Interpelacja nr 15177
Interpelacja w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego w projektowanych zmianach Ordynacji podatkowej (UD196)
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (75%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego w projektowanych zmianach Ordynacji podatkowej (UD196)
Interpelacja nr 15177
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego w projektowanych zmianach Ordynacji podatkowej (UD196)
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 06-02-2026
W przyjętym przez Radę Ministrów projekcie ustawy o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (UD196) szczególne kontrowersje budzi propozycja uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego, zgodnie z którym karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej ustaje również w przypadku przedawnienia tej należności.
Projektodawca uzasadnia tę zmianę potrzebą wzmocnienia ochrony interesów finansowych Skarbu Państwa, wskazując, że przedawnienie zobowiązania podatkowego nie powinno blokować możliwości prowadzenia i zakończenia postępowania karnego skarbowego. Proponowane rozwiązanie oznacza jednak fundamentalne zerwanie związku pomiędzy istnieniem zobowiązania podatkowego a odpowiedzialnością karną skarbową osób fizycznych.
W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której zobowiązanie podatkowe wygasa z mocy prawa wskutek przedawnienia, a więc Skarb Państwa traci możliwość jego dochodzenia, natomiast osoby fizyczne odpowiedzialne za rozliczenia podatkowe nadal będą narażone na odpowiedzialność karną skarbową dotyczącą należności, która już nie istnieje w obrocie prawnym. Powstaje tym samym rażąca asymetria pomiędzy sytuacją podatnika jako podmiotu zobowiązanego a sytuacją osób fizycznych działających w jego imieniu.
Dodatkowe wątpliwości budzi ryzyko prowadzenia postępowań karnych skarbowych bez uprzedniego zakończenia postępowania podatkowego i bez wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. W takim modelu ciężar rozstrzygania skomplikowanych kwestii materialnoprawnych z zakresu prawa podatkowego zostaje przeniesiony na sądy karne, które nie są wyspecjalizowane w tej materii, a postępowanie karne skarbowe nie zapewnia takiego samego standardu kontroli merytorycznej jak postępowanie przed sądami administracyjnymi.
W konsekwencji projektowana zmiana rodzi poważne pytania o zgodność z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasadą pewności prawa oraz proporcjonalności represji karnej, w sytuacji gdy samo zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu.
W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę skutków prawnych uchylenia art. 44 § 2 K.k.s. w zakresie rozbieżności pomiędzy sytuacją podatnika, wobec którego zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, a sytuacją osób fizycznych ponoszących odpowiedzialność karną skarbową za rozliczenia tego podatnika, a jeżeli tak – jakie wnioski z niej wynikają?
Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko przeniesienia na sądy karne obowiązku samodzielnego ustalania istnienia i wysokości zobowiązań podatkowych w sprawach karnych skarbowych, oraz czy oceniano przygotowanie sądów karnych do rozstrzygania tak złożonych zagadnień prawa podatkowego?
Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko, że po uchyleniu art. 44 § 2 K.k.s. postępowania karne skarbowe będą prowadzone lub inicjowane bez uprzedniego zakończenia postępowania podatkowego i bez wydania ostatecznej decyzji podatkowej, co w praktyce przeniesie na sądy karne obowiązek samodzielnego ustalania istnienia oraz wysokości zobowiązania podatkowego, a jeżeli tak – jakie mechanizmy mają zapobiec takiej praktyce?
Czy w toku prac nad projektem UD196 analizowano wpływ proponowanej zmiany na standardy ochrony praw jednostki, w szczególności zasadę pewności prawa oraz zasadę zaufania obywatela do państwa, w sytuacji gdy odpowiedzialność karna skarbowa ma trwać pomimo wygaśnięcia zobowiązania podatkowego?
Czy projektowana zmiana była analizowana pod kątem jej wpływu na osoby fizyczne wykonujące czynności rozliczeniowe w imieniu podmiotów gospodarczych, w szczególności w zakresie zwiększenia ryzyka osobistej odpowiedzialności karnej skarbowej przy jednoczesnym braku odpowiedzialności podatkowej samego podmiotu?
Czy Ministerstwo Finansów rozważało alternatywne rozwiązania, które pozwalałyby na ochronę interesów finansowych Skarbu Państwa bez całkowitego zerwania związku pomiędzy przedawnieniem zobowiązania podatkowego a odpowiedzialnością karną skarbową, a jeżeli tak – dlaczego z nich zrezygnowano?
Interpelacja nr 15177
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego w projektowanych zmianach Ordynacji podatkowej (UD196)
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 06-02-2026
W przyjętym przez Radę Ministrów projekcie ustawy o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (UD196) szczególne kontrowersje budzi propozycja uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego, zgodnie z którym karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej ustaje również w przypadku przedawnienia tej należności.
Projektodawca uzasadnia tę zmianę potrzebą wzmocnienia ochrony interesów finansowych Skarbu Państwa, wskazując, że przedawnienie zobowiązania podatkowego nie powinno blokować możliwości prowadzenia i zakończenia postępowania karnego skarbowego. Proponowane rozwiązanie oznacza jednak fundamentalne zerwanie związku pomiędzy istnieniem zobowiązania podatkowego a odpowiedzialnością karną skarbową osób fizycznych.
W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której zobowiązanie podatkowe wygasa z mocy prawa wskutek przedawnienia, a więc Skarb Państwa traci możliwość jego dochodzenia, natomiast osoby fizyczne odpowiedzialne za rozliczenia podatkowe nadal będą narażone na odpowiedzialność karną skarbową dotyczącą należności, która już nie istnieje w obrocie prawnym. Powstaje tym samym rażąca asymetria pomiędzy sytuacją podatnika jako podmiotu zobowiązanego a sytuacją osób fizycznych działających w jego imieniu.
Dodatkowe wątpliwości budzi ryzyko prowadzenia postępowań karnych skarbowych bez uprzedniego zakończenia postępowania podatkowego i bez wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. W takim modelu ciężar rozstrzygania skomplikowanych kwestii materialnoprawnych z zakresu prawa podatkowego zostaje przeniesiony na sądy karne, które nie są wyspecjalizowane w tej materii, a postępowanie karne skarbowe nie zapewnia takiego samego standardu kontroli merytorycznej jak postępowanie przed sądami administracyjnymi.
W konsekwencji projektowana zmiana rodzi poważne pytania o zgodność z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasadą pewności prawa oraz proporcjonalności represji karnej, w sytuacji gdy samo zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu.
W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę skutków prawnych uchylenia art. 44 § 2 K.k.s. w zakresie rozbieżności pomiędzy sytuacją podatnika, wobec którego zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, a sytuacją osób fizycznych ponoszących odpowiedzialność karną skarbową za rozliczenia tego podatnika, a jeżeli tak – jakie wnioski z niej wynikają?
Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko przeniesienia na sądy karne obowiązku samodzielnego ustalania istnienia i wysokości zobowiązań podatkowych w sprawach karnych skarbowych, oraz czy oceniano przygotowanie sądów karnych do rozstrzygania tak złożonych zagadnień prawa podatkowego?
Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko, że po uchyleniu art. 44 § 2 K.k.s. postępowania karne skarbowe będą prowadzone lub inicjowane bez uprzedniego zakończenia postępowania podatkowego i bez wydania ostatecznej decyzji podatkowej, co w praktyce przeniesie na sądy karne obowiązek samodzielnego ustalania istnienia oraz wysokości zobowiązania podatkowego, a jeżeli tak – jakie mechanizmy mają zapobiec takiej praktyce?
Czy w toku prac nad projektem UD196 analizowano wpływ proponowanej zmiany na standardy ochrony praw jednostki, w szczególności zasadę pewności prawa oraz zasadę zaufania obywatela do państwa, w sytuacji gdy odpowiedzialność karna skarbowa ma trwać pomimo wygaśnięcia zobowiązania podatkowego?
Czy projektowana zmiana była analizowana pod kątem jej wpływu na osoby fizyczne wykonujące czynności rozliczeniowe w imieniu podmiotów gospodarczych, w szczególności w zakresie zwiększenia ryzyka osobistej odpowiedzialności karnej skarbowej przy jednoczesnym braku odpowiedzialności podatkowej samego podmiotu?
Czy Ministerstwo Finansów rozważało alternatywne rozwiązania, które pozwalałyby na ochronę interesów finansowych Skarbu Państwa bez całkowitego zerwania związku pomiędzy przedawnieniem zobowiązania podatkowego a odpowiedzialnością karną skarbową, a jeżeli tak – dlaczego z nich zrezygnowano?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
23%
Konkretność
77%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
1.8 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
19074 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/7
Warszawa, 19 marca 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 15177 w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2
Kodeksu karnego skarbowego w projektowanych zmianach
Ordynacji podatkowej (UD196)
Znak sprawy: DTS9.054.1.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Kancelaria Sejmu
ul. Wiejska 4/6/8
00-902 Warszawa
Odpowiedź na interpelację posła Janusza Kowalskiego nr 15177
w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego
skarbowego
Szanowny Panie Marszałku,
Minister Finansów i Gospodarki udziela następujących odpowiedzi na pytania
zawarte w interpelacji nr 15177 w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu
karnego skarbowego w projektowanych zmianach Ordynacji podatkowej (UD196):
1 Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę skutków prawnych
uchylenia art. 44 § 2 k.k.s. w zakresie rozbieżności pomiędzy sytuacją podatnika,
wobec którego zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, a sytuacją osób
fizycznych ponoszących odpowiedzialność karną skarbową za rozliczenia tego
podatnika, a jeżeli tak – jakie wnioski z niej wynikają?
Na wstępie należy przypomnieć, że w projekcie zaproponowano uchylenie
kontrowersyjnego i krytykowanego od wielu lat art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji
podatkowej, umożliwiającego zawieszenie biegu terminu przedawnienia
zobowiązania podatkowego poprzez wszczęcie sprawy karnej skarbowej, także
w sytuacji, gdy podstawy tego wszczęcia mogły budzić wątpliwości. Upływ terminu
-- 1 of 7 --
2/7
przedawnienia zobowiązania podatkowego nie oznacza jednak, że nie popełniono
przestępstwa. Celem zmian proponowanych przez Ministra Finansów i Gospodarki
jest likwidacja ww. kontrowersyjnego przepisu, jednakże nie umożliwienie unikania
odpowiedzialności karnej w sytuacji, gdy faktycznie doszło do popełnienia
przestępstwa skarbowego.
Z tego powodu analizie w Ministerstwie Finansów w pierwszej kolejności poddano
wpływ uchylenia art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej na przedawnienie karalności
poważnych przestępstw skarbowych – czy uchylenie to nie doprowadzi do
bezkarności sprawców przestępstw skarbowych godzących w interesy Skarbu
Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz istotne interesy finansowe Unii
Europejskiej.
Podkreślenia wymaga, iż ustawodawca krajowy jest zobowiązany do podjęcia
środków koniecznych do spełnienia wymogów unijnych, w szczególności poprzez
przyjęcie niezbędnych przepisów i w razie potrzeby zmianę istniejących w celu
zagwarantowania, by regulacja mająca zastosowanie do ścigania i karania
przestępstw poważnych nadużyć finansowych naruszających interesy finansowe
Unii, w tym regulacja przedawnienia odpowiedzialności karnej, była zgodna z
postanowieniami art. 325 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)
i art. 2 ust. 1 Konwencji sporządzonej na podstawie artykułu K.3 Traktatu o Unii
Europejskiej, o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich, podpisanej
w Brukseli w dniu 26 lipca 1995 r. (konwencja OIF). Regulacja ta powinna być
ukształtowana w taki sposób, aby nie powodować ze swej natury systemowego
ryzyka bezkarności czynów stanowiących tego rodzaju przestępstwa, a przy tym
zapewniać ochronę praw podstawowych osób oskarżonych.1
W tej tematyce wypowiadał się już TSUE, uznając za niezgodne z prawem unijnym
uregulowania skracające termin przedawnienia karalności w taki sposób, że
w konsekwencji pozbawiono te przepisy skuteczności. Tworzy to bowiem
systemowe ryzyko bezkarności w odniesieniu do przestępstw poważnych nadużyć
finansowych naruszających interesy finansowe Unii2, w szczególności w sprawach,
których złożoność wymaga prowadzenia przez organy karne dłuższego
postępowania przygotowawczego. W ocenie TSUE stanowi to problem systemowy,
ponieważ im bardziej skomplikowane jest przestępstwo i im większą liczbę
oskarżonych i czynów obejmuje, tym trudniejsze jest zakończenie rozpoznawania
sprawy przed upływem okresu przedawnienia.
W świetle wskazanego orzecznictwa TSUE w ocenie Ministerstwa Finansów
właściwym jest, aby wyłączenie odpowiedzialności karnej nie następowało z tego
powodu, że zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu. Automatyczne
umarzanie spraw o najpoważniejsze przestępstwa skarbowe, dla których
w Kodeksie karnym skarbowym przewidziano 10 letni termin przedawnienia
karalności już po 5 latach wraz z przedawnieniem zobowiązania podatkowego,
stwarza w ocenie Ministerstwa właśnie takie ryzyko systemowej bezkarności.
1 Por. M. Serowaniec, Między legalnością a skutecznością fiskalną: Zmiana interpretacji
prawa podatkowego we Włoszech w świetle orzecznictwa TSUE, Toruń 2025.
2 Orzeczenia TSUE w sprawach C 105/14 Taricco, C 42/17 M.A.S., M.B. , C-107/23 LIN.
-- 2 of 7 --
3/7
Odnosząc się do skutków prawnych uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego
skarbowego w zakresie rozbieżności pomiędzy sytuacją podatnika, wobec którego
zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, a sytuacją osób fizycznych
ponoszących odpowiedzialność karną skarbową za rozliczenia tego podatnika,
wyjaśniamy, że odpowiedzialność karna skarbowa jest zindywidualizowana (może ją
ponieść tylko osoba fizyczna) i odrębna od odpowiedzialności na gruncie prawa
podatkowego. W zależności od konkretnego przypadku odpowiedzialności karnej
może podlegać faktycznie osoba, która jednocześnie jest podatnikiem (w przypadku
podatników będących osobami fizycznymi), jeśli osobiście ponosi winę za uchylanie
się od opodatkowania. W przypadku gdy wina zostanie przypisana osobie
prowadzącej sprawy gospodarcze podatnika (zarówno w przypadku osób prawnych
jak i fizycznych), to ona podlegać będzie odpowiedzialności za przestępstwo
skarbowe.
Proponowana zmiana legislacyjna nie będzie skutkowała nierównym traktowaniem
podatników, natomiast karalność osób fizycznych odpowiedzialnych za rozliczenia
podatnika będzie regulowana tak jak obecnie w art. 9 § 3 Kodeksu karnego
skarbowego.
Ze względu na autonomię prawa karnego skarbowego i prawa podatkowego
nieuniknione jest, że często inna osoba (podmiot) jest zobowiązana do zapłaty
podatku, a inna ponosi odpowiedzialność za umyślne, zawinione działania lub
zaniechania. Fakt, że zobowiązanie podatkowe po stronie podatnika przestanie
istnieć nie ma żadnego wpływu na ocenę, czy doszło do popełnienia przestępstwa
skarbowego oraz kto jest jego sprawcą – bezpośrednio podatnik czy też osoba(y)
prowadząca(e) jego sprawy.
2. Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko przeniesienia na sądy karne
obowiązku samodzielnego ustalania istnienia i wysokości zobowiązań
podatkowych w sprawach karnych skarbowych, oraz czy oceniano przygotowanie
sądów karnych do rozstrzygania tak złożonych zagadnień prawa podatkowego?
3. Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko, że po uchyleniu art. 44 § 2 k.k.s.
postępowania karne skarbowe będą prowadzone lub inicjowane bez uprzedniego
zakończenia postępowania podatkowego i bez wydania ostatecznej decyzji
podatkowej, co w praktyce przeniesie na sądy karne obowiązek samodzielnego
ustalania istnienia oraz wysokości zobowiązania podatkowego, a jeżeli tak – jakie
mechanizmy mają zapobiec takiej praktyce?
Co do zasady sąd karny nie jest związany decyzją administracyjną (decyzja
administracyjna nie jest wskazana w art. 8 § 2 Kodeksu postępowania karnego jako
wiążąca sąd karny – zasada samodzielności jurysdykcyjnej sądów karnych). Stąd
należy podkreślić, że sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne
i prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu
(podatkowego) z zastrzeżeniem, że wiążą go prawomocne orzeczenia sądów, ale
tylko takie, które kształtują prawa lub obowiązki. Do orzeczeń takich nie należą
-- 3 of 7 --
4/7
nawet wyroki sądów administracyjnych3. Mając powyższe na uwadze, przepisy nie
przewidują regulacji prawnej w zakresie określania wysokości uszczuplonej
należności publicznoprawnej w sprawach karnych. Dodatkowo należy zauważyć, że
obowiązek podatkowy zawsze wynika z ustawy a nie z decyzji organu podatkowego,
a zatem ustalenie czy popełniono przestępstwo skarbowe nie polega na zbadaniu
prawidłowości decyzji podatkowej określającej zobowiązanie podatkowe, a na
ustaleniu czy sprawca naruszył określone w ustawie obowiązki ciążące na podatniku
lub płatniku oraz czy w wyniku tego nastąpiło narażenie na uszczuplenie w
należnościach Skarbu Państwa (JST) w określonej wysokości. Decyzja podatkowa
nie jest wiążąca dla sądu karnego. Nie stanowi też zagadnienia wstępnego.
Ewentualne związanie sądu karnego decyzją jakiegokolwiek organu administracji,
w tym organu podatkowego, należałoby ocenić jako niezgodne z Konstytucją RP.
Decyzja podatkowa wraz z pozostałym materiałem dowodowym z postępowania
podatkowego jest tylko jednym z dowodów w sprawie o przestępstwo skarbowe.
Orzekanie przez sąd karny po przedawnieniu zobowiązania podatkowego będzie
należeć do rzadkości. Tylko w sprawach, gdzie wysokość uszczuplonej należności
publicznoprawnej przekracza obecnie 961 200 zł, termin przedawnienia karalności
wynosi 10 lat i jest dłuższy od podstawowego terminu przedawnienia zobowiązań
podatkowych. W pozostałych przypadkach (wg analiz przeprowadzonych w MF
w ostatnich latach było to około 90% spraw) termin przedawnienia karalności
wynosi 5 lat, czyli dokładnie tyle co podstawowy termin przedawnienia
zobowiązania podatkowego określony w Ordynacji podatkowej.
W sytuacji, kiedy dojdzie do prowadzenia postępowania karnego skarbowego po
przedawnieniu zobowiązania podatkowego, sąd będzie mógł oprzeć się na innych
dowodach z dokumentów (protokoły kontroli, badania ksiąg, faktury, złożone
Jednolite Pliki Kontrolne, sprawozdania finansowe), przesłuchać świadków,
a w szczególnie skomplikowanych przypadkach może powołać biegłego, podobnie
jak czyni to w sprawach przestępstw gospodarczych, oszustw ubezpieczeniowych
czy finansowych.
Podkreślenia wymaga, iż sędziowie rozpatrują sprawy z różnych dziedzin, równie
skomplikowanych jak podatki, nie bazując na decyzjach właściwych organów (np.
przestępstwa fakturowe, oszustwa giełdowe).
Nie podzielamy zatem pojawiających się w przestrzeni publicznej wypowiedzi
o braku kompetencji sędziów zajmujących się sprawami karnymi do orzekania
w kwestiach podatkowych. Sprawy karne skarbowe są jednymi z wielu trudnych
i skomplikowanych zagadnień, z którymi zmagają się z sędziowie. Tym niemniej
zauważamy, że przepisy przejściowe w projektowanej regulacji zakładają czas (co
najmniej 5 lat) na ewentualne przygotowanie się sądów, w tym także na rozważenie
wprowadzenia postulowanej od lat specjalizacji sędziów (lub sądów) w sprawach
karnych skarbowych.
3 S. Kowalski, Samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego, (w) Ustalenie wysokości podatku
uszczuplonego lub narażonego na uszczuplenie w postępowaniu karnym skarbowym, Toruń
2024, str. 144-157.
-- 4 of 7 --
5/7
4. Czy w toku prac nad projektem UD196 analizowano wpływ proponowanej
zmiany na standardy ochrony praw jednostki, w szczególności zasadę pewności
prawa oraz zasadę zaufania obywatela do państwa, w sytuacji, gdy
odpowiedzialność karna skarbowa ma trwać pomimo wygaśnięcia zobowiązania
podatkowego?
Odnosząc się do kwestii wpływu proponowanej zmiany na standardy ochrony praw
jednostki, w szczególności zasadę pewności prawa oraz zasadę zaufania obywatela
do państwa w sytuacji, gdy odpowiedzialność karna skarbowa ma trwać pomimo
wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia należy
w pierwszej kolejności podkreślić, że fakt, iż organy podatkowe nie miały możliwości
skutecznie przeprowadzić postępowania administracyjnego nie oznacza, że
przestępstwa nie popełniono. Tym niemniej należy zauważyć, że po przedawnieniu
zobowiązania podatkowego, organ ścigania będzie tak jak obecnie związany zasadą
domniemania niewinności. To finansowy organ postępowania przygotowawczego
albo prokurator będzie musiał udowodnić winę umyślną sprawcy a także wykazać,
że doszło do narażenia na uszczuplenie należności publicznoprawnej
w konkretnej wysokości. Ponadto, ewentualne wątpliwości (wobec
niedostatecznego materiału dowodowego) rozstrzygane są i muszą być na korzyść
sprawcy. W przypadku braku dowodów zachodzą przesłanki do umorzenia
postępowania, zgodnie z art. 17 Kodeksu postępowania karnego. Zasady
odpowiedzialności karnej skarbowej pozostaną niezmienione, niezależnie od tego
czy przedawni się zobowiązanie podatkowe. Fakt, że organy ścigania nie będą mogły
„podeprzeć się” decyzją podatkową będzie raczej wzmacniał domniemanie
niewinności, stawiając oskarżycielowi publicznemu wyższe wymagania w zakresie
udowodnienia znamion przestępstwa skarbowego.
5. Czy projektowana zmiana była analizowana pod kątem jej wpływu na osoby
fizyczne wykonujące czynności rozliczeniowe w imieniu podmiotów
gospodarczych, w szczególności w zakresie zwiększenia ryzyka osobistej
odpowiedzialności karnej skarbowej przy jednoczesnym braku odpowiedzialności
podatkowej samego podmiotu?
Proponowane rozwiązania nie rodzą zwiększonego niż obecnie ryzyka
odpowiedzialności karnej dla osoby fizycznej wykonującej czynności rozliczeniowe
w imieniu podmiotów gospodarczych.
Kodeks karny skarbowy zawiera regulacje dotyczące odpowiedzialności karnej za
popełnienie czynu zabronionego w szczególności w formie sprawstwa, działania
wspólnie i w porozumieniu, czy faktycznego wykonywania. Generalnie czyn
zabroniony na gruncie Kodeksu karnego skarbowego można popełnić tylko
umyślnie (poza nielicznymi wyjątkami niedotyczącymi niniejszej interpelacji). Przy
ocenie stopnia winy bierze się pod uwagę przede wszystkim formę zamiaru,
motywację sprawcy, poczytalność, możliwość rozpoznania bezprawności czynu oraz
okoliczności wpływające na swobodę wyboru zachowania. Analizowane są osobiste
właściwości sprawcy, jego sytuacja oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa.
W przypadku przedawnienia zobowiązania podatkowego, przesłanki prowadzenia
postępowania karnego nie ulegają zmianie.
Odpowiedzialność karna sprawcy przestępstwa skarbowego jest odrębna od
odpowiedzialności samego podmiotu (podatnika, płatnika) na gruncie prawa
-- 5 of 7 --
6/7
podatkowego. Kwestia ustalenia osoby lub osób winnych popełnienia przestępstwa
skarbowego są i będą ustalane indywidualnie, w zależności od okoliczności
konkretnej sprawy.
6. Czy Ministerstwo Finansów rozważało alternatywne rozwiązania, które
pozwalałyby na ochronę interesów finansowych Skarbu Państwa bez całkowitego
zerwania związku pomiędzy przedawnieniem zobowiązania podatkowego
a odpowiedzialnością karną skarbową, a jeżeli tak – dlaczego z nich
zrezygnowano?
Ministerstwo Finansów zaproponowało kompleksowe rozwiązanie polegające na
zmianach w zakresie prawa podatkowego połączone ze zmianami w prawie karnym
skarbowym. Zrezygnowano z rozwiązań niepełnych na rzecz spójnego i zgodnego
systemowo rozwiązania.
Uchylona zostanie przesłanka ustania karalności czynu zabronionego w przypadku
przedawnienia należności publicznoprawnej (art. 44 § 2 kks). Powyższa zmiana
spowoduje uniknięcie niepożądanego zjawiska w stanie prawnym po likwidacji
przesłanki z art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej w postaci skrócenia terminu
przedawnienia niektórych typów czynów zabronionych o najwyższym zagrożeniu
karnym, charakteryzujących się wysoką szkodliwością społeczną. Podstawowy
termin przedawnienia zobowiązania podatkowego wynosi bowiem 5 lat, natomiast
okres przedawnienia przestępstw o wysokiej szkodliwości społecznej wynosi 10 lat.
Zachowanie tego terminu umożliwi prowadzenie i zakończenie postępowań
przygotowawczych oraz doprowadzenie do skazania sprawców poważnych
przestępstw skarbowych (szczególnie w sprawach, w których w postępowaniach
karnych zgromadzono obszerny materiał dowodowy dotyczący np. karuzel
podatkowych).
Intencją ustawodawcy jest oddzielenie terminu przedawnienia należności
publicznoprawnej od terminu przedawnienia karalności przestępstwa skarbowego.
Uchylenie art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej spowoduje, że inaczej niż dzisiaj,
w toku już prowadzonych postępowań karnych skarbowych będzie mogło nastąpić
przedawnienie zobowiązania podatkowego, powiązanego bezpośrednio
z popełnionym czynem, którego skutkiem jest uszczuplenie podatku. Już dziś
w przypadku przestępstw skarbowych nieskutkujących bezpośrednio
uszczupleniem należności publicznoprawnej (np. posługiwanie się nierzetelnymi
fakturami, nierzetelne prowadzenie ksiąg) a powiązanych z rozliczeniami
podatkowymi, przedawnienie zobowiązania podatkowego nie ma wpływu na
przedawnienie karalności. Podobnie w przypadku tzw. przestępstw fakturowych
z art. 270a, 271a czy 277a Kodeksu karnego. Stąd też propozycja uchylenia
przesłanki przedawnienia karalności czynu zabronionego w przypadku
przedawnienia należności publicznoprawnej (najczęściej zobowiązania
podatkowego) mająca na celu uniknięcie bezkarności najpoważniejszych
przestępstw skarbowych.
Proponowane rozwiązanie w postaci uchylenia art. 44 § 2 kks nie jest nowym
zagadnieniem. Było już procedowane w projekcie ustawy z dnia 3 marca 2022 r.
o zmianie ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (UD 357)
oraz w projekcie ustawy z dnia 21 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny
-- 6 of 7 --
7/7
skarbowy (UD 188), jednak ówcześnie nie wiązało się z uchyleniem art. 70 § 1 pkt 6
Ordynacji podatkowej, wskutek czego było niespójne systemowo i restrykcyjne.
Obecna propozycja uchylenia art. 44 § 2 kks połączona jest ze zmianami do ustawy
Ordynacja podatkowa i ma charakter propozycji kompleksowego rozwiązania
problemu. Efektem powinno być wyeliminowanie przypadków wszczynania
postępowań karnych skarbowych tam gdzie nie było do tego podstaw i organy
w praktyce nie zmierzały do ustalenia i ukarania sprawcy, a jedynie do uzyskania
skutku zawieszenia terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Celem nowelizacji jest takie ukształtowanie przepisów aby wszczynanie
postępowań karnych następowało wyłącznie w tych sytuacjach, gdy istnieje
uzasadnione podejrzenie popełnienia umyślnego przestępstwa skarbowego
i ograniczenie spraw, w których zaistniała konieczność umorzenia dochodzeń
(śledztw) z uwagi na fakt, że czynu nie popełniono, brak jest danych dostatecznie
uzasadniających podejrzenie jego popełnienia albo czyn nie zawiera znamion
przestępstwa skarbowego.
Analiza proponowanych rozwiązań modyfikacji art. 70 § 6 ust 1 Ordynacji
podatkowej zawarta w projekcie poselskim (druk sejmowy 907), a także w projekcie
ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego
i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego
(druk UA8) potwierdza, że brak jest możliwości osiągnięcia zamierzonych skutków
poprzez zmianę tego przepisu.
Dodatkowo informujemy, że przedmiotowe rozwiązania znajdują się w projekcie
ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy – Kodeks karny
skarbowy (UD367)4, do którego przeniesiono rozwiązania proponowane wcześniej
w druku UD196.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
4 https://legislacja.gov.pl/projekt/12407203
-- 7 of 7 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/7
Warszawa, 19 marca 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 15177 w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2
Kodeksu karnego skarbowego w projektowanych zmianach
Ordynacji podatkowej (UD196)
Znak sprawy: DTS9.054.1.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Kancelaria Sejmu
ul. Wiejska 4/6/8
00-902 Warszawa
Odpowiedź na interpelację posła Janusza Kowalskiego nr 15177
w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego
skarbowego
Szanowny Panie Marszałku,
Minister Finansów i Gospodarki udziela następujących odpowiedzi na pytania
zawarte w interpelacji nr 15177 w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu
karnego skarbowego w projektowanych zmianach Ordynacji podatkowej (UD196):
1 Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę skutków prawnych
uchylenia art. 44 § 2 k.k.s. w zakresie rozbieżności pomiędzy sytuacją podatnika,
wobec którego zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, a sytuacją osób
fizycznych ponoszących odpowiedzialność karną skarbową za rozliczenia tego
podatnika, a jeżeli tak – jakie wnioski z niej wynikają?
Na wstępie należy przypomnieć, że w projekcie zaproponowano uchylenie
kontrowersyjnego i krytykowanego od wielu lat art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji
podatkowej, umożliwiającego zawieszenie biegu terminu przedawnienia
zobowiązania podatkowego poprzez wszczęcie sprawy karnej skarbowej, także
w sytuacji, gdy podstawy tego wszczęcia mogły budzić wątpliwości. Upływ terminu
-- 1 of 7 --
2/7
przedawnienia zobowiązania podatkowego nie oznacza jednak, że nie popełniono
przestępstwa. Celem zmian proponowanych przez Ministra Finansów i Gospodarki
jest likwidacja ww. kontrowersyjnego przepisu, jednakże nie umożliwienie unikania
odpowiedzialności karnej w sytuacji, gdy faktycznie doszło do popełnienia
przestępstwa skarbowego.
Z tego powodu analizie w Ministerstwie Finansów w pierwszej kolejności poddano
wpływ uchylenia art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej na przedawnienie karalności
poważnych przestępstw skarbowych – czy uchylenie to nie doprowadzi do
bezkarności sprawców przestępstw skarbowych godzących w interesy Skarbu
Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz istotne interesy finansowe Unii
Europejskiej.
Podkreślenia wymaga, iż ustawodawca krajowy jest zobowiązany do podjęcia
środków koniecznych do spełnienia wymogów unijnych, w szczególności poprzez
przyjęcie niezbędnych przepisów i w razie potrzeby zmianę istniejących w celu
zagwarantowania, by regulacja mająca zastosowanie do ścigania i karania
przestępstw poważnych nadużyć finansowych naruszających interesy finansowe
Unii, w tym regulacja przedawnienia odpowiedzialności karnej, była zgodna z
postanowieniami art. 325 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)
i art. 2 ust. 1 Konwencji sporządzonej na podstawie artykułu K.3 Traktatu o Unii
Europejskiej, o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich, podpisanej
w Brukseli w dniu 26 lipca 1995 r. (konwencja OIF). Regulacja ta powinna być
ukształtowana w taki sposób, aby nie powodować ze swej natury systemowego
ryzyka bezkarności czynów stanowiących tego rodzaju przestępstwa, a przy tym
zapewniać ochronę praw podstawowych osób oskarżonych.1
W tej tematyce wypowiadał się już TSUE, uznając za niezgodne z prawem unijnym
uregulowania skracające termin przedawnienia karalności w taki sposób, że
w konsekwencji pozbawiono te przepisy skuteczności. Tworzy to bowiem
systemowe ryzyko bezkarności w odniesieniu do przestępstw poważnych nadużyć
finansowych naruszających interesy finansowe Unii2, w szczególności w sprawach,
których złożoność wymaga prowadzenia przez organy karne dłuższego
postępowania przygotowawczego. W ocenie TSUE stanowi to problem systemowy,
ponieważ im bardziej skomplikowane jest przestępstwo i im większą liczbę
oskarżonych i czynów obejmuje, tym trudniejsze jest zakończenie rozpoznawania
sprawy przed upływem okresu przedawnienia.
W świetle wskazanego orzecznictwa TSUE w ocenie Ministerstwa Finansów
właściwym jest, aby wyłączenie odpowiedzialności karnej nie następowało z tego
powodu, że zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu. Automatyczne
umarzanie spraw o najpoważniejsze przestępstwa skarbowe, dla których
w Kodeksie karnym skarbowym przewidziano 10 letni termin przedawnienia
karalności już po 5 latach wraz z przedawnieniem zobowiązania podatkowego,
stwarza w ocenie Ministerstwa właśnie takie ryzyko systemowej bezkarności.
1 Por. M. Serowaniec, Między legalnością a skutecznością fiskalną: Zmiana interpretacji
prawa podatkowego we Włoszech w świetle orzecznictwa TSUE, Toruń 2025.
2 Orzeczenia TSUE w sprawach C 105/14 Taricco, C 42/17 M.A.S., M.B. , C-107/23 LIN.
-- 2 of 7 --
3/7
Odnosząc się do skutków prawnych uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego
skarbowego w zakresie rozbieżności pomiędzy sytuacją podatnika, wobec którego
zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, a sytuacją osób fizycznych
ponoszących odpowiedzialność karną skarbową za rozliczenia tego podatnika,
wyjaśniamy, że odpowiedzialność karna skarbowa jest zindywidualizowana (może ją
ponieść tylko osoba fizyczna) i odrębna od odpowiedzialności na gruncie prawa
podatkowego. W zależności od konkretnego przypadku odpowiedzialności karnej
może podlegać faktycznie osoba, która jednocześnie jest podatnikiem (w przypadku
podatników będących osobami fizycznymi), jeśli osobiście ponosi winę za uchylanie
się od opodatkowania. W przypadku gdy wina zostanie przypisana osobie
prowadzącej sprawy gospodarcze podatnika (zarówno w przypadku osób prawnych
jak i fizycznych), to ona podlegać będzie odpowiedzialności za przestępstwo
skarbowe.
Proponowana zmiana legislacyjna nie będzie skutkowała nierównym traktowaniem
podatników, natomiast karalność osób fizycznych odpowiedzialnych za rozliczenia
podatnika będzie regulowana tak jak obecnie w art. 9 § 3 Kodeksu karnego
skarbowego.
Ze względu na autonomię prawa karnego skarbowego i prawa podatkowego
nieuniknione jest, że często inna osoba (podmiot) jest zobowiązana do zapłaty
podatku, a inna ponosi odpowiedzialność za umyślne, zawinione działania lub
zaniechania. Fakt, że zobowiązanie podatkowe po stronie podatnika przestanie
istnieć nie ma żadnego wpływu na ocenę, czy doszło do popełnienia przestępstwa
skarbowego oraz kto jest jego sprawcą – bezpośrednio podatnik czy też osoba(y)
prowadząca(e) jego sprawy.
2. Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko przeniesienia na sądy karne
obowiązku samodzielnego ustalania istnienia i wysokości zobowiązań
podatkowych w sprawach karnych skarbowych, oraz czy oceniano przygotowanie
sądów karnych do rozstrzygania tak złożonych zagadnień prawa podatkowego?
3. Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko, że po uchyleniu art. 44 § 2 k.k.s.
postępowania karne skarbowe będą prowadzone lub inicjowane bez uprzedniego
zakończenia postępowania podatkowego i bez wydania ostatecznej decyzji
podatkowej, co w praktyce przeniesie na sądy karne obowiązek samodzielnego
ustalania istnienia oraz wysokości zobowiązania podatkowego, a jeżeli tak – jakie
mechanizmy mają zapobiec takiej praktyce?
Co do zasady sąd karny nie jest związany decyzją administracyjną (decyzja
administracyjna nie jest wskazana w art. 8 § 2 Kodeksu postępowania karnego jako
wiążąca sąd karny – zasada samodzielności jurysdykcyjnej sądów karnych). Stąd
należy podkreślić, że sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne
i prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu
(podatkowego) z zastrzeżeniem, że wiążą go prawomocne orzeczenia sądów, ale
tylko takie, które kształtują prawa lub obowiązki. Do orzeczeń takich nie należą
-- 3 of 7 --
4/7
nawet wyroki sądów administracyjnych3. Mając powyższe na uwadze, przepisy nie
przewidują regulacji prawnej w zakresie określania wysokości uszczuplonej
należności publicznoprawnej w sprawach karnych. Dodatkowo należy zauważyć, że
obowiązek podatkowy zawsze wynika z ustawy a nie z decyzji organu podatkowego,
a zatem ustalenie czy popełniono przestępstwo skarbowe nie polega na zbadaniu
prawidłowości decyzji podatkowej określającej zobowiązanie podatkowe, a na
ustaleniu czy sprawca naruszył określone w ustawie obowiązki ciążące na podatniku
lub płatniku oraz czy w wyniku tego nastąpiło narażenie na uszczuplenie w
należnościach Skarbu Państwa (JST) w określonej wysokości. Decyzja podatkowa
nie jest wiążąca dla sądu karnego. Nie stanowi też zagadnienia wstępnego.
Ewentualne związanie sądu karnego decyzją jakiegokolwiek organu administracji,
w tym organu podatkowego, należałoby ocenić jako niezgodne z Konstytucją RP.
Decyzja podatkowa wraz z pozostałym materiałem dowodowym z postępowania
podatkowego jest tylko jednym z dowodów w sprawie o przestępstwo skarbowe.
Orzekanie przez sąd karny po przedawnieniu zobowiązania podatkowego będzie
należeć do rzadkości. Tylko w sprawach, gdzie wysokość uszczuplonej należności
publicznoprawnej przekracza obecnie 961 200 zł, termin przedawnienia karalności
wynosi 10 lat i jest dłuższy od podstawowego terminu przedawnienia zobowiązań
podatkowych. W pozostałych przypadkach (wg analiz przeprowadzonych w MF
w ostatnich latach było to około 90% spraw) termin przedawnienia karalności
wynosi 5 lat, czyli dokładnie tyle co podstawowy termin przedawnienia
zobowiązania podatkowego określony w Ordynacji podatkowej.
W sytuacji, kiedy dojdzie do prowadzenia postępowania karnego skarbowego po
przedawnieniu zobowiązania podatkowego, sąd będzie mógł oprzeć się na innych
dowodach z dokumentów (protokoły kontroli, badania ksiąg, faktury, złożone
Jednolite Pliki Kontrolne, sprawozdania finansowe), przesłuchać świadków,
a w szczególnie skomplikowanych przypadkach może powołać biegłego, podobnie
jak czyni to w sprawach przestępstw gospodarczych, oszustw ubezpieczeniowych
czy finansowych.
Podkreślenia wymaga, iż sędziowie rozpatrują sprawy z różnych dziedzin, równie
skomplikowanych jak podatki, nie bazując na decyzjach właściwych organów (np.
przestępstwa fakturowe, oszustwa giełdowe).
Nie podzielamy zatem pojawiających się w przestrzeni publicznej wypowiedzi
o braku kompetencji sędziów zajmujących się sprawami karnymi do orzekania
w kwestiach podatkowych. Sprawy karne skarbowe są jednymi z wielu trudnych
i skomplikowanych zagadnień, z którymi zmagają się z sędziowie. Tym niemniej
zauważamy, że przepisy przejściowe w projektowanej regulacji zakładają czas (co
najmniej 5 lat) na ewentualne przygotowanie się sądów, w tym także na rozważenie
wprowadzenia postulowanej od lat specjalizacji sędziów (lub sądów) w sprawach
karnych skarbowych.
3 S. Kowalski, Samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego, (w) Ustalenie wysokości podatku
uszczuplonego lub narażonego na uszczuplenie w postępowaniu karnym skarbowym, Toruń
2024, str. 144-157.
-- 4 of 7 --
5/7
4. Czy w toku prac nad projektem UD196 analizowano wpływ proponowanej
zmiany na standardy ochrony praw jednostki, w szczególności zasadę pewności
prawa oraz zasadę zaufania obywatela do państwa, w sytuacji, gdy
odpowiedzialność karna skarbowa ma trwać pomimo wygaśnięcia zobowiązania
podatkowego?
Odnosząc się do kwestii wpływu proponowanej zmiany na standardy ochrony praw
jednostki, w szczególności zasadę pewności prawa oraz zasadę zaufania obywatela
do państwa w sytuacji, gdy odpowiedzialność karna skarbowa ma trwać pomimo
wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia należy
w pierwszej kolejności podkreślić, że fakt, iż organy podatkowe nie miały możliwości
skutecznie przeprowadzić postępowania administracyjnego nie oznacza, że
przestępstwa nie popełniono. Tym niemniej należy zauważyć, że po przedawnieniu
zobowiązania podatkowego, organ ścigania będzie tak jak obecnie związany zasadą
domniemania niewinności. To finansowy organ postępowania przygotowawczego
albo prokurator będzie musiał udowodnić winę umyślną sprawcy a także wykazać,
że doszło do narażenia na uszczuplenie należności publicznoprawnej
w konkretnej wysokości. Ponadto, ewentualne wątpliwości (wobec
niedostatecznego materiału dowodowego) rozstrzygane są i muszą być na korzyść
sprawcy. W przypadku braku dowodów zachodzą przesłanki do umorzenia
postępowania, zgodnie z art. 17 Kodeksu postępowania karnego. Zasady
odpowiedzialności karnej skarbowej pozostaną niezmienione, niezależnie od tego
czy przedawni się zobowiązanie podatkowe. Fakt, że organy ścigania nie będą mogły
„podeprzeć się” decyzją podatkową będzie raczej wzmacniał domniemanie
niewinności, stawiając oskarżycielowi publicznemu wyższe wymagania w zakresie
udowodnienia znamion przestępstwa skarbowego.
5. Czy projektowana zmiana była analizowana pod kątem jej wpływu na osoby
fizyczne wykonujące czynności rozliczeniowe w imieniu podmiotów
gospodarczych, w szczególności w zakresie zwiększenia ryzyka osobistej
odpowiedzialności karnej skarbowej przy jednoczesnym braku odpowiedzialności
podatkowej samego podmiotu?
Proponowane rozwiązania nie rodzą zwiększonego niż obecnie ryzyka
odpowiedzialności karnej dla osoby fizycznej wykonującej czynności rozliczeniowe
w imieniu podmiotów gospodarczych.
Kodeks karny skarbowy zawiera regulacje dotyczące odpowiedzialności karnej za
popełnienie czynu zabronionego w szczególności w formie sprawstwa, działania
wspólnie i w porozumieniu, czy faktycznego wykonywania. Generalnie czyn
zabroniony na gruncie Kodeksu karnego skarbowego można popełnić tylko
umyślnie (poza nielicznymi wyjątkami niedotyczącymi niniejszej interpelacji). Przy
ocenie stopnia winy bierze się pod uwagę przede wszystkim formę zamiaru,
motywację sprawcy, poczytalność, możliwość rozpoznania bezprawności czynu oraz
okoliczności wpływające na swobodę wyboru zachowania. Analizowane są osobiste
właściwości sprawcy, jego sytuacja oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa.
W przypadku przedawnienia zobowiązania podatkowego, przesłanki prowadzenia
postępowania karnego nie ulegają zmianie.
Odpowiedzialność karna sprawcy przestępstwa skarbowego jest odrębna od
odpowiedzialności samego podmiotu (podatnika, płatnika) na gruncie prawa
-- 5 of 7 --
6/7
podatkowego. Kwestia ustalenia osoby lub osób winnych popełnienia przestępstwa
skarbowego są i będą ustalane indywidualnie, w zależności od okoliczności
konkretnej sprawy.
6. Czy Ministerstwo Finansów rozważało alternatywne rozwiązania, które
pozwalałyby na ochronę interesów finansowych Skarbu Państwa bez całkowitego
zerwania związku pomiędzy przedawnieniem zobowiązania podatkowego
a odpowiedzialnością karną skarbową, a jeżeli tak – dlaczego z nich
zrezygnowano?
Ministerstwo Finansów zaproponowało kompleksowe rozwiązanie polegające na
zmianach w zakresie prawa podatkowego połączone ze zmianami w prawie karnym
skarbowym. Zrezygnowano z rozwiązań niepełnych na rzecz spójnego i zgodnego
systemowo rozwiązania.
Uchylona zostanie przesłanka ustania karalności czynu zabronionego w przypadku
przedawnienia należności publicznoprawnej (art. 44 § 2 kks). Powyższa zmiana
spowoduje uniknięcie niepożądanego zjawiska w stanie prawnym po likwidacji
przesłanki z art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej w postaci skrócenia terminu
przedawnienia niektórych typów czynów zabronionych o najwyższym zagrożeniu
karnym, charakteryzujących się wysoką szkodliwością społeczną. Podstawowy
termin przedawnienia zobowiązania podatkowego wynosi bowiem 5 lat, natomiast
okres przedawnienia przestępstw o wysokiej szkodliwości społecznej wynosi 10 lat.
Zachowanie tego terminu umożliwi prowadzenie i zakończenie postępowań
przygotowawczych oraz doprowadzenie do skazania sprawców poważnych
przestępstw skarbowych (szczególnie w sprawach, w których w postępowaniach
karnych zgromadzono obszerny materiał dowodowy dotyczący np. karuzel
podatkowych).
Intencją ustawodawcy jest oddzielenie terminu przedawnienia należności
publicznoprawnej od terminu przedawnienia karalności przestępstwa skarbowego.
Uchylenie art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej spowoduje, że inaczej niż dzisiaj,
w toku już prowadzonych postępowań karnych skarbowych będzie mogło nastąpić
przedawnienie zobowiązania podatkowego, powiązanego bezpośrednio
z popełnionym czynem, którego skutkiem jest uszczuplenie podatku. Już dziś
w przypadku przestępstw skarbowych nieskutkujących bezpośrednio
uszczupleniem należności publicznoprawnej (np. posługiwanie się nierzetelnymi
fakturami, nierzetelne prowadzenie ksiąg) a powiązanych z rozliczeniami
podatkowymi, przedawnienie zobowiązania podatkowego nie ma wpływu na
przedawnienie karalności. Podobnie w przypadku tzw. przestępstw fakturowych
z art. 270a, 271a czy 277a Kodeksu karnego. Stąd też propozycja uchylenia
przesłanki przedawnienia karalności czynu zabronionego w przypadku
przedawnienia należności publicznoprawnej (najczęściej zobowiązania
podatkowego) mająca na celu uniknięcie bezkarności najpoważniejszych
przestępstw skarbowych.
Proponowane rozwiązanie w postaci uchylenia art. 44 § 2 kks nie jest nowym
zagadnieniem. Było już procedowane w projekcie ustawy z dnia 3 marca 2022 r.
o zmianie ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (UD 357)
oraz w projekcie ustawy z dnia 21 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny
-- 6 of 7 --
7/7
skarbowy (UD 188), jednak ówcześnie nie wiązało się z uchyleniem art. 70 § 1 pkt 6
Ordynacji podatkowej, wskutek czego było niespójne systemowo i restrykcyjne.
Obecna propozycja uchylenia art. 44 § 2 kks połączona jest ze zmianami do ustawy
Ordynacja podatkowa i ma charakter propozycji kompleksowego rozwiązania
problemu. Efektem powinno być wyeliminowanie przypadków wszczynania
postępowań karnych skarbowych tam gdzie nie było do tego podstaw i organy
w praktyce nie zmierzały do ustalenia i ukarania sprawcy, a jedynie do uzyskania
skutku zawieszenia terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Celem nowelizacji jest takie ukształtowanie przepisów aby wszczynanie
postępowań karnych następowało wyłącznie w tych sytuacjach, gdy istnieje
uzasadnione podejrzenie popełnienia umyślnego przestępstwa skarbowego
i ograniczenie spraw, w których zaistniała konieczność umorzenia dochodzeń
(śledztw) z uwagi na fakt, że czynu nie popełniono, brak jest danych dostatecznie
uzasadniających podejrzenie jego popełnienia albo czyn nie zawiera znamion
przestępstwa skarbowego.
Analiza proponowanych rozwiązań modyfikacji art. 70 § 6 ust 1 Ordynacji
podatkowej zawarta w projekcie poselskim (druk sejmowy 907), a także w projekcie
ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego
i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego
(druk UA8) potwierdza, że brak jest możliwości osiągnięcia zamierzonych skutków
poprzez zmianę tego przepisu.
Dodatkowo informujemy, że przedmiotowe rozwiązania znajdują się w projekcie
ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy – Kodeks karny
skarbowy (UD367)4, do którego przeniesiono rozwiązania proponowane wcześniej
w druku UD196.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
4 https://legislacja.gov.pl/projekt/12407203
-- 7 of 7 --