Interpelacja w sprawie kryteriów przyznawania świadczenia wspierającego osobom z dysfunkcjami wzroku
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 15187
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie kryteriów przyznawania świadczenia wspierającego osobom z dysfunkcjami wzroku
Zgłaszający: Sylwia Bielawska, Iwona Małgorzata Krawczyk
Data wpływu: 07-02-2026
Szanowna Pani Minister,
świadczenie wspierające zostało wprowadzone jako instrument realnego wsparcia osób z niepełnosprawnościami, mający na celu zwiększenie ich samodzielności, niezależności oraz możliwości korzystania z asysty osobistej. W praktyce jednak obecnie obowiązujące kryteria oceny poziomu potrzeby wsparcia prowadzą do systemowego wykluczenia znacznej grupy osób z dysfunkcjami wzroku.
Do mojego biura poselskiego zgłaszają się osoby całkowicie niewidome lub w znacznym stopniu niedowidzące, które uzyskują zbyt niską liczbę punktów w procesie oceny, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia wspierającego. Kryteria te w sposób nieadekwatny oceniają realne potrzeby tej grupy, koncentrując się głównie na fizycznej zdolności poruszania się lub wykonywania podstawowych czynności dnia codziennego, pomijając specyfikę funkcjonowania osób z dysfunkcjami wzroku.
Brak odpowiedniej punktacji powoduje, że osoby niewidome zostają całkowicie pozbawione wsparcia finansowego na opłacenie asystenta, mimo że pomoc osoby trzeciej jest dla nich niezbędna m.in. w:
bezpiecznym poruszaniu się w przestrzeni publicznej,
załatwianiu spraw urzędowych i medycznych,
korzystaniu z transportu publicznego,
uczestnictwie w życiu społecznym i zawodowym.
Taki stan rzeczy stoi w sprzeczności z deklarowanym celem świadczenia wspierającego oraz z zasadą równego traktowania osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności. Budzi on również wątpliwości w kontekście zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej wynikających z konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, w szczególności w zakresie prawa do niezależnego życia i włączenia w społeczeństwo.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo dostrzega problem wykluczenia osób z dysfunkcjami wzroku z dostępu do świadczenia wspierającego wynikający z obecnie obowiązujących kryteriów oceny?
Czy planowane są zmiany w systemie punktowym lub metodologii oceny, które uwzględniałyby specyfikę funkcjonowania osób niewidomych i słabowidzących?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie odrębnych lub uzupełniających kryteriów dla osób z dysfunkcjami wzroku?
Czy prowadzone są analizy dotyczące liczby osób niewidomych i słabowidzących, które nie uzyskały prawa do świadczenia wspierającego pomimo realnej potrzeby wsparcia?
W jakim terminie można spodziewać się ewentualnych działań legislacyjnych lub wykonawczych w tym zakresie?
Liczę na podjęcie pilnych działań zmierzających do usunięcia wskazanych barier i zapewnienia, aby świadczenie wspierające rzeczywiście odpowiadało potrzebom wszystkich grup osób z niepełnosprawnościami, w tym osób z dysfunkcjami wzroku.
Z wyrazami szacunku Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP
Sekretarz stanu Maja Nowak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7764 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.107.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15187 Pań Posłanek Sylwii Bielawskiej i Iwony Małgorzaty
Krawczyk, w sprawie kryteriów przyznawania świadczenia wspierającego osobom
z dysfunkcjami wzroku, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Ustalanie potrzeby wsparcia i jej poziomu realizowane jest przez wojewódzkie zespoły do
spraw orzekania o niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm.) i rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej
z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. z 2023
poz. 2581). Akty te ustalają wzorce prawidłowego postępowania w sprawach o wydanie
decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia, określając w sposób szczegółowy
obowiązujące w tym zakresie standardy.
Zgodnie z art. 4b ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych potrzeba wsparcia jest następstwem braku lub utraty autonomii
fizycznej, psychicznej, intelektualnej albo sensorycznej. Przy ustaleniu potrzeby wsparcia
bierze się pod uwagę, stosownie do wieku oraz rodzaju niepełnosprawności, zdolność danej
osoby do samodzielnego wykonywania określonych codziennych czynności, uwzględniając
czas potrzebny jej do ich wykonania oraz konieczność pomocy ze strony innej osoby lub
technologii wspomagającej. Oceny poziomu potrzeby wsparcia dokonują składy złożone
z odpowiednio przeszkolonych i przygotowanych specjalistów. Poziom potrzeby wsparcia
jest liczbowym parametrem, który zgodnie z art. 4b ust. 3 ww. aktu wyraża miarę wymaganej
przez daną osobę pomocy w skali od 0 do 100 punktów. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia
w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia skład ustalający określa, w jednym miejscu
i czasie, poziom potrzeby wsparcia przy zastosowaniu formularza ustalania poziomu potrzeby
wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności. Ocena dokonywana jest na
podstawie: obserwacji, bezpośredniego wywiadu i oceny, a także informacji wskazanych
w kwestionariuszu samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych
z funkcjonowaniem. Potrzeba wsparcia ustalana jest w odniesieniu do 32 precyzyjnie
zdefiniowanych czynności, stanowiących zestaw uniwersalnych aktywności człowieka. Ich
listę opracowano w oparciu o składnik drugi pn. „Aktywność i uczestniczenie”
Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).
Zgodnie z § 11 ust. 4 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla
każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania – jeżeli osoba
zainteresowana nie ma zdolności do samodzielnego wykonania danej czynności – określa się
rodzaj wymaganego wsparcia i jego częstotliwość, którym przypisano konkretną wartość
punktową. Z kolei zgodnie z § 11 ust. 9 tego aktu ustalenie poziomu potrzeby wsparcia
w odniesieniu do danej czynności dokonywane jest w oparciu o algorytm przewidujący, iż
wartość punktową potrzeby wsparcia dla każdej czynności ustala się jako iloczyn
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
współczynnika określającego zdolność do samodzielnego jej wykonywania, rodzaju
wymaganego wsparcia, współczynnika częstotliwości wymaganego wsparcia i wagi
przypisanej do czynności. Ostatecznie uzyskany poziom potrzeby wsparcia wyraża wartość
punktowa będąca sumą 25 najwyższych iloczynów ustalonych dla czynności związanych
z obszarami codziennego funkcjonowania.
Omawiane standardy są jednakowe dla wszystkich osób ubiegających się o wydanie decyzji
ustalającej poziom potrzeby wsparcia, w tym dla osób z dysfunkcjami narządu wzroku.
W ocenie poziomu potrzeby wsparcia uwzględnia się wszystkie aspekty funkcjonowania
osoby z niepełnosprawnościami i wszystkie rodzaje niepełnosprawności, a ustalony poziom
potrzeby wsparcia odnosi się do potrzeby pomocy będącej następstwem utraty lub braku
autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej spowodowanych
naruszeniem sprawności organizmu. Nie zachodzi zatem potrzeba stosowania osobnej skali
oceny poziomu potrzeby wsparcia w odniesieniu do osób cierpiących na określone
schorzenie lub określony rodzaj niepełnosprawności.
W przypadku osób z niepełnosprawnością sensoryczną, do których zaliczają się osoby
słabowidzące i niewidome, zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie ustalania
poziomu potrzeby wsparcia, przy ocenie zdolności do samodzielnego wykonywania
czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem bierze się pod uwagę, adekwatnie do
wieku tych osób, możliwość odbierania, przekazywania, przetwarzania i interpretowania
zewnętrznych bodźców sensorycznych. Ocena poziomu potrzeby wsparcia każdorazowo
uwzględnia rzeczywisty wpływ ograniczeń wynikających z patologicznego zaburzenia lub
utraty określonych struktur albo funkcji fizjologicznych w organizmie człowieka. Potrzebę
wsparcia ustala się zawsze odniesieniu do wszystkich 32 czynności związanych z obszarami
codziennego funkcjonowania. Trzeba przy tym pamiętać, że ustalenie w odniesieniu do danej
czynności określonego rodzaju wsparcia może nastąpić jedynie po spełnieniu przesłanek
kwalifikacji do danego rodzaju wsparcia, o których mowa w § 11 ust. 5 ww. rozporządzenia.
Jako Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych pragnę zapewnić, że
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma świadomość problemów,
z którymi codziennie mierzą się osoby cierpiące na dysfunkcję narządu wzroku i ich rodziny.
Dążąc do zapewnienia osobom zainteresowanym otrzymaniem decyzji ustalającej poziom
potrzeby wsparcia poczucia, że proces jej wydawania będzie w ich przypadku przebiegał tak
sprawnie jak to możliwe, Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych sprawuje
stały nadzór nad jednostkami orzeczniczymi, obejmujący w szczególności przypominanie
o konieczności podejmowania działań mających zapewnić prawidłowe i jednolite stosowanie
przepisów, standardów i procedur postępowania w tego typu sprawach, tak aby wymagane
prawem czynności podejmowane były w sposób efektywny i zgodny z przepisami.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki prowadzone są obecnie prace
związane z przeglądem stosowania przepisów ustawy oraz standardów, o których mowa w
art. 4b ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych, przepisów wydanych na podstawie art. 6b6 ust. 4 ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także procedur
postępowania w sprawach dotyczących ustalania poziomu potrzeby wsparcia.
W Biurze Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych na bieżąco
monitorowany jest proces wydawania decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia i
przeprowadzane są szkolenia członków wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o
niepełnosprawności objęte nadzorem w zakresie stosowania przepisów, standardów i
procedur postepowania w sprawach dotyczących wydawania decyzji ustalających poziom
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
potrzeby wsparcia, w tym pełnienia przez członków zespołów powierzonych im funkcji
z najwyższą starannością.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --