową polityką regionalną
wykonana zostanie pogłębiona diagnoza OSI wskazanych w SRP 2035.
Na jej podstawie zostaną wypracowane kierunki działań i instrumenty wsparcia.

-- 3 of 6 --

4
Ad 3. i 4.
W perspektywie finansowej UE na lata 2021-2027 Zintegrowane Inwestycje
Terytorialne (ZIT) dedykowane są zarówno dla miast większych (w tym stolic
województw) jak i dla pozostałych miast wraz z ich obszarami funkcjonalnymi,
w tym dla miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze. Zatem należy
stwierdzić jednoznacznie, że miasta średnie nie są pomijane. Wręcz przeciwnie –
współtworzą instrument wsparcia dedykowany obszarom miejskim.
W praktyce, w oparciu o delimitacje wykonane przez samorządy województw
w strategiach rozwoju województw funkcjonuje obecnie 95 partnerstw ZIT.
W ramach tych partnerstw zrzeszonych jest 221 gmin miejskich i 305 gmin
miejsko-wiejskich, co pokazuje, że zasięg wsparcia daleko wykracza poza granice
głównych metropolii, koncentrując się na zrównoważonym rozwoju miejskich
obszarów funkcjonalnych oraz powiązań obszarów miejskich i wiejskich.
Średnie miasta tracące funkcje społeczno-gospodarcze określone jako obszar
strategicznej interwencji w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego do 2030
roku zostały wskazane w Szwajcarsko-Polskim Programie Współpracy na lata
2023-2029 (II edycja szwajcarskiej pomocy finansowej dla wybranych państw
Unii Europejskiej),jako potencjalny beneficjent naboru projektów do Polsko-
Szwajcarskiego Programu Rozwoju Miast. Wszystkie 139 miast zostało
zaproszone do aplikowania o środki i było objęte działaniami edukacyjnymi
i informacyjnymi na etapie przygotowania wniosku o dofinansowanie.
Spośród 119, które złożyły wnioski, 19 miast zostało beneficjentami. Miasta te po
podpisaniu umów otrzymają łącznie 278 mln CHF na rozwój społeczno-
gospodarczo-środowiskowy, mający na celu zmniejszenie różnic rozwojowych
pomiędzy regionami w Polsce i UE. Miasta otrzymają również wsparcie doradcze
ze strony Związku Miast Polskich, nawiążą współpracę z miastami szwajcarskimi
oraz zainwestują w rozwój instytucjonalny reprezentowanych urzędów.
Wszystkie miasta średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze są w dalszym
ciągu odbiorcami działań edukacyjnych, sieciujących, doradczych, finansowanych
ze Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy w formie webinarów
upowszechniających wiedzę i dobre praktyki, Forów Rozwoju Lokalnego
omawiających case studies ze Szwajcarii oraz indywidualnych raportów
analitycznych. Informacje o Programie można znaleźć na stronie
www.programszwajcarski.gov.pl
Również w nowej edycji Programu Rozwój Lokalny, finansowanego
z Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2021-2028, dedykowano wsparcie
miastom, bazując na zapisach SRP 2035. W zależności od kategorii wielkościowej
miasta, zaproponowano różny zakres wsparcia merytorycznego: dla metropolii
i krajowych aglomeracji miejskich – konkursy w zakresie miasta inteligentnego
i odpornego; dla aglomeracji regionalnych i miast subregionalnych – konkurs
w zakresie miasta zrównoważonego.

-- 4 of 6 --

5
Więcej informacji o Programie Rozwój lokalny (oraz pozostałych programach
finansowanych przez Fundusze Norweskie i EOG 2021-2028) i przyszłych
konkursach, planowanych do uruchomienia w tym roku, można znaleźć na
stronie: https://eeagrants.org/pl/poland/news/local-development-programme-
has-officially-launched
Ponadto do miast średnich skierowane jest szerokie wsparcie w zakresie
rewitalizacji z Programu Pomoc Techniczna dla Funduszy Europejskich 2021-
2027. Program ogólnokrajowy pn. Wsparcie JST w realizacji działań rozwojowych
o budżecie 87 mln zł, skierowany jest do wszystkich gmin prowadzących działania
rewitalizacyjne. Program obejmuje: wsparcie doradcze i edukacyjne dla gmin,
promocja dobrych praktyk, wsparcie wdrażania gminnych programów
rewitalizacji poprzez mikrogranty dla gmin i ich partnerów oraz wsparcie procesu
monitorowania rewitalizacji. Dodatkowo we współpracy z Narodowym
Instytutem Dziedzictwa realizowane są indywidualne oraz otwarte szkolenia,
warsztaty, seminaria, webinaria dla gmin, wsparcie doradcze i konsultacyjne oraz
przygotowanie opracowań specjalistycznych służących identyfikacji i rozpoznaniu
materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Promocja
i upowszechnianie rezultatów inicjatyw wspierających proces rewitalizacji,
realizowanych przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, odbywa
się poprzez gromadzenie i udostępnianie informacji oraz materiałów w serwisie
informacyjno-edukacyjnym Krajowe Centrum Wiedzy o Rewitalizacji, dostępnym
pod adresem rewitalizacja.gov.pl.
Niezmiennie od 2017 roku Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej realizuje
projekt pod nazwą Partnerska Inicjatywa Miast (PIM). PIM jest programem
doradczym, oferuje wsparcie merytoryczne w identyfikowaniu i szukaniu
rozwiązań dopasowanych do lokalnych wyzwań i możliwości. Inicjatywa powstała
jako odpowiedź na zgłaszaną przez samorządy potrzebę wymiany wiedzy
i doświadczeń między miastami, a także pozyskiwania pomysłów na wzmacnianie
potencjału rozwojowego polskich miast i budowania odporności. Podczas prac,
miasta otrzymują możliwość indywidualnych spotkań sieci i wizyt studyjnych,
indywidualnych konsultacji z ekspertami tematycznymi, możliwość wizyt
zagranicznych i wsparcie merytoryczne od ekspertów tematycznych oraz
resortowych, którzy również biorą udział w projekcie. Do tej pory zrealizowano
dwie edycje projektu w latach: 2017-2019 (sieci: mobilność, jakość powietrza,
rewitalizacja), 2021-2023 (sieci: miasto zielone, cyfrowe, inicjatyw PPP).
Aktualna, trzecia edycja PIM rozpoczęła się w lipcu 2024 r. i potrwa do polowy
2026 r. W obecnej edycji miasta pracują w trzech sieciach tematycznych: miasto
dostępnych mieszkań, miasto efektywne energetycznie i miasto kompaktowe.
Łącznie we wszystkich edycjach wsparto prawie 100 polskich miast różnej
wielkości we wszystkich województwach.

-- 5 of 6 --

6
Ad 5.
16 lipca 2025 r. Komisja Europejska opublikowała pakiet rozporządzeń
dotyczących kolejnego wieloletniego budżetu Unii Europejskiej na lata 2028-
2034. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej prowadzi analizy
przedstawionych propozycji i wraz z innymi państwami członkowskimi UE zabiega
o uwzględnienie w przyszłych rozwiązaniach kwestii istotnych i korzystnych dla
Polski. Ze wszystkich państw, które dołączyły do Unii Europejskiej po 2004 roku,
Polska ma najbardziej zdecentralizowany system zarządzania unijnymi środkami.
Mamy też jedne z najlepszych makroekonomicznych efektów inwestowania
środków unijnych, rozwój każdego z 380 powiatów w Polsce dzięki funduszom
unijnym. Dlatego jesteśmy bardzo silnymi orędownikami tego, aby utrzymać
zdecentralizowany system zarządzania środkami unijnymi w nowej perspektywie
finansowej.
Podstawą do określania potrzeb różnej wielkości miast i ich obszarów
funkcjonalnych jest SRP 2035. Na jej podstawie ustalane będą priorytety
do wsparcia działań rozwojowych środkami unijnymi, które znajdą się
w przygotowywanym obecnie Planie Partnerstwa Krajowego i Regionalnego.
Zaplanowane działania powinny być dopasowane do specyfiki i potrzeb
konkretnych regionów i subregionów. Dotyczą one także potrzeb średnich miast
i ich obszarów funkcjonalnych.
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/

-- 6 of 6 --